HOMILIAE

IN PRIMUM LIBRUM SAMUELIS.

	0
‑, ‑rzaT‑

113 Ltatai'~;~

‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑

Calroini opera. Vol. %%X.

21	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XIII.	22

mur nos nunquam in Dei obsequium compositum iri, quip affectus nostros cohibere et fraenare didicerimus. Itaque si quod periculum immineat, sic timeamus ne horrore et terrore dissiliamus, led affectus nostros cohibentes, in Deum modeste spem nostram coniiciamus. Si quae tristitia invaserit, ne vindict.ae cupiditate incendamur: led ad verbi divini regulam nos componamus. Si quae contra laetitiae occasio se obtulerit, ne insolenter nos geramus, led nos intra verbo divino praescriptos modestiae terminos contineamus. Denique Deum nunqnam ut oportet colemus, quin adversus nostros affectus pugnemus. Atque hie in primis metuendae artes diaboli, novas semper rationes quibus deiiciat nos, et si posset in exitium trabat; molientis. Nam modo immoderata laetitia, modo immensa tristitia, modo metu ingenti, modo aliis variis modis nos adoritur, adeo ut nisi firmo nitamur fundamento, brevi sit eversurus. Atque ‑ idcirco necesse est nos adversus ipsius conatus bene munitos esse, et affectibus omnibus ultro resistere paratos, ne ab illis a Dei cultu avertamur, et ab officio nostro resiliamus. Et de istis hactenus.
Caeterum non est verisimile Saulem ex contumacia fuisse adversus Deum rebellem, et oblatam gratiam reiecisse. Nam necessitate quam sibi finxit ad sacrificandum impulsus est: et satis conspicuum est ilium ab omni ambitione aut arrogantia fuisse in hoc facto alienum, et ab omni contemptu sacerdotalis dignitatis, ut ante diximus. Verumtamen non ideo excusationi locus ipsi ullus factus est. Quamobrem discamus inutiles et irritas fore coram Deo nostras omnes excusationes, si quacunque tandem ratione quod ipsemet praescripserit transgrediamur : ac nullo praetextu posse nostram inobedientiam tegi apud Deum. Tanti enim facit obedientiam, ut neque coelum, neque terra, non denique totus mundus possit coram Deo iustificare inobedientiam peceantes, quemcunque tandem pro se praetextum adferant. Nam quae magis speciosa posset adferri excusatio ista qua. se apud Samuelem Saul tuebatur : Ego to septem dies exspectavi, et tamen non venisti? Quin etiam ego to decennium exspectassem, led quum animadverterem sensim dilabi perterritum populism, in maximis angustiis fui. Verbum hebraeum significat, continui me, ut sit sensus, valde coarctatus sum; quasi diceret, sane libenter voluissem non sacrificare, neque ad sacrificandum cogi: led quum praesens periculum animadverti veluti coarctatus sum et in angustias redactus, ut vel invitus sacrificare sim coaetus. Apparet ergo Saulis excusatio : Ego to inquit, septem dies intra quos to promiseras venturum exspectavi, et interea magno numero coactos hostel adversus me vidi facere incursionem et impetum paratos ad me opprimendum : populum vero contra terrore

pereitum fuga sibi quaerere salutem,		quare quid
ego in his angustiis fecissem? Ego vero in Deo
meum auxilium positum sciebam: ac proinde a me
invocandum, et in istis angustiis consulendum non
ignorabam. Sed sine sacrificio non poteram. Ita
que necessitate ad sacrificandum adactus sum: Deum
enim in istis difficultatibus invocare volui : nihilque
temere suscepi. Neque enim mihi licebat Deo in
consulto adversus hostel copias ducere et irrup
tionem in illos facere sine mandato divino, et sine
testificatione voluntatis ipsius, quam sciscitari volui
usitata ratione, nempe facto sacrificio.		Ex quibus
apparet Saulem in illa sua rebellione voluisse obe
dientiorem videri multis qui cum humilitate Dee
obedire se simulant. Sane non poterat		maiore ne
que speciosiore apud homines virtutis		titulo Saul
commendari quam quum post exspectatum Sa
muelem saerificio facto Deum invocaret. Nam
nisi sacrificasset, multorum sermonibus accusatus
fuisset, quasi spem in Dei auxilium simulans, tamen
non animadverteret hostel in singulas horas. posse
illos imparatos aggredi, et opprimere. Nam in dies
augeri vires bostium; contra imparatum esse Sau
lem; ac quum postularit necessitas auxilio et con
silio destitutum iri, quod Deum rite non		invocasset.
Quare non igitur Dominum rite consuluit, et os
ipsius interrogavit? Quare ignavus desedit? ubi
pristina virtus? Istis aut similibus vocibus Saul
poterat a multis urgeri, si perstitisset,		Samuelem
ut praescripserat, exapeetare: ac proinde ipsius
festinatio et sacrificium magni fieri, ab		its qui ex
suae rationis sensu de divinis rebus iudicare audent.
Sed hoc memoria tenendum est, inanes		omnes fore
praetextus et excusationes, nisi sententiam quam
ipse Deus per Samuelem tulit attendamus, et reos
fore semper contumaciae et rebellionis. Ecquid
enim Saulem ista iuvant? Septem dies		adventum
Samuelis praestolatus est: praescriptum tempus
elapsum erat: quo elapso solenne sacrificium fecit:
minime quidem sibi alienum munus arrogans, ne
que eo facto gratiam et autoritatem quaerens, ne
que stulta curiositate aliquid a se alienum tentans:
led necessitate adductus. Nam undique constrin
gitur, inde ab hostibus, hinc a populo ipsum dese
rente. Quid igitur hie agat miser, quod consilium
in tam angustis rebus illi reliquum est,		nisi ut ad
Deum confugiat, et auxilium ab illo petat? Sed
quomodo petat nisi facto sacrificio? Quare Deum
requirit, et ab illo pendere et exspectare auxilium
se testatur: denique Saulem dixeris angelicam vir
tutem hie prae se ferre. Verum enimvero licet
excusationes nostras et bonas intentiones speciosis
verbis ornatas in medium adferamus, Deus tamen
uno verbo pronunciat, se non accepturum sacrificia
praeter ipsius mandatum facta: cui omnino sen
tentiae est acquiescendum. Quamobrem hie doce
	2"

23	HOMILIA XLVI.	24

mur non quaerere effugia, quum Dei verbo reprehendimur, ne malum malo cumulemus. Quin etiam cavendum summopere ne specie illa excusationum decipiamur: quandoquidem solent homines speciosis coloribus tegere et fucare, quae ex arbitrii sui sensu et propria voluntate faciunt contra Del Voluntatem. Nam exempli gratia, nonne papisticae illae superstitiones et illusiones, quas Dei cultum vocant, speciosis sapientiae rationibus fulciuntur? Sane Paulus ita loquitur, quum sue iam tempore quaedam imaginariae superstitiones in Dei cultum inveherentur, ahis legales caeremonias retinentibus abstinendo a cibis lego Dei prohibitis, aliis vero hos et illos ritus ex sue sensu fingentibus, quae omnia dicit habere speciem sapientiae et humilitatis. Nam qui his vel illis rebus abstinebant, totidem modis carnem suam domare videbantur. Atque haec eat hodie papistarum doctrina, quadragesimale illud ieiunium laudantium, tanquam necessarium ad carnem domandam et coercendam remedium. Quasi vero domandae carnis ratio sit discrimen illud carnium et piscium, et religio abstinendi a carnis suillae frustulo, facta interim potentate ventriculi et abdominis aliis delicatioribus cibiB ad nauseam usque replendi, in quibus omnibus hominum praeceptis magnam sapientiam ostentant. Sed Paulus fideles admonet de istis, ut discant hominum inventiones fugere, quod inanes et irritae sint, et in fumes abeant. Itaque licet hominum iudicio Saul prudenter fecisse dici possit, quum sacrificium fecit Deum consulturus, et in rebus angustis invocaturus : tamen contrarium apparet ex prophetae Samuelis responso, quum Dei nomine et autoritate Saulem sic alloquitur: Stulte egisti. Quamobrem cognoscamus quidquid sine Dei mandate nobis placet, non modo atultitiam fore coram Deo, sod etiam abominationem, ut dicit Dominus apud Lucam, quod apud homines sublime eat, abominationem else in conspectu Dei. Et tamen ea eat hominum vecordia, ut quidquid animo finxerint, Deo gratum esse debere sibi persuadeant. Sed quaoso, quae convenientia eat inter Deum et homines, Deum, inquam, omnipotentem, et miseros homunciones in terra instar lumbricorum reptantes? Ea sane quao igni cum aqua. Deus enim a nobis vehemens studium in ipsius cultu postulat, et ut sine hypocrisi et simulations colamus cum, et veneremur ex suae voluntatis praescripto. Nos vero carnales sumus et plcni simulationis, ut ait apostolus. Deinde ca eat hominum audaeia et tam stnlta arrogantia, ut in ea se inferant et intrudant quae non oportet. An ideo vero quod temerarii sumus et arrogantes Deus gratum habebit quidquid illi obtulerimus? Sane licet totus mundus in stultam hanc opinionem nor induxerit, Dens tamen irritum ease conat.um nostrum demonstrabit. Istud

enim ratum ease oportet, a viarum Domini praescripto reeedentes semper condemnatum iri hac voce Samuelis: Stulte to gessisti. Licet enim tibi causam bonam fingas, Deus tamen longe secus eat iudicaturus. Hine itaque in genere discamus nullas quaerere excusationes quibus facta nostra tegamus: neque ad nostram mensuram aut statcram et normam eadem appendere et examinare quum de boni et mali diserimine iudicandum eat. Nihil enim aliud quam mendacium et inanis illusio nostra quaecunque commenta deprehendentur, et in operibus infidelitas apparebit. Quare cavendum summopere ne hie falsis nostris ponderibus et stateris locum demur in discernendo bono a malo: red ex solo Dei verbo pendeamus, et ad illud tanquam unicam normam facta omnia dictaque nostra exigamus. Atque ista sunt nobis ex Saulis increpatione retinenda. Caeterum observanda vicissim Samuelis in Saule corripiendo modestia. Nam etsi rex ipse salutet ipsum officiose, nihilominus tamen ab officio non recedit, quin cordate munus suum exsequatur, et Saulem duriter increpet, ut faeti ratio postulabat, et Deus ipse iubebat. Hie igitur insigne exemplar proponitur imitandum omnibus verbi divini doctoribus et ministris, ut nimirum nullis neque minis, neque adulationibus, ab officio deterreantur, red officio sue fungantur: ac si vel odio, vel contemptu premantur, nihilominus tamen in vocatione forti et praesenti animo perseverent, et hominum malitiam gocci faciant, et adversus cam audaciores cant. Sin contra vel honoribus vel blanditiis demulceantur, Deo tamen in primis serviendum sciant, eorumque saluti consulendum, quorum ipsis a Domino cura commissa eat: licet durius excipere illos debeant, et scabiem illorum refrieare, nullo modo parcentes vitiis quotiescunque se occasio obtulerit, ne prodere salutem ipsorum videantur, et in ultimum exitium coniicere. Sed vicissim cavendum ne aliqui se verbo Dei reprehendi moleste ferant; red Paulinam doctrinam usurpent, nimirum ita composites mores babeant, ut intrantes in Christianorum coetum infideles arguantur, et honorem verbo Dei debitum babere cogantur. Nam si Paulus ista de incredulis et miseris hominibus, qui nullum antea divinae maiestatis sensum habuerant, densissimis ignorantiae tenebris immersi, protulit, quanto magis debet habere vim in its qui se verbi divini auditores, et gregis divini oves profitentur? Quare discamus admoniti et durius increpati de peccatis non indignari, neque obloqui et responsare: red modesto et placide correctionem admittere, quae in bonum et utilitatem nostram, a pastoribus aut aliis facta, cedit. Sane Saul non admisit Samuelis reprehensionem : nam coepit tum suffugia quaerere. Et deinceps etiam videbimus cum longius ab officio,

25	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XIII.	26

tam aeri reprehensions ‑Samuelis offensum, recessisse. Bed cavendum ne illius imitemur festinationem, multoque minus rebellionem,et contumaciam, in quam se praeeipitem dedit. Nam horrenda deinceps eonfusio in ipsius caput et posteros incidit. Quare quotieseunque Deus acrius non increpabit, dociles mentes adferre discamus: nostro enim commodo fit, ut summo iure nobiscum Deus agat, nempe ut absolvamur, et ne in ultimam illam condemnationem, omnibus eontumacibus et in peccatis sese obfirmantibus paratam incidamus.
Sequitur deinceps gravius poena quam Saulem manere Samuel docet his verbis: Certe stabilivisset Iehova regnum tuurn spud Israditas usque in saeculum, nunc autem regnum tuum non stabit: quaesivit sibi Iehova virum secundum animum scum, quem mandavit else antecessorem in populo suo. Its Deus decrevit et ratum est Iehovae deeretum. Caeterum hie oritur non parva quaestio, quomodo dicat Samuel, Saulis regnum, si observasset quod iussus fuerat, stabilitum iri in perpetuum : quandoquidem superius vidimus non fuisse a Domino regnum istud approbatum, quod nullo iusto fundamento niteretur: et quod populus iugum sibi a Domino impositum exeutere voluisset. Praeterea, quum Deus sibi semper similis sit et immutabilis, non possunt hominum facta voluntatem illius et decretum immutare. Oportebat autem sceptrum in tribu Iuda erigi confirmarique : quemadmodum multis ante saeculis sanctus spiritus per os Iacobi praodixerat. Quinam igitur fieri posset, ut sceptrum in familia et tribu Beniamini erigeretur stabilireturque, quae nulllas promissiones acceperat: et Deus propositum mutasse, et varius esse videretur? Sane quum stare ista non possint, apparet etiam regnum in familia et tribu Saulis constitui et atabiliri non potuisse, neque in alia ulla tribu
aut Dei veritatem destrui oportuisse, et in Deo inconstantiam fuisse dici et mutabilitatem, quod nimis absurdum foret, et sine blasphemia ne cogitari quidem potent. Hie nodus ut expediatur, observandum Deum non semper nobis consilium suum arcanum et incomprehensibile revelare : quod non sine causa spud prophetam abyssus iminensa dicitur : sed propter nostram infirmitatem et hebetudinem in causis inferioribus retinere. Quoniam enim non possumus ad consilium usque ipsius inenarrabile conseendere, neque ipsius maiestatem ferre, Deus nostrae infirmitatis rationem habens, sese nobis accommodat, et modum aliquem proponit. per quem voluntatem suam nobis patefacit. Quare quum Deus alicui minatur, ad poenitentiam istis comminationibus sum vocat, et si convertatur a pristina vita et vitiis ad meliorem frugem, se vicissim conversum iri dicit. Sane Deus non mutatur, ut mutantur homines, neque ab hominum poenitentia pendet, aut ex homi‑

num factis consilium capit. Neque enim hominum poenitentia pdtest quae futura sunt immutare : sunt enim mobiles et inconstantes, et in horas mutantur, quae varietas et mutabilitas in Deum cadere non potest, cui omnia futura praesentia suet : quare poenitere illum non potent. Verum Deus its lo‑' quitur, nostrae infirmitatis respectu. Sic itaque propheta Samuel increpat Saulem, quum dieit, stabiliturum fuisse Iehovam regnum ipsius apud Israolitas, si Dei mandato fuisset obsequens: ut verum id futurum fuerit, si Saul conditionem illam appositam observasset. Sod ista sunt sic eapendenda, ne Dei consilia et areana incomprehensibilia curiosius scrutemur. Nam si Saul officium regis inoffenso pede facere perrezisset, Dei benedictionibus cumulatus fuisset, et novis semper donis auctus: sui enim similis semper eat Deus. Sed etiam hie observandum Deum, ut viam faciat areano illi suo aeterno et ineomprehensibili decreto, saepe uti mediis causis inferioribus. Et its factum ut Saul a recta via aberrarit, ut Deus regnum Davidis in tribu Iuda erigeret, et Davidem in illius possessionem mitteret. Lapsus itaque Saulis fuit causa media vel inferior eleetionis Davidis. Its D. Paulus de Iudaeorum easu loquens sit illorum lapsum et ruinam causam esse nostrae vitae et salutis. Quod enim .a Dec alieni facti sunt, inde factum ut. Deo reconciliati fuerimus ad salutis promissionem obtinendam. Verum si Iudaei perseverassent in timore et lege Dei, non ideo tamen desussemus Deo coniungi cum ipsis: quemadmodum olim a prophets dictum est, fore ut septem infideles vestem fidelis unius aeeipiant, dicantque: Eamus, ascendamus in montem Domini. Sed quoniam seseIudaei privilegio illo indignos reddiderunt, quid deinceps accidit? Provocarunt me, inquit Dominus, suis rebellionibus et contumaciis, et vicissim ego illos provocabo. Populos enim suscitabo, qui filii mei erunt. Sane antequam ad evangelii cognitionem veniremus, eramus instar miserarum pecudum : et in locum sanoti illius seminis surrogati sumus
quod sua culpa in maledictionem incidit. Ex quibus apparet divina providentia res omnes its disponi, ut Dei consilium, non capiamus, quod captum nostrum et intellectum superat, verumtamen ex eausis inferioribus upparet Deum efficere quae spud se decrevit: et sic operari ut quod ore suo pronunciavit semper impleat. Sic initio huius historiae vidimus, Deum voluisse filios Eli occidere. Quid its vero? Nempe iam ante decreverat familiam illam et stirpem delere: quare sic medias causas ordinavit, ut illi perierint. Sic quum populo voluit benedicere, viros suscitavit quos donis ad sustinendas tanti muneris partes necessariis ornavit. Contra vero, quum in populi peccata voluit animadvertere, et severius populum punire, malos ducea

27	HOMILIA XLVI.	28

ipsi przefecit. Sic videmus quum David animum obfirmaret ad recensendum et lustrandum populum contra expressum mandatum legis, fuisse Dei consilium ut populus puniretur. David tamen ambitione peccabat, et solus ist.ius facti reus videbatur. Et nominatim dicitur Deus cor Davidis impulisse. Sane. Sed Deus arcanum suum consilium novit. Ex quibus apparet Deum babere suum consilium admirandum, qiiod nunquam mutatur, neque variatur : et tamen uti mediis inferioribus quibus suum consilium ad praescriptum finem deducat. Sed quac, obsecro, media? Sane vias obliquas, et temere hue illuc aberrantes sequi videtur, immo fini et scopo ad quem collimat penitus repugnantes. Sed nostro iudicio. Verum hoc its fieri teneamus ne nimium nobis sapiamus, et potius ad illa arcana caecutiamus, quantum Deo videbitur. Caeeutiamus, inquam, in illis divinis consiliis, sic ne in ea quae captus nostri vires superant inquiramus. Neque enim caecutiendum, quum voluntas ipsius cognoscenda est, ut ad eam vias nostras dirigamus, et facta omnia nostra, dicta et cogitationes exigamus. Quamobrem, quum hie seriptura dicit regnum Saulis stabilitum fore in Saulis manu, si Dei mandat.is obsequutus fuisset, verissimum est. Sed vicissim Deus contumacia Saulis ut media causa est usus ad faciendam viam electioni Davidis, et divinorum oraculorum impletioni. Deus itaque lapsum istum Saulis subordinarat decreto suo : ac proinde tum lapsus Saul exautoratus est et regia dignitate pulsus: et merito quidem. Quis enim audeat Dei consihis obloqui, et in Deum sui peecati aliquam culpam coniicere, quum Saulem condemnare cogamur, qui propria conscientia eonvineebatur et confessione propria urgebatur? Nae si Saul ipse delictum confiteri cogitur, seque reum agnoscit, os omne claudi oportet, et omne murmur cessare, ne quis Deo obloquatur et obstrepat: et confiteri regnum illud irrevocabile quod Davidi debebatur, non potuisse in Saulis manu stabiliri. Sed mediam causam quae in sensus nostros incurrit et quae satis nota est, lapsum Saulis, inquam, sciamus fuisse causam adempti Sauli regni, et in Davidem translati. Et hactenus de istis. Quamobrem ex istis discamus aeterna Dei consilia suspicere et adorare, quum sensum nostrorum captum superant: et ab omni curiosa inquisitione abstinentes, Deum sobrie et cum timore et reverentia veneremur et adoremus. Ac si Deus mediis utatur de quibus nunquam cogitaverimus, eum sciamus iustitiam suam et admirabilem bonitatem nobis incomprehensibilem velle in illis eonsiderare: et hoc axioma et principium semper retineamus, Deum arcanum suum habere quod consilium acies mentis nostrae non potest apprehendere. Sane si nos intra modestiae huius terminos contineamus, longe dissimiles

erimus fanaticis illis hominibus suas blasphemias plenis buccis despumantibus, et adversus hanc doctrinam frementibus, quod illam sensibus suis et mentis viribus capere non possint. Sane nostris sensibus Doi voluntas quidem varia et sibi eontraria videtur: quemadmodum et Paulus Dei sapientiam vocat multiformem, unde fit ut ad illam caecutiamus, et ad illam viarum Domini abyssum immensam stupeamus : verumtamen Dei nibilominus voluntas una et simplex est. Et quod iam nostri sensus aseequi non possunt, videbimus quum in ipsius gloriam transformati fuerimus, et Deum sicuti est videbimus. Nune enim tanquam ex parte cognoscimus et in obscuritate : quapropter necesse est nos exspectare diem plenae revelationis, in quo comprehendamus quae iam infinitis partibus omnes nostros census superant et occulta sunt. Sic enim Deus ista disposuit. Et hactenus de proposita illa quaestione, quomodo mansurum fuisse et stabiliendum dicatur regnum in manu et familia Saulis, si Dei verbo se obsequentem praestitisset. Deus enim labi illum voluit, ut Davidem in regiam dignitatem eveheret, et in regni possessionem mitteret. Idcirco dicitur Deus bominem seeundum cor suum reperisse: quibus verbis Samuel ostendit merito Saulem fuisse rciectum. Neque enim aeternum illud decretum respicit, quo Deus per prophetam suum praedixit sceptrum a tribu Iuda nunquam recessurum. Sed hominem se dicit reperisse secundum animum suum, quod Saul sua culpa exauctoratus sit: quod a Deo propter peccatum non esset approbatus, sed reiectus. Atque hanc ob causam regnum ipsius non fuit diuturnum. Caeterum verissimum est Davidem gravissime in multis Deum offendisse: et quidem longe gravius quam Saul in hoc facto. Neque enim aut terrore perculsus, aut alio vehementiore metu adactus est ad Uriam interficiendum, aut ad Dei nomen quantum in ipso fuit, blasphemis impiorum vocibus et lacerationibus exponendum, aut ad tam turpe et foedum adulterium committendum. Quibus vitiis longe gravius coram Deo peccavit. Sed Deo ipsi peccata illa condonare visum est, et ex mera sua gratis quod semel decreverat apud se voluit ad finem suum perducere, regnumque in tribu Iuda et Davidis familia erigere et confirmare, donee adveniret ille rex regum Dominus noster Iesus Christus. Atque haec est vis verborum illorum, Iehovam quaesivisse sibi virum secundum animum suum. Caeterum non inde tamen sequitur Davidem aliquid ante hoc Domini decretum boni fecisse aut cogitasse, quo Dominum commoveret, ut deinceps videbimus. Sed Deus illum elegerat et ad hunc usum, licet incogitantem, destinarat. Its Dominum videmus Ieremiam prophetam compellare, antequam ex utero matris egressus esses, ego to ad hanc voeationem

29	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XIV.	30

elegi et destinavi. Et ita de se Paulus in epistola
ad	Galatas loquitur. Quamobrem ita iussus est
Samuel Saulem alloqui, quod apud Dei decretum
aeternum ita esset constitutum: et deinceps ipso
usu	ratum faetum est.
	lam vero procidamus etc.

HOMILIA XLVIL

15. Surrexit autem Samuel, et adscendit de Galgalis in Gabaa Beniamin. Et reliqui populi adscenderunt post Saul obviam populo, qui expugnabant eos venientes de Galgala in Gabaa, in colle Beniamin. Et recensuit Saaul populum, qui inventi fuerant cum eo, quasi sexcentos viros. 16. D Saul et 1onathas ilius eius, populusque qui inventus fuerat cum eis, erat in Gabaa Benicamin, porro Philisthiim consederant in Machmas. 17. Et egressi sunt ad praedandum de castris Philisthinorum tres cunei: unus cuneus pergebat contra viam Lphra ad terram Sual. 18. Porro alius ingrediebatur per viam Bethhoron, tertius autem verterat se ad iter termini imminentis valli Siboim contra desertum. 19. Porro faber ferrarius non inveniebatur in omni terra Israel: caverant enim Philisthiim ne forte facerent Hebraei gladium aut lanceam. 20. Descendebat ergo omnis Israel ad Philisthiim, ut exacueret unusquisque vomerem suum, et ligonem, et securim, et sarculum. 21. Betusae itaque erant aeies vomerum, et ligonum, et tridentium, et securium, usque ad stinaulum corrigendum. 22. Quumque venisset dies pradii, non est inventus ensis et lancea in manu totius populi qui erat cum Saaule et Ionatha, excepto Saul et Ionatha folio eius. 23. Egressa est autem statio Philisthiim ut transcenderet in Machmas.

CAP. XI V.

1. Et accidit in quadam die ut diceret Ionathas filius Saaul ad adolescentem armiqerum scum : Yeni, et transeamus ad stationem Philisthinorum, quae est trans locum illum. Patri autem suo hoc ipsum non indicavit. 2. Porro Saul morabatur in extrema parte Gabaa sub malogranato quae erat in Magron: et erat populus cum eo quasi sexcentorum virorum. 3. R Achias filius Achitob fratris Ichabod ilii Phinees, qui ortus fuerat ex Heli sacerdote Domini in Silo, portabat ephod, sed et populus ignorabat quo isset Ionathas. 4. Erant autem inter adscensus per quos nitebatur Ionathas transire ad stationem Philisthinorum, eminentes petrae ex utraque parte, et quasi in modum dentium scopuli hinc inde praerupti, nomen uni Boses, et nomen alteri Sene. 5. Unus scopulus prominens ad aquilonem ex adverso Machmas, et al‑

ter ad meridiem contra Gabaa. 6. Dixit autem Ionathas ad adolescentem armiqerum suum: Yeni transeamus, ad stationem mcircumcisorum horum, si forte faciat Dominus pro nobis: quia non est Domino dificile salvare, vel in multis, vel in paucis. 7. Dixitque ei armiger sues : Fac omnia quae placent animo tuo : perge quo cupis, ero tecum ubicunque volueris. 8. Et aat lonathas: B'cce nos transimus ad viros istos: quumque apparuerimus eis, 9. Si tauter loquuti fuerint ad nos, manete, donee veniemus ad vos, stemus in. loco nostro, nee adscendamus ad eos. 10. S'i autem dixerint: Adscendite ad nos, adscendamus,. quia tradidit eos Dominus in manibus nostris : et hoc erit nobis signum. 11. Apparuit igitur uterque stationi Philisthinorum, dixeruntque Phzlisthiam: En Hebraei egrediuntur de cavernis in quibus absconditi fuerant. 12. Et loquuti sunt viri de statione ad Jonathan et ad armigerum eius, dixeruntque: Adscendite ad nos, et ostendemus vobis rem. F.t ait lonathas ad armiqerum suum: Adscendamus, sequere me, tradidit enim Dominus eos in manus Israel. 13. Adscendit autem Ionathas manibus et pedibus reptans, et armiger eius post eum, itaque alii cadebant ante Jonathan, alios armiger eius interfwiebat sequens eum. 14. Et facta est plaga prima, quam percussit Ionathanet armiger eius, quasi viginti virorwm, in media parte iugeris, quod par boum in die arare consuevit. 15. Et factum est miraculum in easttris per agros, sed omnis populus stationis eorum, qui ierant ad praedandum, obstupuit, et conturbata est terra, et accidit quasi miraeulum a Deo. 16. D respexerunt speculatores Saul, qui erant in Gabaa Beniamin, et ecce multitudo prostrata, et hue illucque diffugiens. 17. Et ait Saul populo qui erat cum co: Requirite, et videte quis abierit ex nobis. Quumque requzsissent, repertum est non adesse Jonathan et armiqerum eius.

Ex superioribus didicimus quam admirandis et inopinatis rationibus Deus populum suum israeliticum liberasset, et Saulem interea ostendisset indignum qui in ullam istius victoriae laudis partem veniret. Nam oportuit ipsum ignominiae parte, quam inurendam illi supra docuimus, iam affici. Itaque hie in primis dicitur Saul, lustrato eaereitu, tantum segcentis hominibus fuisse stipatus: quum antea viderimus illum ingenti multitudine populi cinctum, ut potuerit eaercitum in praelium educere tercentum et triginta mille hominum. Porro Philistaeorum eaercitus efficiebat triginta mille currus
et sex mille equites: peditum vero tantam multitudinem, ut esset sicut arena quae est in littore maris. Quamobrem de populi isra8litici salute actum videtur, et iam praeda certissima Philistaeis futurus. Verum Deus virtutis et potentiae suae ac favoris erga populum splendori viam hie patefacere voluit, ut populus in istis angustiis ad Deum

HOMILIA gLYII.

conversus ab illo suppetias peteret: vet si forte ingenti metu et horrors perculsus ad Deum con
fugere non recordaretur, parts sultan victoria et 1 debellatis hostibus, Deo soil gloriam tribuere me‑
minisset totius victoriae, ne quam sibi homines ~~ partem laudis vendicarent. Neque enim frustra digit prophets, Deum non delectari equi fortitudine quod etiam honinibus merito possumus applicare. A'Iinime id quidem quasi Deus opus soon oderit. Nam si fords equus et robustus nobis contigerit, sane possumus eo ad res necessarias uti: et si viribus praediti aunt homines, Doi donum ease cerium eat, minima contemnendum. Sad quoniam proclives sumus ad ambitionem et arrogantiam mediis istiusmodi exornati, ut nobis videamur astir ex nobis ipsis validi ad nor tutandos: idcirco dicitur Deus illis mediis non deiectari ; ne in illis fiduciam nostrum colloeemus et acduiescamus: sad ut ad Deum confugientes ab illo solo salutem aperemus, et in omni humilitate illum invocantes debitum honorem reddamus. Porro Deum ardentibus et sinceris precibus interpellare non possumus, nisi in angustias redacti fuerimus et inopiam nostrum senserimus. Nam si rebus omnibus necesaariis instructi nobis videamur, et voti £aati compotes omnia ex animi sententia succedant, Deum licet precemur, non serio affectu facimus, red tantum ex more et ritu quodam eaterno. Quapropter necesse eat nor rebus omnibus destitui, eo usque ut inopia nor ad Deum dedu6at, tanta quidem animi vehementia, ut ipsi debitum honorem reddainus : et non tantum ore sad re ipsa et ex animo profiteamur salutem nostrum ab illo solo panders, sine cuius favors et benevolentia nostra autos periclitetur, et' de nobis sic actum sit, ut nulls autos superesee videatur. Quamobrem minima dubium eat quip Deus voluerit populum room inermem ease, et rebus omnibus ad iustam defensionem vacuum, ut deinceps victoria de hostibus insigne asset trophaeum et monumentum oblati a Deo a coelis auxilii, et erepti populi sofa Dei virtute et potentia a mortis faucibus, quod span omnem salutis abiecisset. Caeterum observemus quanta in into populo rerun omnium asset confusio, quoin Dei boater tantam in populum tyrannidem eaercerent, ut miseris hominibus ne liceret quidem ad conficiendos vomeres aut ligones suos, aut secures suss, aut rutra, denique necessaria omnia instruments ad terrain colendam, aut alia ad domesticos usus instruments fabros habere, adeo ut ligna scindere nisi commodato acceptis securibus non possent: et necessario a suis hostibus aecipere cogerentur, a quibus tamers centies niftier caesi periissent si Deus permisisset. Quum igitur in tantas angustias redactum videmus populum illum a Deo electum, et solum in toto terrarum orbs in quo Dei nomen iuvocabatur et adora‑

batur: discamus illius exemplo minima mirari si
nonnunquain Deus permittit nor ab hostibus premi,
et in extremum venire discrimen ut willies pet7turi
videamur, et summo dedecore et ignominia obru
endi. Haec, inquam, omnia		si nobis conti‑gerint,
aanoscamus iam olim bane		fuisse eeclesiae condi
tiouem, Deo partial its puniente peceata illorum
qui ingrati in ipsum fuerant,		et immemores benefi
ciorum ab ipso acceptorum :		partim etiam eorum
patientiam explorante, qui fideliter ipsum coluerunt
et honorarunt. Hie itaque		tanquam in imagine
viva licet ecciesiae conditionem contemplari, quoties
illam serio explorare Deo visum eat. Quid vero
de Saule dicemus, qui non		its pridem exercitum
collegerat tercentum mine hominum, iam vero solis
segcentis hominibus stipatur. Profecto historiae
fidem faciunt post ingentem stragem mititum, tamers
imperatores receptis militibus autoritatem eosin
retinuiase : et iicet morte ante oculos versants, mi
lites room imperatorem nunquam deseruisse. His
vero licet noudum feciasent		hostes impetum, et
Saul tuba milites eacivisset, qui magno numero
primum advenerant, tamers sensim dilapsi aunt, ut
reliquos tantum homines sexeentos Saul habuerit.
Sed, obsecro, quam paratos		et instructor ad prae
lium? No onus quidem gladium, aut hastam ha
buit qua se tueretur : sofas		secures aut stimulos
quibus fodiantur boves reliquos habebant. f~,luare
maximum his Saulis atuporem inspicimus: deinde
etiam turpem populi fugam		et dissipationem sum
	quandoquidem de Dei
	in speluncas, alii in
cisternas, ahi m sylvan sere abdiderunt, et qua,
cunque rations sibi eonsulusrunt: quo facto testati
aunt se fidem omnem et span salutis tanquam
rebus deaperatis proieesse.		(qluae quoin intuemnr,
discamus, ut ante monui, sic in Deum fiduciam
nostrum collocare, ut quoin		res nostrae deploratae
videbuntUr, et boater viribus nor longs superare,
tamers non desinamus sperare Dei virtutem facil
Iime quidquid eontrarium nobis fuerit superaturam
quandoquidem mortis exitus habet in potentate: ac proinde licet mills mortis discrimina ingruant, Deum tamers facile omnibus occursurum et e$ ipsis sepulcri faucibus suos edueturum. Nam .quae olim Israelitis de hac re factae suet promissiones ad nor edam pertinent. Sane Zachariae temporibus tristis rerun in Israele facies erat, summaque perturbatio. Nam facts quidem Brat populo redeundi potestas, et urban ipsam templurnque Dei restaurandi: sad tamers undique premuntur: Et quidem eorum respectu qui in Babylonian transportati fuerant et in Chaldaeam et alias regiones orientates dispersi minima pare erat reveres. Et quidem notum eat factas illis promissiones Deum semen aliquod ipsis reservaturum, et reliquam aliquam par‑

mamque rerun confusionem: augilio non cogitantes, alii

33	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XIV.	34

tern	servatum iri, licet antea numerus infinitus et
multitudo infinita fuissent. Sed ecce quam miseri
ut velut oves in leonum versentur faucibus: quos
vel odium vicinorum premit, vel calumniae, vel
denique molestiae variae obruunt, ut hostium furori
expositi undequaque videantur. Sed eos propheta
consolatur. Et proposita visione quam habuerat
de candelabro et lampadibus, adiicit duas oleas
fuisse, quibus figurabatur vetus lex. Atque duas
illas	oleas docet perpetuo stillasse, ne lampades in
ecclesia exatinguerentur. Deinde illud neque vi ar
morum, neque alia vi perfectum iri docet, sed spi
ritu ipso Iehovae. Ex quibus discimus Deum con
iectis	suis fidelibus in tantas angustias, ut de sua
salute desperent, quod non sint pares hostibus suis
resistendo, qui magnis viribus inermes et inhabiles
adoriuntur, hostes illos debellantem et dissipantem,
velle	suum opus agnosci, debitumque propterea sibi
honorem reddi. (~,luamobrem non oportet fidem
nostram niti neque multitudine militum, neque
terrestribus ullis rebus: sed potius esse persuasos
rebus	istis omnibus destitutos, tamen re ipsa exper
turos	satis magnam ease Dei virtutem ad nos tu
tandos et ex summis periculis ervendos, in quae
ad nos explorandos ipse coniecerit. Ad Dos igitur
etiam	illa prophetae verba pertinent. Certum enim
eat prophetam illis declarasse qualis sit ecclesiae
conditio ex quo a captivitate babylonica redempta
fuit, imo.ex quo Dominus noster Iesus Christus in
hunc	mundum venit. Quotiescunque igitur host ium
multitudine et minis terrebimur, quod ab illis iam
iam laniandi videamur, ad istam promissionem con
fugiamus, futurum nobis instar fortissimorum agge
rum et munitionum, nempe, non habendam nobis ra
tionem neque gladiorum neque exercituum : sed
contentos ease oportere virtute Domini nostri Iesu
Christi, quae ad salutem nostram victoriam de
hostibus reportatura eat. Atque ex hoc loco doc
trine	haec tam utilis eruenda eat: et praeter doc
trinam utile eat etiam exemplis confirmari, quale
hoc loco Saulis occurrit, qui cum sexcentis homi
nibas	tantum mansisse solus dicitur, undequaque
tamen		hostibus ingenti multitudine illum cingentibus
ut desperate salus Israelitarum, et facilis hostibus
victoria, etiam non districtis gladiis videretur. Ita
que turn hostes triumphos quasi iam parta victoria
canebant: et minime dubium quin Dei nomen blas
phemis suis vocibus lacerarent. Deo ad tempus
illos	ferente. Sed tandem re ipsa Deus patefecit,
omnom illam hostium sese tam alte eff'erentium
arrogantiam in summum ipsorum dedecus et confu
sionem verti. Quamobrem Dei contemptoribus
superbia et arrogantia turgentibus, et in fideles
crudeliter saevientibus, tanto propinquiorem ipsorum
ruinam et dedecus ease sciamus. Et si Deus eo
usque	nos explorarit, ut hostes adversus nos multa
	Cakini opera. Vol. %gg.

moliantur et aggrediantur, illo permittente, et illis ex animi sententia res ‑ succedant, adeo ut nostra salus deplorata videatur, ne tamen dubitemus quin ipse debitam illis mercedem praepararit: et loco ac tempore patefaciat se nostri misertum, etsi ad tempus faciem suam a nobis occultasse visas sit.
Et de istis hactenus; transeamus ad ea quae de Ionathano dicuntur. Ac.primo quidem adapectu nimium fuisse temerarius iudicabitur, sine iudicio et sine moderatione. Nam Saul solos sexcentos reliquos milites et quidem inermes habebat adversus hostium tot millia, nihilominus tamen castris clam egreditur cum armigero suo, et quidem eo tempore quo tres hostium cohortes egressae erant ante primum agmen ad praedam faciendam : quibus Ionathanus temere occurrit, et quidem inacio. patre. Armatus quidem ad bellum exit,, sed quid unus adversus tot cohortes? Quin armiger ipsius arma quilius se tueretur non habebat, nisi forte rutrum aut securim, et quidem commodato. Vidimus enim supra Philistaeorum fraude factum ut apud Hebraeos nullus faber inveniretur: ac si tandem libertatem habuerunt ad ferramenta oonficienda, et molam ad ezacuenda, non sine metu tamen et terrore fait. Quare merito Ionathanus hominum opinione temerarius esset iudicandus, quod adversus tot hostes solus egressus sit, et praeterea ordinem everterit. Nam si belli tempore liceret positis castris, et hostibus undequaque cingentibus, temere cuique egredi a atatione, quid inde periculi erearetur? Nae eapitali supplicio digni aunt, qui belli tempore sine iussu imperatoris stationem deserunt: nam alioqui nullam autoritatem retineret, et summa rerum inveheretur confusio. Denique metuenda atrages esset, si pauci sine maturo consilio et deliberatione castris egrederentur. Quamobrem videri potest Ionathanus patrem hie in maximum discrimen eoniecisse: et per ipsum non stetisse quin ipse pater cum paucis reliquis militibus opprimeretur. Deinde egressus audet progredi usque ad milites qui in eaeubiis erant. Et ideo dicuntur ibi fuisse duo scopuli in modum dentium praerupti. Id apparet in montibus et collibus vicinis, in quibus eminentiores acopuli prae se ferunt quandam abyssi speciem, aut ingentis cuiusdam voraginis. Hie igitur duo fuisse vicini acopuli dicuntur, quos Philistaei occupaverant, et excubias ibi habebant, ut nemo illac aperta et regia via posset transire
tanta enim erat hostium multitudo ut nullus aditus ad illos pateret. Quare Ionatbanus eo pedibus et manibus reptans conatur ascendere. Sed an defatigatus ex via invia poterat cum bostibus congredi? Quin etiam videamus quo maxime fundamento nitatur : Adscendamns, inquit, ad incredulos et incircumcisos istos, et nos eis retegamus. Qui si dixerint adscendite ad nos, tam audacter adversum ipsos pro3

cedemus: hoc enim erit signum soeordiae ipaorum quad egredi castris non audeant, et hoc signo cognoscemus Deism illos in menus nosfiras trradidisse. Sed si dixerint, subsistite donee pervenerimus cad vas tom stabimus in loco nostro, et non adscendemus ad eon : aignum enim iatud audaciae et fortitudinis. Quid istud, quaeso rei eat? Nonne dices pueriles iocos, immo in tanto rerum diacrimine meram insaniam ! Nae videtur Ionathanus non modo temerariua et inconsideratus, sed etiam in Deism impius, quad eum tentarit omen accipiens ex. re in specie nulls et inani. serum probari Dee factum iatud videmus, et regi ab ipso Ionathanum .traditis in ipsius mannm hostibus, quoa ante ipaiua adapectum occumbentes, et quasi sole ipsius umbra territos armiger ipsius nullo negotio conficit. Quae quum intuemur, nonne divinum opus suspicere et admirari debemusT Nam quomodo perterriti Philiataei, et tanto pavore peroulsi, tit metu occumbant, qui prius triumphos quasi victorea canebant? quomodo factum ut ab Israglitis, sine praelio fracti caesi fugatique lint, caedentibns IsraMitia eon quos metua semimortuoa proatraverat? Nae iatud intuentea neceaae eat fateri Ionathanum nihil hie ausum, et nihil coepisae sine divino duetu et impulsu: et fuisae veluti caecum, vise quam ingrederetur ignarum. En quibus quamque variis modis quorum misertus Deus operetur: si bellum immittit quibus illos eaploret, sane conailia et fortitudinem iiadem aubministrat. Quad si non its aemper facit, et inopea illi conailii et caeci quid acturi sint nesciant, et anaii in summas rerum omnium difficultatea veniant : nihilomlnus tamen ‑contra eapectationem noatram Deus its dirigit, et in angtastiis menu sustinet, ut nostril consiliia faveat, felicemque eaitom largiatur, modo in 'ipaum solum reQUmbamua et negotia nostra reiiciamus. Qtiapropter Deus scope nos priua deiici'ret humiliari volt, et fieri inatar infantium, ut QOnsilii inopes rerumque omnium egeni, et prorsus caeei et ignari rernm et futuri exitus, tamen bene speremus Deique promissionibus acquiescamus, quatidoquidem se no8tri curam habere profitetur, et nunquam passurum nos its pr emi tit opprimamur: aed in summis difficultatibug ~ nobis adfuturum et ad felicem exitum res nostraa perducturuin. Iatorum exemplum esto Ionathanus. In libria Iudicum videmua Deism prodentiae ac fortitudinia apiritum its immisisse, quiboa ut gratiae suss mintstria ad populi sui defensionem et liberationem ex hostium manibus uti volebat. Sed hie diversum quiddam eat, summapere nobis observandum, ne Dei potentiam ad nostrum modulum et mensuram appendamus. Nam si quoties in aliquas difficultates incidimus, liberationis modum aliquem nobia imaginamur, Dee quodammodo viam nostra imaginations praecludimus:

HOMILIA gLYII.

atque adeo ai qnam rationem nobis persuasimns sequamur, et illi acquiescamus, tantundem de Doi virtute et potentia detrahimua quantum nobis tri= buimus, ut deincepa non sit amplius a Dee speranda nobia salua, propter aummam illam nostram ingratitudinem. Quamobrem tanto diligentius iatud observandum, Deism variis rationibus suis laborantibua opera ferre, ut modo ipsis oculos aperiat, ac prudentiam in rebus gerendie largiatur, donisque omnibus aaneti sui spiritus neceasariia instruct, qnando ipsi placet: modo etiam anxios illos et animi dubios ease sinat: et tamen sic impellat ut infantem qui nondum incedere solos potent, et a tergo sustinetur, peter ignarum vise tamen menu dedueat, et in viam rectam ductum non deserat, ne lapaus aibi malum aecereat. Its Deus se ergs nos gerit, et labentes anstentat: et.its regit ut tamen clausis oculis et ignaroa quo eamus impellat et deducat. Baepe itaque Dens pra'eter nostram opinionem, et ignaros eventua ducit: et arcane quadam vi regit, ut tandem ad optatum portum ignorata tamen vise noatrae rations veniamua. No itaque Ionathanum temeritatia accusemus: aed illum patios impulau Dei tanquam somniantem et extra so positum credamuav aggresaum opus omnino divinum et eatraordinarium: Nam quum modo hoc modo illuc impellitur, et ignarus eaitua consiliorum haeret, et tandem viam ieperit, omnino divinum opus fuiase et ad. illud > eaoitatnm Ionathanum certum eat: : ueque enim=x'si ~ h'umania consiliis. locum dediaset, 1uh(jusM 8ascelfitset, ` quad nullis ~ humauis viribus perfio'i :poteiat3 r=iQnid ergo aliud‑ dicendum, qnam= qu6il'~‑'ante~.'do~.tii,~Ionathanum fuiase velut ‑ extra set °iapLum,'1' qndiri curs et sollicitudine‑ °iiigenti ~ rirgeretat,> Deiqne^~ 'menu de= duotum, ‑et ‑hostibus‑'='obiectnm'velnti quoddam terriculamentum in media ° agmine, ut so‑lo a.spectu territi et horrors pereulai‑ diffugerent, et facile interneoioni darentur. Hine itaque discamus, ad Deism in sum'mis. anguatiia confugere, et illum preeari ut noatra consilia regat, suoque favors nos eomplectatur, et ex anguatiis et difficultatibua eruct, suoque lumine illuatret, passuaque nostros, regat. Quad ai nos deiicere et humiliare ipsi viaum fuerit, et veluti caecos in tenebria continere) qua discipline seeps indigemus, nihilominua tamen apertum ease ipsi eaitum ex miseriis noatria aeiamus: et preeari non desinamua ut virtute qua nos sustineat to vocations incedentes. Atque its nos Deism precari decet, non tantum ut oeulos et prudentiam nobis largiatur ad videndum quidquid eapedit: sed edam ut quum omnis conailii eapertes fuerimua et tanquam caeei erraverimus, nihilominus tamen ipse nos virtute sue regat, ut nunquam a bona recedamus, et vial omnes noatras in ipsius manum et providentiam reiiciamua. Ac lioet

IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XIV.

stupore ingenti et rerum ignorantia laboremus, precemur tamen ilium ut nostri misereatur, nostramque caecitatem regat, et ad felicem eaitum perducat, ut eo ampliorem illius laudandi et glorificandi materiam semper habeamus, quo nos magic praeter opinionem easpectationemque bearit. Ita usurpanda nobis haec historia eat, si fructum et utilitatem ex ea referre volumus. Caeterum quum Ionathanus dicitur accepisse victoriae signum, et fore ut Deus hostes in suas manus traderet, ex verbis illorum, quibus ignavos et timidos esse iudicavit, non temere imitandum exemplum est. Est enim singulare: cuiusmodi quaedam alia in sacris occurrunt, et de quibus egimus in libro Iudicum. Sic quum Gedeonem audimus ad fidem suam confirmandam duplex a Deo signum postulavisse, non posuisse legem quam a1ii sequerentur ilium certum eat: sed a Deo impulsum, quod ipso egitu Deus ratum fecit. Quod si nobis imitandum hodie proponeremus, temere faoeremus, Deusque nostram levitatem puniret. Nam meminisse nos oportet eorum quae Dominus noster Iesus Christus discipulis suis olim dicebat, petentibus, ut quemadmodum olim ad Eliae preees, sic etiam ad suas, ignis de coelo caderet in eos a quibus non recipiebantur hospitio: Nescitis, inquit, quo spiritu Elias ductus fuerit: quasi diceret: Non earn habetis areanorum Dei communicationem neque revelationem quam olim Elias habuit, quern tamen vos imitari vultis. Tenendum itaque Deum speciale quoddam privilegium suis dare, et ad hoc vel illud opus impellere, quod non vult tamen a nobis in legem et exemplum trahi. Quae utilis doctrina eat. Scimus enim quam proclives simus ad imitationem Dei servorum in omnibus ipsorum factis, sine iudicio et discretione: ut histrionica et sceniea potius sit quam vera imitatio. Sic videmus Israelitas omnibus saeculis depravatos, turpiter et foede in multos errores lapsos fuisse, et tamen summa arrogantia Dei foedus cum patribus ipsorum initum, et ab ipsis multis vicibus summa ingratitudine fractum, iactasse et de illo gloriatos: ac proinde a prophetic graviter reprehensos, flagitia tamen hoc titulo tegere voluisse: Patres nostri, patres, inquam, nostri Deo accepti fuerant : templum Dei, templum Dei habemus. Sane, sed in Dei praecepta illos oportebat intueri, et eadem sequi et observare, ac res prohibitas in illis vitare. Hodie in papatu quidquid Dei cultus dicitur mera eat abominatio : quod in legem trahere voluerint quod egtraordinarium erat, adeo ut Dei cultus verus prorsus sit depravatus et adulteratus. Unde vero id aceidit, nisi ex stulta imitatione privatae alicuius superstitionis? Si quis enim speeiale aliquod factum gessit, in exemplum et regulam tractum eat, atque ita verus Dei cultus obscuratus eat. Eo igitur accuratius

38

haec observanda sunt quae dico, et quae in oculos quotidie incurrunt, quo proclivior in contrarium eat lapsus: nempe saepe a Dee servos suos ad facinus aliquod impelli, quod gratum et acceptum habebit, sed quod tamen in exemplum aut generalem regulam trahi nolit. Cuiusmodi exemplum in Abrahami servo conapicuum eat. Nam missus ab Abrahamo quaesitum Isaaco filio ugorem, signum sibi proponit rei feliciter gerendae, primam filiam quae occurrerit ad hauriendam aquam domo egressam, a qua potum petierit: quern si nitro dederit, et sponte etiam camelis aquam propinaverit, earn fore ugorem heri sui, quam Dominus ipse elegerit. Nae si hanc divinationem imitari vellemus, non dubium eat quip earn arrogantiam Deus graviter puniret: licet tamen Abrahami servi comprobatum a Deo sit votum : nempe, quod ipse Deus suggessit, et fecit. Idem omnino de Ionathano sentiendum. Neque euim proculdubio verisimile cuiquam fieri poterat hostes ad duorum hominum adspectum terrore percellendos: quum praesertim scirent in toto Israele non ease arma, quibus se tuerentur: nedum ut ipsos aggrederentur, et ingens esset hostium multitudo. Solae quidem fateor praesidiariorum cohortes Ionathanum et armigerum ipsius viderunt: sed quid duo illi adversus tot hostes? Nonne momento caedi potuerunt? Quare nulla eat oblata metus occasio stationariis illis Philistaeis, qui nullas oppositas sibi ad resistendum viris animadverterant: et ideo, ut videmus, Philistaei conapectos duos illos viros per contemptum iubent ad se adscendere, dieentes: Fcce Hebraei prodeunt c foraminibus suius ubi se absconderant, et praelium meditantur: quasi dicerent: Yah' miseros istos homuneiones etiam in conspeetum nostrum venire ausos, quos vel invitos necesse eat in nostram venire potestatem? Ea fuit hostium arrogantia et petulantia: quamobrem metum simulant, et iubent Israelitas ad se.adscendere, Adscendite, inquiunt, ad nos, ut notam faciamus vobis rem. Sic solemus nostro idiomate gallico compellare quos nobis infensos minis terremus: Hens accede, adesdum, paucis to volo: quae comminationis vim habet. Idem ergo Philistaeis aceidit, qui verbis illis minabantur Ionathano et armigero, et tamen egredi statione se non audere profitebantur. Ex quibus apparet Deum cohibuisse rabiem ipsorum, et animis metum iniecisse, ut licet multi, duos tamen homines adoriri vel in fugam vertere non audeant. Nam saltem ad terrendum Ionathanem aliquot passus adversus ilium progredi debebant. Atqui metu retinentur, et se intra montium fauces continent, quasi ingentem eacercitum in conspectu haberent, et pauci ac imbelles in adspectum eorum venire non auderent. Sed Ionathanus omen ex verbis illis accepit: et sane deinceps dicitur metus ille 3'"

39	HOMILIA gLVII.	40•.

oastra Philiatinorum pervasisse: do quo die craatina dicendum Brit pluiibus, Deo faciente. Notandum vero interea miraculose Deum hie operatum; quod tam numeroei hostel tamque potentes, territi fuerint obiecto quod nullam terroria occasionem haberet. Quid ~ ergo? Nae Deus its fecit manifestum se in manibus animos hominum habere : et efficere ut qui leonum instar. ~ sedates erant, nullo persequente latebraa quaerant, et ex mete et ignavia prodire non audeant, licet nullus insequatur. Sic dicuntur improbi , homines fuga salutem quaesituri, licet nulloa insequentes hostea baboanl. Quamobrem facile iudicamua Ionathanum non aecepiase omen istud nisi manta con‑ i oepiaset Deum .sue consilia et conatns fortunaterum. Ac minima istud quidem intelligendum, quasi Ionathanus sea prudentia niaua aut viribus hoc aggresses sit, led, ut ante diaimus, fuisse extra se positum, et a Deo bane mentem accepisse certum eat. Yerumtamen etai multum in illo fuit infirmitatia et anzius animi haesit, bono tamen funds
mento et prineipio nitebatur. Fidem enim magi‑ ', mam ista eius ad armigerum verbs testantur: Nary eat impedimenttcm Iehovae quin servet cum multas aut paucis. Et procul dubio nisi probe fuisset Ionathano cognita Dei potentia, ex qua totes penderet, certum eat illum isto sermons minima usurum fuisae, praesertim in tam angustia rebus oonstitutum. Nam facile eat rebus secundis ntentibus Doi virtutem praedicare: et illum posse solum omnes hoatium conatus frangere, et illis resisters, licet mundus cum illis conspirasset, profiteri. At mortis discrimine apparente, quis de Deo tam confidenter loqui ~potest, nisi qui alias fidei radices egit? Sane qui in Deum seam omnem fiduciam colloaat, facile andacea et temerarioa invasores contemnet: non qnidem ut solent temerarii homines, qui neque metn Doi retinentur, neque in ipsius bonitatem sperant: ~ Bed tamers se in quaevis pericula coniiciunt; et, nullum sensum modesties retinent, quales ii quorum alioqui laudata voa ills: Hie' prandeamus, tanquam spud inferos coenaturi. Atqui non haeo fortitudo et magnanimitas dicenda, led mere, ut diai, temeritas. Non its Ionathanus: cuius conailiorum longs alia fuit ratio, et longs alius finis. Nam a Deo totes dependet, in quern unum vitae seas spem reiieit. Deumque agnoseit posse illum non minus cum paucis quern cum muftis hominibtia servers, etsi nullas ipse vitas, nullum consilium adferat. Atque beet eat huius loci sententia, et utilis inde doctrine eruenda. Sic Iosaphatum bonum illum regem vidomus suos militea eonfirmare, quern ingens adversus ipsum hoatium numerua conspirasaet, quorum numero iam iam videbatur obruendus: neque enim stet ells spas evasionia ex tents et tam horrenda strage.

Nihilominus tamen ills in unum Deum re8pioit; cuiua virtutem et potentiam nullia posse termtnis contineri docet: ac proinde non effertur regia sna dignitate, neque Buis militibus confidit, quorum sine Dec nullas viral fore agnoacit. Dentque longs aliter se gossit quern Solent rages aut imperatores, qui victoriam ex, suorum militum numero, vel aleoritate et fortitudine metiuntur: ac proinde quern tot equorum millia, tot munitiones, tot armatos militee ' reeensent, sibi nihil metuendum arbitrantur. Nae mortales iatiusmodi auailiis ad victoriam consequendam indigent: Bed longs aliter Deus, qui a nullo mortalium quidquam mutuatur: led cuius menus aatis eat potens ad suos in quovis discrimine adiuvandos. Quamobrem altius animis nostril bane doetrinam infigamus, Dec nihil obstare posse quominus leis opportunum' semper auailium adferat. Nam quern hominum operam adhibet in leis sublevandis, magno i11os honors afficit: sad tamen non faoit aliqua coactua necessitate. Eequis enim dubitat, imo quis non habet pro certo Denm, ut rea omnes oreavit, its etiam illis uti posse pro. suo arbitrio ad nos tuendos et conservandos, quern in ipsius obedientia conatanter ambulaverimus, et quocunque vocaverit intrepide perreaerimus? Nae si animis nostril isthaec haeserint, nullum petite= lum, nullus mortis metes nor ab officio poterit avocaro, ac ne vel tantillum quidem commovere. Et de Ionathani conatu haetenus, de quo deincepa adhuc pluribus acturi sumus.
Deinceps veto Saul dicitur audivisae tumultum in castris,' et aummum sacerdotem advocasse, iuasisaeque tit arcam Domini admoveret, atque ephod indneret, Dominumque sciseitaretur. Interim veto etiam qunm Ionathanum abases animadverteret, inssisse eundem requiri : et aimul etiam sacerdotem manum seam rocipere, et ulterius non progredi. Diaimus veto initio huiua histories observandum, Deum its iniaertum ease populi sui, ut Sauli tamen aummum dedecus et ignominiam inusserit, atque omni laude indignum ease declararit. Nam videtur Saul mete se in castris continuisse, et prbgredi non auaus fuisse, dum Ionathanus etiam audet adversus lantern eaercitum piogredi, et tot armatos et instructor milites Bolus adoriri. Saulis tamen, fateor, ex eo facto fame I vehementer seats eat : vertimtamen apiritus sanotus nor‑" docet nihil hit Saulem potuisse, neque eius viribus aut prudentia quidquam gestum ease: sad quern Ionathani consilia et eorundem eaitum porspeaisset, persequendos hostel salsa, populumque ad insequendos

else illum iudihoates hortatnm ease, ut si fieri posaet, ne unua quidem ex tents multitudine superesset. Qua in re fecit manifes= tam seam arrogantiam et temeritatem cum sum, crudelitate contunctam, quemadmodum inferius~"
i

HOMILIA XLY.
CAP. XIII.

1. Filius unius anni erat Saul, quum regnare coepisset, duobus autem annis regnavit super Israel. 2. Et elegit sibi Saul tria millia de Israele, et fuerunt cum Saule duo miZlia in Michmas, et in monte Bethel, mille vero fuerunt cum Ionathan in Gibah Biniamin : residuum vero populi remisit, quemque in tabernacula sua. 3. Percussit autem Ionathan praesidium Pelisthim quod erat in colle, audieruntque Pelisthim : tum Saul edanxit tuba per totam terram, dicendo, audiant Ebraei. 4. Et unaversus Israel audierunt quod diceretur : Percussit Saul praesidium Pelisthim : et etiam f betuit Israel inter Pelisthim : congregati sent ergo populus post Saul in Gilgal. 5. Pelisthim vero congregati sent ut pugnarent cum Israge, triginta millia curruum, et sex millia equitum, et populus erat sicut arena quae est ad litus maris prae multitudine: adscenderunt, castrametatique sent in Michmas ad orientem Bethaven. 6. Viri autem Israel videntes quod angustia esset sibi (coarctatus enim erat populus) absconderunt sese populus in speluncis et in munitionibus, et in petris, et in turribus, et in cisternis. 7. Hebraei autem transierunt Iordanem terrain Gad et Galaad : quumque adhuc esset .Saul in Galgala universus popullus perterritus est, qui sequebatur sum.

Deinceps videbimus quomodo suarum promissionum Deus memor populi sui isra6litiei misertus sit, victoriamque de hostibus dederit, qua non modo suam libertatem tutatus est, sed longe superior faetus etiam ditionem suam propagavit: licet tamen Saulis regnum minima fuisse diuturnum etiam in sequentibus visuri simus: siquidem malo fundamento nitebatur, nempe, non gratuita Dei elections sad populi murmurantis postulatione. Duo sunt igitur capita his praecipue observanda, quae deinceps in historiae serie clarius apparebunt, nempe, Deum populo crimen illud contumaciac condonasse, malum in bonum convertentem, et adversus inimicos infestissimos, puta Philistaeos, semper defen‑

disse : deinde non fuisse tamen diuturnum illud beneficium, quod regnum illud cuius malum initium fuerat oporteret aboleri. Tandem etiam videbimus, quomodo paulatim Saul a Domino defecerit, et vicissim a Dec sit derelietus, donee pessimus tandem ipsius eaitus fuerit. Nam in praelio cecidit, eaeso fugatoque populo; ut in summum discrimem adductae populi res viderentur, quod non modo misers ad idololatriam defecisset, sed tanquam nefarius incantator, a diabolo consilium egquisivisset: et Dec ipsi in Samuelis persona restitisset. Summa igitur Saulis infidelitas, quam sequuta est insignis rebellio, deinceps describetur, et tandem etiam divinum iudicium sequetur, quae suis locis ordine singula describentur et eaplicabuntur. Nunc ista ezpendamus, Saul ilius unius anni Brat, quum regnare coepisset, et regnavit duobus annis. Observanda phrasis Hebraea. Filius unius anni, pro Saul annum regnaveret, et alias apud Mosen, Adamus Brat filius octingentorum annorum, Noachus erat filius quingentorum annorum. Itaque tempus tantum designatur regni Saulis: quod vero seqnitut, regnavit duobus annis, quosdam interpretes multum torsit, quod diutius Saulem regnasse certum sit.' Et nominatim etiam in Actis apostolicis dicitur annos quadraginta regnasse. Quinam igitur ista inter se convenient? Quidam igitur haec volunt per quandam similitudinem dicta fuisse, ut dicatur filius unius anni fuisse, quum regnare coepisset, ad tantam eius simplicitatem notandam, ut unius anni infans videretur. Et notum illud Domini nostri praeceptum, nos nisi infantibus similes fuerimus, in regnum coelorum non posse intrare. Quibus verbis omnem ambitionem, malitiam, doles, fraudes et vitia quibus obnoaii sunt homines iam viri facti, Dominus condemnat. Quidam igitur eaistimant Sauli laudi duci, quum dioitur filing anni fuisse, quasi fuisset sine dolo et malitia, et angelieam perfeetionem esset assequutus, atque ingenium docile et mansuetum habuisset, ad placide audiendum, et se docilem praebendum. Quae sane vera sunt omnia. Nam antea vidimus non easultasse ipsum, neque elatum fuisse, licet iam eleetus, 1*

41	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XIV.	42

debimus, quum proprium filium morti addixit. Ac licet non destinata id malitia fecit, tamen se in reprobum sensum coniecit. Quod vel ex eo patet, quod hie videmus eum iubere suos milites recenseri: quibus recensitis quantum dilapsus esset ipsius status apparuit. Interim tamen ad Deum confugit, nam satin animadvertit res suss ease pessimo loco, nisi Deus ipsi sanum et utile consilium suggerat. Quare iubet sacerdotem ephod induere, et ad arcam Deum consulturum accedere, ut quid sibi in his angustiis sit faciundum seiscitetur. Sed sere ,admodum. Quamobrem etiam Deus neque arcam foederis neque etiam ephod quidquam illi prodesse permisit. Nam quod facit, ex diffidentia tantum facit. Et idcirco de repente audito tumultu in castris hostium, iubet sacerdotem manum swam amovere, et velut extra se positus esset, ab incepto desistere: quasi diceret: quandoquidem tam breve tempus eat, quid opus habemus amplius Deum aciscitari, non opus eat mora : itaque oraeulo in praesentia carebimus. Et its temere et sine consilio hostes suos persequitur, et milites sequi se iubet impetum in hostem facturos. Atque baec in summa de Saulis arrogantia et diffidentia recitantur. lam antes vero docuimus Saulem secum habuisse summum sacerdotem, quum nimium praecipitanter fieri iussit sacrificium, dam Samuel exspectabatur. Quamdiu igitur licebat illi per otium, cur non iubebat sacerdotem, antequam irruptionem hostes facerent, Deum sciscitari, et de ipsius illum voluntate interrogare 2 Sed tam de co non cogitavit, quin potius ut deses et ignavus stetit: deinde memento terrore perculsus breve nimium tempus superesse sibi Deum interrogandi persuasit. Sed fallebatur opinione, quandoquidem nondum septimus dies praeterierat, quo nondum elapso Samuel ut promiserat, advenit. Et nihilominus debebat ex officio Dominum per sacerdotem de voluntate sua interrogare. Nam speciale quoddam privilegium Deus populo sue concedebat, ut in rebus angustis et summis difficultatibus saeerdos ante propitiatorium ephod indutus compareret, et illic Dominum quid in illis difficultatibus facto esset opus sciscitaretur. Erant autem duo ephod genera; nam alterum fuit proprium sacerdotum : alterum vero plebeiis hominibus commune: et its qui tantum erant Levitae: cuiusmodi amiculo David arcam comitans amictus legitur. Sed fait praeterea magnum ephod, sacra nempe tunica, in qua sacrae figurae et signa continebantur. Quare Saul poterat inhere sacerdotem assumere ephod, Dominumque pro se interrogare: sed non feeit, nisi iam deploratis rebus, et quum in eum atuporem incidisset, ut quid facto sibi esset opus prorsus ignoraret. Verum ingrata illa aciscitatio fait Domino
quamobrem incertus abiit, et quis futurus esset

rerum suarum exitus plane inacius. Quapropter ista sunt nobis diligenter expendenda, ut quamdiu se nobis Dominus offert, neque desides neque segues simus in voluntate ipsius exquirenda: et ne oblatam occasionem negligamus. Nam diabolus modis omnibus Dei veritatem obscurare conabitur: quam proinde si segues in ipso invocando fuerimus ineertam et ineognitam habituri sumus : et ab es. procul aberraturi. Quare danda nobis opera, ut quum Dei voluntate verbum suum apud non quotidie praedicetur, et nostras aures personet, in eius obsequium componamur, eiusque voluntati non totes submittamus, et illa adversus quoslibet insultus tanquam certissimo propugnaculo utamur, et in dies in illius cognitione proficiamus, eademque duce preces et orationes noctes diesque ingeminemus. Sin autem desides et ignavi fuerimus, nobisque persuadeamus tempus lapsum recuperari posse, fiet ut ape nostra excidamus, et opinione fallamur. Sic plerosque videas dicere in iuvenili aetatc, non apta iam aetas mea precibus, sin autem senuero, precibus assiduis incumbam. Atqui Dei gratis non pendet ab arbitrio nostro, neque in nostra eat potentate: neque etiam veritas eludi potest. Quamdiu igitur libertatem precandi habemus, id eat quamdiu Deus nobis dat otium ipsum invocandi, omnes pravas eogitationes, omniaque impedimenta quibus a precibus avertimur superemus proculque a nobis reiiciamus : neque unquam meliora tempora ant opportunitatem aperemus : ne forte nobis ostium ingredi volentibus occiudatur. Sic enim videmus cum Saule faetum, ut quandoquidem quum per necessitatem oportuit, et opportunitatem licuit, Deum non quaesivit, quum vult non possit, neque illi Deus suam interrogandi voluntatem faciat potestatem.
lam vero procidamus etc.

HOMILIA XLVIII.

18. Et sit Saul ad Achiam : Applica arcam
.De' (erat enim ibi arcs Dei in die ills cum iliis Israei. 19. Quumque loqueretur Saul ad sacerdotem, tumultus magnus exortus eat in castris Phitisthinorum, cresaatque paulatim et. clarius reboabat, et sit Saul ad sacerdotem: Contrahe manum tuam. 20. Conclamavit ergo Saul et omnis populus qui erat cum eo, et venerunt usque ad locum certaminis: et ecce versus fuerat gladius uniuscuiusque ad proximum scum, et caedes magna nimis. 21. S'ed et flebraei qui fuerant cum Philisthiim heri et nudiustertius, adscenderantque cum eis in castris reversi sent, ut essent cum Israele qui erat cum Sand et Ionathane. 22. Omnes quoque Israelitae qui se abscon‑

I30MILIA XLVIII.

derant in monte Ephraim, audiences quod fugissent Philistaei, sociaverunt se cum suis in praelio. 23. Et salvavit Dominus in die ills Israel, pugna autem pervenit usque ad Bethaven. 24. Et viri Israel sociati aunt sibi in die ills : adiuravit autem Saul popudura, dicers : 1Yladedictus vin qui comederit panem usque ad vesperam, donee utciscar de inimicis meis, et non manducavit universes populus panem. 25. Omnequc terrae vulgus venit in saltuna, in quo erat mel super faciem agri. 26. Ingressus itaque populus sattum, et apparuit fluens med, nullusque applicuit manum ad os seem, timebat enina populus iurementum. 27. Porno Ionatjcas non eudierat quum adi
raret peter eius populism : extenditque summitatem virgae quam habebat in menu, et intinxit in favum melds, et convertit manum seam ad os seem et illuminati sent oculi eius. 28. ILespondensque urea de populo sit: Iureiurando constrinxit pacer tuns populism, dicers: Maledictus vin qui comederit panem hodie (def'ecerat autem populus). 29. Dixitque Ionathas, turbavit peter mews terram, vidistis ipsi quia illuminatisent oculi mei, eo quod gustaverim paululuna de melle i.sto. 30. Quarto raagis si comedisset populus de praeda inimicorum suorum guam reperit, nonne maior plaga facts fuisset in Phitisthiim? 31. Percusserunt ergo in die ills Philisthaeos a Machmis usqice in Aialor, defatigatus eat autem populus nimis. 32. .Et versus ad praedam, tutit oves, et boves et vitulos, et mactaverunt in terra, comeditque populus cum sanguine. 33. Nunciaverunt autem Sauli dice rtes, quod populus peccasset Domino comedens cum sanguine, qui sit: Praevaricati estis, volvite ad me iana runt sexism grande. 34. .Et dixit Saul, disperyinxini in vulgus, et dicite eis ut adducat ad one unusquisque bovem seem et arietem, et occidite super i.stud, et vesciraini, et non peccabitis Domino comedentes cum sanguine. 9dduxat itaque omnis populus unusquisque bovem in mare sea ad noctem, et occiderunt ibfi.

Hesterna concioneaudivimus Saulem, ubi animadvertisset recensito eaercitu filium lonathanum cum armigero ex castris egressum, coepisse ad Deem, vocato sacerdote, confugere: sed in summo discrimine, quum antes per otium ipsi licuisset, et sans magnam oceasionem haberot ad Deism confugiendi: sod quamdiu otium habuit, negligentiorem in quaerendo Domino fuisse diximus. lam voro sero de Deo invocando cogitat elapse occasions : quamobrem Deus ultus contemptum ill um non fecit ipsum voti compotem, neque respondit sacerdoti, ut Saulem in praelium progredi oportuerit anaium of animi dubium et eventus ignarum. Atqui notum eat in gees angustias ii coniiciantur quos rectum consilium deficit in rebus angustis et periculosis. Meritas igitur poenas Saul luit, quod

44

non opportuno tempore Deism invocasset. Nam etsi praesentem haberet sacerdotem,, et arcam Dei, gees ills die fuisse dicitur cum filiis Israelis, ac proinde omnia necessaria ad Deism invocandum habere videretur : Deus tameu illum subito ad pugnam rapuit, et quidem valde anxium et sollicitum. Nam quid potuit sperare qui cum genus militum menu adversus numerosum ezereitum congrediebatur? Et qui Ionathanum pessimo loco ease arbitrabatur, ignarus in quam se partem convertisset? et nullam revelationem a Domino aceipiebat, vivusne an mortises, an in hostium potestatem venisset de quo triumpharent? Denique Deus illi in praesentia hoc solatium recusat. Ex quo discimus, Deo faciento nobis potestatem inquirendae seas voluntatis, nunquam ease procrastinandum, sed omni studio et alacritate in hoc incumbendum, ut in rectam viam deducamur, et in eadem sub ipsius auspiciis forti animo ambulemus. Neque vero dubitandum quip nobis illum ex ipsius voluntate quaerentibus sit responsurus, et quod olim per prophetam Isaiam dictum impleturus : Quaerite, inquit: Dominum, quamdiu grope eat, quaerite dum inveniri patest. Deo itaque nos vocanti respondeamus, et ne aurem surdam praebeamus. Iubentem nos ambulare, audiamus, et ne defatigatis pedibus segnescamus : sed propere ad ipsum accedamus, ut inveniamus quamdiu props eat, et aunt dies salutis. Sane prophets fideles admonet, Deism inveniri quamdiu sere nobis patefacit: sed vioissim sui contemptum sic ulcisci, ut salutem quaerentea non inveniant, quod oblatam sibi a Deo occasionem neglegerint, et tempus Deism inveniendi non attenderint. Nos igitur in primis hint discamus Deem velle sui evangelii praedicationem alacri meets a nobis egcipi, et beneficium oblatum magni a nobis fieri. Quod quam neeessarium sit hodierna satin testantisr tempora. Nam, obsecro, quibus procellis et tempestatibus hodie concuti mundum videmus? Quot plane caecos homines hint inde errantes cernimus sine ape salutis aut vise ad salutem consequendae? quot impiia et blasphemis vocibus aerem personare audimus? Denique quam multos ad quemvis auras flatum incertos fluctuare conspitimes? Atque haec omnia in non seders possunt. Diabolus enim quotidie novas seetas et errorum semina discordiarumque eacitat: et mundus totes aestuat, muftis in Epicureismum transeuntibus. Nae, quum tents sit rerum ad religionem pertinentium confusio, tanto accuratius, et maiore studio et alacritate Dei voluntas inquirenda eat, eavendumque ue obaurdescamus ad Dei monita, ne nimium sero ad Dominum deinde vociferemur. Contra ne dubitemus quip tempore opportuno Deus a robin interpellatus respondeat, et abunde doceat quid utile nobis futurism sit. Sequitur dein‑

45	IN I. LIB. SAMUEI‑`' CA.P. iIV.	46

ceps Ionathanum primo'statim impetu viginti homines stravisse, primamque illam hostium fuisse plagam. Saulem vero impetum in hostes facientem plerosque Israelitarnm sequutos fuisse, turn qui Philistaeis ipsis erant immiati, tum qui in antris et specubus delituerant: omnes inquam ad Saulem concurrisse. Quod vero inter Philistaeos quidam fuisse dicuntur, non sic intelligendum quasi quidam ad Philistaeos. defeeissent: red quod oecupata regionis parte a Philistaeis .multi ibi oppressi delituerint. Sic igitur Israelitae Philistaeis mixti fuerunt: et ne pedem movere quidem, licet imminente gladio faucibus, ausi sunt. Philistaei vero diu attoniti tandem tanto aunt terrore perculsi, ut sese mutuis vulneribus eonfecerint. Israelitae vero illis immigti pavorem illorum animadvertentes, et tantum errorem ipsis a Deo immissum ut sere mutuo caederent, et quisque esset gladio stricto adversus alterum, animos sumserunt, et reliquis Israelitis adiuncti, feeerunt in hostes territos et sese mutuo confodientes impetum. Ubi observandum non tantum immissum illis a Den terrorem : red etiam tantum atuporem et vertiginem ut sensu omni privati sint, et feris ipsis stupidiores et crudeliores fuerint. Nam . etsi ferae periculo territae diffugiunt, non se tamen invicem dilaniant: quod tamen istis de quibus agimus contigisse videmus. Quod vero Dei terror in illos incidit, non sequitur Deum Wes timuisse: cuius tautum abest ut virtutem cognoverint sub qua deiicerentur, ut contra blasphemis vocibus maiestatem ipsius lacerare ‑ non desinant. Yerum enimvero vel invites ac ringentes Deum timere illos, etsi non eognoseant, ogortet. Tantus enim pavor animos illorum invasit, ut in caput suum montibus cadentibus sere perire sibi persuadeant. Atque have ease improborum, Deo submittere se recusantium, vindiotam videmus, ut lieet Dei maiestatis cognitionem omnem abiicere nitantur, tamen Dei metu et horrore percellantur. Et licet non agnoscant infinitam illam maiestatem, cui oportet omnes subiici: tamen quadam oaeea apprehensione divinae potentiae territi, etiam umbram suam reformidant, et nullis ipsos insequentibus, metn tamen diffugiunt. Et its Deus illorum arrogantiam caecam ulciscitur, qui in idolum ipsum transformant, et sua superbia virtutem et gloriam ipsius deiicere nituntur.' Oportet igitur amentes istos homines Deo sese submittere dedignatos, eiusque virtutem ac potentiam flocoi facientes its contundi, ut de nihilo terreantur, et umbra sua, quibus Dei potentia viluerat, percellantur: ut anxii et dubii ferantur, nulloque insequente diffugiant. Ex quibus discendum, nobis Deum timendum ut de ipsius auxilio persuasi oonstantiam invictissimam in mille mortis discriminibus retineamus. Haeo eat enim fidelium

in Dei::°Ftimore ;=ambulantium,')..et ab eius nutu et providentia, .pendentium, et I eius voluntate et mandatis reeedere‑ metuentium, 'pecc,tumque licet in nobis habitans odio habentium merges. Quare si fideles metus aliquis invaserit, Deus illos vacillantes corroborat, et‑adversus quaevis pericula confirmat, ut licet coelum, terra, elementa omnia denique res omnes creatae coniurarent adversus ipsos et salutem ipsorum, tamen imperterriti maneant. Conspicuum istud eat exemplo Philistaeorum, quos Deus non tantum terrore aliquo, red tanto pavore pereulsit ut rationis et iudicii sensum omnem amiserint, quod olim etiam Madianitis contigerat. Nam in libro Iudicum legimus, Gedeone cum quadringentis militibus adversus Madianitas proelium parante, quorum exercitus erat multis hominum millibus instructissimus, non magno labore bellum ease confeetum : quandoquidem quum solar )ampsdes Israelitae ostentarent, et tubae clangorem ederent, suoque loco consisterent, et vociferarentur
Gladius Iehovae et Gedeonial Madianitae mutuis sere vulneribus, veluti .panico furore perciti, confecerunt Quemadmodum igitur tune temporis Deus ad populi sui liberationem tam eximium opus edidit: sic' etiam de Saule iam narratur, non magnis viribus opus fuisse ad frangendos hostes, qui sponte fracti aunt, tanto furore perciti ut adversus se ipsos impetum facerent, mutuisque sese vulneribus eonfieerent: quum ea esset confnsio rerumque perturbatio, ut quisque adversus fratrem gladium exsereret. Ex quibus apparet, Deum non tantum eorum animos enervare qui prius audacissimi videbantur, sed etiam in furorem et amentiam vertere. Atque its solet Deus hostes adversns suam ecclesiam . coniuratos ulcisci, ut sensum ilhs eripiat, terroremque panicum immittat: ut quum totis viribus impetum in miseros facere parati _fuerint, et nihil nisi cruentam necem spirarint, sibique magnos triumphos pollieiti fuerint, victoriamque eeeinerint, sibi ipsis perniciem adferant, et in se ipsos furore immani desaeviant. Atque hoc praedixit Dominus per prophbtam Zachariam, nempe se effecturum, ut ferrum incudem percutiat, hoc eat, qui pravis eonsiliis et molitionibus populum suum aggredientur et ultimum exitium minabuntur, tanto pavore percellantur, ut vel inviti in se ipsos ferrum convertant. Et proeul dubio mirabilis eat hoc tempore et miraculosa modis omnibus ecclesiae conservatio. Nam quis, nisi Deus, eorum furorem cohibuit, qui caedem nostram et sanguinem sitiebant? adeo quidem ut evaginatis iam gladiis impetum facturi fuerint, et ligna caedere ad fideles cremandos parati ? Nae videbatur ecclesia iamiam ad lanienam rapienda. Et quidem hostes coniurati arctissimo inter se vinculo conspirationis tenebantur, et de nobis eaesis et oppressis triumphum instituebant;

47	HO MILIA XL V II I.	48

fauces ad miseros deglutiendos apparantes. Sed ecce repentinus furor a Deo immissus sic illos impulit, ut mutuo sese laniarint: et Deus illorum conspirationem in caput ipsorum verterit: servata ecclesiae pace et tranquillitate, quae tamen, ut dixi, tanquam ovis crat lanienae destinata. Miraculum procul dubio manifestum: in quo Dei nostri erga suos bonitatem licet apertissime contemplari. Neque v ero semel tantum aut iterum caesos f'ugatosque hostes a Domino, sed idem quotidie factitari videmus. Ac sane non sine causa propbeta dicit: Domini nostri Iesu Christi regnum fore spirituale. Quamobrem its adversum ecclesiam hostibus surgentibus, quibus repellendo et sustinendo miseri fideles sunt impares, quod fortissimi hostes et numerosissimi sint, et omnibus its machinis et apparatu bellico instructissimi, quibus vel momento obrueremur: in memoriam revocanda suet memorabilia Del ills facinora: qualis fuit victoria de Madianitis, qua Deus populum suum sine mediis terrenis ex imminenti periculo eripuit. Qualis etiam victoria de Philistaeis, quam hoc loco pertractamus. Et haec de istis satis dicta sunto; ex quibus discamus ita in Dei timore et obedientia incedere, ut mutuam concordiam fidei vinculo excitemus, veramque et rectam fraternitatem alii erga alios foveamus, et quandoquidem bane a Deo gratiam consequuti sumus, ut in filiorum numero habeamur, eandem in proximos rependamus. Atque it.a fidei unitate simul devinciamur, ut illa sit coniunctionis mutuae vinculum: ut quisque alium alacri animo iuvet, et ad Deum nos vocantem unanimi consensu contendamus, certatimque proximis benefaciamus: ut hac ratione certain et indelebilem notam habeamus a Deo nos in populum recipi: et eum qui Deus est paois et concordiae revera nobis dominari.
Transeamus ad sequentia. Saul dicitur exsecratione popwlum obstrinxisse, dicendo : Maledictus esto vir ille qwi comederit panem usque ad vesperam. Panis porro nomine quilibet cibus intelligitur. Itaque maledicit omnibus its qui ante noctecn cibum ullum gustaverint, quod Philistaeos persequi vellet, et quoscunque haberet obvios morti tradere. Ionathanus interea, victoriae auctor et principium, absens exsecrationcm illam non audiverat, nempe hostibus permixtus. Quare quum non audivisset patrem swum adiurantem populum, in transitu extremum baculi in favum mellis intinxit, et ad os admovit : erat enim terra ilia mellis feracissima
neque enim tantopere in illis regionibus laboratur de apibus educandis, quantopere in his. Nam apes sponte vel in rupibus, vel in cavis arborum favos fingunt, ut non sine causa terra israelitiea commendetur a mellis et lactis feracitate. Ionathanus

ergo baculi extremo in favuin mellis intincto, aliquantulum suxit: qui a quodam a plebe de exsecratione patris admonitus, excepit: Atqui turbavit pater mews terram: vidistis enim quia illuminati sunt oculi mei, eo quod gwstaverim pawlwlum de melle isto. Quasi dieat: Debilitatae meae vires oeulorum meorum adspectum turbaverant. Nam scimus experientia, nimia abstinentia vires frangi et debilitari: ac proinde eum qui ieiunus nimium laborarit, etiam oculorum, vim amittere. Ergo, inquit, oculi mei, postquam me] istud gustavi, sunt illuminati: quasi dicat, reddita milli vita est: moribundus eram ex debilitatione, iam vero redintegratis viribus, degustato mellis pauxillo vivo. Ac si populus libere comedisset hodie de praeda suorum hostium quod suffecisset ad vires reparandas, maiore animo et viribus hostes insequeretur: nae nimia patris hae in parte fuit severitas. Nihilominus populus hostes insequutus, percussit illos a Machmaso Aialonem usque: et insigni clade affecit, victoriamque memorabilem ex qua toti populo salus parta est reportavit. Quid vero ilia Saulis exsecratio fecerit paulo post videbimus, quandoquidem hodie pertractari ilia non possunt. Interim Ionathani querimoniam iustam esse certum est, quod nimia severitate pater iuramento populum adstrinxisset. Sane saepe imperatores legibus inusitatis milites in officio retinere oportet: nimia alioquin in castris futura confusione rerumque perturbatione, nisi severis legibus milites contineantur. Sed hoc exemplo docemur non temere exsecrationibus ullos obstringendos. Nam tolerabilior in principe aut rege unius aut alterius militis caedes esset, licet immerita, quam unius aut plurium exsecratio. Nam etsi iussu imperatoris aliquis caedatur, nihilominus tamen eius misereri Dens potest: Sed quantum fulmen est Dei nomine advocato qualiscunque exsecratio? Equidem fateor temere Dei nomine abutentem, in suum caput omne maledictionis genus derivare: verumtamen et illud certum est per ipsum non stare quominus devoti exsecrationi omnes sine remissione pereant. Quapropter si Saul interdixisset ne quis sub capitis poena cibum ante devictos hostes gustasset: poterat, si legitima fuisset excusatio, legis severitas temperari. Nam poterat temeritatem edicti agnoscere, et babere potestatem remittendi de co, quod nimius fervor et insequendi hostis desiderium extorsisse merito videretur. Sed quum advocato Del nomine exsecrationi populum obstrinxit: sibi nihil reliquum fecit: quia potius quantum in se fuit, in populum universum Dei iram et maledictionem provocavit. Quamobrem diligenter observemus, omni maledictione et exsecratione abstinendum ; et cohibendum animi impetum, Do quid in proximum peccemus. Profecto qui proximum vel digito offendit, coram

49	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XIV.	50

Deo fit reus caediz, quod ab irato animo et odio pleno proficiscatur illa offensio: sad longe gravius peccatum eat devotio easecrationis, quam alia quaevis iniuria ferro vel alia quavis ratione facta. Mains enim odium et venenum lethaliua ostendimus in eum, quem advocato Dei nomine, easecratione obstringimus, quam si stricto gladio mortem illi intentaremus quem odimus. Itaque quacunque tandem iniuria illum afficiamus, nulla tamen tam atrog of violenta, quam quum imprecationibus ant easeerationibus illum devovemus. Odium enim plus quam diabolicum et furiosum egsecrationes illae produnt, quibus Deum illi cupimus inimicum. Et tamen quam longe lateque patet hodie istiusmodi corruptio 7 Nihil audias frequentius in ore hominum quam diabolicas imprecationes: Dii to perduint, Te diabolus auferat: et similia multa quae pestiferea linguae istae vomunt, ut in buccam venerint. Sed parva ista aunt, horum respectu quae impii homines in Deum ipsum proiiciunt, ut audeant conviciis ipsum lacessere, horrendum dictu of audits : et adversus Dei filios insurgere tam contumeliose, tam crudeliter ut pietatem omnem abiiciant, et Domini nostri Iesu Christi regnum evertere moliantur, et verbum ipsius abolere. Quare quum tanta sit hodie mortalium impietas, eo attentius nobis hie consideranda aunt quae de Saule dicuntur: nempe licet magna videbatur illi oblata occasio populum severiore aliqua lege in officio et humilitate retinendi, non ideo tamen culpa carere, quod ea easeeratione populum obstrinaerit, et quidem temere et inconsulto. Profecto omne quidem iuramentum egsecrationem in se continet si deficimus : sad longe haec differunt inter se, iuramento cum consilio et ratione facto se ad faciendum in posterum officium astringere: et temere easecrationibus sese devovere, quarum nullum iustum eat fundamentum. Nae valde rei aunt coram Deo qui se iustiusmodi egsecrationibus devovent, vel eo solo nomine quod Deus testis advocatus eat. Imo et iudicem illum advocari certum eat et vindicem adversum nos ipsos, si montiendo proaimis iniuriam fecerimus. Nam istae aunt iuramenti plerumque formulae, Deum in animam meam testem advoco. Sic D. . Paulus loquitur. Deum igitur testem advocantes si defecerimus, gravem punitionem meremur : sad si temere aliquid egecratione facta susceperimus, non eat in nobis situm ut promissum istud temerarium implere possimus. Quare qui temere istiusmodi egseerationibus sese devovent, Dei nomen foedissime profanant. Quare in memoriam revocanda eat gravis illa comminatio adversus eos qui Dei nomen in vanum assumunt.
Et quidem hactenus de. temeraria illa Saulis adiuratione, ne populus cibum gustaret. Sed alia ex parte quanta Saulis levitas? Nam Israelitae in
Cadvini opera. Vol. xxx.

	persequendis hostibus hue illuc disperai, quinam
	poterant hanc comminationem omnes intelligere?
	Nae imperatores ant duees summi egeroituum ali
	quid prohibituri, ant milites ad praelium instrui
	edicturi, si magnus eat eaercitus, et		clam moneri
	milites velint, ut vel tubae vel tympani strepitu
	castra nolint admoneri, mittant certos oportet qui
	duces, centuriones, decuriones admoneant, ut sin
	guli suos edoceant: quod alioquin ne		tertia quidem
	eaercitus pars, si palam edieeretur,		ducia volun
	tatem intellectura esset variis locis dispersa: quan
	doquidem magnus semper in castris		tumultus eat:
	et crebrae velitationes, belli tempore. Porro po
	pulus Israeliticus non continebatur		castris quum
	Saul hoc ediait: ac proinde regis edictum audire
	non potuit, ahis in hanc, aliis in		illam partem,
	hostes persequentibus. Interea tamen Saul ease
	cratione obstringit eos omnes qui cibum aliquem
	ante praescriptum tempus gustaverint. Summa
itaque Saulis temeritas : et gravis culpa quam
	nullus praetegtus possit eacusare, quin reus sit
	accepti in vanum Dei nominis. Quin etiam Iona
thanus in vitae periculum ista easecratione adductus
eat: Deo nimirum patris temeritatem et arrogan
tiam ita ulciscente. Idcirco Ionathanus ait, tur
bavit pater mess terram, hae ezsecratione : Quid
ita 7 Yidete, inquit, ut illuminati sent oculi mei,
quum gustavi parum mellis huius. Neque vero cogi
tandum oculos Ionathani sic illuminatos, ut olim
Adami et Evae dicuntur aperti, postquam de fructu
prohibito comedissent : suamque tum turpitudinem
agnovissent, cuius illos puduisset: aliena enim eat
prorsus ista eapositio: sod illuminati dicuntur qui
antea ex virium debilitate quodammodo caecutiebant.
Ex quo magis apparet quam iniqua quamque cru
delis illa easeeratio. Ionathanus enim praelio su
perior factus erat, non sane vi sua, quippe qui
solo comitatus armigero et quidem inermi, tot hos
tium cohortes aggressus erat: Bed Deus illi animos
vireaque ad fugandos caedendosque hostes dederat.
Pater vero ipsius qui antea se meta intra castra
continuerat, et ad hostium conepectum eapaverat
iam magnos animos prae se fart, ubi ease in tuto
omnia videt : et victorem easeerationi devovet,
eumque quem Deus huius victoriae principem fe
cerat. Ergo satis apparet quam iniqua quamque
crudelis fuerit ista Saulis cum easecratione con
iuncta maledictio, qua praeterquam quod Dei nomen
laedebatur, etiam innocenti lonathano summa in
iuria inforebatur, qui longe aliud, nempe summam
ab ipsis angelis et hominibus laudem merebatur.
Nihilominus tamen servasse populum suum Deus
dicitur. Ex quo discimus licet in multis Saul offen
derit, et Ionathanus in vitae discrimen edicto illo
Saulis venerit, a quo recedere noluerit: Deum ta
men voluisse convertere malum in bonum, quod
		4

antea tumultuose regem populus postulavisset: et regnum confirmare populi miserentem quod in rege suam felicitatem ease positam persuasum haberet. j Nam rex in Israele typus et imago erat regni Domini nostri Iesu Christi, in quo uno sits eat omnis nostra salus, gaudiem, felicitas et gloria. Deus itaque gustum aliquem ant signum voluit iniicere populo futurae gratiae secundum promissiones in Saulis persona: sed tantum ad tempus. Nam tandem horrenda confusio et desolatio sequuta eat
sed its factum, ut David stabiliretur tanquam istius promissionis initium, et eo populus confugeret, donec pacatum esset ipaius regnum. En igitur quomodo et quare Deus populum suum servarit: nempe quod per Samuelem promiserat se misericordiam illi facturum, et ex hostium tyrannide liberaturum. Denique hie locus ostendit Dei virtutem apparuisse solam ease quae Philistaeos domuit et devicit: ac populi israelitici res fuisse deploratas, nisi coolitus auxilium demissum esset, quod omnino ad ecclesiae salutem requirebatur. Ac plurimum ad omnium fidelium instructionem facit, ne quis de viribus et industria sue glorietur: quemadmodum neque Ionathani fortitudini facinus istud adscribendum eat: sed unius Dei potentiae et providentiae laus omnis tribuenda, qui praelium ad exitum istum perduxit. Et necessaria valde eat haee doetrina.. Nam etsi ethnici fassi aunt hominum felicitatem, et facultates omnes, puta consilium, prudentiam, sapientiam, ac denique omnia bona coelitus immitti : nihilominus tamen Deo gloriam et honorem quern prius attribuerant, eripuerunt, quam ad res creates transtulerunt. Et quidem, fateor, verum Deum non cognoverunt: Bed sub idolis Buis divinam maiestatem involverunt, cuius ut dixi perfectam cognitionem non habebant. Sed divina potentia vel invitis hanc confessionem extorquebat. '.N,am et in ore omnium illud dictum fuit in eligendis imperatoribus, incertos ease bellorum eventus, sed victoriam a coelo ease: et similia multa. Yerum enim vero imperatores debellatis hostibus cum militibus triumpharunt. Et boo Dominatim Habacuc propheta istiusmodi hominibus exprobravit, quod postquam idolis suis sacrificarint, suo deinde reti sacrificent. Sic videas incredulos specie externs quidem et verbis apeciosis Deo gratias de beneficiis multis agere: et tamen sibi laudem omnium intus adscribere, et de praeclare faetis apud se laetari et gloriari. Nae hominum ea eat improbitas, et proclivitas in Deo bonore debito spoliando, et sibi quae Deo debentur adscribendis. Quare hie observanda verba prophetae, Deum servavisse populum scum: quibus Israelitae docerentur Deo soli victoriae huius laudem omnem adscribere, et bene in posterum sperare. Quasi hortaretur populum prophets his vocibus, agite bane felicitatem

HOMILIA XLVIII. 		52

Dei beneficio contigisae agnoscentes, sciamus nos illi caros et in ipsius ease tutela, ac proinde non tantum hoc tempore sperandam salutem, sed etiam in posterum exspectandam credite : non eat enim abbreviata eius manus: et ipsemet ultro nos ad neeessaria poatulanda excitat et invitat: ex quo singularis eius de nobis cura et sollicitudo eat conapicua. Sed cavendum vicissim no nostro vitio quaedam repagula obiiciamus, quibus eius liberalitas ad nos usque pervenire impediatur. Nam et Esaias propheta populum increpans sit, ipsum impedire et remorari Dei auxilium. Quare minime mirandum, si saepe in rebus angustissimis non exaudimur, quod malitia nostra a Deo alienemur. Quare danda opera no Deum a nobis abalienemus, et non dubitandum quin ipsius menus sit satis fortis ad nostrum auxilium promovendum: sperandum autem potius fore ut quemadmodum olim populum Sunni in rebus angustis iuvit, idem et nos faciat experiri
et quemadmodum Israel eius gloriam conspexit, its et DOS conspieiamus: quod nunquam aures its obturet quin eas suorum clamores in veritate ipsum invocantium penetreni.
Deinceps sequitur populum hostes persequendo defatigatum ad praedam animum convertisse, quam verisimile eat ingentem fuisse, nam tot hominum millia oportuit secum multas munitiones, et commeatus copiam advehere. Ergo fatigatus populus et famelicus incepit mactatas pecudes et boves cum sanguine comedere, quandoquidem ex inedia et labore vires magnopere debilitates reficere volebat. Famis igitur impatientia facit ut sine consilio et ratione carnes cum sanguine oomedentes contra Dei mandatum peeeent. Hoc audito Saul iussit illos abstinere cibo donee iugulatae pecudes sanguinem eieoissent: postea ex Dei praescripto emisso sanguine feeit illis comedendi potestatem : turn vero dicitur ibi primum altare Iehovae exstruxisse. In primis quod ad illam legis transgressionem observandum, Deum expresse lege sue prohibuisse ne populus sanguinem ederet: cuius ratio additur, quod ipse pretiosam vitam nostram habeat. Et quidem ante datam legem in usu fuit istud praeceptum. Deus enim post diluvium facta Noacho totique ipsius familiae potestate rebus ‑creatis in cibum utendi, non tantum pane et oleribus, sed etiam omni animantium genere, adiecit tamen: No sanguine vescerentur. Cuius praecepti finem non alium fuisse videmus quam ut a crudelitate ipsos deterreret. Quod si crudelitate omni etiam in bbatias abstinendum illis fuisse eonatat, ergo et multo magis omni iniuria erga proximos. Vita enim tam hominis quam pecudis ease dicitur in sanguine: vita, inquam, baec quae animalis dicitur, per quam vivimua. Anima enim longe superior eat, et vita nostra separata eat ab ills animali,

53	IN I. LIB. SAMUBL. CAP. XIV.	54

quamobrem lux ills de qua Paulus loquitur in anima consistit, qua discernimur a reliquis animantibus omnis rationis et intellectus expertibus. Haec, inquam, praecipue vita nostra ost, nunquam peritura, quippe immortalis: Bed vitam quandam habemus communem cum bestiis: quae in eo posita est ut naturalibus omnibus necessitatibus obnoxii simus, et cibum, potum, somnum et similia appetamus: quae vita sensitiva et substantialis nominatur. Caeterum quum vita esse in sanguine dicitur, ita docemur ab omni saevitia et crudelitate abhorrere, etiam erga ipsas bestias. Sane licebat carnibus vesci animantium: Bed quarum fusus esset sanguis: quem ne degustare quidem cuiquam licebat, ne in pecudem transformari videretur sanguine degustato. lam vero legi quidem isti non sumus obnoxii: quod Deus veterem illum populum istis rudimentis quae pueroB decebant erudire voluerit : Bed tamen eius veritas et substantia remansit. Quapropter quotiescunque scriptura violentiam, vim, caedes et similes iniurias prohibet, tanto horrore illa nos abominari oportere sciamus, ut quum vel sanguinis effusam guttam audimus, fremere et ingemiscere nos oporteat: quandoquidem Deus veterem populum voluit bestiarum ipsarum sanguinem effundere, ut ad mansuetudinem et humanitatem mutuam aliorum erga alios erudiretur. Ac sane per se non fuit tam flagitiosum sanguinem edere : Bed mandati finis et scopus crimen augebat. Idcirco hie populus graviter peccasse dieitur sanguinem comedendo. Neque enim de sola caeremonia hie agitur, et de Bola externa observatione : Bed de caeremoniae legalis fine et substantia ad quam Deus maxime respiciebat. Quasi diceret Deus se hac lege tanquam fraeno velle homines retinere, ut alii cum ahis sine iniuria, et sine fraude versarentur. Caeterum hinc apparet Saulem adhuc aliquem Dei timorem retinuisse, qui graviter tali populi peccato sit offensus. Sed nihilominus manet ipsius peccatum, quod exsecratione populum obstrinxit. Nam quis, obsecro, fuit illius fructus aut eventus? Miser populus fame debilitatus erat et fractae ipsius wires : Bed si in frustum panis aut alterius cibi incidisset, non ausus tamen esset attingere. Sane si prudenter secum Samuel*) illius exsecrationis eventum expendisset, non tam temerarius fuisset. Nam, ut videmus, ad vitandam exsecrationem in peius malum plebem induxit: et ipse Ionathanus de vita periclitatus est, quam sine plebis intercessione amiBisset: Bed Deus plebis intercessione voluit tanto malo mederi, ut ante vidimus, et deinceps pluribus adhuc illud persequemur.
lam vero coram Dei etc.

') Sic codex, lege: Saul.

I‑IOMILIA

35. Aedificavit autem Saul altare Domino: tuncque coepit primum aedifrcare altare Domini. 36. D dixit Saul: Irruamus super Philisthaeos nocte, et vastemus eos usque dum illucescat mane, nee relinquamus ex eis varum, dixitque populus : Omne quod bonum videtur in oculis tuis, fac: Et ait sacerdos: Accedamus hue ad Deum. 37. Et consuluit Saul Deum : Num persequar Philisthiim, si trades eos in manus Israel: sed non respondit ei in die illa. 38. Dixitque Saul: Applicate hue universos angulos populi, et scitote, et videte per quem acciderit hoc pecoatum hodie. 39. Yivit Dominus salvator Israel, quia si per Ionathan filium meum factum est, absque retractatione morietur. Ad quod nullus contradzxit ei ex omni populo. 40. Et ait ad universum Israel: Separamini vos in partem unam, et ego cum Ionathano filio meo ero in parte altera. Responditque populus ad Saul: Quod bonum videtur in oculis tuis fac.

Superiore concione pietatem Saulis audivimus, qui populum ne adversus legem pecudes cum sanguine eomedendo peccaret cohibuerat: Beque in eo facto fortiter gesserat: hie adiicitur illum exstruxisse Domino altare ad sacrificandum : quod per Be laude dignum est: Bed adiicitur, Saulem illud primum altare exstruaisse. Quidam vero existimant illis verbis significari hoc primum fuisse altare a Saule exstructum. Atqui certum est unicum tantum esse altare oportuisse in populo israolitieo: quare si quis Saulem utet plura exstruxisse, aut quod tum nulla essent exstruere coepisse, non bene conveniet supra dictis: quandoquidem iam sacrum fecerat Saul exspectans Samuelis adventum, quod, ut ante diximus, sine altari fieri non poterat. Quare statuendum est non fuisse istud primum altare a Saule constructum : et contrarium etiam apparet. Nam ante vidimus illum satis procul a Philistaeis fuisse, et quodammodo metuentem illorum multitudinem continuisse se intra castra. lam vero dicitur illos insequutus ad noetem usque, et percussisse insigni plaga a Miehmaso usque Haialonem. Quare apparet non alio loco exstructum altare, quam in quo iam sacrificarat, neque etiam aliud a priore ilio de quo ante facta mentio est. Quomodo itaque dicemus intelligenda haec verba, Saulem exstruxisse, et hoc przmum exstruxisse ? Nempe exstruxisse. ad durationem dicemus. Nam facile colligimus peeuliarem aliquam structuram notari. Nam Bi altare ex politis lapidibus struxisset, graviter illum hac in parte fuisse peccaturum cuivis notum est: quod diserte eautum esset ne quis tale altare aedificaret. Ratio fuit in promptu
ne populus sibi novos cultus et devotiones fingeret, 4"

55	HOMILIA XLIg.	66

quibus sacrificiorum veritas et simplicitas adulteraretur : singulis ad novos ritus quos sibi finsissent deflezuris, et ex arbitrio sue, Deo servituris, et cultus divini novas rationes instituturis. Quamobrem si Saul novum altare exstruxisset, nulla excusatione factum excusare potuisset, quod contra legislatoris summi voluntatem altare aedificasset, populumque in errorem et superstitionem induxisset. Licet itaque bonum finem istius altaris aedificandi Saul sibi proposuisset, nempe solennem gratiarum actionem pro adepta victoria, quam sibs coelitus advenisse profitetur: tamen debuit tantum obiter aggestis quibusdam lapidibus et glebis sacrificare, ut facto sacrificio congesta materia dispergeretur, ne in posterum ulla remanerent altaris vestigia. Itaque si tale altare construxit Saul reprehenditur hoc loco ob conatructum altare, cuius instar aedificii structura permaneret: quae in abusum deinceps et superstitiones transferri poterat. Ex quibus apparel quantopere cavere debeamus, ne quam posteris occasionem relinquamus a recta via aberrandi, et a verbi divini simplicitate recedendi. Sunt enim homines natura nimium proclives ad superstitionem : et aliquam libertatem assecuti, in omne flagitium ruunt. Quamobrem singularis hie adhibenda prudentia et cautio est, ne qui ritus in ecclesitAm inducantur, quibus Dei cultus possit adulterari, et homines a vera religione in vanas superstitiones abduci, ut sibi novam religionem homines fingant, et a simplicitate verbi divini recedant. Et de istius altaris exstructione hactenus.
Sequitur deinceps deliberasse Saulem de persequendis hostibus noctu. Unde apparet ipsius fortitude,, ut non abs re a Domino esset in regem electus. Nam etsi totum diem conflixerat, sibi tamen non parcit, nee genio indulget: led victoriam cupit persequi, ut tanta strage Philistaeos conficiat ne amplius adversus Israelitas bellum redintegrare possint. Laudanda sane in se virtus: sed interim conspicuum in ipso fit quae sit hominum virtus, quum suae industriae aut prudentiae of facultatibus fidunt: quandoquidem in ipso limine statim impingunt: quod nihil possint nee debeant aggredi nisi prius invocato Doi nomine. Tum itaque demum consiliorum et rationum nostrarum felix futurus est exitus si Deus ipse nos regal, et deliberationibus praesit. Quod quidem nemo impetrarit nisi ardentibus ad Deum votis confugiat, et voluntatem ipsius diligenter interroget. Quare hie quidem Saulis quaedam apparet virtus et magnanimitas sua sane laude digna: sed quoniam precibos Deum advocare ducem non meminit, fortitudo illa per se alioquin eommendabilis, non potest nisi vituperari, et temeritas potius quam laudabilis audacia dici: quando=quidem de Dei gloria et honore multum ea ratione rletrahitur. Quamobrem serio de nobis hie cogi‑

tandum est, ac prout quisque vel ingenio, vel consilio et prudentia, vel viribus, vel audaeia eacelluerit, cavendum, ne vana et inani gloria efferatur: et ne quid temere nisi prius invocato Dei nomine suscipiat: ac licet viribus polleat, intra modestiae tamen terminos se contineat, ut ne latum quidem pedem abeat, digitumve moveat, oisi prius de Dei voluntate certior factus, cuius unius auspiciis regatur. Denique discunto omnes sese ita continere in officio ut nihil ausint, nihil aggrediantur, quod non ipse prius iusserit. Exemplo esto Saul hie deliberans de persequendis hostibus, populo consentiente, et se ad hostes insequendos comparante. Sed quem sacerdos eohibuit et revocavit, Deique voluntatem interrogare et explorare iussit. Porro, ut ante diximus, speciale fuit illis temporibus privilegium populo concessum, ut rebus dubiis et incertis Dei voluntas per ephod ezploraretur, et Dominus quid factum vellet interrogaretur. Sacerdos enim sacram illam tunicam, quae ephod dicta est induebatur ad Deum accessurus: et se ad arcam sistebat, unde Deus responsum dabat, et quid factum vellet significabat. Ex illo, inquam, more et ritu sacerdos Saulem ab institute, revocat Deumque interrogare iubet: ut si Deus persequendos hostes declararit, toti in illum recumbant, Deumque sibi persuadeant prosperum exitum daturum, quod nihil nisi ipsius ductu susceperint, eiusque voluntatem inquisiverint. Sane fateor nostram bodie dissimilem esse conditionem : neque enim peculiares de rebus singulis revelationes nobis Deus dat: quod tamen molestum nobis esse non debeat: siquidem vel unicum verbum sufficere debet quo Dei voluntatem docemur in evangelio filii sui, quandoquidem longe praestantius illud est quam reliquae omnes revelationes quascunque tandem expetierimus. Nam etsi propbetias non habeamus quales fuerunt sub lege, tamen aliquid amplius habemus, nimirum perfectionem illam doctrinae in qua acquiescendum nobis est. Etsi enim non contingit iam in rebus nostril angustis id assequi quod populus israoliticus obtinuerat, ut Domini voluntatem interrogaret, et Deus quid facto esset opus revelaret : tamen quod longe est pretiosius obtinemus, nempe factam nobis promissionem, Deum se in integritate et sinceritate quaerentibus consilium daturum, et in omnibus viis directurum : mode, ad ipsum ex ipsius verbi praescripto confugiant. Observandum enim Israelitas non habuism tam perspicuam, neque tam amplam et perfectam instructionem quam habemus hodie. Nam Samuelis tempore nibil nisi lex Domini scriptis erat traditum. Nos vero libros propbetarum, librosque bistoricos, quibus prioris illius ecclesiae regimen et institutio docetur, tandemque scripta evangelica, quibus divinarum promissionum impletio contmetur habemus. Quare nobis ista satisfacere satis copiose

57	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XIV.	58

debent, ut non sit amplius illa revelationum nova
gratia requirenda, de qua hie agimus. Nam si
sacra scripta consulamus, satis in its instructionis
habehit quisque quid facto sibi sit opus in sea vo
eatione. Et hactonus dicta ista sunto de veteris
illius populi a nostra conditione differentia. Interim
ut quotidie nos Dei imperio submittere, et in ipsius
obsequium magis magisque componere discamus,
in omnibus nostris consihis et operibus suseipiendis
Deem ante omnia consulendum meminerimus.
Quare in primis usurpanda nobis gravis illa Iere
miae prophetae exhortatio : primum ut Deum pre
cemur ne nos permittat aliquid ipsi non aeceptum
suscipere : deinde ut rebus nostris et consiliis feli
cem et beatum exitum concedat. Atque idcirco
propheta primum facit oris Domini mentionem, quo
nomine Dei verbum designat: deinde spiritum
adiicit, ut admoneat etiam oportere Deum ut a
nobis verbum eius audiatur vi sui apiritus agere et
operari. Neque enim sufficeret nos verbo Dei do
ceri quid agendum foret, nisi etiam ab eodem illu
minati iudicium et rationem acciperemus ad probe
intelligendam doctrinam quam ipse proponit: suam
que virtutem exsereret ad exitum eorum quae ab
ipso exspectamus fortunandum. Ex quibus apparet
unde fiat ut saepissime prudentissimorum hominum
consilia et molitiones evertantur iusto Dei iudicio,
quod multum in se temeritatis habeant et arro
gantiae : quandoquidem quod praecipuum erat, nempe
ad Deum precibus confugere, neglexerunt. Quare
no in istiusmodi poenas incidamus, ad Deum ante
omnia confugiamus, eique nos totos dedamus : ac
si forte temeritate aliqua peccatum a nobis fuerit,
saltem admoniti resipiscamus: Saulemque hac in
parte nobis exemplo praeeuntem imitemur. Nam
etsi magnopere in eo vituperandus est, quod de
persequendis hostibus inconsulto Domino delibe
ravit, singular is tamen modestiae in rege commen
dabilis doinceps exemplum praebuit: qui rex licet
tamen admonenti sacerdoti statim obtemperavit.
Ex quo apparet, si qua levitate et ineonstantia
peccavit, non tamen pervicaciter in peccato perse
verasse. Quamobrem si nos contigerit non eo us
que sapere ut unde oportuerat oxordiremur, nempe
Deo honorem daremus quem verbum ipsius prae
acribit, eique nos totos traderemus ac ipsius spiritu
nos regi permitteremus: saltem si in memoriam
venerit, aut ab alio quovis admoneamur illius pec
cati, ne contumaciter et arroganter pergamus: sed
culpam agnoscentes, veluti positis repagulis ne ultra
quidquam aggrediamur malum malo cumulantes:
sed ad Saulis exemplum modeste nos admoniti ge
ramus. Yidemus enim illum a sacerdote admo
nitum, levitatem temeritatemque suam agnoscentem
in eo quod de Deo pries invocando et consulendo
non cogitasset, substitisse : et insignis modestiae

exemplar fuisse : quod imitari nos decet, ne malum malo cumulemus si nos initio contigerit a recta via aberrasse.
Deinceps sequitur sacerdotem interrogantem os Domini non aceepisse responsum die illo. Yerba quidem eontextus sunt: Saulem Deum consuluisse, sed its intelligenda ut Saul totius populi nomine Deum consuluisse dicatur per sacerdotem, qui erat interpres et internuncius divinae voluntatis, et organon quo Deus suam sententiam proferebat. Nam ut saepe diximus, tum sacerdotes locum et gradum Domini nostri Iesu Christi obtinebant eius personam figurantes et repraesentantes. Quemadmodum igitur hodie sumus indigni qui ad Deum accedamus, et mediatore Domino nostro Iesu Christo indigemus, cuius nomine Deo grati simus: id veteribus fuit declaratum in umbris illis et figuris, ut ad mediatorem olim venturum fidem suam attollerent. Denique veritas quam hodie obtinemus nos docet quare olim legis tempore sacerdos indutus tunica sacerdotali coram Deo se sistebat totius populi nomine ut a Deo responsum aceiperet. Nam hac ratione homines suae indignitatis admonebantur: quemadmodum et hodie sumus indigni qui coram Domino nostro nomine compareamus, nos, inquam, tot sordibus et peccatis foedati, tit merito simus a Dei conspectu repellendi nostra iniquitate. Quare necesse est intermedium esse Christum Dominum nostrum, qui gratiam et favorem apud Deum nobis conciliet. Porro Saul animadvertens Deum non dedisse responsum, atatim infert, peccatum fuisse ab aliquo, ac iuramento affirmat moriturum illum quicunque tandem fuerit, etiamsi Ionathanus sit filius. Quare sortes coniici iussit: Deumque precatus est, ut integrum cederet. Vex hebraea sonat perfectionem : sed accipitur perfectio illa pro declaratione sontis sorte facta: quum nimirum rei quaesitao sorte veritas elucescit. Vel perfectionem intelligemus, quum Deus cuiusque iniquitatem patefacit, ne innocens luat poenas pro nocente : et ne insontes involvantur sontium supplieiis. Denique Saul Deum precatur ut sortes coniectas regat: quibus coniectis ipse cum filio Ionathano deprehenditur: quamobrem sortiri inter se et Ionathanum filium iussit, ut qui nocens est deprehendatur: ac Ionathanus deprehensus est. Nempe its patefacta est Saulis in exsecratione populum adstringendo temeritas, de qua superius egimus. Itaque Ionathanus excipit, an quia tantummodo gustavi extremitate baculi parum mellis ego morerer? Et populus tandem exsecrationem illam temerariam Saulis revocavit: Dixit enim populus ad Saulem, an, Ionathanus moreretur, qui comparavit salutem hanc maximam in Israde? absit: ut vivit Iehova, an cadere debet ullus a capillis capitis eius: quandoquidem Deo dace operates est hoc hodie? sic

HOMILIA

redemerunt populus Ionathanem ut non moreretur,
iudicantea eum non oportere condemnari quern Deus a coelis iustificaret. Sed ista runt sigillatim expendenda, ut ex singulis necessariam doctrinam eruamua, et ad finem in quern proponuntur referamus. Ac primum quidem, quum Saul non accepto responso collegit Deum iratum, quaesivitque quis in populo peccasset, ex scripturae sacrae instituto fecisse agnoscamus. fgluotioscunque enim Deus irae suae quaedam signs patefacit, sciamus nobis veluti diem a Domino dici, ut ad ipsum revertamur: et spud non ipsos diligenter peccata eacutiamus, quibus eius Tram in non provocavimus. Ac saepe quidem, fateor, Deus servos soon punit, non proprie propter ipsorum pecoata, sed nonnunquam in goners ut eon ad modestiam et humilitatem componat et exerceat, et re ipsa doceat quam necease sit ipsis ad Dei miserieordiam confugere: nonnunquam etiam ut exploret et exerceat eorum constantiam et patientiam, quoa aliia oaemplo ease volt. Minims quidem quod non aemper inveniat in iustisaimis quibusque satin iustam causam puniendi peccata illorum, si summo iure cum ipsis agere vellet. Sed summo iure non agit cum suis, no ad deaperationem adigat, quoniam imperfeetionom ipsorum probe habet cognitam. Atqui suam ills nobis voluntatem patefactam voluit, nempe ut sine fuco et simulations ipsi serviamus, et alias radices in nobis eius timor agat et propaget, ut ad finem usque constanter in eo perseveremus. Idcirco ergo non muftis exercet in hoc mundo malis et calamitatibua, ne otio et tranquillitate ac rebus socundis elati a recta via et sineero oultu ipsius aberremus. Ac sane licet fugiendum malum, Deumque invocandum praedicamus quamdiu rebus seeundis of prosperis utimur: tamen si Deus averso vuitu flagellet, vehementer indignari et fremere solemus, nisi haec doctrine noatris animis altius inaederit, Deum nimirum in rebus angustissimis invocandum. Quapropter variis non exercet afflictionibus, no quum flagellis ipsius castigati fuerimus, novum id nobis videatur, et ab illo perterriti resiliamus. Itaque Deo nos variis modis eaercente, ne indignemur, sed id fieri cognoscamua ut coram ipso magis ac magic humiliemur, et ad ipsum adducamur. Atque its Deus saepe a.fflictionibus tanquam alexipharmacis utitur si qua in re peccatum eat a nobia, ut in posterum a peccato abatineamua, et tanquam fraeno cobibeamur: saepe etiam illis patientiam nostrum explorat: quae necossaria nobia discipline eat. Nam si forte quaedam adverse contigerint, summa aegritudine afficimur : quamobrem usurpanda nobis haec doctrine eat: ut si non contigerit durius tractari, quam videamus incredulos, quibus omnia ex animi sententia succedent, qui summa autoritate et gratis spud homines pollebunt,

gLlg.

60

qui opibus et divitiis abundabunt, quibus denique nihil ad felicitatem deesse videbitur : non autem interim vehementer laboremus, et in summis an‑. gustiis versemur, et amaras potiones hauriamus, eo usque ut in earn tentationem incidamus, de qua prophets loquitur, Psal. 73. frustra Deum ab hominibus piis coli, hanc doctrinam in memoriam revocemus et usurpemus, Deum non ideirco non variis moths affligere, ut a se reiiciat; neque inde sequi graviora ease illorum peccata qui durius affliguntur et in hoc mundo castigantur: sed contra saepe Dee carissimum ease qui severissime excipitur, Deumque sue iudicia incipere ab ecclesia sue et a filiis, ut eon excitet a veterno, quo saepe sopiti hominos a Deo avertuntur, et in auam perniciem sponte ruunt. Praeterea etiam observandum, Deum velle nonnunquam in noatris afflictionibus glorifieari. Egemplo sunto fidelea illi Christi martyrea, quos Deus in mortis agone summa conatantia et fortitudine donavit ab ipais invocatus, mortemque illoruui habuit instar saerificii acceptissimam. Non igitur egistimandum, mortem illam quam pro Christi nomine fortiter obierunt, fuisse peecatorum aliquam satisfactionem aut pretium. Alii enim undis oppressi aunt, alii flammis uatulati, sed longs alium in finem quam ut pro pecca.tis aliquid Deo rependerent. f9,luam igitur prophetae, apostoli et alii martyres mortem pro evangelio cruentisaimam obierunt, non se pro suis oflensis Deo morte ills satisfacere, sed se potion Deo suaviasimi odoris saorificium o$erre cogitare debuerunt, quemadmodum ipso D. Paulus in Epist. ad Ephesios loquitur. Quin etiam in ipso rege Ezechia fit.nobis iatud conspicuum, Deum immittentem res adversas, non ideo tamen punire transgressiones, quod sum inimici persequuti aunt, quum in Dei cultum totus incumberet. Nam regem illum Ezechiam legimus Dei eultum restituisse, religionemque nose priatinae puritati reddere studuisse : temple idololatrica et superstitionibus dicata subruisae, denique terram illam omnibus inquinamentis quibus Dei cultus adulterabatur repurgasse. Sed istis omnibus peractis, quam mercedem consequitur? Nae tanta illum a Deo immissa calamitas excepit, ut de rerum summa conclamatum ease videatur. At si Ezechias calamitatem illam tom existimasset propter peccata sue immissam, suapicari poterat, male se fecisse idololatriam exstirpando, et omnibus illis inquinamentis terram expurgando, quod et illi Rabsaces ills impiua obiectat. Neque etiam dubium quin diabolus illum ad hanc cogitationem impelleret, ut Solent impii homines viros bonos modis omnibus turbare: et scandalum obiicere quo persuaders nitantur atram else nivem. Sic impius ills Rabsakes olim Ezechiam in invidiam trahebat: fqluomodo exaudiretur Ezechias a

7	HOMILIA XLV.	g

designatus et approbatus rex fuisset: sod ad vitam priorem rusticam reversum fuisse, et Samueli se regendum permisisse, ut a parentibus pueri gubernari solent. Sed non conveniunt ista cum superioribus: nam textus istius sensus hie est simplicissimus, Saulem unum tantum annum adhuc regnavisse, quum ipsi regnum est confirmatum, ut supra vidimus: deinde biennium regnasse donee ea quae deinceps sunt recitanda contigissent. Itaque sic ista recitantur ad seriem historiae contexendam, Saulem a Deo fuisse electum regem antequam de hostibus primam illam victoriam reportasset: et in regia potestate confirmatum, nullo reclamante
deinde vero biennium regnasse, donee per filium lonathanum bellum adversus Philistaeos capitalissimos Israelitarum hostes renovaret.
Quaeri vero non immerito potest an iusta suscipiendi belli fuerit occasio, an vero temere susceptum sit. Ac Ionathani temeritati tribui fortasse posse videbitur, ut sunt iuvenes fervidiores et in multis temere suscipiendis audaciores. Quare temeritati Ionathani istud adscribi posse videbitur, qui proximus praesidiariis Philistaeorum militibus illos ultro sit adortus. Neque enim legimus illum antea consilium suum cum patre communicasse, aut in mandatis a patre habuisse, aut a Samuele autoritatem accepisse. Verum exitus ostendit istud bellum non fuisse a Domino reprobatum. Et quoniam supra dictum est, populism vires resumpturum, et in integram libertatem asserendum, et do hostibus suis triumphaturum, inde possumus colligere, Ionathanum non temere Philistaeos adortum
sod quum animadverteret partem haereditatis Israelitarum a Philistaeis occupari, et praesidiis armisque teneri, quasi devinctos Israolitas sibi subiicere vellent, quod Doi promissionibus prorsus repugnabat, quibus Deus spem Israelitis fecerat tranquille possidendi terram quam ipsis dederat, merito praesidiarios illos milites aggressus, disturbare conatus est, et praesidiurn occupare. Et sane non temere id fecisse Ionathanum ex sequentibus apparet, quod non modo Saul filii sui factum probavit, sod ipso etiam Samuel, qui fuit tanquam os Domini, et organism spiritus sancti. Quamobrem ex its fit satis conspicuum, non debuisse lonathanum forre illa praesidia quae terram sanctam occupabant, quam Deus ipso populo suo in haereditatem dederat: et quibus veluti captivus popnlus (lctincbatur, et agros colere prohibebatur, propriaque domo exsulare cogebatur. Deinceps igitur dicitur Saul tuba clanxisse, et sua autoritate et tnandato pcrcussos illos praesidiarios milites declarasse. Neque cnim sit: Filius meus Ionathanus istud bellum excitavit, sod percussit Saul stationarios milites Pliilistaeorum, quibus premebamur. Deinde videmus Saulem non sine mandato Del Samuele internuncio, bellum

istud suseepisse: quandoquidem inter eos eonvenerat ut Gi galem populus convocaretur, et ibi convenirent. Quod sane fieri non poterat, nisi Deus autorem huius belli se demonstrasset. Quod vero tandem malus exitus belli huius fait Saulis culpa contigisse videbimus. Nam etsi Deus victoriam Israelitis dedit, et a se profectum istius pugnae initium palam declaravit: tamen victoriae fruetus quodammodo luetuosus fuit in persona Ionathani, quoin pater temere neci dare cogitavit, nisi populi precibus et intercessionibus ilii cautum esset. Sane de vita periclitatus est, quod tanutm de favo mellis degustasset, intincta in ilium extremitate baculi, ut collapsas vires reficeret. Culpa vero Saudis illa contigerunt, quam tamen multis aliis deinceps auxit, nam exinde nunquam destitit, malum malo cumularo. Quidam vero exponunt illum regnasse biennium, quod postquam sacrificasset absente Samuele exauctoratus sit, quandoquidem Samuel minatur regnum ipsius non stabilitum iri: et non longo post tempore mortuus est: sod iste sensus videtur nimis eoactus, et ab ipso textu alienus. Quare hoc in praesentia sufficiat, quitiquid tum accidit, Dei providentia et voluntate factum fuisse: et non ausu temerario Ionathani praesidium hostium adorientis. Caeterum hinc observandum, non admodum fidelem regi fuisse populum. Nam post tubae quidem sonitum singuli commoti sunt, et ad obediendum parati. Verum quum ad pugnam ventum est antequam in hostium conspectum venirent, collapsi sunt, et animum desponderunt: alii quidem in cavernas et speluncas fugientes, alii in montes et praerupta saxa, alii in deserta, et antequam vel ictum accepissent, adversum se sententiam tulerunt. Quid its? Nempe quod hostium suorum vires ex humano captu metiantur: et non attendant quae in lege praescripta sunt a Mose: Quum tibi adversus hostes pugnandum erit, noli intueri an hostes tui lint instructissimi et magno numero : sod certo persuasus esto Deum to invictissimo robore et virtute donaturum. Quare si a tuis partibus steterit, cave quidquam metuas, certo enim victoria tibi promittitur. Sed istae Doi promissiones ex mentibus ipsorum elapsae, nullum spud eos locum habebant: et maiore Saulem bonore et reverentia colebant, quam Deism ipsum, cuius tamen unius ope et auxilio fretos esse oportebat, etsi mille ipsis mortis imminerent discrimina. Summam igitur istius populi ingratitudinem tum turpis fuga prodebat, cum summa. incredulitate coniunctam. Porro dicuntur itorum a Sattle collecti animos sumsisse, seseque velut ad praelium comparasse: verum ubi viderunt Samuelem praefixo temporc non advenisse, novo terrore perculsi et velut borrore perciti dilapsi fuisse, et se domum suam recepisse, et Saul derelictus ab illis fuisse. Quam etiam ob

61	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XIV.	62

Iehova? Annon is eat cuius abstulit excelsa et altaria, quae habebat gratissima? Deusne illum exaudiret? nonne illi adversarius eat? Nae istiusmodi vocibus bonus ille Ezeehias poterat a recto tramite abduci, si se ob peeeata puniri a Domino iudicasset : nam existimasset bonum quod Dei sententia probatur malum esse. Quapropter animis nostris istud altius resideat neeesse eat, malis et affiictionibus nos prementibus, oportere ut in nos ipsos ingrediamur, et nos egploremus, qua in re Dei adversum nos iram provocaverimus. Ac si nos conscientia redarguat, culpam ingenue agnoscamus et fateamur, veniamque a Domino deprecemur. Quin etiam si causam afflictionum investigantes, non animadvertimus haec ant illa peccata, Deum sciamus ionge quam nos habere oculos perspicaciores, et nos in peccatis nostris prorsus caecutire: proinde fraenum on nostro imponamus, ne adversus Domini castigationes obloquamur, neve iniuriam ab ipso fieri nobis arbitremur. Turn vero etiam cavendum ne animum despondeamus, licet adversum nos duram et asperam ipsius manum experiamur
sod potius haberi nos ab ipso ut filios teneamus: ac proinde aequum ease ut lapsos castiget. Praeterea etiam agnoscamus, quandoquidem Deus nos ut ‑ filios regere vult, non ease tanquam gravem ant duram, fugiendam quameunque nobis conditionem imposuerit, et quamcunque afflietionem immiserit
sod potius a Dei manu cum animi submissione excipiendam, ut quacunque deduxerit, placide sequamur. Denique nos a Deo tanquam filios castigari persuasum habeamus, quum peccata punit, licet ea non omnino cognoscamus. Et praeterea: nonnunquam affligi nos sciamus a Deo patientiam nostram explorante. Et hactenus de verbis illis quibus Saul Deo sibi non respondente, iusserat quaeri qua in re fuisset eo die peccatum. Sane turn Dominus verba ipsius direxit : sod in eo ipso graviter a Saule peccatum eat, quod non cognovit. Nonnunquam enim se procul a nobis Deus abesse simulabit, licet nostri maximam curam habeat, et nostrae salutis. Male itaque collegit Saul nimiumque generalis illa sententia eat, et non necessaria conclusio: Quandoquidem Deus hodie mihi non respondit, necesse eat graviter adversus Dominum fuisse peccatum. Potuit enim, ut ante diximus, alia quadam de causa Deus non respondere, ut saepe solet Deus suos filios explorare, suum auxilium differendo. Quare nimia fuit Saulis festinatio. Nihilominus tamen hoc loco Deus facit eius ratam sent entiam, cuius deinceps facti rationem audiemus. Interim aliud etiam Saulis peccatum hie examinandum. Nam cur de occulto peccato inquirit, quum eadem nocte populus manifestae pollutionis et legis violatae reus esset factus? Nam et ante legem latam et tabulis consignatam, sanguine vesci

probibitum erat: quae ab omni aevo consuetudo obtinuerat. Nihilominus tamen populus famelicus neglecta Dei prohibitione non abstinuit prohibito sanguine: nam caesis pecudibus earum sanguinem cum carne comedit. Quo facto videbatur sibi in posterum viam ad humanitatem claudere: veramque religionem et sincerum Dei cultum adulterare: et in adulterino oultu animum obfirmare. Quandoquidem igitur tanta populum pollutio pervaserat, quare se ipsum Saul non egplorabat, qui tanto malo causam praebuerat, sod de occulto potius peccato, severissime puniendo, laborabat? Quur iureiurando se ad poenas reposcendas astringebat? Nae dolo factum id ab illo merito quis suspicabitur: praesertim vero quum a populo seiunxit se: quandoquidem in populum coniecta omni culpa immunitatem ipse sperabat. Sed contra eius exspectatationem factum eat: Ionatbanum enim sorte deprehensum ipse suo calculo damnare coactus eat: quae antequam expendamus, verba illa Saulis sunt nobis consideranda, quibus ait, ut vvvit lehova, qui servat Israelem, etiamsi Mud fuerit in Ionathane filio moo, omnino moriettur. Iusiurandum illud ratione quadam et aequitate niti videtur, nam qui in iudieem electus eat sanctissimus et iustissimus esse debet, et personarum nullum habere respectum: Nam ins omne et aequum evertitur, quum indices vel odio vel favore excaecantur. Idcireo Dominus noster Iesus Christus haee duo opponit, rectum iudicium, et iudicium ex acceptione personarum. Nam si consanguinei vel affines ac propinqui ad favorem impellant, si odium ant inimicitiae adsunt, animus illis ita praeoccupatur, ut extra se sit, Deumque tradat oblivioni. Contra si odium, ant si favor abfuerit, turn non omnino prava' Bunt iudicia. Quapropter maxima iudiciorum corruptela, vel in odio vel in favore posita eat. At Saul hie negat se filio parciturum: qua in re magnam aequitatem prae se fort: verum nimium praecipitat sententiam, antequam facti quod morte plectere cogitat cognitionem habeat. Et sane in Ionathanum hoc incidisse divina providentia videmus, ut Sauli temeritatis nota turpior inureretur. Quod vero iureiurando suam sententiam firmat, id eo facit ut ostendat se nihil agere simulate. Nam saepe multi multa verba profundunt, quibus tamen multa inest simulatio et hypocrisis : et virtutem multi prae se ferunt, quorum tamen iu pectore plurima vitia occultantur. Idcirco iuramentum in rebus magni momenti necessarium. Nam alioqui frequentes illae deierationes de rebus levibus mera sunt divini nominis profanatio, et divini nominis in vanum acceptio : quapropter istiusmodi homines qui crebris sese iuramentis devovent sacrilega audacia Dei honorem polluunt. At non sic in rebus magni moinenti, quibus iuramentum adhibitum adfert auto‑

63	HOMILIA L.	64

ritatem, et iure divino permittitur. Turn enim Deus nobis veluti concedit nominis sui usum
modo in rebus permissis et licitis cum reverentia illud usurpemus. Porro iurisiurandi formula hie, est summopere observanda, quum dicitur: Iehova vivit: quibus denotatur divinam maiestatem semper esse salvam tectam, licet hie omnia in terris misceantur. Ac sane quum mentiendi et fallendi homines sibi faciunt potestatem, accidit quod ita sperant se hominum iudicia effugituros, si erimen audacter infitientur : et ita fit ut temere et in vanum Doi nomen iurantes accipiant. Atqui iuramenta suet remedium ad mendacia et fraudes cohibendas, ut atatuant homines se, licet in his terris non possint ullius sceleris coargui et malitiae, tamen coram Deo iudice semel ipsis comparendum, cuius sisti omnes oportet iudicio. Vita itaque illa quae Deo tribuitur ipsius maiestati convenit. Neque enim vivit Deus ut speculetur tantum quae in mundo fiunt, neque ut in res creatas dominium obtineat : red potius ut mundum iudicet a se creatum: eorumque quos elegit et adoptavit misereatur: ut ius suum cuique tribuat, et in flagitia animadvertat. Atque haec est vita quae Deo tribuitur, ut nempe totius mundi sit iudex: eius potentia cognoscatur, eius bonitas et sapientia. magni, ut par est, fiat. Quare quum veteres olim istis iurandi fox‑mulls usi runt: Iehova vivit, its testati sunt se in unum aeternum iudicem respicere, et a solo illo dependere: et licet hominum iudicia possent effugere, nihilominus se Dei iudicio nequaquam posse subducere, neque manus ipsius evadere, quin rei suorum acelerum fiant. Ac sane si homines ista probe recordarentur, verisimile est illos longe in iuramentis modestiores esse futuros et temperatiores. Nam qui crebro Dei nomen usurpant, et temere in ore habent, belluis videntur simillimi et a Deo alienissimi : quum tamen quotiescunque iuramus ad Dei solium conscendere nor oporteat, nosque 1111 sistere, scientes non inultum fore iuramentum temere Doi nomen advocantium : quod ad divini verbi normam exigi necesse est. Nam sane si singuli sibi in mentem revocarent divini nominis maiestatem, turpissimum existimarent Doi nomen in ore hominum versari et instar pilae volvi, poenasque metuerent quas olim Deus ob sui contemptum est ab illis repetiturus: ac proinde a temerariis istiusmodi iuramentis horrore divini iudicii deterrerentur. Et hactenus de solenni illo Saulis iuramento, so nemini ac no Ionathano quidem filio parciturum. Cuius sane temerarium fuit iusiurandum, quum deinceps ex opposito populum iurasse videamus, non casurum ullum ex capillis capitis Ionathani, et ita Saulis iuramentum revocatum fuisse contrario populi iuramento. Atque ita Deus fecit manifestam Saulis temeritatem, quern

de causa prius oportebat diligenter inquirere et cognoscere, quam temere iudicare. Praeterea hinc edam apparet quanta sit hominum nonnunquam pertinacia, quum extra modestiae limites egrediuntur, quam tamen non ita pridem Saul ostenderat, quum sacerdotis dicto sine obloquutione acquieverat. lam vero quoniam levior fuerat et nimium praeceps in ferenda sententia, malum malo adiicit, filiumque suum, ut deinceps videbimus, morti addicit: quod longe deterius fuit et perniciosius quam prius illud. Deinceps sequitur, iactas fuisse sortes, et Saulem esse precatum Deum ut integrum daret. Non temere vero usurpandum quod de sortibus dicitur : neque enim usitatus est aped nor seiscitandi aliquid ille mos. Sorter quidem in dividendis et herciscundis familiis proiicii solent: red non in rebus dubiis et obscuris investigandis adhiberi: quandoquidem non habemus in sacris ullam revelationem Deo istud placere: ac proinde non sine arrogantia id de quo nullum exstat mandatum aggrederemur. Caeterum olim adhibitas sorter in quibusdam extraordinariis factis, ut ante iam vidimus, certum est, et non fuisse damnatum illum agendi morem. Quamobrem non est etiam Sauli vitio dandum quod hoc tempore sortes proiici iussit. Turn enim sortes proiectae ultimum erat rebus incertis remedium : quod sortes nunquam fallerent. Quare, inquam, Saul ob proiectas sortes non accusandus: red non tamen alia ex parte ab omni culpa vacuns. Quid ita vero? Nonne enim ipsemet Deum invocat, et ardenti affectu ad Dominum effertur? Sane; red non ideo tamen ab omni culpa vacuus est. Et Deus etiam, ut deinceps apparet, hoc iudicium in illum immisit, quod populum, qua non licebat, exsecratione obstrinxisset. Idcirco igitur Deus permisit sorte Ionathanum deprehendi, ut suae temeritatis poenas Saul daret: red hunc tractatum in sequentem diem reiiciamus Deo favente pluribus excutiendum.
lam vero procidamus etc.

HUMILIA

L.

41. Et dixit Saul ad Dominum Deum Israel, da sanctitatem. Et deprehensus est Ionathas et Saul, populus autem exivit. 42. Et ait Saul: Mittite sortem inter me et inter Jonathan ilium meum, et captus est Ionathas. 43. Dixit autem Saul ad Ionathan
Indica mihi quid f eceris, et indicavit ei Ionathas, et ait: Gustans gustavi in summitate virgae quae erat in mane mea paululum mellis, et ecce ego morior. 44. Et ait Saul, haec f aciat mihi Deus, et haec addat, quia morte morieris Ionatha. 45. Dixitque populus ad Saul: Drgone Ionathas morietur,

65	IN I. LIB. SAMUEL. OAP. XIV.	66

qui fecit salutem hanc magnam in Israel, hoc nefas est, vivit Dominus, si ceczderit capillus de capite eius in ‑terrain, quia cum Deo operates est hodie. Liberavit ergo .populus Jonathan ut non moreretur. 46. Recessitque Saul, nec persequutus eat Philisthiim, porro Philisthiim abierunt in loca sea. 47. Et Saul confirmato regno super Israel, pugnabat per circui. cum adversum omnes inimicos eius, contra Moab, et flies Ammon, et Edom, et reges Soba, et Philistaeos, et quocunque se verterat, superabat. , 48. Congregatoque exercitu percussit Amalec, et eruit Israel de manu vastatorum eius. 49. Fuerunt autem filii Saul, Ionathas, et Iessui et Melchisua, et nomina duarum fliarum eius, nomen primogenitae, Merob, et nomen minoris Michol. 50. .Et nomen uxoris Saul Achinoam, filia Achvmaas, et nomen principis militiae eius Abner fdius Ner patruelis Saul. 51. Porro eis fait pater Saul, et Ner pacer Abner, ilius Abiel. 52. Brat autem bellum potens adversum Philistaeos omnibus diebus Saul, nam quemcunque viderat ‑Saul virum fortem et aptum ad praelium, sociabat eum sibi.

Historiae coeptae seriem persequentibus observandum, Saulem ape sea eacidisse, quum proiectis sortibus ipse cum filio eius deprehensus esset, populus autem absolutus a culpa, qua Deus in populum fuerat provocatus. Porro non dubium eat quin Deus ita voluerit Saulem castigare ne plena victoria de hostibus, licet magna strage fusis, frueretur. Nam licet Deus Israelitarum misertus, victoriam insignem ipsis ooncessit, imperfecta tamen fuit, propter Saulis peccatum, quod nimium praeceps in offerendo sacrificio, non easpectato Samuele, fuisset. Ex quibus apparet Deum parcere quidem nonnunquam its qui peccarunt, sad ita ut quandam correptionem reservet, etai non agat cum ipsis summo iure, neque statim ubi eat ab ipsis peccatum : sad quamvis differat iudicium, non tamen auferre poenam quin partem aliquam divini iudicii sentiant. Atque ita nos oportet Dei iudicia repetere altius quam soleamus: Ea enim eat hominum pravitas, ut nisi in oculos divina iudicia incurrant manifestissime, prorsus caeeutiant, et de imminentibus poems nunquam cogitent, sibique cum Deo ram ease persuadere nequeant: at quod longe eat deterius praesentiam ipsius fugere pro viribus eonentur, et sese in multos laqueos induant in its caligantes in quibus perspicacissimos ease oportuit. Ezempli gratia, si Deus in diem unum aut alterum differt eum corripere qui aliqua in re lapsus fuerit, oblitum peccati illius Deum sibi persuadebit, seque nunquam rationem coram ipso redditurum. Sod si post aliquod tempus eundem affligerit, Dei correctionem illam ease nequaquam sibi sinet persua. deri : sad nut fortuitum aliquem casum ease dicet, Calrini opera. Vin. gXg.

ant adversus Deum obloquetur. En quomodo sole, ant homines abuti Dei patientia. Atqui Deus differens poenas, dat nobis otium ad se revertendi, et coram ipso nos humiliandi, ut melior sit nostra conditio ipso de sea ..severitate remittente. Sed contra homines inde occasionem in peceatis perseverandi capiunt : et Deo velut auriculam vellente, et ex peccatorum veterno egcitante, ac signis quibusdam admonente ut vitia detestari distant,. fraenum swum veluti mandunt et arrodunt, et dentibus infrendent, et magnopere aestuantes in varias querelas incidunt: Vah! me misero quid fiat? Unde ista mihi contigerunt? Mene reliquis infelieiorem? Quare me Deus non eripit ex tantis malis repente? mene ad desperationem impellere gaudet? Eo igitur accuratius praesens bistoria meditanda eat, in qua videmus Deum permisisse Ionathanum adversus patris illam egsecrationem peccare, ut pater in discrimen vocato filio durius puniretur. Ionathanus enim postea quidem ereptus eat a mortis discrimine, quoniam Deus Saulis furorem tanquam fraeno eohibuit, populo intereedente, et Saulis conatibus sese opponente: verumtamen . nihilominus oportuit Saulem ab insequendis hostibus Philistaeis tanquam inieeta remora retineri, eiusque victoriam .imperfectam et veluti dimidiatam fieri, quod Deum nimium festinanter sacrificans graviter offendisset.
	Reliqua vero iam sigillatim egpendamus. Et
in primis maxima huius populi erga regem appa
ret reverentia, singulis consentientibus in Saulis
edictum. Nam licet illa sententia fuisset severior,
se ne proprio quidem filio parciturum : populus
tamen verbis illius assensus eat, et nemo ex toto
populo eat obloquutus. Nae in tanta populi mul
titudine, summam oportuit ease erga regem obser
vantiam, ut tam placide edictum illud reciperetur,
quo iussit omnes angulos populi accedere. Per an
gulos vero aliquando intelliguntur duces populi,
quod ‑sint illius veluti robur. Et sic solet haec vog
arWuli, in sacris usurpari, ant pro robore populi,
ant pro universo corpora : cuius significationis
exemplum egtat Ind. 20. Sed hie per angulos in
dicari videntur egtremitates, velut dicas, ab ea
tremo ad eatremum. Ex quo apparet totam illam
populi multitudinem non aliter coactam ac .si unus
ant alter tantum homo adfuisset: et quod magis
mirandum, quod nullus obloquitur aut respondet
Sauli, sad placide acquiescit, donee tandem Deo
impellente Ionatbanum populus a periculo mortis
eripit. Bane quidquid hit fiat omnis buius peccati
poena in Saulem reeidit: quem Deus ex pane qui
dem bonorat, sad cui tamen in dedecus summum
:etiam honor ille vertitur. Deprehensus vero Saul
cum filio Ionathano, et populo liberate, nihilominus
in institute .pergit, sortirique inter se et Ionatba
num filium iubet. Qua in re apparet quantopere
		5

67	HOMILIA L.	68

qui autoritate apud populos pollent peceent saepissime pertinacia, et peccata peccatis accumulent, levitatis et temeritatis notam fugere cupientes: ac proinde in instituto live bene sive male coepto pergant. Nae qui ad rerum gubernacula sedent, et primal sedes occupant prudentiam in consibis debent adhibere, ne quid temere dicant faciantve cuius eos deinde poeniteat. Matura itaque deliberatione opus est antequam quidquam aggrediantur. At si non ea servata est moderatio quam oportuit, an ideo pertinacia tegendum est admissum per ineogitantiam malum, et adversus Deum et bomines his terve peccandum, ut unus lapsus tegatur? Sic facere hoc loco Saulem videmus: Quare istud exemplum intueri debent qui ad rerum gubernacula sedent, et tanquam in speculo animadvertere quantum sit peccatum temeritas, ut alieno exemplo nihil temere suscipere discant. Ac si quid per incogitantiam peccaverint, se homines esse agnoscant, ac proinde ne palinodiam canere ipsos pudeat. Quin etiam ad singulos etiam haec doctrina pertinet cuiuscunque ordinis aut dignitatis viros. Pauci enim non peccant temerariis consiliis: quae si pertinaciter tueri volunt, neque a proposito recedere mutato consilio, certum est varia Dei iudicia et castigationes in se accersituros, Deumque gravibus poenis illam superbiam et arrogantiam puniturum. Quamobrem discamus si quando a recta via aberraverimus ad Deum nos vocantem reverti, ut in viam rectam ab ipso deducamur. Interim vero Saul quoddam timoris Dei signum, prece illa testatur, Iehova Deus Israelis, cello integrum, id est facito ut innoxius absolvatur: da sortes veras, aut perfectionis. Minime sane dubium est quip bene esset Saul persuasus Deo probatam iri sortitionem illam inter se et Ionathanum filium et populum: quin etiam facile est iudicare illum a Deo fuisse ad id impulsum. Nam poterat cogitare maximam eo die fuisse populi transgressionem, quandoquidem sese polluerat carnes sanguine mixtas, contra Dei expressam legem, comedendo. Debuit itaque Saul de illa legis violatioue serio cogitare. Verum istius flagitii non meminit: led ipse cum filio a latere uno, populus autem ab altero divisus est: nimirum proiectas sortes in populum casuras arbitrabatur. Hie igitur apparet admirabili Dei consilio et providentia rem hanc totam gestam: immo et Dei ipsius spiritu linguam Saulis gubernatam. Quare precatio illa Saulis non fuit temeraria neque fietitia: ut plerique solent Deum precibus sollicitare, led simulatis et temerariis: quip imo vellent ipsius Dei voluntatem obscurare. Saul vero non temerarias voces fudit, led firmo nixus est fundamento: id ipsum persuasus quod a Salomone deinceps scriptis traditum est, sortes in sinum proiici, led a Iehova else ipsarum totam rationem: quibus verbis

innuit Salomon sortem quae vel in gremium, vel in urnam coniicitur videri quidem fortuitam, sell tamen eius iudicium et exitum a Domino pendere; cuius admiranda et ineffabilis est providentia. Hoc igitur Saul agnovit et amplexus est. Quae sane maxima ipsius virtus fuit: praesertim vero quum de capitals supplicio ageretur et vita propria, quam ultro sortibus subiicit, non minus quam aliorum. Quamobrem Deum rogat ut integram faciat, id est ut veritatem producat, et perfieiat totum negotium, ne insontes pro sontibus poenas luant: led ut iustus absolvatur, noxius vero condemnetur. Laudanda profecto in rege virtus. Et tamen vitia alia longe graviora non animadvertebat. Itaque hine discamus, eo accuratius de nobis esse cogitandum, quo facilius labimur. Saepe enim in quibusdam optimo studio ducti, tamen in aliis caeeutimus: et siquid boni aliqua ex parte fecerimus, Dei nomen ineptiis nostris profanamus : quae tamen omnia grata esse et accepta illi arbitrabimur. Atqui non in externa specie haerendum est, neque satis ex parte rectam viam insistere, ab alia vero nostris corruptionibus indulgere : led diligens adhibenda cautio est, et omnis assentatio fugienda, ne nobis ipsis imponamus adulando. Quare agnoscamus Dei spiritum nos hie in Saulis persona velle docere, et in eo tanquam in speculo naturae nostrae f'ragilitatem demonstrare. Sumus enim ad malum proclives, lieet boni quidpiam admisceamus : et non desunt speciosi praetextus quibus veritatem obvelemus: neque enim unquam nisi vi quadam adducti quod iustum est et aequum amplectimur. Hie igitur Dominus nobis patefacit quid in Saule laudandum, quid vituperandum : quandoquidem etsi quaedam in illo virtus apparet, multa tamen vitia latebant occulta, quae deinceps apparent. Ipsi tamen Deus parcit ad tempus: ut in eo Dei misericordiam et patientiam intueamur, non semper punientis ipso momento quo peccatum est: ut ad peccatorum agnitionem adducamur. Quamobrem quum Deus aurem nobis, ut ita dicam, tantummodo vellicaverit, vel digitum ad nos feriendos moverit, agnoscamus illum a nobis provocatum ad iram, et ipsi nos subiicientes, et peccata abhorrentes, ad illum convertamur.
Quod deinceps sequitur, Saulem deprehenso Ionathano, quaesivisse, quid fecisset? et Ionathanum rem totam ut erat illi indicavisse, magnam Ionathani simplicitatem et integritatem testatur: etsi se non agnoscit peccavisse. Nibilominus tamen sciendum etsi Saul limites aequi et iusti praeteriorit, populum exsecratione obstringens, qui mandatum ipsius violasset : Deum tamen voluisse ut exsecratio illa caderet, vimque suam retineret in Ionathano Saulis filio: quae causa fuit cur illum tanquam noxium sorte Deus deprehendi voluit.

69	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XIV.	70.

Hie igitur adoranda nobis inscrutabilia Dei .iudicia, nostris sensibus altiora. Nam si nimis anxie vellemus causas investigare cur. Deus Ionathanum condemnarit, quandoquidem antea vidimus Ionathanum testatum fuisse se ignorasse quod pater ipsius prohibuerat: et non peceasse .illum malitia, led quod fecit in populi salutem. fecisse: nae graviter in Dei iudicia peccaremus : quae aunt abyssus profundissima, et in quae non eat nobis curiosius inquirendum. . Hoc igitur exemplo sapere discamus ad sobrietatem, et quorum non habemus notitiam, non auxins neque curiosius investigare. Caeterum hie merito obiici posse videbitur, ab iniquo iudice latam sententiam adversus innoeentem semper ease tromendam‑: atque in primis hoc loco papistae maaime abutuntur ad excommunicationum suarum fulmina conatituenda. Aiunt enim quum adversus aliquem innocentem suum fulgur excommunicationis iaculati fuerint, tanti ease suam autoritatem tamque sacrosanctam, ut si quis offendatur repente sit condemnandus tanquam maxima noxius. Bed cornuta aunt istiusmodi. argumenta: quod non sint in exemplum trahenda quae semel Deus fieri voluit. Singulare enim ‑eat factum istud Ionathani, quod permisit Deus ut Saul suae temeritatis poenas lueret. Ac saepe, fateor, reges Doi affiati maiestate loquuntur, etiamsi quid loquantur ignorant: quod Caiaphae summo pontifici accidisse videmus. Nam prophetiam edidit de Christo, licet Dei et veritatis hostia. Unde vero, obsecro, donum istud prophetiae2 Deus enim ratam fecit autoritate pontificia prolatam istam sententiam, oportere ut homo moreretur pro toto populo : ut notum fieret omnibus mortem et passionem Domini nostri loan Christi fore omnium redemptionem. Itaque Deus ad unum actum linguam Caiaphae impulit: quod si trahere in regulam generalem quis velit, pa? vana superstitione Deum et ipsius prophetiam irriserit. Sic papistae suam ignorautiam hoc loco produnt: quando dignitate ista pontificia, tanquam ingenti clypeo , se protegunt, et inferunt papam, qui summo pontifici suooessit non posse loqui nisi affiatum sancto Dei epiritu. Atqui non dicitur Caiaphas semper prophetasse : semel duntaxat tota vita sua prophetiam illam edidit, ac plus quam centies millies blasphemavit. An ergo trahetur in regulam generalem singulare illud factum ? nimium hoc arroganter ab istis fit. Itaque observemus Deum ut Saulem de sua temeritate puniret voluisse ratam facere latam ab illo sententiam : quasi diceret: Tu rex es: sacrum ease tuum os oportet hac in parte, tanquam spiritus sancti organon : to ergo sententiam tulisti, quam volo ratam ease: led adversam tibi in tuum damnum. Non igitur inde sequitur Deo probatam fuisse et acceptam illam exsecrationem qua totum populum obstrinxerat:

neque.. quaecunque Saul eloquutus esset temere Deum voluisse rata ease. Minima gentium. Bed contra Deus ratum fecit illam.sententiam, quam in Saulem retorqueret: Tu,< inquit, mihi poenas dabis; to populum, meum easecratione obstrinxisti: led illam in to ego ipse retorquebo. Itaque non dubium eat quin Deus illi habonas lagas permiserit, ut ista sic effutiret. Nihil enim Deo ineognitum
rerum omnium eventus habebat satis notos. Quare Deus voluit Saulem quod tam temere et inconsiderate iam peecasset; in idem peccatum recidere, ut poenas daret: dignamque factis suis mercedem reportaret, Deoque sese submittere disceret.
Interim vero si quis roget Deine iustitiae convenerit, miserum et innocentem Ionathanum in has angustias coniecisse ut in mortis usque discrimen veniret: sane convenit: led cuius ea eat providentiae via ut desperatis rebus salutem adferat, resque omnes ita componat ut quum ultimum exitium imminere videbitur, salus appareat. Quod ipsi Ionathano contigit. Caeterum observandum, Deo permittente innocentes affligi, non ideo tamen iniuriam illis ab ipso fieri. Neque enim eat in Deo ulla mali label.. Quare si Deus res adversas immiserit, ne obloquamur, led os pofius occludamus. Sane possunt quidem qui affliguntur se innocentes, se sine causa puniri, se sibi non ease male conscios, neque ullius sceleris reos, profiteri, verum non apud Deum, led spud terrenos iudices: quandoquidem Deo suae constant rationes nos affiigendi: semperque iustissime facere iudicabitur. Quare compescenda premendaque labia digito, quandoquidem licet in aliquo nostram innocentiam tueri possumus, in mille tamen aliis etiam nobis incognitis arguemur. Et ai causam nostram aliqua in re probaverimus, Deus tamen sexcentas alias adversum non producet, quibus maxima sontes arguemur. Ne itaque Ionathano factam ullam iniuriam arbitremur, licet insonti et per incogitantiam lapso in illam quam nescivit patris exsecrationem, a qua proinde iure poterat absolvi. Nam etsi coram hominibus sufficiens excusatio videatur, Deus tamen satin habuit cognitam : ac proinde etiam sua liberalitate providit, ut in tantas angustias coniectus Ionathanus, mortique etiam addictus, Dei gratiam et misericordiam in summo periculo experiretur. Praeterea hie observanda eat hominum ad peccandum proolivitas, qui subinde non cohibentea, suos affectus peccatis peccata cumulant et in dies augent. Exemplo esto Saul: qui primum iuramento isto, vivit lehova, suam sententiam firmavit: quarum voeum senaum antea ezposuimus : deinde adiecit, Iehova qui servat Israedem: et tertium etiam adiunzit, morte morietur. Quum itaque dicit, Iehova qui servat Israelem, perinde eat ac si iuraret per eum, qui populum suum ex periculo eripuit : quasi 5"`

71	HOMILIA L.	72'

diceret: Non tantum ego me coram Deo sisto, qui iustitia. eat aeterna: sad etiam maxima cuius virtue fuit conspieua in asserendo populo sue ex tyrannide qua premebamur ab hostibus, in libertatem, ut sese nostrum servatorem ostenderit. Vale itaque duple severius ab illo puniri nisi sententiam latam implevero. Tertium denique iusiurandum addit, its faeiat mihi Deus, at its pergat: qua phrasi in scripturis usitata idem siguificatur, ac si quis dicat, Deum precor ut me in hoc mundo puniat, at in altero, nisi etc. Quum igitur multae castigationum acoumulantur species, ut Deus vel bac, vel illa puniat, istiusmodi imprecationi: Sic faciat mihi Deus, locus eat. Atque haec eat istius phrasis via, etai videntur . voces abruptae at intercisae: ut‑in iurando modus teneatur, no, ut plerique habent in more, ad varias at horrendas easecrationes sint procliviores. Quam multos enim hodie videas adeo insolentes, ut diras easeorationes evomant, ad quos oporteat auditores totes cohorrescere; quasi Deum ipsum in faciem petere vellent, quum sibi varia fingunt monstra, at in inferis sedes at istis similia fabricantur? At, ut diai, in scripturis intercisae at abruptae iuramentorum votes videntur, ut doceamur oportere homines ad Dei nomen quoties per illud aunt iuraturi totos horrere. Idcirco Saul hoc loco sit, Iehova its mihi faciat, ate. ex quibus docemur non oportere homines sibi lieentiam iurandi permittere, ut nimium hae in parte solent peccare : sad potius tanquam fraeno quodam retineri. Etsi Saulem hit videmus gradatim ad . summum adacendere, at poenas poenis cumulare : Modestius enim prime loquutus eat, mox violentius: at tandem gravissime quum sit: Its faciat mihi at addat, at its mala malis at poenas poems cumulari precatus eat: quod diligenter observandum eat: quandoquidem id nobis fare contingit, ut in malis perseveremus, . at in sordibus nostris haereamus, at magis ac magis in its lasciviamus, donee ad iniquitatis summum perveniamus, nisi fraeno velut iniecto ab illis .deterreamur.
Sequuntur deinceps Ionathani verba, quibus de iniuria sibi facts conqueritur, tantummodo gustavi extremitate baculi parum mellis: ecce me, an morerer? quibus patris erudelitatem incusat, quad in ea easecrationis ultione mera sit iniustitia cum crudelitate coniuncta. Nihilominus tamen Saul innocentiae illius defensionem non audit: quad in tomerario sue iuramento prorsus caeeutiat. Et non dubium eat quin sibi nomen praeter crudelitatem acquirere voluerit: at ambitione laborarit, at verbum a rege profectum irrevocabile ease demonstrare afi'ectarit: ut. hae ratione maiorem metum de se ooncitaret, qui serio semper at irrevocabiliter loqueretur. Quare Ionatbani excusatio non admittitur a patre, quae tamen summa aequitate nitebatur,

sad quam Saulis superbia non recipiebat. Hina discunto, qui ad summos honores eveoti aunt, ca‑, vere ne sua arrogantia reiiciant sibi vel ab ignaris vel abiectae conditionis hominibus factas admonitiones: nam certum eat inde maaimam partem corruptelarum in iudiciis contingere, quum superbia at arrogantia indices sic excaecantur, ut miserorum hominum querelas vel admonitiones non audiant.
Deinceps vero dicitur populus, etiam iure iurando Saulis ezsecrationi contrario, ‑affirmasse Ionathanum minime moriturum. Haetenus magnam huius populi obedientiam audivimus, imo patina stuporem quendam, quo factum eat, ut namo ex toto papule respondere Sauli sit ausu&‑ At quum Ionathanum de vita periclitari animadvertit, ram= qua istam a Saule serio agi, tum sere aperte regis conatibus opposuit, Ionathanumque non ease moriturum iuramento confirmavit. Profeeto minime dubium eat quip Dee impellente populus its sere iuramento adstrinxerit ad Ionathanum morti eripiendum, ut Saul arrogantiae suae poenas daret: ut si forte iuramentum suum locum habere vellet, contrario iuramento impediretur, populusque multitudine vinceret. Nampa ut dicerent se omnes iurasse, ao proinde non posse in ipsius sententiam descendere: quod solus ipse nihil ad illos omnes posset: atque. its provideretur Ionathano ne vita muletaretur. Porro quaeri potest,‑ rectene fecerit populus iummento contrario Saulis iuramentum oppugnans. Ad quam quaestionem respondendum eat, in rebus divinis homines eaecutire: ac proinde oportere‑ illos quum de arcanis Dei consiliis agitur; on sue digitum apponere, at its contentos . ease quae nobis Deus verbo sue patefacit. Nam quum, Dens admirabili quodam consilio sue istiusmodi quaedam exempla ‑ ad nostram instructionem edidit, non .idea tamen sequitur homines ea, facientes non deflectere a recto tramite, licet eorum opera Deus ad suum implendum consilium usus sit. Yerum tamen lox Domini semper integra at illibata manet: quamobrem istiusmodi quaestiones relinquendae aunt tanquam vanae at inutiles,‑ imo at impiae, si quis illis ad effugia quaerenda velit abuti rectene an male populus fecerit. Sufficiat nobis Deum ea ratione voluisse Ionathanum eripi mortis periculo, quum iam iam morti destinatus sepulero imminere videretur, ut Saulis tyrannis eo mode puniretur. Caeterum populus eausam speeiosam adiicit, Ionathanum feczsse salutem magnam in Israele, et cum Deo else illo die operatum. Quibus verbis indicat populus in Deum ipsum iniur‑iam redundaturam, si in eum, cuius opera asset usus ad salutem papule adferendam, saeviretur. Sane saepe quidem accidit, ut res magnas ‑quidam gerant, at memoria dignas, qui

73	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XIV.	7

tamen in ea flagitia labantur quae morte sint expianda: licet magnis alioquin virtutibus sint insignes. At populus de rebus inter se coniunctis loquitur: quaerit enim quare qui populo salutem attulit moreretur ob gustatum extremitate baeuli parum mellis? Nam quomodo id illi contigit? Nonne dum hostel insequitur, et ipse dux aliis suo exemplo ad profligandos hostes animos addens? Denique ut Dei vexillarius et signifer mediis se hostibus inferens? Nae Deus hominem illum impulit, vimque suam in illo exseruit, tanquam si manu propria duxisset. Porro dum facit officium, Deumque ducem sequitur, parum mellis degustavit : neque id ex malitia aut contumacia. fecit. Quare non peccavit adversus regem : nisi forte crimini illi ignorantia edicti vertatur. Quamobrem si capite puniretur, nonne in Deum ipsum essemus iniurii, et gratiam ipsius quam in Ionathano patefeeit nobis obscuraremus? Hine discimus sigillatim faeta expendere quae veniunt in controversiam, et de quibus iudicandum, et sententia ferenda est. Nam si eiusmodi facta fuerint quae Dei verbo, et naturali .aequitate condemnentur, extra omne dubium posita sung quippe irremissibilia. Sed si contra tale factum aliquod contigerit, quod neque improbum sit, nee absolute a Deo condemnetur, led sola hominum imaginatione, nullo tamen Dei verbo comprobata, nitatur, certum est nos alicui facientes iniuriam qui sibi non est mali conaeius, adversus ipsum Deum fore iniurios, atque adeo ipsum fore vindicem et ultorem illius iniuriae. Quamobrem tanto nobis maior adhibenda cautio hie est, ne temere de incognitis sententiam feramus, vel calculo nostro condemnemus, quod tamen excusari vel approbari potest: ne ipsi Deo bellum inferre velle videamur: cui tandem aliquando, quidquid praetexamus, reddenda erit nostrae temeritatis ratio.
Tandem Saul dicitur remssisse a persequendis Philistaeis: qui finis eorum omnium quae hactenus sunt a nobis explieata: nempe Deum quidem voluisse populum suum asserere in libertatem, seque populi sui defensorem et protectorem patefacere, et a tyrannide Philistaeorum, quam din passus erat, liberare : led non tamen plenam et perfectam Sauli de hostibus victoriam concedere: quandoquidem proculdubio dignus erat potius summa confusione et dedecore, quod Samuelem patienter non exapectasset. Quamobrem Deus hac ipsius victoriae remoram imiciens, cum ita castigat, ut velit eum adhue pati aliquid a Philistaeis, qui perpetuo ipsum torqueant, non ad annum unum aut alterum, led quamdiu regno potietur, quod obtinuit annos quadraginta : ac proinde perpetuas cum Philistaois habuit concertationes, et quidem eo usque res dovenit, ut ipse tandem cum filio Ionathano a Philistaeis caesus et praelio fusus occubuerit, vehemen‑

ter auctis peccatis suis, quum maxime illum ad Deum eonverti oporteret, et ad Dei obsequium componi: I.lle vere contra peccata peccatis cumulans, et totus in illis immersus sibi etiam ultimum exitium aocersivit. Idcirco igitur hie dicitur Saul recessisse a persequendis hostibus.
Deinceps vero sequitur duarum rorum summa, primum quidem Sauli regnum obtinenti prospere omnia successisse : et quocunque copias duxit victoriam de hostibus reportasse : deinde vero quaedam genealogiae ipsius repetitio. Nam licet iam ante vidissemus Saulem a Kiso duxisse ortum, nihilominus tamen hie repetitur, et filiorum ipsius, filiarumque etiam nomina exprimuntur: quin et Abneris principis militiae ipsius, of Neris patruelis Saul fit mentio honorifica. Porro hie sacrae scripturae mos est et stylus, ut quum de its meminit qui diu inter homines aliquam dignitatem obtinuerant, sic eos proponat, ut deinde veluti quodam obducto velo tegat, ne in hominum amplius memoria versentur. Exempli gratia, sic Caini sobolem, sic Ismaelis, sic etiam Esavi commemorari videmus, quod Deus in Abrahami gratiam suum favorem in duas posteriores illas familias effudisset. Sed illarum tantum fit obiter in saeris mentio, ut deinceps oblivione quadam involvantur. Ex quibus discendum longius quam in praesentem mundum intueri: ne in eorum numero simus de quibus propheta in Psalmo loquitur, qui in his terris honores quaerunt, et nomen suum longe lateque extendi volunt: ne, inquam,. tam stulta cupiditate honoris flagremus : sod sufficiat nobis scripta esse nomina nostra in libro vitae, et nos in Dei filiorum haberi numero. Hue igitur animis nostris ferri debemus, nempe in paratam illam nobis aeternam haereditatem. Quare absit its invideamus quos magnis ad tempus evectos honoribus in mundo triumphare conapicimus, et quibus aura secunda aspirat, rerumqne omnium optatus eventus. Futurum enim est ut momento illa felicitas corruat. Caeterum et terrestria ista ac temporaria beneficia Dei ease in bonore oportere magnique fieri hinc apparet: licet cum apiritualibus et aeternis collata parvi sint momenti. Yerum tamen nullum ac ne tantillum quidem Dei benefieium in caduca et transitoria ista vita parvi faciendum est: led potius in summo habondum honore, ut Dei nomen in suis donis semper glorificetur. Et de Saulis genealogia hactenus.
Quod ad Abnerem attinet, pluribus deinceps de ipso agendum est‑ et quis ipsius gubernatioilis et administrationis fuerit exitus : led illa tractatio in suum locum est reiicienda. Quod vero dicitur Saul quamdiu regnum obtinuit continuis bellis fuisse occupatus, in primis observandum, qua ratione Deus populum suum exercuerit, etiam quum suae bonit.atis erga ipsum non dubia signa dedit. Antea vi‑

dimus populum intolerabilem servitutem passum fuisse multos annos; et sub iugum asperrimum missum fuisse instar miserarum peoudum, sine defensione. Nam quaeso, quaenam erat servitus, etiam instrumenta ad culturam terrae necessaria non habere nisi ab inimicis? Iam vero Deus se defensorem et protectorem populi sui profitetur, nee its tamen, ut magnum otium ipsi faciat, quandoquidem saepe eaercetur novis hostium aggres'sionibus. Saul quidem magnum est ipsi propugnaculum, Deo pro‑. speros successus ipsi dente: sod nihilominus novis semper hostium invasionibus infestatur. Es quibus discimus; Deum nunqnam in hae vita suis perfectam dare quietem et tranquillitatem : . ne, si quando Cum variis difficultatibus luctandum erit, fraenum arrodant et dentibus adversus ipsum frendeant.. Neque enim cogitandum eat in hae terrestri et non diuturna habitatiuncula, Deum velle nobis terrestrem paradisum dare, vel delitias facere. Sed hoc ono eontentos esse oportet, ,perfeetam felioitatem nostram ease in coelo positam: Deumque nunquam defuturum nobis in summis periculis, quin opportunum auailium adferat. Bed. vicissim etiam sciendum, Deum variis affiictionibns nos eaercentem, velle its nobis ampliorem ipsum invocandi materiam dare: et a earnalibus omnihus affeetibus avocare, ne illis inebriemur: ad quas nos esse nimium proclives, et nimium saepe ab illis eludi ipsa eaperientia testatur. Quare . quum hoc loco victorias Saulis audimus, etiam meminerimus .miserae conditionis cum qua 15ei populus luetabatur, arebro illum movis aggressionibus , bostibus adoxientibus. Me, ' vero ,quum
memorantur, Kis, Ner, ,Abner, ,et fit etimmentioIdumaeorum, Moabitarum,.
		„Hammoxtxtarum, et,		I
			T, ;1~7
q	dversus , qu66' S i 	tuumj',belluin
a	" an VrRel_
observandum,,i~O~.'oixmqs_ fuisse 6. post~4
t
ur
or

gess
Abraiami,
qui tamen .,perpqt..od`iis;‑adversus Is‑,, raelitas oertarunt. Et:;.quxdem.,Tdumaei erant orx undi ab altero. filiorum . saaci;.,`;Esauo, : fratre 1:acobi qui., tamen. capitalissimi hostes. Isra6litarum, fnerant,., et adversus eos continua bells gesserunt. Sed quid, hoe est? Tantane . fratres .inter se odia eaercerel.` Nae perinde istud est ac. si. unius cinsdemque cor,‑. poris , membra mutuia.; sese vulneribus confoderexitHinc itaque discamus non mirari, si ii qux nos,, tueri et defendere deberent, qui,. inquam, sese catho‑
lioae fidei protectores nuncupant, nobis sunt hostes.
infestissimi‑: quandocjuidem* ea fuit omnium tempo
rum maeula. Sic videmus Israolitas, non tantum
adversus Philistaeos bellum gessisse : sed adversus
germanos fratres, qui : crebis ipsos praeliis lacessi
verUnt, quibus tamen potius ferre suppetias ab aliis
oppress is oportebat. Haee vero nobis hodie in
nostram , utilitatem debent cedere : neque enim ma
ioribus privilegiis quam, patres nostros frui par eat.
Ae non dubium eat quip ecclesiae conditio et ima‑

go viva nobis in hac hiatoria, repraesentetur,: ;ut, si:
nos ab its quibuscum vel sanguine vel ‑ neoesstu
dine aliqua iuncti sumus premi et affiigi aliqua ra‑'
bone contigerit, ne novum et isolens id nobis vi
deatur, aut aegre feramus, quandoquidem.ea (nit
omnium saecutorum consnetudo. Caeterum hie etiam
observe, Deum fecisse, promisaa, quum Saulem ele
git, suoque populo , regern praefecit, nempe fore. il
lum populi assertorem. Nam etsi non, Brat istud
regnum Saulis, id quod Deus decreverat, quexnad
modum deinceps videbimus : . tamen illud partim
ratum fecit, quum fortunavit,. et. malnm in. bonum;
vertit. Merebatur enixn popnli petulantia ut Saul
tyrannidem in ipanm eaerceret,. et in horrendam
aliquam confusionem ..deveniret. . SO Deus admi.‑;;,
rends et inaestimabili bonitate;:3aulem voluit oum
populo benigne: et maneneta agere,...donec;,vernm.
regem a se destinatum Daviciexn : suscitasset:. tut
populism .ostenderet were in 1'ibrnm vitae ascriptum,
et in. epem regni illius aeterni vocatum, , ,qttod ;in
Domino nos tro . Iesu Christo. patefaetum est.,
lam. vero procidamus etc ... .

IiOMILIA ;I:I.

	1. EE dax%t . Samuel ad Saul, me misfit Dominos, ;
	ul un.gerem to , vrt , regem sxcp, er,. giopu)TOM lum ; eaus~, Isr< ~.
none, ergo, soda . vocem.Domgq.,Y; 2.;		, dieat Tlo",i‑ ;
nus ~exe `rim. . ;Rece~ica aecm e e,		~ma~c
	Isra~a, :~...°d°., rest2titt.e; vlsr~viarf~;adscenderet de..
~e9 VIC		,~.»ialec ,et;
	jde~ra°~;e.~a~ersa~.epus; ~ nonc;~'cas~ ;eC',sej . iO~ . a
IV,		ep~,y::~, :, ul,Eere,?n, rear, .~ly9n: ,atque. ladentem,
	bouem_ e~,,; ov,acamelwm. ,,etiiasinifm,. ; :;4. ljyaec4Td
	~~:,"~:a:?c:,1o,pu6~s..~°,?'ac~t; ,eos ; guess agnos du
	~cerata,;v~',;pedatum,;,et,decem..;mt2'llia virorum Joy
	5., . ~uu~nqu: , u4isset rS'aul, , usqiye ; ad . eivitatem .AmaZec,
let 		v',.;fin torrente.‑ 6. bixitqzce Saul Gdnaeo:
d.„~.„ et:atque . as seedite ab Amalec we forte in
vbhu~t~, te,.c2vm. eo, ;tu, enam feeisti misericordzam cum
o~itn~us, ~tias I,Sruel, quum adscenderent de Aegypto.
.Et . recess,? f ,G~xncie2is de . medio:Amalee. ,7‑. Percussetque
Said 9.maslec, . a6 .Hev2Za, donec. venias ad Sur, quase
esE . e regane . Aegypti.

Insignia eaplicanda nobis historic sequitur, in qua contemplemuz• quantopere : salus, ecclesiae Dec cars sit: et . vioissini,. quanta cure et studio nos oporteat incumbere in man datis.Doxnini sine contradictions implendis: ut licet nostri sensus .abhor‑. resist, tamen . ipsius .voluntati satisfaciamus. Intoleranda enim arrogantia ills eat, , quum . mortalis audet adversus.creatorem obloqu'i; et sibi aliquam

9	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XIII.	10

causam Saul absente Samuele sacrificare quodammodo coactus est, quod tamen ipsi nequaquam licebat. Quamobrem etiam quamcunque tandem excusationem ille praetexat, a Domino condemnatur, quod non patienter Dei mandatum exspectarit, neque illi se totum permiserit. Nihilominus tamen hoc peccatum its copdemnatur, ut reguum ad tempus tandem prorogetur: sed ea tamen lege ne sit diuturna regni possessio, et ad posteros ipsius non transeat: sed tandem cum summa ignominia et dedecore exauctoretur. Hie igitur in primis observandum, bellum suscepturos licet iustum, adversus hostes iniuriis lacessentes, oportere longius quam in primum belli diem intueri. Nam Ionathanus quidem et qui illum sunt comitati milites praesentes et fortes animos habuerunt, ut licet panci numero, et vix onus adversus mille, adeo ut magnos reportare triumphos nequirent, tamen ausi sint tam numerosum Philistaeorum exercitum adoriri: qua in re neque Ionathanum, neque ipsius milites vituperare possumus: sed populum graviter peccasse dicimus. Nam facile ad tubae sonitum et clangorem excitus, ad pugnam sese comparasse visus est, sed nihil amplius cogitasse. Yerum meminisse nos oportet illius similitudinis qua Dominus poster Iesus Christus utitur, inquiens, oportere eum qui bellum aliquod molitur, sedendo secum rationes belli omnes et sumptus expendere antequam quidquam aggrediatur. Ac sane facile est hostes laeessere: sed cavendum ne viribus illis impares, licet primo impetu multa nobis polliceamur, tamen ad illorum eonspectum terreamur, et animos illos quos antea gerebamus cum dedecore deponamus, et quum ad manum erit ventum, despondeamus. Nam fere fit, quod summopere observandum est, ut qui ante eonspectos hostes fortissimi videbantur, tandem instar ebriosorum hominum collabantur. Solent enim bene poti homines magnam fortitudinem. prae se forre : ut nulla vis else maior posse videatur, eo usque ut cornubus coelum ipsum contingere et ferire velle; et summis regibus et monarchis sese adaequare minitentur. Sed si perendie crapulam exhalarint omnium timidissimi conspiciantur; aut si adhuc sopiti excitentur, in maximos terrores incidant. Quamobrem summopere fugiendos istiusmodi turbulentos impetus sciamus, et moderandos affectus nostros, ne ultra modum efferamur, sed longius quam quae nor, cireumatant intueamur, nempe ut diligenter inspiciamus sintne futuri consiliorum nostrorum exitus initiis similes: quae licet initio favere nobis videantur, cavendum tamen no parva quaedam levisque felicitas, ingens secum in posterum malum trahat. De istis serio quotidie cogitandum, ut tanquam habenis retineamur, ne altius capita efferentes, tanto foedius deiiciamur, et insigniorem rui‑

nam faciamus. Quamobrem in hac historia tanquam in speculo lieet eorum contemplari statum qui temere multa suscipiunt, ut sapere discamus, et in officio nos eontinere. Nam audito olangore tubae populum isra46liticum ad Saulem magno eoncursu coactum fuisse eonspicimus; et quidem ad pugnam paratissimum, ut nihil nisi cum hoste manus conferre velle videretur : sed ubi immensam multitudinem conspexisset Philistaeorum hostium qui eo loco castrametati fuerant, cum triginta millibus curruum, et sex miilibus equitum, ac reliqua multitudine peditum immensa, sicut arena quae est in litore,maris, vehementer territus et consternatus est, ut sensim singuli dilapsi domumque regressi sint: ut hostes illis solo aspectu territis et fugatis ad pugnam venire minime fuerit necesse, nec de persequendis its laborare, qui solo adspectu hostium territi sponte dilabebantur, et fuga sibi salutem quaerebant. Quae quum nobis ante oculos subiiciantur, discamus non egredi modestiae terminos, et procul a eonflictu et ictibus eollocati, non praedicare fortitudinem, ne ubi ad manum erit ventum, metu perculsi dilabamur. Sed mature singulos eventus provideamus, et omnia etiam tuts. metuamus, no ineauti deprehendamur, et tanquam re nova et insolita, de qua nunquam cogitaverimus obruamur. Caeterum hinc etiam observandum qualia sint hominum ingenia, quum dicuntur Israelitae solo Philistaeorum adspeetu territi. Semper enim ad haec inferiora et caduca convertimus oculos, et si quid arridere nobis et favere primo visum fuerit, statim efferimur, et superbe atque insolenter de nobis sentimus: contra si quid gravius immineat, statim concidimus, et instar aquae diffluimus. Denique prout varia rerum apparet species, subinde mutamur Proteo instabiliores, modo metu diffluimus, modo rerum laetarum adspectu, efferimur: si mundus arriserit, si blanditiis delinierit, si viribus instructi ad resistendum hostibus fuerimus, nullum modum servabimus, et malitiam ac perversitatem innatam prodemus : denique audacia et arrogantia tanquam phrenetici agitabimur. Ex quibus omnibus apparet nos quaecunque nobis proponimus, idola facere, et res creatas quas Deus nobis in auxilium dederat adorare. Neque vero stoicam avaas9j66av invehimus. Nam et rebus secundis gaudendum est, et laetis fruendum, et in its Dei favor contemplandus : verum tamen sic ut ad Deum semper assurgamus, et illum solum intueamur, ab istis .rebus inferioribus et terrestribus oculos avertentes. Nam unde fit ut saepe nostra spe excidamus, nisi quod honore debito Deum spoliam~us. Inde accidit, ut si minae proponantur, si pericula ingruant, si duces non habeamus, si munitiones necessariae desint, si quid denique defuerit, statim metu percellamur, animum

11	HOMILIA XLV.	12

despondeamus, et quasi lam de nobis actum sit, desperemus. Quod in hae historia tanquam in speculo contemplari nobis licet. Namque Israelitae subito sunt convocati, et magnos animos gerentes praelium poscere videbantur ante conspectos bostes, sibique facilem victoriam pollicebantur: sed ubi in hostium venere conspectum, repente animum multitudine illorum perculsi, et viribus fracti desponderunt. Quamobrem tanto maiore studio debemus animum applicare ad illam, de qua superius egimus, pollicitationem a Mose propositam, nempe ut quandoquidem certo persuasi sumus nos a Deo in populum suum adoptatos, et certiores facti sumus, nos sub ipsius praesidio tutos fore, et secures, modo ipsum invocemus in veritate, hunc honorem ipsi deferamus, ut in illo solo acquiescamus, et ab ipso pendeamus, certo persuasi ipsius auxilium longe fore potentius omnibus bostium viribus, etsi totus mundus collatis copiis adversum nos insurgeret: immo coelum et terra adversum nos conspiraret. Quapropter ab istis terrenis omnibus sive prosperis, sive adversis rebus oculi sunt avertendi, et ad ipsum convertendi, ut fide omnia superemus. Nam quae minae proponiintur, quae pericula intentantur, simillima sunt ingentibus procellis et tempestatibus quibus in alto pelago solent homines agitari: nam si tempera sunt nubilosa et procellosa, repente concidimus. Quid ita? Quod nempe sells splendorem intueri non possimus, propterea quod alae nos deficiant, quibus supra ipsas nubes transvolemus. Sed lunge dispar ratio est Deum intuendi. Nam ut fides nostra verbo ipsius nititur, ita etiam usque ad coelum ipsum pertingit. Atque idcirco Paulus apostolus in epistola ad Hebraeos ancborae similitudinem adhibet. Nam etsi tempus sit turbidum, et mare procellosum, ut neque coelum, neque terra appareat, ac ne marls quidem fundum inveniatur, tamen anchora proiicitur, ut ea electa navis sistatur, et adversus procellas et tempestates firmetur. Sic apostolus fideles admonet, tit anchoram fidei suae non in terrenas istas res et cadncas, sed in coelum ipsum proiiciant, quae tandem ad ipsum usque Deum perveniat. Nam per Dei verbum supra ipsnln mundum attollimur, ad contemplandum viva fide, et complectendum salutis nostrae remedium. Hoc igitur infigere altius animis nostris debemus, ut quaecunque adversa ingruant, quicunque hostes adversum nos insurgwit, et quascunque minas intentent, et de nostra sahlto conclamatum videatur; nihilominus tamen in Deo spew nostram colloeare ne desinamus. Quandoquidem igitur Deus per verbum suum pollicetur se nobis nunquam det'uturum, illius promissis acquiescamus. Atque ita fiet ut imminentia pericula metuamus quidem, sed non ultra modum: et semper forti animo simus,

quandoquidem auxilium nostrum in Deo situm est, in quo solo, nostram infirmitatem fatentes, conquiescimus. Quare licet infirmi, nunquam tamen adversis ullis rebus deiiciemur, quin Deus ipse labantes sustineat: quemadmodum in priore sua canonica Ioannes nos docet.
Transeamus deinceps ad sequentia, in quibus Saul dicitur constitisse in Galgal, et ibi Samuelem per septem dies exspeetavisse. Quod de Gabaa Saulis, hie commemoratur, fuit a regione Bethaven
qui tamen locus non ita prius nominabatur, sed potius Bethel (quod obiter dictum esto) et nomen impositum Brat a lacobo, quemadmodum satis nota est historic : sed hie ratione eorum quae deinceps contigerunt spiritus Dei loquitur de Bethaven. Nam quod ibi populus ad idololatriam conversus est, licet ad lacobi exemplum et imitationem Dei cultum simularent, quem potius ludibrio habebant, prophetae locum illum, quern antea Iacobus Bethelem nominaverat, idest domum Dei, propter insignem illam visionem quam eo loco habuerat, ut scriptum est Genes. 23 cap. Bethaven dixerunt, ut ita docerent Iacobi posteros pessime in exemplum traxisse Iacobi factum, eo loco altare in quo visionem habnerat erigentis. Nam mandatis Dei parere illos oportebat, qui prohibuerat illos deinceps sibi ullum altare ex sue arbitrio et voluntate construere; quandoquidem Dei erat legis ipsis imponere, et sibi debitum honorem poscere. Deus vero templum in monte Sion aedificari iusserat; populus autem in Bethel sacrificabat: et idcirco prophetae dicunt, Domum illam Bethel in posterum Bethaven, id est domum iniquitatis vocatum iri. Caeterum quod Sauli tempus a Samuele praescriptum dicitur, secundum quod exspectari a Saule debuit, mirum videri posset, et Saulem spe sua interim frustrari. Nam quare Samuel, si a Deo constitutum erat, praescripto tempore non adveniebat? Sane defectus hie apparet maximus, et quidem soli Samueli videtur imputaridus. Et quidem aliquis dicat etiam prophetae nomine abusum ad Saulem decipiendum, ac proinde Dei nomen blasphemis hominum vocibus exposuisse lacerandum. Nam quum Deus aliquid per prophetas edicit, oportet illud impleri re ipsa, ut non frustra Deus loquutus videatur, et nullus hominum mentibus scrupulus in iiciatur. Verumenimvero memoria repetendum uobis est, quod saepe in sacris occurrit, nempe Deum saepe suorum explorare patientiam, quum non apparet ipsis auxilium ferens tam repente quam ipsi optarent, cut sibi persuaserant: cut etiam quando videtur verbo sue quodammodo repugnare. Exempli gratia, apud Isaiam prophetam Deus dicit se cogitasso de nobis subveniendo antequam ad ipsum vociferemur. Quae promissio ad nostri temporis fideles pertinet, vel ipso teste

13	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XIII.	14

Domino nostro Iesu Christo, qui hoe ipsum ore suo saero pronunciavit. Deus itaque se illis verbis ostendit fore favorabilem et .propitium omnibus suis fidelibus: neque exspectaturum donee gemitus ipsorum ad se perveniant, et in vitae discrimen adducantur: sed se praeventurum eos asseverat. Alibi vero dicit se atatim ubi ad ipsum clamaverint manum habiturum ad auxiliandum ipsis paratissimam. Et alio loco etiam profitetur se aurem attentissimam ad fidelium preces habiturum. Has omnes promissiones quae passim in sacris acripturis occurrunt si in unum oollegerimus, facile iudicabimus Deum non exepectaturum quum in summas difficultates et angustias inciderimus, ut precibus ipsum interpellemus, et auxilium imploremus. Verum experientia prorsus contrarium evenire docemur : quandoquidem in extremum vitae discrimen adducti a mane ad vesperam, et de die millies ad Deum exclamamus, auxilium eius implorantes, et languentes ac paene deficientes vociferamur, et tamen dies abit sine auxilio, et videtur Deus preces nostras non andivisse. Imo crescentibus malis, videtur potius a nobis recessisse, et pro auxilio in mortis discrimen coniecisse. Verum istis rationibus fieri experimentum patientiae fidelium sciendum eat. Neque tamen propterea sibi Deum contrarium. Quod si probe cognitum erit a nobis, minime mirum videbitur quod hie recitatur, nempe Samuelem iussisse Saulem se exspectare; et tamen non tam cito venisse, quam Saul sibi persuaserat. Yerum tamen non defuisse promissis Samuelem certum eat, qui septimo die, ut praedixerat, venit, licet non ea hora qua exspectabatur. Atque hoc diligenter observandum eat. Namque certissimum eat Deum nunquam tardare, neque occasionem permittere ut effluat: sed. semper opportunum auxilium nobis, prout ipse necessarium ease novit adferre. Ideirco dicebat olim Habacuc propheta: Yeniens venaet, et non tardabit: nimirum si quid ad salutem nostram faeiat intueamur, et officio nostro fungamur. Dicit enim eodem loco propheta: Si moram fecerit, exspecta Mum. Quamobrem si sensus nostros col3rcere, et intra patientiae terminos continere possumus, et exspectare ut Deus providentia sua nos regat et operetur, certo persuasos esse nos oportet, ilium nunquam nobis defuturum, neque auxilium suum tardaturum. Sed si nostrae impatientiae locum demus, semper tardare Deum existimabimus. Nam nisi singulis momentis quibus eum invocamus, eius auxilium senserimus, semper moram facere ilium arbitrabimur, et miris modis cruciabimur. Atque hoc israelitico populo et Sauli contigisse videmus : in quibus tanquam in speculo, aut imagine viva, possumus ea quae supra diximus contemplari: nempe Deum, si ilium intueamur, nunquam deesse nobis,

quin opportunum semper adferat auxilium, quandoquidem preees nostras ilium praevenire eertum eat. Verum quomodo in Deum intuebimur, nisi ipsemet conics nobis aperiat, et nos sancti sui aPiritus virtute praeveniat? Sic enim loquitur seriptura, docens apiritum Dei facere in nobis ut ad Deum tanquam ad patrem eonfugiamus, et in ilium omnes curas es sollicitudines nostras coniiciamus. Atque D. Paulus in epistola ad Rom. 8. cap. fideles ad hanc gratiae Dei meditationem hortatur, quum a it spiritum interpellare pro nobis suspiriis inenarrabilibus. Sane inde satis conapicuum eat nos a Deo semper praeveniri, licet longe abesse humanis sensibus et externa specie videatur. Quare lieet Deus vultum suum occultare. vel dormitare, vel tergum vertere, vel nostri oblivisci videatur, tamen iam ab i11o nos conspectos et auditos certum eat: alioquin singulis momentis perituros. Eequis enim nescit diaboli fraudes, qui nobis semper insidiatur, et viribus corporis et animae prostratos momento deficit et opprimit? Nam leo ille eat rugiens, ut aft Petrus, semper obambulans, et quaerens quem devoret. Nos vero tam infirmi, ut vix muscae, ut ita dicam, ad ilium comparati videamur. Quare neceme eat exauditas prius preces nostras, et nos praeventos a Deo, sed non ex nostrae rationis sensu of arbitrio, ut voluit Saul. Cui sane Samuel minime defuit. Nam se iusserat exspectari ad septimum usque diem, quo se venturum promiserat. Sed on die exapectatus non venit. Imo dies ille nondum praeterierat. Sod Saul cum populo taedio afficitur, et non venturum Samuelem suspicatur : itaque stupore quodam et horrore pereutitur : et animi auxins, holoeaustum offerre aggreditur. Conspicuus igitur ipsius ex mera diffidentia lapsus. Scire enim ilium oportuit, Deum diebus et mensibus praeesse et dominari : ac proinde potius producturum fuisse diem ilium, ut temporibus Iosue factum legimus, quam fidem datam falleret. Quid igitur eum impediebat quominus exapectaret diem integrum, donee praeteriret? Sane magnam dubitandi et metuendi occasionem habuit, sensim dilabente populo: verum ad ordinarium remedium illi fuit confugiendum, preces nimirum quibus a Dec peteret ut Samuelis adventum maturaret: et quidquid accideret, Dei verbis fides adhibenda fuit: et non dubitandum quip praestituto et opportuno tempore adesset: ae proinde non metuendum ne falleretur, Dec fidem adhibens. Istud igitur habere debuit Saul adversus diffidentiam remedium. Nam scriptura docet nostram salutem ease in ape et silentio positam: quemadmodum contra increduli tremunt, quum sibi periculum aliquod imminere sentiunt, non consueti ad Deum eonfugere, quoniam in caducis et terrenis rebus fiduciam omnem suam collocant. Testis

15	HOMILIA XLVI.	16

esto Achab ille, qui audito nuncio de hostium adventu timore totus percellitur, et instar foliorum in arbore trementium concutitur: neque tamen ad Deum auxiliatorem confugit. Atqui fideles de Dei promissis ita persuasos oportet esse, ut metus cum spe tamen et fiducia coniungatur. Observandum enim quod ait Isaias, in silentio, id est placide et tranquille expectandum divinum auxilium, quod its rationibus quas eommodissimas esse iudicaverit, faciet tandem ut sentiamus. Quare satis apparet ex istis Saulis peccatum, quod tamen in praesentia pluribus persequi non vacat: quamobrem in hoc unum animum nostrum applicemus, ut veritati Doi locum demus, ut ille suum opus its gradibus et rationibus promoveat, quas ipsi videbitur adhibere bonum et necessarium : neque nostra intemperantia et incredulitate, nobis innato vitio, opus ipsius praecipitemus. Sed discamus potius fidem in ipso nostram ita collocare, ne unquam ab ipso recedamus, et hinc inde fluctuantes vacillemus, led illi soli acquiescamus: Atque adeo si morari videbitur, non frustra id fieri persuasum habeamus, atque in ipsius providentiam temporum et opportunitatum administrationem reiiciamus: atque interim sciamus illum sic de nobis fore sollicit.um, ut nunquam ipsius auxilium nos, ne ad momentum quidem, neque ulla in re deficiat, etsi praeter omnem nostram spem et exspectationem id fiat. Nam facere moram nobis videtur, quum precibus nostril interpellatus non primo quoque tempore respondet: et proinde iustam habere nos conquerendi occasionem nobis persuademus. Verism ita fidei nostrae virtute certandum est, lit licet diu multumque Deum exspectaverimus, tamen adfuturum opportuno tempore sciamus, et effecturum ut promissionibus ipsius fruamur. Deinceps vero latam adversus Saulem sententiam audituri sumus, quae nobis instructionis loco esse debet. Nam quamcunque tandem excusationem facto suo praetexuerit, regno tamen deiectus est : quod nimirum Deo sere non submisisset, neque honorem ci debitum reddidisset: led stuite et temerarie holocaustum offerre ex impatientia ante Samuelis adventum, etsi bona intentione coepisset, atque hominibus gratum illud acceptumque fuisset, Deus tamen, ut infra visuri sumus, eum docuit, sibi longe esse acceptiorem obedientiam quam sacrificium.
lam su perest etc.

H()M ILI A XLV 1.

8. Et exspectavit septem diebus, iuxta placitwm Samuelis, et non venit Samuel in Galgala, dilapsusque est populus ab eo. 9. Ait ergo Saul, aff'erte

mihi holocaustum et pacifica: et obtulit holocaustum. 10. Quumque complesset offerens holocaustum, ecce Samuel veniebat, et egressus est Saul obviam ei, ut salutaret eum, 11. Loquutusque est ad eum Samuel: Quid fecisti? Respondit Saul: Quea vidi quod populus dilaberetur a me, et to non veneras iuxta constitutos dies, porro Philishim congregati fuerant in 1Vlachmas, 12. Dixi: Nunc descendent Philistiim ad me in Galgala, et f aciem Domini non placavi. Necessitate compulsus obtuli holocaustum Domino. 13. Dixitque Samuel ad Saul: Stulte egisti, nec custodisti mandata Domini Dei tui, quae praeeepit tibi. Quod si non f ecisses, iam nunc praeparasset Dominus regnum tuum super hsrael in sempiternum. 14. Sed nequaquam regnum tuum ultra consurget. Quaesivit Dominus sibi virum iuxta cor swum: et praecepit ei Dominus, ut esset dux super populism suum, eo quod non servaveris quae praecepit. Dominus.

Hesterna concione didicimus, verism usum nostrae fidei positum in eo else, ut quod auxilium nobis Deus promisit, patienter exspectemus. Certum enim est Deism pro sua parte temporum opportunitatem in manu babentem, nunquam nobis, ne momento quidem, defuturum. Sed nostri respectu tanta est impatientia, ut nisi quo momento volumus accurrat, res nostrae deploratae videantur. Quamobrem affectus nostros retineri, velut habenis, oportet, ut ipsi pro voluutate operandi spatium relinquamus, quemadmodum nobis utile esse et egpedire cognovit, ne nostro fervore et impatientia ipsum praevertamus. Ac proinde ut heri docuimus, Saul insigne nobis istius rei exemplum proponitur: nam prima quidem fronte videretur exousandus, quod ad septimum usque diem exspectasset, et praescriptum a propbeta tempus iam praeteriisset: ac proinde sacrificium off'erendi libertatem haberet. Deinde et necessitate quadam adductus videtur, non mote proprio, neque ambitione, neque in cultus Dei iudibrium et contemptum: led quod popuius a se dilaberetur et dissiparetur, ac proinde solus a suis reliuqueretur: quamobrem quum nibil sibi reliquum ad salutem arbitraretur, ad extremism istud asylum confugit. Atqui Samuel eum graviter ob factum istud increpat, et ait, stulte illum fecisse, immo insanum et amentem fuisse. Ea est enim vocis illius vis. Samuel quidem sane maturius venire poterat: led mora ilia Deus Saulis obedientiam explorare volebat, eiusdemque ad extremism perseverantiam. Nam sine perseverantia praeterita omnia vana et inutilia. Deus itaque Samuelem aliquam moram trahere voluit, ut exploraret an Saul constanter se iu maximis periculis et angustiis et tentationibus gereret. Nam sane facile est utentibus prosperis et secundis rebus Deo obedire, et nulla re ad contrarium sollicitatis, quare non Mag‑

17	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XIII.	18

nae laudi ducetur, rebus omnibus ex animi sententia $uentibus et suceedentibus, Dei mandatis morem gerere, sad quum via quaedam maior accedit, turn coercendi aunt sensua nostri omnea, et adversum nos ipsos pugnandum eat, et afectus cohibondi, ut Deo suum honorem reddamus, sincere nihilominus eum colentes et venerantes. Atque illa eat fidei nostrae eaploratio, quum in magimis periculia et tentationibus constantiam retinemus, et spew in unum Deum reiicimus. Saul igitur omni egeusatione caret. Quare discamus in genere hoc egemplo sapere, et in unum Deum eiusque providentiam its recumbere, ut ipse nobis legem, non illi nos imponamus: neque ad hunc vel illum diem ipsius opem alligemus: sad fidelem ease Deum persuasi, illi acquiescamus: atque illum, licet nostra opinione tardius adveniat, mature semper adfuturum ne dubitemus. Neque enim rebus creatis et mortalibus similis eat Deus, quibus effiuunt occasiones, quas deinceps nequeunt recuperare: sad Deo suae semper constant rationes efficiendi quod decrevit, et quod ab illo speramus ipsiua verbo freti. Sane multi peccant hie impatientia et errore. Conapicuum id fit Sarae eaemplo matris fidelium, quae virum etiam suum Abrahamum in eundem secum errorem indugit. Namque Abrabamus acceperat promissionem futurae posteritatis. Sed iam provectioris aetatis erat: et Sara sterilis et extra aetatem quae posset concipere. Yerum tamen sine prole nulla ipsis spes salutis superest. Neque enim tantum liberos ad possidendum terram quam a Domino acceperant in haereditatem easpeetabant: sad sanctum ac benedictum semen ex quo Christus salus totius mundi oriundus egpetebant. Sara itaque hie maaimis difficultatibus arotatur, rationemque ex impatientia Dei verbo coutrariam init. Nam Abrahamo contra Dei legem aliam ugorem, puta ancillam matrimonio iungit: et its efficit ut ordinem quern oportebat ease inviolabilem tranagrediatur. Sed quid inde tandem oritur? Nempe adulterinum semen quo .tots familia perturbatur Abrahami: adeo ut. ipse cogatur veluti Bus, viscera proiicere, quod nimium praeceps fuisset: et tali poena non esset indio;nus, quod in Deo non totus acquievisset. Idem garae lapsus, quae nimium praeceps Dei gratiam praevenit, non egspectato tempore quod Deus ipse praefiaerat. Non cognoverunt Deum its dubios illos tenere, ut fide obiectum illud: Quid nobis miseris ‑fiat sine prole? superarent. Nulla promissionis illius spec apparet. Atqui mains pondus apud illos oportuit habere Dei verbum, ac sibi persuadere, licet coelum et terra cum omnibus elementis adversus ipsos conapirarent, nihilominus tamen Deum suas promisaiones impleturum. Quae quum its lint, hodie nobis ea documento ease oportet, et ex illis in Dei achola tanCalvivi opera. Vol. XRX.

turn promovere, ut nostris affectibus locum non demus, neque impatientia et intemperantia aestuemus: sad quod Deus proponit sequamur, et quod tam saepe acriptura monet et repetit usurpemus, nimirum : Egspectate, sustinete, patienter tolerate. Ac sane si innati huius vitii in nobia, festinationis, inquam, et praecipitantiae vim et efficaciam attendamus, hanc doctrinam non modo non superfluam esse, sad maaime necessariam comperiemus : hodierno praesertim tempore, quo summa rerum confusio passim fideles obruit, quoa tamen hanc retinere modestiam et prudentiam oportet, ut ne digitum quidem sine Doi nutu et voluntate moveant. Nam eaemplo Saulis discimus, quid sit ultra positos terminos egredi. Multi profecto si quid otii of tranquillitatis a Deo obtinent, triumpbare sibi videntur, et quaecunque ratio dictaverit temere su$cipiunt, ut sese ubique stultitia ipsorum prodat, cum ambitione coniuncta. Atqui Deus illis maaime triumphantibus ostendit irritos ipsorum esse conatus, et potiua retro ferri cancrorum instar, quam promoveri, et in contrarium omnia ipsis cedere. Ho itaque diligentius haee doctrina eat animia nostris insculpenda, ut nihil nisi quod Deus verbo sue praescripserit aggrediamur, futuro alioquin irrito et inani conatu, et summa confusione eaitum eorum quae temere ex nostro sensu susceperimus comitatura.
Transeamus ad sequentia, in quibus dicitur
Saul sacrificasse, et antequam absolveret		Samuelem
advenisse, eique Saulem occurrisse, ad ei		bane dicen
dum. Ex quibus apparet quanto honore Dei pro
phetam Saul prosequeretur: etsi enim		rem asset
iam confirmatua in universum populum,		tamer ho
nore prosequi studet eum quern Deus		praefecerat
ipsi, et dueem ac ductorem eidem commiserai.
Porro voa ills Benedicendi idem significat ac salu
tare et bene precari, ut solemus diem faustum pro
cari, ant bonam valetudinem, quoniam obviam
facti alii aliis debomus Deum pro salute ipsorum
precari. Yariae quidem aunt istiusmodi salutationes,
quarum tamer omnium hie acopus eat, ut Doi no
men super eoa invocemus quibus bene ease volumus,
cuiusmodi preces usitatae apud nos faustum Obi
diem precor, Deus tibi benedicat, bons		tibi vale
tudinem concedat, et similes, quibus nos ab unieo
Deo felicitatem egapectare demonstramus. Yerum
hie saepissime a multis peccatur, qui urbanitate et
civilitate quadam ac more potius quam precandi
studio temere Dei nomen assumunt, parum cogi
tantes quid precibus illis a Deo postulant. Quin
etiam saepe in sermone a multis peccatur, qui al
teri iubent dari sue nomine faustum diem, quasi sit
in hominum potestate, faustum alicui diem dare.
Mera sane illa eat ineptia, immo nimium		impudens
arrogantia. Yerum istud eat animia nostris infi
	2

19	HOMILIA XLYI.	20

gendum, ut quum alii aliis occurrimus, in mentem veniat qui qualesque simus, quamque necesse sit nos Doi misericordiae eommendari, sine cuius ope et bonitate no passurn quidem promovere, neque feliciter quidquam agere possumus. Sed haec obiter dicta sunto: pergamus ad reliqua. Sequitur itaque Samuelem a Saule its salutatum, interrogasse illum, quid feeisset. Ubi observandum Samuelem antequam in Saulem ferat sententiam, facere illi potestatem factum suum defendendi. Ruse sane optima est recti iudicii forma, ut de facto prius constet, quo deinde iudicium fiat. Nao poterat Samuel primo statim occursu inerepare Saulem, et insaniam illi exprobrare : sod quum quaerit ex ipso quid fecerit, defensionem, si quam babebat, iubet cum proferre: qua deinde audita nihilominus hominem condemnat. Porro nobis inquirendum hoc loco, qua in re Saul peccarit. Multi existimant peccasse illum usurpantem sacerdotis officium, quod eum non decebat. Et sane si hoc its esset, graves poenas crimen illud merebatur. Notum enim quae poena deinceps Oziam regem exceperit suffitum ad altare adolentem, nempe lepra qua repente percussus est. Quid its vero? Nempe quod non contentus regia illa quam a Domino consequutus erat dignitate, duo munera confundere voluerit, quao Dominus distinxerat, et manu propria adolere contra legis divinae mandatum. Itaque lepra percussus et regia dignitate spoliatus et exauctoratus est, ac ut reliqui leprosi separatus a reliquis vitam miseram cum summo dedecore et ignominia coniunctam transegit. Yerum non est verisimile Saulem ipsum sacrificium obtulisse sine sacerdote, cuius erat officium ex Dei mandato sacra faeiendi. Neque etiam ipse Samuel poterat rite ex legis praescripto sacrificium offerre et adolere : alioquin non minus quam Saul peccaturus. Ruamobrem falluntur qui existimant Saulem alienum officium usurpasse, quod sibi lege Dei non licebat: et Samuelem qui saeerdos erat exspectare debuisse. Neque enim fuit ex ordine sacerdotum Samuel, qui tantum erat Levita: cui proinde non licuit sacerdotum officium sibi arrogare. Et praeterea sequente capite videbimus interfuisse legitimum sacerdotem Ahiazum de tribu Levi, progenitum ex posteris Eli summi sacerdotis, cuius facta est mentio initio huius libri, filium nempe Phinees, alterum ex filiis Eli, qui vivo patre sacerdotii vices impleverat. Ille igitur sacerdos erat Dee acceptus, qui fuit in acie cum Saule, et nominatim dicitur ephod tulisse, id est sacrum tunicam, undo apparet illum fuisse tanquam mediatorem inter Deum et homines: quod esset figura et imago Domini nostri Iesu Christi servatoris unici. h'uit autem ephod quoddam tunicae genus quod ad Deum consulendum in rebus angustis et dubiis adhibebatur. Ruare Saulis peccatum satis manifestum est, in eo quod,

non quidem alienum, nempe sacerdotale munus invasit, sod nimium festinavit, et praefixum a Domino tempus non exspectavit: ac proinde minime accusandus quasi manu propria sacrificavisset. Sed gravius in eo peccavit, quod quum in promptu remedium haberet, non usus est. Nam quum dilabi populum et metu perculsum se domum recipere videret, cur non advocabat Ahiazum, ut deinceps fecit, et os Domini interrogabat? Nam Deus promiserat se praesentem adfuturum omnibus ipsum in fide et veritate invocantibus. Ahias vero quum ephod haberet, veluti praesentem Christum exhibebat, in cuius nomine familiaris ad Down accessus patet. Ruare quum Saul tantum beneficium praesens neglexerit, merito eondemnatur. Nam primum nimia illa festinatio fuit contraria fidei, et cum rebellione coniuncta : ad quam aecessit ingratitudo, remedium oblatum, si modo advertisset, reiicieDs. Atqui certum est non contemtu aut fastidio Saulem hoc beneficium reiecisse: sod terrore et metu perculsum fuisse, ut neque meminerit ephod, neque sacerdotis. Ex quibus allata superius doctrina clarius elucet, its else nostros omnes affectus cohibendos et fraenandos, ut nos totos in Dei obsequium componamus, et vera fide in eo perseveremus. Ac si forte Deus occultare se videatur, et in mazimas angustias redigamur, nihilominus tamen de ipsius erga nos egregia voluntate persuasi simus, exspectantes eius auxilium opportuno semper tempore praesens adfuturum, modo in illo invocando perseveremus. Et quicunque easus evenerint, omnium rerum nostrarum exitum in illius providentiam reiieiamus, et in illo solo conquiescamus : ac summopere caveamus ne nimium nobis arrogemus, neve Dee nos regendi rationem praescribere velinius. Deinde discendum ex hoc loco, metu in nobis dominante et sensus omues occupante rationi et iudicio locum eripi : adeo ut quaecunque pericula ingruerint, animum statim despondeamus. Nam rebus quidem secundis et prosperis fidem nostrum in Deum iactamus, et pro solo auxiliatore in rebus angustis et difficilibus habemus, denique quisque fiduciam quae in unum Deum est coniicienda praedicat et magnopere laudat: sod ubi ad rem ventum est, et in res adversas incidimus, quibus premimur, tanto metu percellimur, tit ex mente nostra iudieium abeat, et Dei promissiones, de quibus paulo ante tantopere laetabamur et gloriabamur, effluant: Dei voluntatem probare nequeamus, no, que ipsius virtutem meditari : denique tanta perturbatio mentes occupet, ut quo nos vertamus nesciamus. Quare si nos Dei verbo regendos tradere volumus, adversus istiusmodi violentos affectus et passiones, quibus its rapimur et agimur ut bestiae simus an homines incertum sit, pugnandum est. Ruamobrem utilissima est doctrina ista, qua doce‑

77	IN I. LIB. SAM#1gL:, CAP. XY.	78

supra Deum sapientiam‑ attribuit. Hinc itaque faciamus initium huius ooncionis; Deo nimirunt tantopere ease commendatam eoclesiae suae salutem, ut nunquam patiatur illatas ipsi imurias inultas remanere. Nam etsi fideles multa ferre ab impiis contingat, et veluti ab illis opprimi, futurum tamen tandem eat, ut rationem Deo illarum omnium olim impii illi persecutores' reddant. Testis esto celebris ilia Exod. 17. historia de Amalecitis, qui populum Israelis transitu in ipso deserto prohibere voluerunt, riulla tamen iniuria lacessiti : sed contra potius non inscii promissionum quas Abrahamus a Deo acceperat, quippe ab illo etiam ducentes originem. Procul dubio quum ultro miserum ilium populum affligunt, ipsi Deo videntur bellum inferre velle et promissiones ipsius irritas facere, atque ipsius veritatem pervertere: ad‑ proinde cultum Dei puramque religionem quam Deus in terra illa Chanaan volebat constituere, pro diribus evertere conabantur. Et 'quidem grave istud erat peccatum, ad quod aliud aceedebat: quod nullam occasionem aggrediundi Israglitas habebant, a quibus neque fuerant lacessiti, rieque ullas iniurias acceperant: sed transitum tantum liberum per ipsorum regionem postulabant. Bed illi ad arma concurrentes non inimieum populum hostiliter invadunt. Ez . quibus eat conspicuum illos adversus Deum bellum gessisse, et adversus homines inhumanitate peccasse. Peccarunt itaque graviter Amalecitae furore adversus Deum, et immanitate ‑ adversus prozimos, et quidem tales ut dicantur electus Dei populus, propriumque ipsius peculium. Sed tandem illos Deus repulisse virtute sun dicitur. Nam etsi‑populus adversus Amalecitas pugnaret, nihilominus tamen Mosis precibus impetrata victoria eat, et ut apparet ex ilia historia, Mose manus in eoelum attollente, populus fuit bello superior. Itaque Deus hostium suorum consilia et conatus evertit, populumque suum vendicavit, et adversus hostium insultus protezit: suisque promissionibus vel invitis omnibus hostibus viam fecit. Atque idcirco Deus Mosen iussit haec in monimentum perpetuum in libro legis scribere : et Iosuam instruere populum ilium Amaleeitarum olim a Deo puniendum,.et ipsius memoriam a terris delendam, perpetuaque infamia et dedecore notandam. Quae sententia rata fit iureiurando, quod dicitur Deus manum habere super solium, bellumque ease Iehovae contra Amalecitas de aetate in aetatem. Phrasis enim illa, Dei manum ease super solium, solenne iuramentum in se continet: Iurantes enim homines, solent manus in coelum attollere, quasi Deum testem advocantes. Ut ita ostendatur, quod docet apostolua, Deum quum nullum se habeat superiorem, iurare per se ipsum sedentem super solium suum. Quandoquidem igitur Deus per suam maiestatem iurat, et eat omnipotens, certum eat ipsum nullam

'nnqua iniuriam inultam relicturum. Mosen vero
videmus etiam fideliter maudatum sibi a Domino
fwiese easequutum Dent: 25; 17: siquidem nomina
tim populum iubet memorem ease acceptae istius
ab Amalecitis iniuriae, in haeo verba: .Recordare
quae fecit tibi Amalech, in itinere quum exiretis ex
Aegypto. Qui occurrens tibi eo itinere, in postremo
agmane taco cecidit omnes qui debilitate of fecti seque
bantwr te, quum to eases lassos et fatigatus : nee re
veritus eat Deum. Ideo esto quwm quiet‑em dederit
Iehova Deus tuus tibi ab omnibus inimicis tuis cir
cumquaque in terra quam lehova Deus tuns dat tibi
in possessionem, ut deleas memoriam Hamalechi sub
coelis: ne obliviscitor. Atqui labuntur anni paene
trecenti, quibus Deus Amalecitas ita toleravit ut ne
leviter quidem attigerit: quare videntur irritae illae
eomminationes : et decretum illud Dei adversus
Amalecitas tam horrendum in auras et fumos ab
ivisse, et irritum factum ease. Nam quomodo Deus
tamdiu tolerat Amalechitas, non repetens ab ipsis
istius iniuriae rationem, et poenas infligens? Sed
hic ea in memoriam revocanda quae sacra pagina
frequenter inculcat, mille annos ease coram Deo
unius diei instar. Unde etiam discendum eat, im
probis triumphantibus, quod aliquod ingens peri
eulum evaserint, Deo non properante ad vindictam,
et sua iudicia adversus ipsos non egserente: et in
summa laetitia et voluptate ac otio vitam agenti
bus, non modo reliquos homines contemnentibus,
sed ipsa Dei iudicia' apernentibus, tamen imminere
Dei vindictam, qua momento incauti obruantur.

Iam vero in nostrum usum quae de Mose hactenus aunt recitata usurpemus, et utilem ex its doctrinam eruamus. Sane prima facie insolens videri potest mandatum, de tam horrenda vindicta sumenda de Amalechitis : modum enim excedere modis omnibus videtur. Praeterea notum eat, sacrum scripturam passim prohibere, ne ipai nostras iniurias ulciseamur. Quamobrem sibi ipsi Deus ease contrarius forte videretur: quandoquidem modo prohibet ulcisci iniurias, modo edam ulcisci iubet. Bed de ultione et vindicta facilis solutio eat, quum inter passiones nostras distinguemus, et sincerum affectum Deo obsequendi. Sane si a nostris affectibus et passionibus ad vindictam feramur, certum eat illicitam illam ease ultionis rationem. Quin imo licet manum adversus inimicos non attollamus, sed animo iracundiam foveamus, eoram Deo eaedis rei omnino sumus. Non itaque mirandum si Deus tam praecise omnem ultionem privatam prohibuit. Deus enim homines ease sui nimium amantes satis novit, et in iras ad minimam iniuriam easurgere: ac suis affectibus semel abreptos non posse modum servare, sed iuris et aequi prorsus oblivisci. Et praeterea Deus sibi a nobis hunc honorem reposcit, ut in ipsius manus iniurias nobis illatas reponamus. Id

79	HOMILIA LI.	80

circa monet apostolus, ne demus locum irae: docens ita impediri Dei opus quantum in nobis eat, quod ipsius officium usurpemus. Quid ita vero? Causam ipse Deus alio loco, nempe in Cantico Mosis (Dent. 32) aperit, his verbis: Mea est ultio et retributio: loquena de populi sui defensione. Deo itaque suum nobis auxilium promittente, et illatas nobis iniurias ulcisci, et tanquam clypeo tegere volente, quare ipsius opus praeverteremus? quare iracundia nostra praocipites in ultionem nostram ferremur? Nae istud est ostium Deo claudere, et ipsius officium usurpare: et divinam protectionem, Ionge omnibus subterfugiis et excusationibus praeferendam repudiare et reiicere. Non aliter quam si quis occupata iudicis sede quereretur de facta sibi iniuria, quod cum merito omnes explodant et exsibilent. Sic sano apud Deum de illatis nobis iniuriis queri merito non possumus, nisi patienter easdem feramus, et spiritu mansuetudinis retineamur, ne in iram effervescamus. Hine itaque satis est conspicuum, quare ultio privata prohibeatur, puta, ne Dei partes praeveniamus, et ipsius officium nostra impatientia impediamus. Quandoquidem enim ipse nos in suam tutolam recepit, illatas nobis iniurias vult ulcisci: nos autem ab omni ultione abstinere, quad norit quam nostrae passiones violentae sint et immoderatae : quibus nos oportet exui, et patienter Dei vindictam exapectare, ne t)ostra impatientia praeiudicium ipsi adferamus. Yerum enimvero quaedam ultiones non modo permissae et licitae sunt, sod etiam mandatae. Exempli gratia. Si magistratus aliquis iustitiae gladio armatus, vel latronem, vel furem, vel facinorosum quemlibet ad furcas trahat, logitima et bona illa est ultio, Dei voluntati nullo modo contraria. Nam contra, ut ait Salomon, si magistratus ab illa ultione quam Deus praecipit abstineret, in Deum graviter peccaret rebellionis roes: sod illa ultio, modo sit temperata et aequitate nitatur, Dei est non hominum: puta, si serio affectu in Dei eultum feratur magistratus, et auum officium facere studeat, nulla privata iniuria ad talem ultionem, sad solo Dei mandato impulsus, sontes ita puniri iubentis. Ex istis igitur satis apparet privatis ultionibus nullum amplius locum dari oportere, quod Dei maiestati detrahant, et in ipsius iurisdictionem involent. Sod divina ultio laudabilis, quum magistratus nullam privatarum iniuriarum rationem habens, in solum Dei mandatum fertur studio cultus ipsius.
yeniamus iam ad praesentis historiae explicationem: Deus Amalecitas funditus deleri iubet. Atqui bac ratione populus suas iniurias ulciscitur. Bed non est ista privata ultio, quandoquidem non motu proprio ant passione vehementiore, sad Dei mandato fertur populus ad hanc ultionem : quare neque humana neque privata fuit haee ultio. Et

Deus non laxavit habenas populo ut crudelius et immanius saeviret in hostes, et malum malo pan. saret: sad tames bane illi vindictam eommisit, ut cuivis appareat quam ecolesiae salus sit ipsi cara et pretiosa. Quare non debet nobis insolens videri haec Dei sententia de Amalecitis perdendis et internecione una delendis. Bed alia hie oritur quaes. tio, quomodo Deus post tam longum temporis intervallum Amalecitas una internecione, et quidem ipsas mulieres cum infantibus deleri iubeat. Nam primum nullus dum eorum qui tum vivebant natus erat, quum in itinere populus Israoliticus impetum illorum sustinuit: sad contra qui adversus Deum et ecclesiam ipsius ausi tum impetum facere fuerant, partim occubuerant, partim fuga sibi salutem quaosiverant. Et quidquid sit conspirationis istius autores puniri amplius non poterant: ac proinde iam internecione deleri iubentur qui nondum turn temporis in vivis erant. Bed quid de mulieribus dicemus, quibua plerumque in bello parci aolet: quid de infantibus adhuc a matrum uberibus pendentibus? Nam nominatim pueros lactantes interfici inhere hoc loco Dominum videmus. Sane nullum hie teneri modum forte quis dixerit, et summam istam esse crudelitatem et inauditam immanitatem. Sed tanto magis bae in parte nobis eavendum est, et nostrae curiositati habenae iniiciendae, ne in Dei iudicia curiosius inquiramus. Nam quae asset, obsecro, dementia, Dei iudicia et facta nostrae opinioni et imaginationi subiicere, et de ipsius iudiciis ex nostro sensu ferre sententiam? Nae Dei sapientia est immutabilis: quemadmodum et immota ipsius veritas, virtus et iustitia: quae omnia sunt nobis incomprehensibilia: quis ergo furor asset ad nostrum captum et mensuram illa velle eaigere? Profecto non secus faciunt istiusmodi homines, quam si se lunam dentibus velle apprehendere iactarent, quad summae asset insaniae testimonium. Quantus enim furor asset solem ipsum velle pallio vel manica comprebendere? Atqui Deum suis sensibus subiicientes, et eius facta ad sui captus normam exigentes, non aliud faciunt quam si mantes omnes, coelumque ac terram ipsam manu sua comprehendere conarentur. Quad si quis aggrediatur, annon merito furiosus et insanus habebitur? Quamobrem eo maiore studio enitendum, ut intra modestiae terminos contineamur: ut cum omni sobrietate et reverentia Dei iudicia quae longe nostrum captum superant adoremus et veneremur. Yerum quoniam importuni quidam homines diabolica quadam arrogantia adversus Deum insurgunt, et veluti cornua tollunt, agedum ut os illis occludatur et plane contundantur, divina ista iudicia ex quadam similitudine ab hominibus ducta expendamus. Si quis nocentem hominem caedi tamen nolit, neque ad mortem rapi, etiamsi a iudice sit capitali supplicio addictus, nonne

81	IN I. LIB.:. SAMUEL: :.CAP. gY.	82

merito insanus habebitur? Nonne in se .poenas meritas temeritate sua trahet, quod tali Audieio resistat? Sed si causam ignorans quare ad.,capitale supplicium damnatus sit, aut si legum et iuris: omnis ignarus ‑velit. in iudieum sententias inquirere; et ex sue sensu et iudicio sententiam ferie, iuraque omnia corrumpere, nonne merito talis homo summae atultitiae, ant arrogantiae et superbiae, intolerabilis reus erit, et omnium calculo damnabitur? . Quid ergo dicendum putamus de bominibus in Dei iudicia inquirentibus, penes quem unum eat totius mundi potestas? Quare meditanda eat et nostris mentibus altius infigenda Pauli sententia : Quis to es qui condemnas alienum famulum? Scriptum eat enim: Vivo ego, dieit‑Dominus: quoniam mihi sese fiectet omne genu : et omnis lingua confitebitur Deo. Quamobrem quotiescunque iudicem unum summum ease audimus omnium, annon terrore pereelli, et fraenos iniicere nos ipsos nobis oportet, et ab ipso pendere, et sententiam ab ipso latam venerari, quandoquidem penes ipsum eat potestas nos ad ipsos inferos quum volet detrudendi? At si contra Deo terminos ponere, et ad nostram mensuram ipsius iudicia exigere, aut si non placuerint repudiare audeamus, nonne diabolicus erit furor et insania intolerabilis? Itaque necesse eat ut nostri ingenii tenuitatem inspiciamus, quae Dei arcana scrutari non potest, quandoquidem aunt profundissima abyssus, in quam semel immersi nunquam emergunt. Quare itaque mortales hie seam opinionem adferent, _ et temere iudicabunt, et de rebus incognitis sententiam ferent? Nae Dec rationes constant iudiciorum suorum, ut quidquid homines obloquantur, iustus sit semper Iehova, et rectus iudieiis suis, ut olim ceeinit propheta: sed noatro damno et summo cum dedecore et ignominia. Ex quibus apparet aummam esse insaniam, quum au‑o dent mortales in Domini facta inquirere, et adveraus Dei iudicia murmurare. Quid ergo faciendum, quum nimia‑ crudelitas ease nobis videbitur etiam in pueros a matrum uberibus pendentes saevire? Nae in memoriam revocanda sententia illa Domini; Deum nempe a se reiecturum filios eorum; usque in tertiam et quartam generationem qui ipsi rebelles fuerint, et pro patrum peccatis poenas ab ipsis repetiturum. Sane Dominus istis verbis non profitetur summam aliquam iracundiam aut crudelitatem adversus innocentes. Nam patrum iniquitatem in filiis visitans, satis iustam oceasionem illos condemnandi habet, quum in ipsis illorum fihis semper adhaereat satis vitii punitione divina dignum. Sed una cum patribus illos complectitur, ut se omnium aetatum iudicem ease ostendat. Neque vero praescribi ipsi ullos terminos legemve imponi, quasi mortali, fas eat: sed omnipotentem agnosci, coram quo mille anni aunt unius diei instar. Quod si Qala»W opera. Vol. X%X.

memoria . repetamus, ita fraenabitur audacia nostra
quandoquidem oognoseemus Deism in ~ .arcane sue consilio illo admirando secretas causas habere puniendi ::patrum , iniquitatem in filiis: etai nobis incognitis et impervestigabiiibus media ad vindictam progrediatur : ac proinde coercendam et ;fraeno retinendam illam hominum curiosam arrogantiam, no in ea scrupulose inquiramus quae Dominus: non permisit. Ac si quando forte quaedam tentationes nos ad murmurandum excitarint, eo, vehementius adversus ingenitam sudaciam nitamur et luctemur: et gratum acceptumque Deo ease sacrificium sciamus, coram ipso deiici et humiliari : neque altum nimis sapere, sed ad mensuram: neque. de its quae non revelavit sententiam.. ferre: sed nobis occulta ease in diem usque perfectae revelationis patienter feramus. Nam, ut ait Paulus, ex parte tantum eognoscimus. Quare patienter exapeetandum donee, Deus det nobis perfectam cognitionem eorum quorum nuns gustum tantum aliquem habemus :. et agnoscenda nostra imbeeillitas, ~ ne ultro nos prae= cipites in illam abyssum divinorum iudiciorum demus.
	Et de istis hactenus. Caeterum		profanorum
hominum furores cerium eat non posse a nobis
impediri, quin adversus Deum fremant, et blasphe
mas vooes in ipsum vomant, non posse‑ Deum in
quientes ab iniustitia liberari, quum in innocentes
et a: erimine vacuos vindictam exercet. Yerum
tamen interea gemere nos oportet, et mente revo
care dictum illud prophetae, opprobria quae in
Deum proiiciuntur, in ipaos mortales reeidere. Nos
itaque graviter oportet angi quotiescunque miseros
homunciones instar lumbricorum humi reptantes
conspicimus adversus Dei maiestatem insurgere, et
blasphemis vocibus suis illam lacerare: et patienter
divinam in illos vindictam exspectare. Quando:
quidem oertum eat istiusmodi canum impudentissi"
morum tandem etiam horrendum fore exitum, licet
tardo et lento gradu divina vindicta procedat: et
licet in coelum blasphemias suas tanquam lapides
iaculentur, in caput ipsorum tamen tandem deri
vandas, et pudore summo tandem obruendos. Quan
doquidem enim adversus Deum insurgunt; et veluti
cornubus petere ipsius solium videntur; tamen ad
versus aerem tantum luctantur, neque Deum ipsum
possunt contingere. Qua enim parte ilium aggre
derentur, qui omnium mortalium cervicibus imminet,
et omnia hominum facta intuetur? Ac proinde‑licet
miseris parcat ad tempus, et ad poenitentiam etiam
illos invitet: tamen longum ilium patientiae ipsius
abusum, et pugnam adversus ipsum, summa et
horrenda in nostra capita derivata confusio et ca
lamitas excipiet: Itaque iicet mente assequi non
possumus quare tam horrendam vindictam Deus in
Amalecitas immiserit; istud nobis satisfaciat, Deum
		6

83	HOMILIA LI.	84

esse totius mundi iudicem : coram quo nos oporteat deiici et humiliari : agnoscentes omnia ipsius facta esse i‑usta et decreta irrevocabilia, licet eorum ratio minime nobis constet. Interim vero proprius ista sunt applieanda nobis, et ex its utilis eruenda doetrina, nempe non sperandam esse impunitatem, Deo poenas differente: neque ex illa dilatione captandam lieentiam ac occasionem dissolutionis. Ut solent improbi homines co insolentius efferri, quo cum maiore patientia Deus illos tolerat, et omnem ipsius timorem .et reverentiam abiieere, ut alt Paulus, non cogitantes de die irae. Quamobrem summopere cavendum ne Dei iram adversum nos petulantia et insolenti curiositate accersamus: sod quo maior eat ipsius in nobis tolerandis benignitas et patientia, eo graviores poenas metuamus, nisi pati.entia ipsius tanquam vehiculo quodam ad ipsum addueamur, et ad meliorem frugem convertamur. Neque enim quum nos ad poenitentiam bortatur, et per patientiam invitat, vult nos ea ad maiorem licentiam abuti : sod magis commoveri ad serium peccatorum sensum, et veram poenitentiam, et ardentes ad Deum preces fundere. Quare de nobis diligenter cogitandum, quos patienter din vel ad tricesimum vel quadragesimum annum tolerarit, no ita ease occulta pecoata nobis fingamus quin veniant in ipsius conspectum et illi semper obversentur. Nam si patrum iniquitatem in filios ulciscitur, quid de nobis futurum putamus, qui peccatis nostris ad iram ipsum provocare non desinimus? Nam etsi in hac misera et caduca vita non puniat, neque suam manum adversus nos exserat, non ideo tamen melior futura nostra eat conditio : quandoquidem alia vita superest ista terrena longe exeellentior, in qua summus ille index in omnium vitam eat inquisiturus, et aeternis poenis contumaces et sceleratos ulturus. Et, ut ante dixi, quomodo parceret impoenitentibus et flagitiosis hominibus, quum et infantes propter peccata patrum ulciscatur? Quamobrem mentibus nostris altius haec doctrina eat defigenda, ut primum sciamus, Deo non statim brachium scum ad poenas de nobis reposcendas exserente, non esse tamen nobis indulgendum, nequo faciendas nobis delitias : et graviter a nobis peccari adversus ipsius maiestatem, si peccatorum impunitatem speramus, Deumve surdum ant caecum nobis fingimus. Deinde et hinc discendum, patienter ease ferendam moram illam divinorum iudiciorum, si non statim nos ab inimicis nostris vindicat, quum iniuriis afficimur, et veluti malls obruimur: sod potius illa dissimulat, of nostri curam abiecisso videtur. Cavendum sane ne cogitemus nos oblivioni esse ab illo traditos, et nostri curam omnem ilium abiecisse. Nam sane eontrarium praesens historia testatur: quandoquidem post ducentos vel trecentos annos, iudicium adversus

Amalecitas decretum opportuno tempore eaercuit. Nae inanis et vana videbatur illa Domini fuisse comminatio, licet in libro legis nominatim describi iussa, quae tot lam lapsis saeculis suum exitum nondum erat assequuta. Sed Dominus illam oblivioni minime tradiderat: et quod tamdiu distulit, non ex impotentia contigit, quasi non posset citius si voluisset: sod tanquam in speculo docere nos voluit, so non esse nobis similem: ut discamus non ease tam praccipites in ulciscendis iniuriis quam fore omnes sumus. Sunt enim nostri affectus ardentiores, et ad primam iniuriam nobis illatam Deum vellemus fulgur a coelo iaculari, et eos a quibus laedimur statim ad inferos detrudere: et nisi votis ardentibus et importunis respondeat, vehementer indignamur et ipsi obloquimur. At contra Deus nos docet in ipsum omnes illatas nobis iniurias reiicere, et ab ipso solo pendere et vindictam opportuno tempore exspectare. Neque enim nostrum eat Deo tempus prae6gere, et veluti terminos ponere. Sed quum faciem suam occuluisse, vel avertisse a nobis videbitur, nihilominus tamen digitum on nostro opponamus, et in sinum illius nostroe omnes gemitus deponamus: et improbis saevientibus, et laxas babenas ad quasvis iniurias habeDtibus, nihilominus quiescamus, et in silentio et patientia boram et opportunitatem divinorum iudiciorum exspectemus. Caeterum ne dubitemus quin Deus olim poenas ab inimicis sumat, et de omnibus ecclesiae illatis iniuriis rationem reposeat. Quam enim aliam ob causam hie videmus Amalecitas una internecione deletos, nisi quod Deus populum Israelem sibi delegerat in peculium, euius se protectorem ultoremque voluit demonstrare? Neque vero fuit proprium istud Abrahami soboli carnali privilegium: sod omnibus commune qui vera fide in ipsius promissiones recumbunt. ]am vero post Christi Domini in has terras adventum Deus gratuitam suam adoptionem in omnes terrae fines longe lateque propagavit: ac proinde in ipsius domesticis habemur et sumus. Itaque nostrae sunt illae promissiones, Deo nos tam caros et acceptos esse ut custodiamur ab ipso tanquam nigrum pupillae oeuli : ac proinde persuasos esse nos oportet, ilium semper esse quod promisit perfecturum: Ne tangite, inquit, unctos moos, et servos meos Do afficite malo. Nam si filios suos vocat Abrahami posteros, in obscuritate legis adhuc baerentes, Donne multo magis Dune sumus filii in Domino nostro Iesu Christo, qui ad salutem nostram plenitudinem omnem gratiae accepit? Nos itaque lam corpus et veritatem habemus omnium veterum illarum umbrarum et figurarum. Quapropter minime dubitandum quin nos ad se Deus recipiat: et quin invocatus in medio nostri sit: quin afflictis opem feral. Ac si nos patiatur caedi et in hostium PotOs‑

85	IN I. LIBJZAX:>1CAP. gV.	86

tatem‑venire, sciendum tamen non perituramullam sanguinis noetri guttami immo et .lachryr
nostras collectum et servatum iri: .in ipsius.~ vas% tanquam pretiosissima : unguents, ut propbeta, an Psalmo docet.:. .Quare si haec animis nostris.‑altiua infiaa haeserint, et in. media tristitia, tamer, gaudio easultaverimus, scientesPeum‑illatas nobis imurias tanquam sibi factas ulturum, quandoquidem nihil a nobis separatum habere vult, quos ex mera gratia et bonitate in populum elegit, quae nos amplius urgere dubitatio poterit, quandoquidem infinita eat ipaius potentia? Quid ergo superest, nisi ut crescentibus malis patienter illa feramus, et in Deum reiiciamus, .sciences ipsum minima permissurum improbis laaiorea habenas ad nos veaandos; quam ipse. nobia ease utile et salutare iudicaverit? A,tdue haec. in summa eat doctrina ex. verbia illis eruenda, quibus Deum audimus iumisse Amalecitas unaInternecione omnes eastirpari, memoriamque ipsorunt deleri. Quin etiam additum iusiurandum, plane patefacit, Deum nostrae salutis summam. curam gerere. Multum enim illud eat,. quum se advegsus hoates nostros, iusurrecturum. dicit: sed.quum.,etiam iureiurando promissionem illam oonfirmat,et veluta sponsorem et vadem interponit, tanto magis amorem suum. erga nos demonstrat: quod solo illius verbo: plus quam satisfactum esse nobis oporteat. Quanto igitur magia suam benevolentiam ~declarat, quum etiam iureiurando affirmat se protectorem nostrum et patronum fore, nosque adversus hostium vim defenaurum, illatasque iniurias ulturum? Quum sere. Dominus eo usque demittit, ut se nostrae‑int firmitati accommodet, quae amplius dubitatio nostras mental esagitabit? Quare tantum. apud nos: pondua habere debet, : et its nos consolari, ut quascunqws iniurias , nobis‑ illatas. patienter feramus, et, . quaecunque adversum nos hostel moliti fuerint, ford aruno euperemus, imo et. mortem ipsam non;:metuamus; qua~ndoquidem. Deue etiam iureiurando affirmara diignatus eat .se ultorem fore; et de.lws6ibus nostril poems .reposciturum, aut potius se, de suis: =hostibus vindiictam sumpturum, quoniam istud eat ipsius opus Et ‑ de istia. hactenus.
_ Eorro.quum de. crudelitate Amalecitarum .hie audimus verbs fieri:, qui se lsraelitis in deserto rebus, omnibus destitutis crudeliter opposaerant, observemus Deum nos doeere, misererum et affl6torum nos oportere misereri., Quare quaecunque mala noatri fxatres patiuntur, totidem ease aculeos quibus nos escitari ad misericordiam. ergs; .ipsos oportet sciamus: et contra, summam at imtolerabir letn esae; crudelitatem affiictos et egenos aovis iniuriis‑ insectari. Atque hie eat sensus, ‑Oerborum illoxum quae Deus: apud Moses Deut‑25. eaprimit.: Recordare eorwm quae fecit tibi Hamalech, in atiawre; quwm to lamvcs asses. et fatigatus. Sed nominatim

Deust;adiicxt:. i Nec revue .eat Dens. Bane si Dei timorem:habemus;munquam,ad. tantainjaadelitaiem deveniesitua,; So& minima dubium= est~. quin. Deua iniquitatem ez,primere. ~; voluerit : ~ Amgleeitarum aLd nostram , eruditionem et: oorregtioriem. ,.Nequa enim Amalecitae . erant. ‑divinsrum: : promissidrdm ignari
quamobrem Deo ipsi resistere velle videbantur ‑po• pulum.Israeliticum adorientesin itinera, ;quasi‑Deum prohibituri quominus .quod ante tot: saeaula promi serat patribus ad eaitum perduceret;s Ted; quaeso qualis quantusque iste furor eat? Martatea Dei voluntatem : velle impedire,. et ipsius..eonsilia petvertere et eludere? bonitatem ipsius et potentiarn suis pedibus calcare? ‑ Nae diabolica inatinctu nocease .eat illos.hue usque insaniae devenire. Deus itaque non, tanturin.cradelitatem iflam Amelecitarum, quod .inermes et defatigatos Israglitas ex itinere in deserto : adorti assent,. : sad. magime quod in Detail ipsum insurreaisaent; ; et promissis divinis‑ impedimentum..adferre adversus populum. pugnando conati assent, Ex quibus discamus Dei verbum sic revereri, ut certo : simus persuas4 necessario quaeeunque Deus ‑promisit. ; impleuda : et vicissim promissiones nobis factas‑.sic compledti, ut de illarum effectu et impletione, certi simus, et in. illis placid'‑e: conquieseamus. Contra,
. vero ‑comminationes ipszus metuamus; caveamuaque: ne : arrogantia nostm adversus ipsum.‑efferamur: Nam: si cornua it Daum erigamus; aioet ferro et chalpbe durioxes, tamer in min nutiesima .frustra nos atterendos ease certum eat: Eequis, emm ignorat,, mantes, ipsos altisaimos,. si adversus Deum conspirarent, momento in ijxius praesentia; nivis instar, colliquefaciendos? Quid ergo futuxum eat miserk homuneionibas; qui rnihil aloud .suet . in Domdmi . conspectu quamE retrimenta $t ..cerruptid? ; quomedo ergo quorum. tanta. eat imibecillitas,..‑adveraus ‑.emnspotentem. eontenderent; eidemque resistere auderext? Quare summo"re cavendum ne ‑Dei; verbe resistamus; sod potius., ad ipsius,.Minas terreamur et . cohorrescamus :. et promtiones ipsius, eum: omni, humhhtate ‑recipiamut: oertopersuasi. illum quidquid decreverit perffaeturrnm; et. adr:rsuum. finem dedueturum. Caeterum hinc etiam, discamus,, side ab, ommi vindicta abstinwe, et, passionibus lie: modexaxi, ut in Doi mandat eemper intueamur, et ne vitia et flaia tolerantia nostua. foaeamue: Quamobrem. quo s eus armavit iustitiae gladio, dares operam necessnest, wt fidefiter officium fseiant, ek seiant se a; Deo, in eaw: digni~‑tatem. eveetos, non. ut affectibue, suia obtempexea: led u6 sibi. muneris impositi panes impleant. IEt privatos etiam omne& oportet,, etei non aceeparint autoritatem a Deo, in; hominum viti&atniana;dvertendi~ illa tamer odisse:; ne: Dec ipsi sint iniuri2, et. spi= ritui ipsius resistere :videagtur, eos a quibus offenditur; favore‑ toleranteaet non tantumi flagitia to‑

6*

87	HOMILIA LII.	88

lerantes: Bed iisdem etiam oeeasionem quantum in ipsis eat praebentes. Quare quum Amalecitas ab Isra6litis tam severe coorcitos legimus, Dei iussu et mandato factum recordemur. Nobis vero non dantur hodie talia specialia mandata: Bed tamen quisque iubetur pro sua conditions et gradu malum odisse.
Caeterum expendendae deinceps etiam illae Samuelis ad Saulem voces: Me miserat lehova ad ungendum to in regem super populum suum, idcireo nunc ausculta voci verbisque Iehovae. Samuel sane Saulem tanquam autoritate aliqua praeditus alloquitur, quum ait: Ego to regem constitui: quasi diceret: Quum Deo visum eat to in regem eligere, et in regni possessionem mittere, meo usus eat ministerio : quare vide tit quod Domini nomine iubeo, to diligenter impleas, et sine contradictione. Ex quibus discamus, Deo non vocanti nos ad hostium ultionem faciendam, vindictam omnem permittere
ac ne dubitemus, quin ut olim sic etiam hodie singularem ecclesiae suae curam habeat, nostraque salus ab eius gloria, quam veritatis inimici violant, tota dependeat. Quid vero aliud papistae adversus fideles conspirantes faciunt, quam quod adversus Deum insurgunt, et maiestatem ipsius in nibilum redigere conantur 7 An vero tandem ad exitum sua consilia Bunt perducturi? Quare quandoquidem adversus Deum ipsum efferuntur, patienter vindictae divinae tempus praestolemur: certo persuasi Deum gloriae suae vindicem fore, et non inultum relicturum nominis sui oontemptum, quin graviter tandem illum ulciscatur. Et quum Deus ipsa sit veritas; necesse eat ut se ipsum, suumque verbum adversus quoslibet inimicos Buns tueatur: atque suam erga nos, licet indignos, misericordiam extendat. Sed quoniam ex mera sua misericordia et bonitate nos in filios adoptavit, certo sciamus ipsum nos in afflictionibus sublevaturum, et promptum auxilium allaturum. Quae quum ita se habeant, curas omnes nostras in ipsum coniiciamus: eiusque gloriam pro virili promoveamus, patienterque iniurias quaslibet feramus, et quaevis opprobria, immo et ipsam mortem fortiter obeamus, persuasi nunquam defuturum nobis ipsius virtutem et potentiam, Bed opportuno tempore auxilium allaturam : modo tamen patienter illam praestolemur. Quare licet improbi dominatum obtineant, et mille modis nobis insultent et ludibrio habeant, Deum tamen eo ardentioribus votis invocemus, eique temporum opportunitatem permittamus: quandoquidem non eat bumanae imbecillitatis illi terminos ponere. Sed si patienter et modeste toti ab illo pendeamus, certum eat nos re ipsa liberatorem et patrem ipsum experturos: Quandoquidem enim ab omni aevo suae ecclesiae misertus eat, eiusque se vindicem ostendit, neque Loc etiam tempore iniuriarum Buis filiis illatarum

obliviscetur: Bed causam ecclesiae suae suscipiet; summo cum hostium dedecore et ultimo exitio. Quare quum Deum nostri curam habere singularem sciamus, ne nos iniurias pati taedeat ab hostibus illatas, tantisper dum Deus vindex appareat, et velut

axo pjjXav~s auxilium oppressis adferat, et miserias et afflictiones a nobis depellat.
lam vero agite, etc.

HOMILIA LII.

8. Et apprehendit Agag regem Amalee vivum,
omne autem vulgus interfeczt in ore gladii. 9. Et pepercit Saul et populus Agag, et optimis gregibus ovium, et armentorum, et vestibus, et arietibus, et

universis quae pulchra erant: nee voluerunt ea disperdere, quidquid vero vile fuit et reprobum, hoc de‑L. moliti sunt. 10. Factum eat autem verbum Domvni ad Samuel, dicens : 11. Poenitet me quod constituprim Saul regem, quia dereliquit me, et verba mea opere non implevit. Contristatusque eat Samuel, et clamavg ad Dominum tota nocte.

Superiore concione causas docuimus, quibus
adductus Dominus tam severe puniri Amalecitas
voluerat: et praeterea quanto Deus amore nos pro=
sequatur ostendimus, quamque illi grati et accepti
simus, quos in peculium scum adoptavit, et pre
tiosos babet prae reliquo mundo: iam superest ex
pendamus qua ratione mandatum istud Saul acce
perit, et qua in re ab ipso dum illud exsequitur
peccatum sit. Samuel igitur ad Saulem a Domino
missus, ut obsequentiorem illum reddat, revocat illi
in memoriam electionem suam in regiam dignitatem
ipsius Samuelis ministerio. Sane qui Doi nomine
loquitur debet vocationem suam approbare; ut mor
talis dictis fides adhibeatur, quem alioqui merito
suspectum et inhonoratum esse necesse eat. Nam
profecto auda.ciores Bunt homines in Dei nomine
mentiendo, ut Buis commentis autoritatem concilient.
In primis pseudoprophetas et impostores Dei nomen
Buis fallaciis et imposturis tegendis usurpasse vide
mus, et sub illo tanquam ingenti clypeo fraudes
suas occultasse , quasi Deum autorem baberent.
Et istud hodie vitium maxime videmus regnare.
Nam quandoquidem pseudoprophetae non Bunt di
ligenter ad bane normam examinati, inde factum
ut tanta tamque horrenda ecclesiam confusio per
vaserit, tit omnia Bus deque in illa. ferantur, et nihil
nisi summa vastitas et ruinae undique appareant:
Satis enim fuit quod papa cum toto comitatu Be
apostolorum successores esse iactarint, et hierarcbiam
quam vocant ab iisdem accepisse. Denique seduc
tores, et impostores, qui in ecclesiam falsa dogmata

89	IN I. LIB. EAMUEW CAP. gY.	90

inveaerunt; et turbas dederunt, veritatem Dei in mendacium' converterunt,. Dei nomen semper praedicarunt, et eo gloriati aunt. Quamobrem neeesse eat diligentem adhiberi cautionem, ut 'veri pastores et Deo vere ,approbati ab aliis diseernantur: ac proinde vocatio ipsorum non dubiis signis confirmetur: ut hac ratione seductores et impostores, quanquam Dei nomen obtendant, procul tamen ablegentur et coerceantur. Idcirco Samuelem hie videmus Sauli revocare in memoriam, se ~ a Deo prius missum ut ipsum in regem ungeret, ut ex eo mandatum se illi ~ a Domino adferre constaret. Porro si Samuelem tam insignem propbetam, et tam approbatum multis testimoniis :quite a apiritu sancto acceperat, oportuit suae vocationis fidem facere, et non dubiis signis confirmare sea Deo noandata ista accepisse quae ad Saulem perferret, ac ‑ proinde ni= hil hie a se fingi, quale putamus eorum offieium esse, quos Deus nondum ad tantam dignitatem evexit, neque adhuc ullis signis feeit conspicuos ex quibus illos appareat a Domino selector et ad eam dignitatem vocatos? Quamobrem hio observemus oportere vexbi Doi praecones suae''vocationis 1abere testimonium, ut populdin docere` fideliter =pogsint, et falsam pseudoprophetarum et seductorum: doctrinam refellere. Atqui hodie necesse eat conatitutum ordinem ecclesiasticae vocationis observari, .ut nempe rite eligantur qui Dei verbum annuritiaturi runt: deinde ut fideliter officio fuugantur. Parum enim eat vocatum aliquem ad functionem ecclesiastieam esse, nisi officio suo fungatur. Porro Dei verbum eat lydius ille lapis ad quem examinanda' eat quaelibet doctrina. , ,'Quamobrem quicunque docendi autoritatem in' ecclesia cupiunt obtinere, hanc pati legem debent; ut ad sacrae scripturae normam ipsorum doctrina expendatur: ut fiat periculum an a Deo, ipso docti lint; et tantos in ipsius schola progressus Ifecerint, ut ipsius nomine legationem obire, et spiritug'ipsius esse organs et inatrumenta possint. Atque' . haee nobis eruenda doetrina eat ex verbis illis, Samuelis, quibus. praefatur se a Domino missum fuisse prius ‑ ad regem ungendum ipsum Saulem. Caeterum'Samuel istis verbis etiam Saulem doeet, quandoquidem Dei ipsius veluti mane, non autem suis viribus, neque industria regnum accepit, Deo illud non hominibus ferre acceptum ipsum oportere : et idcirco nominatim dicit ipsum accepisse regnum ministerio Samuelis, cuius Deus autor fuerat. Quamobrem necesse eat Saulem sic a Deo vocatum, totius sui regni adtninistrationem ad Dei voluntatem exigere: adeo ut Deo regni proprietas servetur, cuius Saul. tantuui legatus sit et administer. Quam foeda enim et quam turpis illa foret ingratitudo, si Saul in regiam illam dignitatem evectus a Domino, Doi mandata aperneret, et ex animi sui sententia et arbitrio veliet regnum

administrare? Idcirco itaque Samuel illum admonet, ipsum' a Deo in hunc finem in tantam dignitatem evectum; ut Deo 'morem gereret, seseque ad ipsius voluntatem componeret. Equidem vero fateor, non omnes qui , hodie ad rerum_ gubernacula ‑ sedent, eodem modo quo' Saul fuisse vocatos, non adhibitam apecialem unctionem, et nihil tale quale in Saulis electione factum : verum tamen vera illa.eat sententia et indu>itata, omnem potestatem esse a Domino: Qua brew necesse eat eos qui caeteris dominantur hune locum diligenter observarey ut muneris sui partes omnes ad Dei voluntatem referant, et suae administrationis ratio inde omnis pendeat: ac proinde in hunc unicum scopum illos ' oportere collimare ut commissum sibi munus impleant;°'cuius olim Deo fideliter rationem reddant: quandoquidem in eam dignitatem ipsos evexit, hoc fine ne 'a suit voluntate recedant: Itaque Dei mandatum sedulo exquirant, ac diligenter meditentur, ut revers testari possint, se _ nihil nisi quod 'Deo, a quo dignitatem tantam acceperunt, gratum et acceptum sit, suscepisse et geseisse:‑
Et de'istis hactenus: sequitur deinceps,‑Saulem statini' post acceptum mandatum, id promulgasse spud populum, et eos recensuisse in Telaiim. Haec voa Telaiim, potest accipi pro loco quodam in quo recensitus 'sit populus, ut sit nomen pr oprium. Quanquam quoriiam' aliquando eat appellativum, et significat agnos: quidam dicunt singulos attulisse ad Saulem agnum, ut dinumerari possent; quod Deus numerari populum prohibuisset. Sed =conieetura illa eat inanis et ridieula. Quis enim dixerit e tanta multitudine singulos agnum attulisse, ut quum ducenta millia peditum fuerint, etiam ducenti mille agni sint allati, sine its qui ex tribu Iuda decem millia fuerunt. Merae istae aunt nugae et inanes ac ridiculae. AM qui haec per quandam similitudinem dici volunt, aliqua ratione niti videntur: Saulem eos, qui ad se coacti aunt numerasse tanquam agnos, id eat, ut solent opiliones illas pecudes pro voluntate tractare .et regere, quod sint faciles animantes, sic etiam Saulem populum illum facilein expertum fuisse. Et sane haec expositio plus habet verisimilitudinis quam illa prior. Nempe; `non fuisse populum refractarium neque contumacem, neque etialn 'tardum ad . obsequium, sed simul. omnes convenisse, ut instar agnorum numerari potuerint. Caeterum quum numerari populum audimus fuisse prohibitum a Deo, non its intelligendum, quasi non liceret lustrare exercitum‑ et recensere milites in bellum profecturos, quemadmodum in libris Iudicum saepe coactos et recensitos milites legimus, quorum etiam numerus exprimitur. Sed Deus hunc honorem illibatum sibi reservari voluit, ne temere numeraretur pop'ulus, quem peculiarem sibi delegerat : qua ratione voluit ambitionis occasionem

91	HOMILIA LII.	92

tollero, ne populus suis viribus et multitudine gloriaretur : aut reges etiam numeroso freti exercitu nimis efferrentur, et multa temere molirentur. Idcirco tam severe punitam a Dee videmus Davidis stultam audaciam, quum populum numerari iussit: Quin etiam nominatim dicitur diabolus Davidem impulisse ad faciendum contra Dei mandatum: vanitate autem et arrogantia fuisse impulsum Davidem certum est. Caeterum licuisse ducibus et imperatoribus numerum militum quos in bellum educebant scire certum est: quod alioqui militaris disciplina et ordo servari nequiret. Quam sit autem necesse, vel invasuris hostes, vel se adversus illos defensuris, numerum militum scire ut in ordinem disponantur, satis notum est: ac proinde vel hane ob causam numerari populum ad bellum euntem oportuisse apparet.
Pergamua ad reliqua : sequitur Saulem eastra metatum fuisse prope eivitates Amalecitarum : nimirum ut obsidione cingeret, et nulli daretur evadendi facultas. Quam etiam ob causam ad Kenaeos, qui in medio Amalecitarum habitabant, nuncios praemiserat, qui monerent uti ab illis recederent, ne una cum illis tollerentur, et una internecione perirent. Erant autem Kenaei a Iithrone a Midianitis oriundi: et Mosen in deserto sequuti, viam monstrantes quam ignorabat, et ideirco in terrae possessionem cum Isra6litis admissi. Porro constat hanc gentem vitam austeram duxisse: quandoquidem domos non aedificabant, sed sub tentoriis vivebant : quae causa fuit cur non babuerint fixas sedes, sed in variis locis errarint: ut si quo in loco non suppeteret copia vietus, in alia migrarent. Idcirco videmus illos peregrinis populis permixtos fuisso. Quare verisimile est hane gentem quum Iudaei crebris bellis urgerentur, ac proinde hostium praodae exposita esset, recessisse a Iudaeis et inter Amalecitas sedem delegisse. Saul interim ipsis parcit : quod non proprio motu fecisse Mum, sed Dei instinctu verisimile est: qui suam benignitatem et clementiam erga illum populum exserere voluit, separando ipsum ab its qui interneeioni destinati erant. Ex quo apparet nos licet aliquando cum reprobis perituri, et eodem cum ipsis iudicio involvcndi videamur, Deum tamen facile viam inventurum qua periculum effugiainus, et praesenti morti eripiamur. Nequo tamen eadem semper id fieri ratione putemus. Nam saepe boni malis permixti poenas easdem cum illis sustinent, et sine discrimine puniuntur. Conspicuum illud fit exemplo Danielis, qui cum sociis suis in captivitatem abductus est, inter eos qui manifesti Doi contemptores erant, et prophetas ludibrio habuerant, et ad quaevis flagitia occalluerant. Quare Deus saepe filios sues permittit multis calamitatibus affligi, quum inter iniquos habitaverint : sed tamen etiam

malum in bonum convertere ad ecclesiae suae sa. lutem novit. Saepe etiam eos distinguit et separat ab improbis qui in ipsius timore ambulant, aut quos singulari aliqua gratia affecit, ut periculis illis eripiat, in quae reprobos coniicit, quos a fidelibua separates ultimis suppliciis afficit. Davidem vide. m.us spud Deum querentem precari, ne Deus cum incredulis ipsum comprebendat, ne in illorum n.umero deprehendatur quos horrenda Dei vindicta manet: sed in ipsum suam potius misericordiam exserat. Davidem profecto has preces fundentem nixum fuisse divinis promissionibus certum est, et hoc principio fultum, Deum nempe qui suorum curam gerit, et iustissimus rerum omnium moderator est, non puniturum ipsum temere, quasi non discerneret rebelles et contemptores suae maiestatis a fidelibus: sed quum sues probe noscat, eosdem etiam sub alarum suarum umbra tegere: et ab improbis ita discernere, ut satis amplam habeant ipsius misericordiae et bonitatis agnoscendae materiam. Nonne istud vero maxime conspicuum est Israelitarum exemplo, quibus angelus Domini exterminator pepercit, caesis primogenitis in tota Aegypto, tam hominum quam animantium? Nam quod ipsorum domus sanguine agni essent aspersae, angelus intactas illas praeteriit. Et quidem sanguinis aspersionis‑ nominatim fit mentio, ut sciamus ecclesiam, licet in mundo caeteris permixtam, et nullo externo splendore insignem, neque distinctain ullam regionem habentem in qua tanquam in terrestri paradise versetur: sed potius multis undique cinctam veritatis hostibus, in quam etiam multi hypocritae fidelibus permiscentur, tamen a Dee cognosci, qui sues ab infidelibus facile discernit,, modo agni sanguine aspergantur, nempe Domini nostri Iesu Christi, ut Paulus loquitur. Denique hie observemus in genere Deum sua iudicia sic exercere, ut sontes puniat, et quos. semel reprobraverit extreme supplicio afficiat: et nihilominus bonitate et clementia utatur in eos quibus vult suam misericordiam patefaeere. Porro si contigisse istud videmus Kenaeis, ut nimirum misericordiam a Domino sint consequuti, multo minus dubitandum est, quin eundem erga nos Dei favorem sentiamus in domesticorum numerum adsciti, et in ipsius timore et obedientia ambulantes. Nam Kenaeos istos quod attinet, eos apparet postquam admiranda illa Doi opera eognovissent, et cum populo israelitico manna comedissent in deserto, et supers titionibus et idolomaniis renunciassent, nihilominus tamen valde in religione fuisse inconstantes. Nam, ut apparet, ita sunt a tentatione superati, ut terrain illam benedictam, divino cultui dicatam deseruerint, quod subinde hostium populi Israelis incursionibus infestareutur. Sane mollitie non sunt eo adducti, quos duram egisse vitam sub tentoriis antea docuimus:

93	IN I. LIB. SAMUEL: CAP. gY.	94

sod tamen otium et quietem nimis avide, quaesiverunt. Ac proinde non habemns illos yin ‑fidelium numero, quasi a Dec in filios‑ adoptati essent. Nihilominus tamen quoniam humano®‑se erga populum Israolis praebuerant, quem'Deus per desertum et loca avia deduaerat: et quoniam edam barbaras nationes, quae in Dei foedere non eontinebantur, ipsi populo conciliarant, Isra6litae iam edam ad misericordiam ipsis praestandam adducti sunt. Quare si Deus etiam erga illos se misericordem praebuit, qui tantum ex parte sui erant, et qui a Dei populo recesserant et egtranei facti eraat, neque Deum neque fidem certain babentes, . qualem illum erga nos futurum arbitramur si in . ipsius timore ‑sincere ambulaverimus : fidemque ipsi quam ‑ in baptismo promisimus, integram servaverimus, et in ipsius cultu simplicitatem retinuerimus. Sane minime dubitandum est quip, licet totus adversum nos terrar6m orbis conapirarit, 'ipsius ‑manu tegamur et defendamur. Itaque ex eo‑ quod Kinaeos‑Saul ab imminente Amalecitis internecione voluit immunes, discimus nos multo magis a 'De o' protegendos, et velut ipsius manu in tutum ~ locum deducendos; quum in mundi iudicium armatus ‑videbitur, et in‑_ credulos quorum in medio versamur iudicaturus easurget, ne ullaui nogam sentiamus, et in eandem enm ipsis confusionem deveniamus:"sod mature 'ip= sins opem et auailium nos ease ‑sensuros:
Deinceps sequitur, a SaulepercusswmA»zaleohum, rode a Chavita usque qua venitur Surem, quae eat e regione Aegypti. Erat enim regio lhaphidim, in 'qua Amaleeitae Israelitis occurremht,' itinere illos prohibituri. Istis ‑vero verbis fit trianifestum Deum re ipsa dedisse mandata Samuelde perdendis Amaleciti~: quandoquidem haec laniena' potius peeudum videtur . quam victoria : siquidem, caesi ad unum sunt Amalecitae sine,conflictu. Nam etsi feroa ille Amalecitarum populug‑ sese ad resistendum apparavit; ita tamers Deus eos terruit, ut facile caesi sint. Ex quibus discinius Dei verbo nobis praeeunte nihil amplius nobis metuendum, quandoquidem, gressus nostros om'nes regi a Domino certum eat. Et ita Deus se manum 'seam' porrecturum brachiumque eatensurum pollicetur ad nos'tutandos et sublevandos, quum in viis ipsius ambulaverimus. Yias autem Domini intelligite; quum non laaamus habenas ad petulantiam et intemperantiam, sod a Doi obsequium nos componimus, mhilque nisi ipsius voluntati consonum suscipimus. Quae quum ita se habeant, quo animo nos ease decet, quam forti et praesenti, quaecunque tandem egsurgant rerum discrimina? Sane fateor, improbos et incredalos homines nihil nisi summam arrogantiam et ingentes animos spirare, dam tyrannidem eaercent, et suis consiliis et conatibus velle ipsas nubes superare: sod quoniam non sobria mente ista suscipiunt,

Deus etiam tanquam ebriosos deficit; ‑ et stultam illam audaciam deprimit, qua super ipsas nubes efferebantur: Itaque nulla tanta eat audacia quae firmo nitatur fundamento, nisi quae ea. ;‑fide promanat: quum nimirum 'de DO voluntath persuasi sumus, eique morem gerimus, eiusque promissis stamus, quibus se cultum nostrum; quo nos aid ipsius voluntatem conformare nitimur ‑gratum habiturum, et felicem illi successum largiturum, polli= cetur. Tum sane vere fortes et magnanimi futuri. sumus, et invictam constantiam retenturi, quum fides nostra puro puto Dei verbo nitetur. Contra vero nostra incredulitas patefiet, quum trepidabi= mus, et incerti ac dubii‑ rerum eventum incertum metuemus. Ubicunque enim vera fides sedem ‑fizit, nulla superest dubitatio, nulla mentis trepidatio. Hanc ob causam. apud prophetam legimus veros doctores mitti, qui labantia genua confirment, et debiles corroborent:` ut doceamur Dei verbo vim. hanc inesso, ut nos 'ad ‑faciendum officium id'oneos; et ad obedientiam' praestandam habiles . efficiat: Quamobrem donec Deus nos invicta sancti sui spi= ritus virtute cinaerit;;,, ~ viribus omnibus deficiemur, enervabimurl ac debil'itabimur, ut aiming :ad opus quodlbet aggrediendun% inutiles. Hanc ~igitur, doc!T, trinam, eruamus ` ex ~boc‑‑ loco, et mentibus nostris altius infigamus,` quum dicitur Saul in‑'bellum cum populo progi•essus, tarsi facilem victoriani obtinuisse; Deo sic secundante ipsus eonatus; ut re ipsa apparuerit Deum huius belli summum imperatorem fuisse, et adversus ipsos hostes dimicasse; ut antea audivimus ex: Mose, Deum,se ultorem fore et poe= nas de tam ingrata et maledicta gente sumpturum iam olim fuisso eomminatum. Quamobrem hine discamus sub auspiciis Domini ‑ ambulare, persuasi nos, nihil nisi quod Deus iusserit .. suscipientes, semper felicem eaitum sortituros consiliorum, quandoquidem promisit se nostram obedientiam gratam habiturum, eique prosperos successus daturum.
Deinceps vero Saulis et . populi tranagressio memoratur. Laudatus quidem hactenus Saul; quod strenuam navasset operam in egsequendis Dei mandatis : sod iam tam turpis lapsus ipsius describitur, ut propterea Dominus illum eaauctorarit, immo plane reiecerit, ut in sequentibus visuri sumus: Yerum enimvero prima fronte non usque adeo grave peccatum istud videbitur, quod tam severe puniretur. Nam‑ et ipso se Saul oceurrens Samueli, tan.. quam re bone gesta iaetat, et se velut irreprehensibilem 'gloriatur, quum aft, praestiti verbum Iehovae. Quibus verbis victoriam suam Samueli probare tanquam laudabilem nititur, et tanquam rea strenuus et fortis laudari ab illo cupit, quandoquidem man= data sibi esset egsequutus. Yerum et Saul et populus graviter erant lapsi,‑ peccatum tamen non agnoscentes, sod potius praeclare se officio functos

gb	HOMILIA LII.	96

existimantes. Ac sane excusatio illa, qua se apud Samuelem tuetur, satis ostendit qualia sint morta lium iudicia. Nam si Saul hominum iudicio staret, non modo ab omni culpa immunis, sod etiam summo dignus honore diceretur. Quale enim istud, obsecro, facinus? Captum enim regem reservavit triumpho vivum, populo exhibendum, ut eo maior Doi gloria appareret. Nam si in ipsa multitudine caesus esset, non videbatur tam insigne futurum spectaculum, quam quum publice in triumpho apectandus omnibus proponitur: ut Dei iudicium eo fiat eonspectius: atque exemplo ipsius non omnes tantum Israelitae, sed reliquae etiam gentes ad quas fama perveniret erudirentur. Adde superioribus etiam a populo reservata armonta bourn, vacearum, et opi• mos greges vitulorum, ovium, agnorum, et similium ad victimas. Atque hie detecta eat Saulis foeda nundinatio. Praetexit enim sacrificia et holocausta Dee facienda, solemnesque gratiarum actiones pro adepta victoria. Quae sane valde sunt speciosa: sed quae hypocriseos plena Bunt. Nominatim enim aeeusantur, quod opimos gregis of armenti reservassent : quod etsi in specie praeclarum videtur et laudabile, et apparet etiam extrinsecus virtus quaedam sua laude digna: tamen apparebit deinceps praedae potius quam religionis studio haec facta fuisse : ac proinde merito roiiei a Domino tanquam Buis mandatis contraria. Quid ita vero? Nempe Dei omnipotentis voluntatem praeferri omnium mortalium studiis oportet, quaecunque bona intentio praetexatur. Idcirco hie audimus Deum ad Samuelem verba facientem dixisse: Poenitet me constituisse Sautem in refem, quaa aversus eat a sequendo me, et verba mea non praestitit: deinde vero, hoc displicuisse Samueti, adeo ut clamaret ad Iehovam iota illa nocte. Porro quum Deum poenituisse dicit scriptura, notandum est illam uvaecononciycog do I)eo loqui, ut nos docoat Deum bumano more loqui, quod ipsius verba, si in maiestate sua loqueretur, ferre non possemus, neque ad ipsum accedere vocem eius audituri : idcirco so nostro captui accommodat, quandoquidem non cadit in sum poenitentia qualis in hominem. Nam facti alicuius poenitet homines, cuius eventum antea non bene perspexerunt: itaque quum ad se redeunt, maxime indignantur quod excidorint ape sua, ut non inceptum opus cupiant, sod aliud potius consilium initum, de quo tamen antea cogitare non potuerunt. Sane ista omnia in Dcum minime cadunt, cuius consilium eat aeternum, et cui omnia sunt praesentia, quae videt etiam antequam sint creata. Tantum igitur abest ut Deus duci poenitentia possit: ut illa nostri tantum respectu dicantur, et eorum rations quae in oculos nostros occurrunt: cuiusmodi multae alias phrases passim exstant in sacris, et nominatim postquam Deus mundum condidisset, et

Adami conspecta ingratitudine, dixisse dicitur, se poenitere quod hominem creasset. Sane Deus per se quidem voluntatem non mutat, sed tamen poenitere dicitur, quum in ipsius opere quaedam apparet mutatio, et revolutio, et bonum in malum conversum animadvertit. Nam, exempli gratia, Saulem in regem a Domino fuisse constitutum, certum eat, et singulare Dei opus fuisse : iam vero dante illo poenas propter rebellionem, an idcireo dixerint homines ex suae infirmitatis sensu Deum sententiam mutavisse? Atqui Deum scimus nunquam mutare voluntatem , neque a proposito recedere. Quare quum Deo poenitentia tribuitur, non potest nisi humane more fieri, quoniam terreni sumus, et, ut dixi, Deus se ad nostrum captum accommodat, ut eius consilia pro modulo nostro percipiamus. Sic exempli gratia, quum dicit Deus se duci poenitentia quod hominem crearit, ratione corruptionis loquitur, quae homini per lapsum primi parentis nostri Adami supervenit. Quoniam ergo, ut ante dixi, malum Dee displicet, idcirco Deus suas illas creaturas peccato foedatas non amplius agnoseit, sed potius quatenus nibil boni et integri reperit in illis, easdem detestatur. Deus enim creatum mundum intuitus, omnia esse bona dixit, nihilque in Buis operibus desiderari. Iam vero infelix illa creatura, sese ultro ita corrupit, ut bone illo quod a creators prius acceperat spoliata, et imago ad quam illam ereaverat deleta sit, ut Bola rebellio reliqua sit in homine. Sic quum ita Saul immutatus eat, ut Dei voluntati non obtemperarit, Deus illum a se reiici declarat: et indignum ease qui in hominibus censeatur, qui Dec reluctari ausus Bit. Neque vero propterea dixerimus Deum ante iacta mundi f'undamenta singula non praevidisse aeterno Buo consilio:
j	deinde poenitere ipsum quod temere et incogitanter talem hominem fecerit. Sed rations mutationis illius Deus loquitur, quae hominum malitia et ingratitudine accidit, ut pro eo quod antea Deus creaturis Buis delectabatur et voluptatem ex illis capiebat, iam easdem abhorrere et detestari propter invectum vitium cogatur. Quae sane magnam vim ad nos eoram Dee deiiciendos et humiliandos habere debent: quemadmodum quum hie audimus Deum dicentem so poenitere quod constituerit Saulem in regem: annon inde magnam occasionem habemus pravas nostras cnpiditates adductis habenis coercendi, ut in timore et sollicitudine ambulemus? Dona quidem Doi, ut ait Paulus, aunt sine poenitentia, sed de elections gratuita loquitur, quum ait electum fuisse a Dee populum israelitieum in haereditatem, qui tamen contumacia sua exciderit, et reiectaneus factus sit. Etsi verum etiam istud eat, hominum malitiam non tantum posse apud Deum, quin sibi semper aliquod semen reservet. Neque enim unquam passus eat ita suam ecclesiam

;97

IN I. LI).A;1~: ;CAP. gY.

aboleri, quin sibi reliquiasi >. apmper aliquas jesox; varit, a quibus suum.,nomen, invocetur:. Qnare..nos oportet ease persuasos,,;postquam;;a,.Deo..iu,filiorum numerum adoptati sumus,: nulls :metuendas,gexioula, quibus, alioqui terreri possemus, nisi in ippius consilii immutabilitatem intueremur. Itaque lieet seacentis mortis periculis cingamur, minime tamen dubitandum, quin salvi et incolumes evadamus, quandoquidem penes Deum eat fortitudo: quemadmodum ipsemet apud Joannem Dominus noster loquitur : Pater meus qui dedit mihi oves, maior omnibus eat. Quibus verbis indieat, salutem nostram a mortalibus creaturis minime pendere: sed.semel a Deo elector et in.numerum filiorum adoptatos ipsi ease curae, ac ‑proinde vim suam et potentiam in illis semper conservandis Deum re ipsa. demonstra‑.. turum. Yerum enim vero nor etiam vicissim par eat ipsum assiduis precibus sollicitare, ne :nor permittat unquam a se recedere, aut ulla : occasions averti, ne adversus ipsius mandata quidquam faciamus,. nobisque perniciem et .eaitium acoersamus. Tanto itaque vehementius nor ad illum invoeandum incitari par eat,, ut saneti spiritus sui .virtute .nor sic afficiat et. impellat, _.ut non tantum bonam voluntatem in ipsius timore ambulandi,, sad etiam in ea perseverandi, et malo resistendi studium habeamus. Quaproptor locum illum (Ieneseos animis nostris altius infigamus, ut quandoquidem natura Deo invisi sumus, et inde a matris utero rei aeternae maledictionis, et nor aeterna damnatio manet, discamus ad speoialem .illam divinae adoptionis,,gratiam gratuitam confugere, ut facti illius filii, etiam grati ipsi et accepti simus, et in nobis deleetetur: quemadmodum alibi dicitur Dominus deleetari in opere manuum suarum. Quare quum Dei nova creatura fuerimus, et: sancti sui spiritus notam in nobis impresserit, nostraque adoptio rata fuerit, ne dubitemus quip adversus .omnia pericula tuti eon‑

servemur.!	Et de hac voce Renitondi hactenus. Caeterum
hie	notandum, quo maiora. runt Dei ergs nor bene
facta, eo severius eiua, in: ,nor iram exarouram, nisi
tanta bona ut par;,, est.,agnoscentes, meritis cum
laudibus eztollamus:; . et. debitas .gratias agamus,
quod its peccata nostra :in . dies augerentur et novis
cumularentur. Sed quid,illud eat, quod indignatus
Samuel dieitur, et :ei istud., displicuisse? Adeone
sui	oblitus:, ut adversus quem irascatur non agnos
cat? Neque enim habebat hie parem cui ; succen
seret, nullus erat qui negotium ,ipsi facesseret : . de
solo Dei decreto Sauli manifestando;, hie agitur:
quamobrem quum adeo vehementer indignatur, ad
versus Deum ipsum insurgere velle videtur, . Et
sane Samuelem his omni, culpa liberare.non possu
mus, quip aliquid humani passus sit, et temeraria
passione quadam abreptus: nam.:humanis.passioni
	Calroini opera. Vol. BBg.

bus:, non‑erat omnino ;apoliatus. ,_. Verum scriptura docet . etiam, . ‑rationem.. . qua;. Samuel subitum istum
affect um; sic‑ compescuit,;;ne,ultrain arrogantiam et
murmur, progrederetur, nempe ad, Deum precibus
tots noete elamans. : ',Hie‑ igitur observandum quam
prava . et maligns sit hominum natura,,.qui Deo non
operante ex ipsorum voluntate_ etAesiderio, statim
in diffidentiam de Deo_‑incidunt: et Rest ad tempus
illi obsequuti fuerint,.tamen obloquantur : et ipse
diabolus Buis dolis et .fraudibus ciroumventos ad
Deum contumelioso laeessendum impellat. Atque
utinam non asset istud tam multa eaperientia com
probatum, et quidem, proh dolor! infaustis istis
nostris temporibus. Quam multos enim videas nul
lum sensum habentes divinae gratiae?, Quae vero
causa eat alia quam .quod se ipsos non oaplorant?
Nam certum eat eos qui sere non norunt eaplorare
semper aliquid in se acerbi reperturos. Nam rebus
ipsis ex animi sententia minime succedentibus,
statim ira eaaestuant . et effervescunt. Sed, quaeso,
quicum tandem ease . sibi rem arbitrantur? Sed,
quod maius eat, ipsos fideles videas a diabolo
sollicitari, et ad rebellionem quibusdam veluti sti
mulia impelli, nisi Dei misericordia in officio reti
nerentur. At tamen summis viribus adversus istud
malum pugnandum eat, ut, eapugnetur ab ipso
initio: et pro eo , quod increduli magis magisque
in iras effervescunt, et adversus Deum veluti furore
perciti feruntur, postquam semel mente ab ipso
aunt ahenati, et contemptum illius maiestatis in se
admiserunt, nor contra fortiter adversum cupiditates
nostras pugnemus, neque unquam. animum, licet
violenter a diabolo ad rebellionem sollicitati, despon
deamus. Nam et sanctisaimorum qui unquam ez
atiterunt virorum hanc fuisse conditionem videmus.
Prophetae ipsi nonne quadam indignatione et ammo
saepe aunt commoti, quum videretur universus po
pulus a Deo derelictus,: improbis interim Dei verbum
contemnentibus? Nonne in has vooes eruperunt:
Usque _quo,, Domine, ‑xiri improbi dominabuntur?
usque, quo patieris illos triumphare, et blasphemis
vocibus tuam gloriam proscindentes efferri? Tuam
vero ecclesiam per, summum dedeous et :ignominiam
diripi, et ab impiis. proscindi, cum tuae potentiae
et virtutis , summo aontemptu? Quid ergo promo
vemus to colentes ? Sane prophetas videmus saepe
fateri se Buis passionibus sic abreptos, ut libenter
coram Dec velut eoram terreno .iudice disceptaturi
fuerint. Interim vero eemel quidem .Deo veluti
contradixasse videmus., atque adeo veluti anathemata
fieri, ex vehementi dolore, quo affleiebantur. intuen
tes Del nomen blasphemis vocibus improborum
proscindi, Deique ecolesiam graviter premi, et veluti
pedibus impiorum cal cari. Sic: Ieremias Dominum
alloquen&:. Ego, inquit, .Domine video nomen tuum
impiorum cachinnis<et rieu profanari: Sane tanquam
	7

gg	HOMILIA LIII.	100

homo extra se positus exciamat Dei nomen videns in contemptum venire, et suam quemque sequi cupiditatem, quasi Dei iustitia abiecta mundi gubernatione in eoelo desideret. Quamobrem propheta istis curis agitatus ad extremum angitur; et ait Dominum compellans, Domine tui nominis mentionem amplius non faeiam. Profecto non abhorrebat a Dei nomine : sed suas curas et anxias sollicitudines et summos dolores ita cum Deo communicabat, et quibus magime doloribus angerotur explicabat, quasi dicat: Eheu Domine, ego sum miser et paene de relictus, quid ergo de me futurum est, si nomen tuum sinis ita profanariY Quare diligenter haec verba sunt meditanda, Samueli displicuisse reieetum Saulem, et pro eo tota nocte ad Deum clamavisse. Hae igitur sola ratione in summis angustiis animi et difficultatibus constituti emergemus, si precibus ad Deum eonfugiamus. Sola ergo ratio difficultates omnes superandi, et iram Dei placandi, in orationo ad Deum, et in obedientia .ipsius consistit. Qnamobrem etiam monemur in Psalmis a propheta, in Doi sinum euras omnes uostras coniicere. Nam si secus fecerimus, frustra laborabimus, et fraenum nostrum arrodemus. Exetuplo esto bonus ille rex Ezechias, quem videmus auditis blasphemis in Deum vocibus impii illius Rabsaces, totem cohorruisse, et in summis angnstiis fuisse constitutum. Profecto multae gravesque causae videntur Samuelem hic perturbasse, quum cogitaret Dei nomen dedecus aliquod passurum, et impios homines occasionem adversus Deum blasphemandi accepturos, Saule reiecto et exauctorato. Nam Samuelis ministerio unetus fuerat, et ab ipso Deo a tota plebe selectus, et ad regiam dignitatem vocatus : quare iam illo exanctorato videbatur tantundem de Samuelis autoritato et doctrinae ipsius fide detrabi: ac .proinde Dei cultum everti neeesse esse, summamque in popuhtm' perturbationem rerumque omnium confusionem invehi. Hae sane causae Samuelem ad tantam indignationem impulerunt. Eaedem Ieremiam graviter affiixerunt, quum veretur ne oblatam occasionem populus Dee obloquendi arripiat, et in blasphemas voces erumpat, quibus sacrosanetum Doi nomen violetur. Easdem uterque causas habet indignationis: sed Samuel remedium adversus ten‑tationeM novit et sequitur, Ieremias vero non item, sod quodammodo subringebatur. et fraenum arrodebat, dttae sibi contigisset intuitus. Veruni longe superior bominibus fait Deus, qua bonitate sea immensa tantam servi sui fragilitatem toleravit, et iacentem erexit, ac veluti novas viribus auxit. Nos itaque discatnns bane doctrinam in usum nostrum vertere: et quotiescunque variis agitabimur tentationibus, et in summas difficultates inciderimus propter varias rerum conversion", ad Deum confugiamus et sub ipsins manu deiiciamur: et in jiri‑

mis nihil ex nobis ipsis ‑aggrediamur. Sed potius ardentibus et indesinentibus votis Deum sollicitemus, et in ipso solo solatium quaeramus: donee Deus re ipsa tandem patefaciat sea iudicia, non tantum esse iusta, sed etiam salutem et utilitatem nostram spectare.
lam vero agite, etc.

HOMILIA LIII.

12. Quumque de nocte surrex‑isset Samuel, ut iret ad Saul mane, nunciatum est Samueli, eo quod venisset Saul in Carmelum, et erexisset sibi fornicem triumphcdem, et reverses transisset descendissetque in Galyala. 13. Et quum venisset Samuel ad Saul' dixit ei Saul: Benedidus to Domino, implevi verbum Domini. 14. Dixitque Samuel: Et quae est haec vox gregum quae resondt in auribus meis, et armentorum quam ego audio? 15. Et ait Saul, de Hamaleeh adduxerunt ea: pepercit enim populus melioribus ova= bus, et armentis ut immolarentur Domino Deo tuo; reli(lua rero occidimus. 16. Ait autem Samuel ad Saul: Sire me, et indicabo tibi quae loquutus sit Dominus ad me nocte. Dixitque ei, loquere. 17.Et ait Samuel: 11%onne quum parvulus esses in oculis tuis, caput in tribubus Israel factus es, unxitque to Dominus in regem super Israel ? 18. Et misit to Dominus in viam., et ait: Yade et interface peccatores Hamalech, et pugna contra eos, usque ad internecionem eorum. 19. Quare ergo non audisti vocem Domini, sed versus ad prnedam es, et fecisti malum in oculis Domini?

Hesterna concione audivimus Samuelis lamenta et lacrymas de Saule, postquam reiectum illum audivisset a Domino: iam vero contra ‑videtur omnem exuisse humanitatem,, et ttihil nisi severitatem spirare. Venit enim ad Saulem ipsi nunciaturus horrendum nuncium, nempe non haberi amplius ipsttm a Domino pro legitimo rege: quod ex arbitrii sui sententia, non ex Dei mandate,, rem perfecisset. Et quandoquidem Deum magistruni non 'admiserit, neque ipsum vicissim a Domino pro servo haberi. Sane ista valde repugnantia videntur, Samueiem in summo luctu esse propter Saulis amo= t:em : et tamen sic ab illo excipi ut iuratus hostis videatur, cui nullo mode, parcat. Verum ita vide'mus prophetas officio sue, fungi solitos. Et licet populum summa dilectione amplexi sint nihilominus tamen in muneris sibi commissi administratibne severitatem summam adhibuisse. Et sane lovge diversa stint ista. Nam qua mandata nomine alter rius ad alium accepit perferenda, dare operam'de= bet, ut fideliter menus scum exsequatur, et'pr"w

101	IN I. LIB. SAMUF,L. (SAP. gY.	102

eius a quo missus eat voluntatem .nihil dicat aut faoiat. S.ed hoc in primis . verbi d ~vini ~ praecones respicit, quos etiam si .cum parentibus et amicis intimis res illis sit, nullis tames. illorum blanditiis flocti, neque de divina so veritate,quidquam oportet remittere: red potius adversus improbos et fiagitiosos uti comminationibus et reprehensionibus asperrimis,, et in. primis adversus eos qui in pertinacia occalluerunt: ne illos sua lenitate vel silent.io in mortem trabant. Quamobrem officium eat verorum pastorum. fidorumque Dei servorum, quibus in ecclesia docendi cura demandata eat, vehementer affici et dolere sibi commissam plebem videntes in eaitium ruere, et causam illorum apud Deum agere, precibusque pro salute populi sollicitare pro viribue. Et nihilominus tamen nihil de officii sui partibus remittere, neque ullis terreri hominum minis, neque ezterna specie: red vehementi studio gloriae Dei duci: et ipsius iudicia peccantibus. denuntiare, et severe eosdem increpare. Mee enim sane unica ratio eat illos a periculis in quae : se coniiciunt,, immo ex ultimo eaitio, eripiendi:. quum contra si de severitate vel tantillum remi,ttatur, et lis indulgeatur qui Dei adversus se iram provocarunt, ea indulgentia sit veluti gladius qui in furiosi manus ad se iugulandum tradatur, aut ab aquis erutus magis immergatur, et in abyssum profundissimam inferorum demergatur. Scimus enim hane unicam ease rationem veniam de peccatis a Deo impetrandi, ut peccatores tam serio peccatorum sensu afficiantur, ut sibi ipsis renunciantes coram ipsius maiestate magis ac magis deiiciantur., Id vero quo modo fiet, nisi ab illo . veterno,. in quo a natura desident, eacitentur. At si pulvillis veluti suppositis foveantur, et bene cum ipsis agi persuadeantur: sane perinde eat ac. si adversus Deum insurgere bpllumque ipsi inferre docerentur, et adversus illum armarentur. At proprio illos: .gladio. tandem iugulari .oportet. (luamobrem necesse eat eos omnos, quibus divini verbi commissa eat praedioatio, si officio suo fungi volunt,.ad humanitatem quidem esse propensos, eorumque'omnium quaerere salutem qui sibi commissi,aunt: „graviterque angi, quum doctrinae suae progressum et fructum tantum non vident quantum sperarant, et referri par esset: et tamen adversus pertinaces .severe agere, . et imperterritos esse in denuntiandis divines iudiciis, ut sibi a Deo commissae doctrinae autoritatem palam manifestent. Atque talem se Samuel gessit: Sauli regi denuntians Domini minas, immo egauctorationem et reiectionem. Atqui prima fronte Saul spud. Samuelem quasi re bene et ex Domini mandato gesta gloriatur, ut Solent homines de sues operibus efferri, et nescio quam in illis sibi .perfectionem. imaginari :, quemadmodum et sapiens ille Salomon dicit, somper recta videri hominibus sua ,opera: ac

si.,iudices‑in sua causa.adhibeantur, se sibi summa
laude dignps semper videri.. Quare qui tanturn a
limine iei cultum salutarit, religiosissimus sibi vi
debitur, Deumque demeritus: qui laudabile aliquod
faeinus gesserit, etiamsi vitio . non careat, gloria et
praedicatione se, , rciectis a tergo vitiis, efferet,
suamque, virtutem mirifice praedicabit,		et terminos
modestiae transiliet. Its se gerit hoc loco Saul. Et
sane poterat ille quidem were dieere, se		Deo morem
gessisse:,quandoquidem se ad iter accinaerat, mili
temque mica quadam celeritate conscripserat, et
Amalecitas proscripserat, seque in hoe bello strenue
gessera.t;.in his, inquam, omnibus vere potuit Saul
se Deo morigerunl fuisse praedicare. Perum tamen
regem contra Dei praeceptum reservavit: in quo
primum graviter ab illo peccatum eat. Deinde prae
dam ex opimis ovibus et bobus feeerat, causam
quidem speciosam afferens ut Deo immolarentur:
sod, ut ‑demur simplicem et rectum		fuisse ipsius
animum,.et in Dei cultum propensum,		tamen contra
Dei praeceptum peccaverat. Sed, ut ante attigimus,
turpis avaritia tegebatur oblationum et victimarum
specioso, nomine. Et its Solent homines in varias
se formas vertere, et a recta via recedere, Deum
veluti.socium advocantes, et in partem praedae ad
mittentes. Esto tamen, Saul solo divini cultus
amore et studio has pecudes in victimas et gratia
rum actiones reservarit: atulta nihilominus ipsius
intentio fuit, et nullo modo toleranda eacusatio,
quam ipse sibi finzerat. Ex quo discimus eo ma
iore cura et studio nitendum in contrarium, et
quoniam tam proclives sumus ad violanda Dei
praeeepta, ad amussim nostra pensitanda facta, ne
quid temere geratur, et adversus illa peccetur.
fluare quum rectum animum habuerimus Deo ser
viendi, et rite ~ ad divinam amussim nor egpenderi
mus, nihilne corruptelae accesserit,		certum eat,
modo ne nobis fucum faciamus, semper aliquid re
prehensione dignum nor inventuros, et non talem
fuisse tamque integrum affectum qualem a nobis
Deus requirit. Itaque magnam quidem habemus
nor coram Deo humiliandi occasionem, eidemque
gratias agendi, quum rectum atudium sui. cultus
nobis largitus eat: red interim tamen		agnoscendum
eat, Deo non deesse nor condemnandi		materiam, si
velit in operum nostrorum imperfectionem intueri.
Quapropter apage meritorum somnium, quale sibi
papistae fingunt, qui officiis Deum demereri putant,
et pro suorum operum ratione mercedem consequi
volunt. Quum contra si nostra opera diligenter
egpendamus sine fuco et simulatione, .ills multis
maculis et vitiis vitiata et corrupts deprehendamus.
Quamobrem absit procul a nobis .inams ista Saulis
gloriatio: Feci quod Dominus praecepit: red potius
dicamus: Yolui quidem quod iussit Dominus facere,
verum quo propius metam attigisse mibi virus sum,
	7'"

103	HOMILIA LIM	104

eo remotior fui, quod iniquitatem in me tantum esse cognovi : quemadmodum de se ipso Paulus id ipsum profitetur, et quidem quo tempore tam fortiter in apostolatus officio sese exercuit: Non facio, inquit, bonum quod vellem; video enim in carne mea semper aliquam residuam infirmitatem. Testatur itaque Paulus se non currentem ut officii ratio postulabat, non facere bonum quod vellet: sed malum quod odisset. Deum quidem fateor opera nostra accipere et habere grata, licet manca et im= perfecta: sed ex mera liberalitate. Quare licet nobis non simus conscii ullius peccati, et non percipiamus qua in re sit a nobis peccatum, tamen concludendum est, nos voluisse quidem, sed non implevisse tamen neque perfecisse quod Deus a nobis requirit.
Sequitur Samuelis responsio, his verbis : .Et
quae est haec vex gregum, quae resonat in auribus meis, et armentorum, quam ego audio? Quorum verborum senses est, licet boves opimos, vaccas, vitulos, agnos Deo immolaveris, to non ideo tamen Dei mandate perfecisti. Ex quibus apparet concisum fuisse Samuelis sermonem, ut solet eorum esse qui in summis animi angustiis versantur. Nam si quis cum impudente homine rem habeat, non pluribus verbis eius proterviam demonatrabit: sed breviter illam eoarguet: quod brevitate concise oratio sit vehementior. Its Samuel in praesentia, regem licet alloquatur : neque enim sigillatim reservatum ab illo regem Amalecum, non opimos greges arietum et boum ac vaccarum, non denique opima hostibus detracts spolia conqueritur: sed verbo Saulem constrictum tenet, et ad veritatem compellit, etsi minime fatentem et agnoscentem delictum habuit. Nam statim ab hypocrisi suum responsum auspieatur, et sit, populum greges illos in victimas et holocausta Deo reservasse: se vero in illorum numero esse dissimulat, quum nihil tamen sine ipsius permissu hie gestum sit. Sed its solent qui nolunt statim ab inttio sese rationi subiicere, latebras et effugia quaerere ne deprebendantur. Ac proinde primi illius parentis nostri naturam retinemus et vestigiis ipsius insistimus, qui primum foliis swam turpitudinem occultare, deinde culpam in uxorem quam a Deo acceperat reiicere conatus est: femina vero in serpentem, a quo se deceptam et elusam fuisse conqueritur. Its quisque solet in alium peccata sea coniicere, neque potent se reum sponte fateri. Sic iam Saul: quem sane certum eat voluisse haec spolia in triumphum ducere, ut primum regem ostentaret, deinde sequerentur oves, tom boves, vaccae, et caetera, praeterquam quod optima quaeque supellex abducta fuerat. ()ware maxime coram Deo reus erat istius peccati. Verum in populum culpam omnem reiecit, ut Solent faeinoris alicuius rei culpam modo in hunc modo

in illttm reiicere, impunitatem hac ratiotie sibi pollicentes. Itaque magna hie nobis adhibenda cautio est, ut de nostris peccatis serio cogitantes, ultro condemnationem subeamus, in nullum culpam reiicientes. Certum enim est nos quamdiu alio respexerimus, tamdiu effugia vans quaesituros quibus Dei iudicis oculos fallatnus. Sed quis tandem, ore, fructus erit? Nam quaecunque effugia quaesiverimus; nunquam tamen Dei iudicium effugiemus : ac licet mode in hone, mode in illum culpam reiicere conati fuerimus, nihil iuvabit, quandoquidem illi de cuffs peceatis poenas luituri runt, et quisque pro se lust poems oportet. Quamobrem aerie de nostris peccatis cogitaturi, misses faciamua eos qui non iisdem nobiscum peecatis impliciti runt, aut quibus ad male faciendum non usi comes consiliariis, quandoquidem alioquin magic ac magic implicaremur mendaeio, et coram Deo confusionem maiorem nobis accerseremus. Quisque igitur peccatum seem rite expendat, et culpam agnosceus suppliciter veniam deprecetur. Atque isle referenda uobis doctrine ex Saulis exemplo, in quo tanquam in speculo licet uaturae nostrae malitiam et fictionein eontemplari; qui a Samuele accusatus in populum culpam omnem reiicere, ut se a crimine liberaret, conatus eat.
Dcinde vero Samuel attentionem sibi comparat, his verbis : Sine me, et indicabo tibi quae loquutus sit ad me Dominos noete. Nonne quum parvus esses in oculis tuffs, caput in tribubus Israel factus es, acnxitque to Dominos in regem super Israel? Quasi dicat: Quum privates adhuc eras, to to parvi faciebas, neque enim efferendi to occasionem habebas, quandoquidem home eras rusticus et agrestis: quare ergo evectus a Domino in regem non paruisti mandatis ipsius 7 Nam mini to ut una internecione
~	Amalecitas deleres, quare ergo regem reservasti, quern primum a to neci dari oportuit? Quare edam versus ad praedam opimas quasque pecudes reser‑
I	vasti, quas interdicti more Deus abs to deleri volebat? Itano veto Deo to morigerum et obtemperantem praebuisti? Conspicua in istia fortitude et magnanimitas prophetae, Saulem aeriter urgentis, et vanam illius excueationem monstrantie, ut Solent inania effugia quaerere guff se vel omni ex parte culpa liberare volunt, vel saltem minorem facere: quibus lemon nullo mode cedendum eat, sed graviler sent arguendi. Et illi quidem, fateor, maxi‑
I		mam fieri sibi iniuriam conquerentur, hisi excusatio
	ipsorum admittatur: sed tote coelo errant. Nam
~	nisi reprehenderent.ur, in stupore et veterno retinerenter: immo in vitia proclimores sine uIlo pudore redderentur: et nunquam de petenda venia a Domino pro delictis cogitarent: sed impunitatem per= petuam sperantes ad omne malum habenas remitterent. Quatfiobrem si non in multis labi contigerit" et de illis reprehendi, summopere ~ ~eaveridiiiw' `rii'

105	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XP.	106

vanas egcusationes et effugia quaeramus, quibus vitia tegere posse nos speremus: Bed potius own silentio reorum instar causae nostrae determinatio egspectanda. Neque istud acerbe molesteque, ferre nos oportet, quandoquidem magnopere ad salutem nostram conducit. Caeterum haec odia et similem pugnam suscipiant neeesse est, quotquot proximos de peccatis arguere instituunt, prout aunt homines mendacio et vanitati dediti: atque adeo hebetes ut veluti quaedam repagula velle Deo obiicere videantur, quo ipsorum peccata occultentur. Yerum quicunque alium reprehendere cogitat in Dei mandata peccantem; oportet animum obfirmet; ne reluctanti cedat, Bed potius pro virili pergat peccata detegere, et increpare: ac dooere longe falli opinione, qui Deum velit fallere, euius verbum est immutabile
ac proinde nimium impudentes ease, qui adversus illud audeant responsare, siquidem illius commodis et utilitati studet, quum docet peccatores sub potente manu Domini humiliari, seque ipsius tutelae Bubmittere. Necessaria sane doctrina ista est* ex hoc loco eruenda, 'quo Samuel its Saulem compellavit : Sine me, et indicabo tibi: Ex quibus verbis amplius apparet homines neque posse neque debere Deum loquentem, et liberrimo ipsos arguentem impedire: Et praeterea licet cum Deo contenderint, nihilominus tamen adversum se sententiam latum iri. Conspicuum istud eat Adami et Evae parentum nostrorum exemplis, quae superius attuli : qui quidom pro sua virili sese occultare studuerunt, Bed ficulnea tantum adhibuerunt folia: deinde alter in alterum culpam reiecerunt, Bed irrito conatu. Numquid enim' propterea minus adversus ipsos' lata sententia est a Domino? Sane vi r quidem ' in ugorem'' omnem. culpam reiiciens sese poenae subdubem cbnatus est, , deceptum se a muliere causatds. Sed nihilo minus a Deo condemnatus est. Femina vero serpentem veluti autorem peccati accusavit: sed'vel invitam oportuit. a Domino condemnari: Quare illos decebat in solam suam rebellioneni qua defecerant a Domino intuentes, nullam eaeusationem praetezere. Istos in hac responsione Saul imitatur: Nam etsi magnum et speciosum quiddam prae se tulit ne posset condemnari, perrexit tamen acrius instare propbeta, 'fucumque tollere, ut Saul ' non in odo nihil promoverit obloquendo, sed, potius deteriorem causam suam feeerit adversus. Deum sese obfirmando.
Caeterum hie observandum San~uelem exprobrare Sauli non interfectos a Be qaos~Deus iusserat. Qua in re severior, ut ante dictum. est,. ~Dei.'aententia videri posset. Nam quare tanta ` saevitia et immanitate homines sine misericordia tollerentur? Et praeterea quomodo peccati . unius vindictam etiam in aliquot ante saecula natos eos qui ad lanienam trahebantur admissi, distulit?' Nae videretur

prima fronte niniis insolens, ista Dei severitas. Sed contra observandum; adoranda esse nobis summa cum reverentia et silentio Dei iudieia, quum occul's
t
nobis ‑fuerint; oavetidumque: summopere ne illis ob
loquamur. Nam audacia nostra Bemper contunde
tur, et nihil promovebimus noatra curiositate per
scrutantes,quae adorare 'nos oportet: Bed potius
summam confusionem in nos pertrahemus: Denique
ut paucis rem totam complectar esto ratum istud
axioms, Down, lieet severe agat, esse tamers seni
per iustissimum et aequissimum: et si iudiciorum
ipsius, propter stuporem nobis innatum, ratio non
conatet, tamers statuendum sine concertatione esse
aequissima, et aequitate ae rectitudine omnia cons
tare. Interim hanc doctrinam ad usum nostrum
revocemus, nempe De o maleficium aliquod condom
nante, non .esse nostruni adversus Deuni obloqui;
et in eius iudicia inquirere, quasi maiores illo si
mus, ne summo' nostro periculo id contingat. Quid
misero illi 'Achabo contigerit notum est, postquam
acceptis a' Deo inandatis de Syris exstirpandis,
sponte tamers cum Benhadado pacem iniit, conten
tug cum inimicis4aeem faeere. Sed missus ad eum
a Domino prop		iudicium ipsi imrninens
propter contumaciam apernit; Bed addito signo; quo
miser ille Aohab Doi iud'ieia quasi am 'ante oculo's
posits metueret: Quare phropheta .Dei nomine
accepto slionte in 'Wie vulnere ad regem .pervenf
Deique mandata pertulit:` (luandoquidem, sit; iussus
regem Syrorum interficere, maluisti vivum reservare,
pacemque cum illo inire, quam Deo parere, ut v
des me vulneratum,, its scito to tuumque edam
populum al? eo queni dimisisti`vulnerandum. Quare
vero prophets ille vulnus in. se uitro recepit? quare
se hoc habitu regi obtulit? Nempe, ut ostenderet
Deo mandanti sine ulla contradictione obtemperan
dum. Ac proinde quum Deus blasphemum illum
Syrorum regem' Benhadadum interfici' iussisset;
oportuisse vindictani de illo fieri, et ex Dei man
dato morti ‑dais: Quae quum a rege Achabo non
sint ex Dei 'voluntate perfecta, in ipsum etiam
damnum'recisurum. (luod exemplum cum 'isto de
quo nano agimus oonvenit, Deus enim vocat Aiha=
lecitas peccatores. Minime quidem , quod qui tum
vivebant in Israelitas iniurii fuissent et crudeles;
ant quod eos itinere prohibere tentassent, et. a pos
sessione' terrae quam Deus ipsis dederat excudere
neque enim tum quum id contigit; isti n,oiti erant. Sed nihilominus Deus volt in its qui: tum ,vivebant patrum ingratitudinem ulcisci: quemadmodumDeus etiam minatur, ge in tertiain" et quartam usque generationem improborum ulturum :sui contemptuni. Qua in re tamers `iustissinius et ' aequiesimus fuit index: quis enim obsecro, eg tanta illa multitudine suam apud Deum innocentiam tuebitur? Quahdo= qI uideni igitur ' eertuni es t 'omnes a maximo ad mi=

107	IIOMILIA LIII.	108

nimum reos esse coram Deo, nullus superest quaestioni locus, quare Deus Amalecitas multa post patrum transgressionem saecula natos, voluerit una omnes internecione same! delere. Quemadmodum neque et de Cananaeis quaerendum, quare post quadringentos annos quam Abrahamo molesti fuerant, poenas luerunt. Nempe Deus in manu sitam habet temporum opportunitatem : sicuti . ex tota passim apparet scriptura, quae subinde diem Domini, diem Domini inculcat: ut ostendat non esse in hominum potestate positum ipsius iudicia limitibus quibusdam coercere: quae potius venerari et adorare debent, ac patienter voluntatem ipsius praestolari. Quare, quum Deum iussisse Amalecitas una internecione profligari audimus, et peccatores ab ipso dici, sane debet una haec instar omnium causarum esae, neque oportet homines in illa Dei iudicia ulterius inquirere: quod ea sit arrogantia plus quam diabolica, ut quum Deus deeretum suum irrevocabile pronuntiaverit, mortales de eo suam sententiam ferre audeant. Quid enim, obsecro, praetexunt? Bonum esse in causas inquirere, ob quas quid cuique contingat. Itane vero mortales eoelum et terram manibus complecterentur: lucemquo illam Dei inaccessibilem et incomprehensibilem ad se transferrent? Quamobrem discenda nobis sobrietas et modestia, ne in ea quae supra nos runt curiosius inquiramus. Sane solem limpidissimum et lucidissimum esse certum est: quis ergo non amentem eum iudicaverit, qui quod caligare ipsum faciat, obscurum esse dixerit ? An ideo quod quidam in solis purissimos radios oculos coniicientes, its sic afficiantur ut ferre aspectum ipsius nequeant, propterea imbecillitas illa virtutem illius natura sua bonam infringet et debilitabit? At si tanta vis est insensibilis creaturae, ut nostris oculis stuporem adferat, et caligine perstringat, quid futurum putamus si Dei veluti penetralia scrutari voluerimus, ut rationes iudiciorum ipsius quas esse nobis oecultas voluit, exploremus, et ad nostri iudicii modulum appendamus? Quare una haec ratio instar omnium esto, Daum iubentem puniri peccatores suorum iudiciorum penes se causas habere, in quae inquirere, et iisdem obloqui nefas sit. Hodie vero lieet non dentur istiusmodi speciales revelationes, quibus hunc vel illum vel bello persequendum, vel castigandum esse Deus ostendat, regula tamen ista communi contentos esse nos oportet, nempe Daum satis aperte tam in Decalogo quam toto verbo suo passim declarasse, puniendos peccatores, .et facinorosos a medio tollendos, neque illis ulla ratione parcendum : et revocanda in memoriam Solomonis illa sententia : Eum qui iustificat impium, et qui damnat iustum, utrumque esse abominabilem coram Dee. Sane fatebimur omnes, si quis insons puniatur, crudelitatem et saevitiam nimium insolentem

admitti : sad non ‑emper existimabimus peccatum, si quis impius et incredulus tollatur aut iustificetur. Atqui, inquit Solomon, eodem utrique crimine rei tenentur. Nam alibi licit Dominus per prophetam: Vae homini qui licit malum esse bonum, et bonum malum. Sane utrorumque par est iudicium. Quemadmodum enim malum odisse debemus, et eos a quibus admittitur: sic etiam scire Daum neque toleraturum, neque impunitos relicturum eos qui impios iustificant: et praesertim ab its qui iuri dicundo praefecti sunt rationem repetiturum, si impios toleraverint et ius perverterint, neque passurum ut sedes illa ad quam ipsos evexit ita foedetur iniustitia, licet eam homines dissimulent: et ut gladio abutantur quem ipsis ad malos coercendos, bonos autem tutandos, commisit, et legatorum suorum vices hae in parte sustinere voluit.
Et de istis hactentts : pergamus ad Saulis excusationes, et consuetis artibus its qui cedere nolunt utentem eum audiamus. Iam antea deteximus ipsius hypocrisin, quum in populum reiecit culpam qua ipse tenebatur. Seiebat enim Samuel ipsum esse reum eius cuius populum accusabat. Nihilominus tamen populum tanquam patronum advocat, qua in re se mirifice vanum et mendacem ostendit, qui Daum infanti similem existimet, dum factum ita fucare nititur, quasi nihil in eo sit perspecturus. Sed longe se impudentiorem prodit, et hypocrisin tegit, quum ait: Implevi verbum Domini. Nam ita prophetae mendacium impingit. Ille tamen regain Amalecitarum, isle greges ovium, et armenta boum reservarat, et spolia ceperat. Sed propheta satis monstravit se de suo nihil adferre: Dei tantum se nuncium esse, ad perferenda quae superiore nocte per revelationem mandata ad ipsum acceperat. Saul itaque non tantum in prophetam arrogantius insurrexit, sad. in ipsum Daum, quasi mendaeium illi impingat. En quo amentiae homines deveniant, quum in peceatis occalluerunt, Deique tribunal refugiunt. Nam se in omnes formas vertunt, et longis ambagibus verum falso eonfundere nituntur, et inanibus excusationibus sese tutaDtur. Neque vero, inquam, aperte Deo bellum indicunt, neque adversus ipsum petulanter insiliunt repente : sad ubi ad tempus vanas excusationes quaesiverunt, si deinceps reprehendantur, occultum venenum produnt, et quod intus latebat virus eiaculantur, ut vel Daum ipsum audeant provocare. Et se quidem illum multis colere caeremoniis simulaDt, sad iudicem ferre nolunt, si ad poenas sumeDdas properat; quin potius de solio ipsum deiicere vellent. Non aliter hie se Saul erga prophetam gessit. Neque id mirum videri debet, quand07 qoidem eum esse hominum morem quotidiana nimium, proh dolor! docet experientia. Nam qui ad tempus se valde religiosos esse simularunt, si lapsi

109	IN I. LIB: SAMUEL. CAP. %V.	110

in aliquod vitium arguantur, mille artibus se excusare conabuntur: non 'quidem quasi adversus Deum insurrecturi, led hominibus, si possint, fucum facturi. Sed si acrius urgeantur, lit omnis excusatio ipsis adimatur et fucus tollatur, tam virus suam occultum produnt, et veluti furore perciti in Deum ipsum exaeerbantur, et omnia querelis Implent istiusmodi: Nihilne ergo tolerabitur? Nonne Deus ipse praeeepit lit alii alios toleremus? Quid ergo premimur nobis tam horrenda Dei vindieta proposita? An haee ratio est homines ad Deum adducondi, ac non potius in desperationem vocandi? Infirmi sumus, et quid homo sit, nemo nescit. Nae si Delis in hominum facta secundum suae iustitiae severitatem intueretur, morti aeternae omnes addiceremur. At non tam crudelis Deus, quam ab istis fingitur. Verum enim_ veto venire deberet illis in mentem, quum verbs filii Dei usurpant, quibus Dei clementia commendatur, Deum infirmos tolerare eos, qui Dei iudieiis attoniti et corde contriti metuunt eius minas, quos idem ipse sublevat: ‑ et contra sese efferentes, et capita in altum tollentes deprimere, lit adyersus Deuui insurgentes maiore cum exitio deturbentur; et confringantur. Deus enim.est nimium dura rapes: ante cuius conspectum ipsi montes instar nivis eolliquescunt: quare licet totis viribus homines adversus eum conspirarint, quid aliud in ipsius conspectu futuri aunt, quam aquae gutta ad magnum ineendium? Quamobrem qui de peceatis reprehensi, de severitate nimia conqueruntur, potius quam peccata agnoscentes sese coram Deo magic ac magis deiiciant et humilient, et veniam deprecentur : quid aliud faciunt quam quod adversus Deum sese obdurant, et se nulla teneri religione palam profitentur, et adversus se ipsos vel ioviti sententiam ferunt, quandoquidem quod occultum ease hominibus arbitrantur, Deo est apertnm et detectum? Quapropter eo magic observandum est istud Saulis exemplum, quod natura simus ad hoc vitium prooliviores, donec Deus ipse nos sancto sue spiritu renovarit. In primis vero cavendum magnopere ne Deum veluti nobis aequalem faeiamus: god potius danda opera., lit eoram ipso nostro iudice magis ae magic humiliemur, et nos ipsos condemnemus, quo facilius gratiam ab ipso impetremus: ac seiamus quacounque effugia quaesiverimus totidem foveas fore in quas praecipites ruamus. Quare si admoniti lit ad meliorem frugem revertamur, virus nostrum despumare incipimus, certain est in nos ipsos egitium redundaturum. Metuamus itaque et fugiamus tantum exitium
et coram Dei maiestate sic deiiciamur, lit misericordiarri obtineamus : quae somper Brit parata, modo cum seria poenitentia et perravota veniam deprecemur. Caeterum si contingat eos qui4in hunc modum sese pertinaoiter gerunt, in obtain ease numero qui

magnum prae se zelum ferunt, ne propterea offendamur, neque turbemur, scientes iam inde ab omni aevo hunc fuisse hominum morem:: iustoqne Dei iudicio fieri, lit qui peccata sponte confiteri nolunt, its gravius in se iudicium accersant. Hae fuerunt igitur Saulis tergiversationes inanes, populi, non suam, hanc fuisse culpam: deindo quasi Samuelis ignorantiam quandam reprehenderet, quod populi pietatem non intueri vellet, sit: Ad victimas illa reservata fuisse, quasi dicat: Tune ergo Samuel 'indigne feres reservatas Deo victimas? Denique Saul videtur hic prophetam arguere ignorantiae, et xaxo~jliag, quasi populi religionem impediret; et ab agendis Deo gratiis averteret, eiusque gloriam imminueret. Sed inanis ille fuit fucus, lit deineeps prophetam audiomus Dei nomine pronuntianteni; Deo gratiorem else `obedieritiam .quam victimas. Its ergo prophets frivolas Sauiis excusationes elusit, Deumne' verb "mortales suis invehtis. plaearent? An Deurim ho minibus subiiciet ab ipsorum arbitrio pendere fait est? Atque its praecidit ansam omnibt1e tam populi quam Saulis excusationibus. Nam expressum .mandatum Saul acceperat‑ de fanditus exstirparidis Amalecitis, et omni ipsoram substantia, lit nulli rei 'omnino parceret, led' lit olim urbem illam Hieriehuntem patres deleverant ex interdicti formula, its se ille adversus hostel gereret. Et'ut Deus urbem illam olim ferro flammisque vaatari iusserat, lit nihil residuum ex ea fieret: its grave iri cum statuit exemplum qui ex 'Israelitis fuerat praevaricatus. Qui enim ex anathemate chlamydem abstulerat, et . absconderat, facti 'rationem reddere coactus est; et praeterea Delis in universum popu• lam iram suam demonstravit, donee quite furto ablata fuerant restituerentur, ignique cremarentur: et qui reus illius furti fuerat cum suis horrenda morte plecteretur. Eadem ergo Brat Amalecitarum ratio, adversum quos iam latam fuisse sententiam quadringentos ante annos superius vidimus, quam deleti lint. Quod ergo ante tot saecula Deus fecerat decretum, voluit hoc tempore a Saule impleri, et Amaleeitas funditus deleri. Si quis vero hic quaerat, bestiaene Deum offendissent, respondeinus non ease hic locum istiusmodi quaestionibus: et satis offendisse adversus quos lata sententia a Domino,' ;id cuius iudicia omnium os oportet claudi, et ab cilia unius voluntate pendere. Nihilominus tamen certum est Saulem strenue fuisse mentitum, quum Deo vctimas offerendas praetexeret: Neque enim tantum opimas pecudes vel ex gregibus vel ea armentis reservarat, led optimam et pretiosissimam quamque supellectilem: Saul itaque quodam quidem pietatis studio ductus est, led avaritia miato, lit fere solent hypocritao. "'Sod nullius ista stunt apud Deum momenti, lit merito sit a Domino reprobatus: ' quod‑‑opera nostra non alia r1atione ha.

111	HOMILIA LIV.	112

beat grata et accepta, quam si ad mandata ipsius exigantur.
Iam vero, agite etc.

ROMILIA LIV.

20. Et ait Saul ad Samuelem : Imo audivi vocem Domini, et ambulavi in via per quam misit me Dominus, et adduxi Agag regem, et Amalec interfeci. 21. Tulit autem de praeda populus oves et boves primitias eorum quae caesa sunt, ut immolet Domino Deo tuo in Galgalis. 22. Et ait Samuel: Numquid vult Dominus holocausta et victimas, et non potius ut obediatur voci Domini? Melior est enim obedientia quam victimae, et auscultare magis. quam offerre adipem arietum. 23. Quoniam quasi peccatum ariolandi eat, repugnare: et quasi scelus idololatriae, nolle acquiescere. Pro eo ergo quod abiecisti sermonem Domini, abiecit to ne sis rex.

Hesterna concione vidimus Saulis hypoerisin in peccato a se admisso fuco tegendo, eiusdemque indurationem adversus prophetam, quum de peccato severius admoneretur. Sed iam aliud ad superiora malum accedit, quod se divini nominis falsum usurpatorem ostendit, quasi abducta praeda tota fuisset Domino dedicata, et in victimas reservata. Atqui longe alitor sese res habebat. Populus enim Dee quidem oves et boves solenni quodam sacrificio ad agendas pro victoria gratias obtulisset, sed interim praedae partem quisque abduxisset. En quomodo soleant homines Deo illudera. Nam si quid in oblationem obtulerint, Deum sibi quodammodo devinetum arbitrantur, et socium videntur omnium maleficiorum, rapinarum inquam, et fraudum habituri. Exemplum esto in hodierno papatu : quanquam omnibus saeculis vitium istud obtinuit, etiam inter ethnicos, ut qui fraudibus, rapinis, furto, vi et crudelitate et similibus faetis magnas opes eumulaverant, solenne aliquod festum instituerint, aut aliquod altare vel delubrum erexerint, aut denique idolum aliquod consecrarint: quod hac ratione pulchre Deo pro omnibus offensis satisfaetum esse crederent. Quasi vero Deus velit in societatem venire latronum et praedonum, et spolia cum ipsis dividore. Quare observemus Saulem non tantum in eo peceasse, quod in populum eulpam reiicere conatus eat, ut sese condemnationi subduceret: sed in eo maxime quod Deo dicatam ease praedae illius partem optimam existimavit : neque enim ea erat mens populi detractis ab Amalecitts spohis. Quare tanto diligentius cavendum ne Dei nomen nostris peccatis praetexamus : summa enim eat impietas, post aliquod peccatum sacrosanctum Dei nomen

profanare. Absit igitur in vanum illud accipiamus : sed potius cum Omni puritate et integritate illud quum opus erit assumamus, ut nostris vitiis et corruptionibus non misceatur. Transeamus iam ad verba Samuelis, et egregiam illam sententiam quam adversus Saulem protulit expendamus. Itaque paucis agens Samuel cum Saule, quemadmodum Deum par eat cum autoritate apud homines loqui, ut omnibus illorum frivolis excusationibus obviam eat, illum licet multa et satis speciosa praetexentem his verbis compellat: Numquid vult Dominus holocausta et victimas, et non potius ut obediatur voci Domini? Melior eat enim obedientia quam victimae, et auscultare, magis quam offerre adipem arietum. Quoniam quasi peccatum ariolandi eat, repugnare: et quasi scelus idololatriae, none acquiescere. Vex hebraea Theraphim pro quavis idololatria sumitur, etsi nonnunquam pro parte tantum: quanquamplerumque pro idolis accipitur, quae sibi homines fingunt, et quibus aliquem honorem impertiuntur: ut solent increduli homines semper novam aliquam divini cultus rationem excogitare.
Hie igitur proponitur nobis eorum omnium condemnatio qui a verbo Dei recedentes sue inventa sequuntur, ut venefici et divini ac idololatrae appellentur, et a Domino reiiciantur. Hie vero in primis, ut haec sententia melius intelligatur, qua dicit Samuel, Deum non habere voluntatem in holocaustis et victimis, sed ut voci eius obtemperetur, observandum, non simpliciter ipsum dicere, Deo displicere vietimas et sacrificia : Bed eomparationem instituere inter sacrificia et spontaneam obedientiam: quasi dicat summam divini cultus in obedientia esse positam, a qua sit faciendum initium: sacrificia vero ease veluti appendices tantum, qqarum non eat tanta via quam obedientiae divinorum praeceptorum. Etsi etiam scripture nonnunquam durius loqui solet de sacrificiis, sed in eundem tamen sensum : . veluti quum apud Ieremiam 7. capite Deus ita per prophetam populum alloquitur: Non sum loquutus cum patribus vestris, nee praecepi eis die quo eduxi eos e terra Aegypti de holocaustzs et victimis: sed hoc verbum praecepi eis, dicendo: Obtemperate voci meae. Sane extra dubium eat Deum in lege rationem holocaustorum et victimarum praecepisse: sed Ieremias de nudis sacrificiis, et ut aunt sue nature loquens, quae nihil nisi inane et ludicrum aliquid sunt, nisi ad altiorem aliquem fiDem spectent, ait Deum potius praecepisse ut voci ipsius obtemperetur quam ut offerantur sacrifieia. Quae ut faeilius adhuc comprehendamus, observandum loqui seripturam aliquando de rebus quas Deus approbat, et quae natura sue bonae sunt, aliquando de rebus quas condemnat, quarumquae finis eat omnino contrarius. Exempli gratia, Deus iubet nos fiduciam omnem nostram in ipso collocare: quod per se bo‑

113	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. gY.	114

num et necessarium eat: ac proinde extra quaestionem positum, quare in Deo fiducia sit collocanda. Quandoquidem Deus eat omnium bonorum fons et scaturigo, nor vero contra omnis miseriae et calamitatis subiectum. Idem esto dictum de precibus et orationibus. Idem de caritate, de eleemosyna, de castitate, de temperantia, et similibus: quae omnia Deus sine exceptione fieri praecipit, quod qui scour faxit divioae voluntati et legi repugnet. Sunt autem alia quaedam naturae cuiusdam mediae, quae licet non praecipiantur, tamen nihil ad salutem eonferunt, red per se mala non aunt: red potius bona. Quemadmodum, exempli gratia, ieiunium per se nihil eat, sicuti Paulus ipse loquitur, inquiens, non ease in istis positum Dei cultum. Neque enim rive edamus; sive bibamus, coram Deo meliores sumus: neque etiam si cibo et potu abstinuerimus. Ieiunium tamen maxima prodest ad nor eoram Deo humiliandos: et ad peccatorum sensum in nobis augendum, et nor admonendos de colenda sobrietate et abstinentia. Eademque ratio eat de reliquis, veluti precatione, et ahis istiusmodi fidei adminiculis. Nae si in templum veniremus, et lapidum instar nihil eorum quae dicantur perciperemus, aut ibidem sine precandi affectu sederemus, longe conducibilius asset domi manere, quam Dei templum frequentare, Deumque ludibrio habere, et verbum ipsius conculcare, et nibili facere. Quid si apparatu quodam externo et caeremoniis ac pompa Deum precemur, genibus in terram flexis, et in terram prostrati, et tamen animus noster ad Doum non assurgat, red procul remotus sit, et inania verba tantum iactemus, sane divini nominis ista profanatio eat, imo et sacrilegium. Ex quibus apparet multa ease natura sua bona, et ad rectum finem tendontia, modo ad rectum suum usum applicentur. Idem etiam de sacrificiis statuendum. Neque enim fusus boum, agnorum aut hircorum sanguis per se Deo gratus erat, quem fusum oportebat tolli locumque purgari, ne corruptio vel foetor oriretur. Quid vero suffitus ille de pinguedine animalium? An etiam pinguedinum adustarum odore et suffimento peccata deleri et expiari poterant, aut ease gratus odor Domino? Nae adustae pinguedines nauseam potius movent, quam gratum odorem adferunt. Quomodo ergo Deus illarum pinguedinum odore fuisset delectatus, quarum adustarum foetorem omnes refugiunt? Ex quibus apparet aacrificia natura sua Deo placere non potuisse: neque iram Dei sanguine bestiarum placari, vel expiari peccata : siquidem cam inesse vim bruto ut animam hominis emundet, nemo eat qui ausit cogitare : quod mortuae pecudis sanguis nihil nisi corruptionem habeat. Atqui homines effuso pecudum sanguine quaerunt ab omni macula peccatorum repurgari, ut coram Deo comparere possint, et ea Cakvna opera. Vol. %%X
.

ratione in numerum filiorum ipsius admitti: quod sane fieri non potuit sanguine bestiarum fuso. Ac proinde non abs re dicit Ieremias saerificia nullius ease momenti, neque reliquas omnes figuras externas, red ear ease potius abominationi coram Deo. Quid ita vero? Nempe obedientia per se mater eat omnis virtutis, et sacrificia aunt tanquam appendices quibus ad Deum quaerendum ineitamur et indueimur. Namque angeli beati nulla unquam habuerunt sacrificia, quorum tamen conditio non ideo deterior eat: quemadmodum hodie, neque coenam neque baptismum habent. Et tamen conditio nostra non ideo melior eat quam ipsorum: quandoquidem ista nobis propter infirmitatem nostram data sunt: quouiam non apprehendimus spirituale lavaorum in sanguine Domini nostri Iesu Christi, nisi visibili signo aliquo nobis repraesentetur. Et .ignoramus quid sit nutriri corpore et sanguine ipsius, nisi visibilia panis et vini symbola nobis exhibeantur, quandoquidem sensus noster rudis eat, et nor terreni sumus. Itaque apparet veterem illum populum opus habuisse propter infirmitatem illis figuris: red tamen verum sacrificiorum usum oportuisse speetari ab illis certum eat. Deus enim spiritus eat, quare of in spiritu et veritate vult coli.
Quamobrem Dei cultus rationem in eo maaime positam ease seiamus, ut Deo nor totos dedieemus, et nobis ipsis renunciemus, in Deo solo acquiescamus, et salutem nostram, gaudium et felieitatem in illo uno quaeramus : ne vanis nostris speculationibus efferamur: red ad illum unum precibus et orationibus confugiamus: et pro acceptis beneficiis gratias illi immortales agamus : et cum proximis candide et sincere conversemur. Ista, inquam, omnia cultus Doi nomine continentur. Ecquis ergo eat nobis hodie reliquus sacrificiorum usus? Nullus sane. Sunt enim abrogata. Yerum quoniam terreni adhuc sumus et crasso et stupido ingenio, quibusdam adminiculis nor ad Dominum adduci necesse eat. Atque ista quidem sufficiunto : red praeterea notemus a Deo saepe reiici oblatos sibi cultus ab hominibus propter ipsorum peccata. Nam iam inde ab omni aevo studuerunt homines Deo imponere, et caeremoniis externis illi satisfacere atque illi quemcunque libuit cultum affingere. Unde apparet hominum ingenium adversus veritatem semper pugnantium : non modo vanas sibi superstitiones fingentium, red etiam quae a Deo instituta aunt corrumpentium, et omnino contra ipsius voluntatem usurpantium. Itaque saepe a vero Dei eultu videas homines recedere, quum sibi modo hunc, modo illum, ritum imaginantur: ut fit in papatu, ubi Dei cultum nominant illa nescio quae ridicula et ludicra in Satanae officina excusa inventa, caeremonias inquam et pompam externam, quae deinde omnia hominum audacia pertinaciter retinuit. Idem Iudaei 8

115	HOMILIA LIV.	116

olim, quod et nunc pseudochristiani papistiei, qui
	ab ethnicis modo hos mode illos ritus mutuati sunt,
	et semper alios aliis cumularunt. Nonnunquam
	vero sic a Deo recedunt homines, ut tamen in
	specie condemnari non , possint. Exempli gratia:
	Iudaei praescriptos a Deo ritus in lege saepe dili
	genter observarunt, oblatis in Dei temple sacrificiis,
	et caeteris omnibus quae lege praecipiebantur ob
	servatis. Sed interim Dei nominis contemptores
	erant, falsitatis et rebellionis eoram ipso rei: cru
	deles et perfidi, fraudibus, rapinis et praedis dediti,
	qui tamen Dee caeremoniis illis externis pulchre
	satisfactum volebant. Unde merito conqueritur de
	illis Dominus, inquiens: An domus mea speluuca
	est latronum? Vos enim pleni estis rapinis. Et
	apud Ieremiam prophetam 7. capite Deus ita de
	illis conqueritur : Yenitisne in templum meum obla
	tura quae mihi sunt abominations! Nae ego vos a
	facie mea reiiciam, ferre vos amplius non possum.
	Et apud Esaiam : eui immolat bovem, quasi qui
	interfciat virum: qui maetat pecus, quasi qui excere
	bret canem: qui offert oblationem, quasi qui sanguinem
	suillum otferat: gui recordatur thuris, quasi qui be
	nedicat idolo. Race omnia eleyerunt in viis suss, et
	in abominationibus suss anima eorum delectata est.
	Idcirco etiam Psalmo 50 Deus istiusmodi hypocritas
	sic compellat: Numquid comedam carnem taurorum,
	et sanguinem hircorum bibam? Non accipiam de
	demo tua vitulos, neq‑ue de gregibus tuis hircos: quo
	niam meae sent omnec ferae sylvarum, iumenta in
	montibus et boves. Si esuriero, non dicam tibi: mews
	enim est orbis terrae et plenitude eius. Vestra itaque
	sacrifcia natura sent vana et inania, sed si afflictions
	aliqua urgeamini, quaenam mihi grata fore existi
	matis ? Immolate Deo sacrif cium laudis: et reddite
	Altissimo vota vestra. Invocate me in die tribulatio
	nis, et eruam vos, et honors f cabitis me. En quae
	sacrificia Deus laudet, et quas victimas gratas ha
	beat: ac proinde ostendit illas omnes figuras et
	umbras inanes esse et ludicras, nisi ad finem ab
	ipso praescriptum referantur. Porro quum mentio
	nem audimus fieri precum et orationum, non inde
	tamen sequitur, nihil aliud in ipsius cultu requiri,
	sed sub una parts reliqua omnia continentur: quae
	scripturae est usitata loquendi ratio. Sic apud
	Michaeam prophetam Deus populum compellat:
Numquid placari potest Dominus in millibus arietum, aut in multis millibus hircorum pinguium? Indicabo tabs, o homo, quid sit bonum, et quid Dominus requirat a to : Pique facere iudicium, et diligere misericordiam, et solicitum ambulare cum Deo tuo.
Caeterum quaedam in istis repugnantia videretur, quum ait: Inzoca me, et alibi: Ambulato in timore, et humiliare coram Deo. Sed nulla omnino est repugnantia, quandoquidem illis verbis Deus ostendit hunc esse sibi gratum cultum quum ho‑

mines sibs ipsis ienunciantes, sese totos Dee dedicant, et coram eius maiestate propter peccatorum suorum sensum tremunt; et praeterea, quum ad ipsum rebus adversis confugiunt. Itaque nullus locus amplius sacrificiis, nullo sanguine peoudum ut olim sub lege ad Deum plaeandum opus est: sed ipsius promissis standum. Atque hie purus gratusque et acceptus Dee cultus est. Denique hoc tenendum axioma est, Deum reiieere et abominari quemounque cultum a quo integritas cordis abest, sed cola caeremoniarum externarum pompa. Magnus enim iste contemptus est divinae maiestatis, quam nobis similem fingimus, et rebus ludicris placare studemus, foris quidem externa superstitions veram religionem ostentantes, sod in pectore sumcnam corruptionem foventes. Quare diseamus Deum ferre non posse res tantum externas sibi offerri, sed interiors affectu et cultu delectari, quod docet ille apud Ieremiam supra dictus locus, nempe optimam colendi Dei rationem esse peccatorum sensu affici, et coram Dee magis ac magis humiliari veniamque deprecari: quod saerificia per se sint inania, nisi ad rectum usum finemque referantur: ut nempe a rebus istis terrenis homines altius efferantur, et se miseros esse pecoatores agnoscant, aeterna morte dignos, quibus lex tanquam in imagine viva peccatorum magnitudinem, et quo in reatu apud Deum lint ostendit: ac nihilominus sperent et sibi persuadeant, se licet miseros peccatores Deo tamen esse reconciliatos, ac proinde cum fiducia ipsum invocent. Atqua ita firma stat ista conclusio, nunquam Deo placuisse sacrificia, nisi quatenus longius homines deducunt, et ad verum Dei oultum viam aperiunt, veram, inquam, fidem, fiduciam, preces et orationes. Idoirco etiam hoc loco Samuel ait, Dominum nolle holocausta et victimas, sed potius ut obediatur voci Domini. Nam, ut ante diximus, obedientia virtutum omnium est parens. Quamobrem postquam din. investigaverimus quid sit bene faeere, ad hunc fontem semper veniendum est. Quaeuam enim boni perfectio est? Sane Dei voluntas : ac proinde quamdiu homines suae voluntatis arbitrium et rationem suam tanquam lumen vitae sequentur, a recta cultus divini semita semper aberrabunt. Sed voluntas Dei est immutabilis: et ideo dicimus, obedientiam virtutum omnium parentem. Nam possunt quidem homines perfectionis aliquam laudem et opinionem apud alios habere, quae tamen nulla sit, nisi praescriptam a Deo regulam sequantur, et ad eius obsequium componantur, et ab ipsius verbo pendeant. Hine vero discamus veram obedientiam in co positam esse, ut Deus summum dominatum et principatum in nos obtineat, et cuiusounque tandem ordinis homines fuerint ipsi subiiciantur.
Sane papistas quidem videmus obedientiae no‑

117	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. g.Y.	118

mine valde gloriari, led cui tandem illam reddunt? Iis nempe qui a Doi verbo procul recesserunt, et a Deo alieni facti,aunt, et mundum ab eo avertunt, et in eandem secum , confusionem trahunt. Nam quicunque Dei legem.perverterunt, ut imaginarios cultus Deo offerrent, fuerunt apostatae : Deumque de sua sede deturbare, in qua sederent ipsi, conati aunt. Solus enim Deus eat legislator, non futura alioquin lege spirituali:, et ideo legislator et servator nuncupatur: quae duo ipsi proprie conveniunt et individuo inter se nexu eohaerent. Unus enim legislator eat qui possit servare: quare qui hominum conscientias rebus incertis legique Dei contrariis et repugnantibus adstrinxerunt, apostatas ease certum eat. Praedicant sane papistae magnopere obedientiam, et ea maxime gloriantur. Sed oui praebetur? Matri nostrae, aiunt, sanctae ecclesiae : atque its Deus procul a tergo relinquitur. At qui obedientiam profitetur, Deo . creatori exhibeat illam necesse eat: neque enim alteri Deus ins suum permisit, quod sibi soli retinet, et primae autoritatis viros vult agnoscere totam suam sanetitatem et perfectionem in eo sitam ease, ut ad ipsius verbum sese componant. Porro quae debeatur Deo obedientia, ex ipsius voluntate nosse non possumus, nisi ipse non doeeat : led ipsius verbo nobis pate'facto nulla superest amplius ignorantiae excusatio. Nae si legem Deus non dodisset, certum eat videri posse conquerendi quandam hominibus oblatam occasionem, quod Dei voluntatem nosse non possent: at quum evangelium habeamus, quo docemur quem sibi cultum Deus exhiberi velit, et quid a nobis postulet, nullus superest dubitationi aut querelae et ignorantiae locus. Hoc igitur firmum et ratum esto, unico Deo .legislatori nostro deberi obedientiam : deinde eandem, ut Deo grata sit, ad ipsius verbum egigi oportere: et in eadem its perseverare, ne usquam ad laevam aut dextram defiectamus: led ut discipuli ab ipsius ore pendeamus, quandoquidem ea nos decet contentos ease sapientia, quam doeet qui suo iure solus noster doctor eat.
Sequitur deineeps superioris dicti .oonfirmatio:
Melior eat enim obedient%a quam victimae: et auscultare, magis quam oferre adipem arietum. Quae sententia nihil novi continet, led quae ante brevius et obseurius dicta videbantur clarius proponit et explanat. Itaque ex verbis istis, ea quae ante diai, colligimus, nempe, rationem obediendi Deo, in eo ease positam ut verbum ipsius diligenter meditemur. Nam ista Samuel coniungit, obedire et auscultare. Atque its significat nos Den, non posse obedire bonis nostril intentionibus, quibus tamen papistae maxime nituntur: led Dei verbo regi nostras intentiones oportere, et eius voluntatem praeire. Ex quibus apparet eos iam ease condemnatos qui eo impietatis deveniunt: neque enim sanctus Dei spi‑

ritus mentitus eat, quum sit, Deo
tos eos ease qui Deo . obtemperant .et		auscultant.
Quid vero, eat auscultare? Nempe 'non ease adeo
temerarios et imprudentes ut quaecunque aliquis
diaerit credamus, aut in cerebro quidquid libuerit
fingamus: neque eo devenire insipientiae, ut bonum
aliquid affirmemus a nobis, aut quoniam.		illud alius
fecit id sequi velimus : led potius quae Deus verbo
suo praescripsit audiamus et sequamur. Namque
fieri non potest, ut Deo debitam obedientiam red
damus, quin prius ipsius verbo dooti, fuerimus,
erronea potius et confusionis plena futura nostra
ills obedientia Dei verbo non innixa.; Et licet din,
multumque laboraverimus, inutilis tamen labor eat
futurus, ut sit Esaias prophets, Deo non referents
in accepti rationes quidquid sine ipsius		verbo fac
tum eat. Audiri enim vult verbum suum et silen
tium coli, ut edocti ab ipso mandatis		eius obse
quentes fiamus. Hanc obedientiam et au8cultatio
nem sit Samuel longe ease meliorem et praestan
tiorem victimis, quibus verbis iniici nobis fraenum
cortum eat, no quid ex nobis ipsis suseipiamus et
conemur.. Quare licet nulla comminatio		adderetur,
tanti tamen facienda eat obedientia, ut nullis homi
num clamoribus ab ea, deducamur. Licet itaque
papistae obiiciunt, nos eas caeremomas, eos ritus
Dei colendi non habere, quos ipsi, nullas		in templis
nostris imagines, nulls idols, nullas cruces, nulls
altaria, nulls denique ornaments conspici, nihilo
minus tamen etsi Dei loge non prohiberentur, quae
prohiberi deinceps videbimus, eertos ease		nos oportet
Dei verbum sequentes errare non posse:		so proinde
iieet ab hominibus propterea eondemnomur, Dee
tamen nos approbari, gratumque illi et acceptum
esse cultum nostrum, modo ne ab eius verbo rece
damus, led in illo solo acquieseamus. Quapropter
facessant irriti hominum labores. Nam quae de
mentia eat, dubium et incertum praeferre certo et
indubitato, quod Deus gratum et acceptum habet ?
Quid ergo miseros suae illae bonae intentiones et
inventiones iuvant, quae nihil nisi diabolicam arro
gantiam innatam testantur? Quin imo		Samuelem
aliquid amplius adiicientem audiamus: neque enim
tantum dicit victimis obedientiam longe praestan
tiorem, led addit etiam rebellionem ease peccatum
divinationis, et quasi acelus idololatriae, nolle ac
quiescere. Yox autem hebraea quam idololatriam
vertimus significat .aliquando imquitatem: led hie
pro idololatria sumi, vox etiam alia adiecta The
raphim, magis docet. Quidquid ergo sibi homines
persuadeant rata ista eat Domini sententia; vel tan
tillum ab ipsius verbo recedentes, quasounque devo
tiones sanctas praetegant, non alio ease spud Deum
loco quam idololatrarum et .divinorum, et licet
angeli nobis videamur, pro idololatris		tamen ab
ipso haberi. Sane. si quis in tota scriptura locus
	g.

gratos et accep‑

119	HOMILIA LIV.	120

eat qui nos doceat sub Dei iugo contineri, et quanta inde speranda utilitas, hie maaime eat insignia : ac digna sententia, quam noctes diesque versemus, et in perpetua memoria habeamus. Atque isto unico fundamento niti debent quicunque vocationis et muneris sui partes implere volunt.
Contra vero quoniam leviora sunt hominum ingenia in multis comminiscendis Deo cultibus, sciamus rebellionem, divinationisque crimen ease et idololatriae a scriptura vel tantillum recedere: atque tanquam perfidos, mendaces ac vanos a Deo haberi verbo ipsius abutentes. Quapropter per rebellionem fieri intelligamus quidquid homines sine Dei mandato suscipiunt, gut sine verbo ipsius praceunte: et in primis quum docti sufficienter de Dei voluntate illi non acquiescunt, sod ex suo sensu varios et insolentes cultus Deo affingunt. Denique rebellio eat, ut scriptura loquitur, a via Domini recedere. Hie veto Solent hypocritae varias eacusationes quaerere, ac rebellionis crimine sese liberare. Nam, aiunt, quare dicimur rebelles, qui Dei verbum admittimus: ac si quid eidem adiicimus, ex abundanti facimus? Nae, Deo inservire et eius esse cupimus. Speciosa sane eacusatio, sod inanis, et in qua manifesta eat diffidentia et contumacia. Nam nisi simpliciter quod Dei verbo praescribitur sequimur, sod de nostro aliquid admiscemus, quatenus a Dei verbo recedimus, eatenus contumaces et rebelles sumus. Ac proinde certum eat inanem esse istiusmodi hypocritarum eacusationem, quod aperte Deo contradicant, legemque ipsins flocci faciant. Nam etsi non apertis verbis in bane blasphemiam erumpunt, ut de Dei loge detrahant, ac proinde non sibi videntur rebelles, quod legem Dei bonam esse sciant, et ipsius mandata nequaquam contemnenda, tamen quandoquidem Deus non permittit homines ex suo sensu facere quae ad cultum ipsius pertinent, sod prohibet potius ne ad degtram gut laevam declinent, et contra, solum suum verbum else omnium actionum regulam iubet, sane si homines istis non acquiescunt, sod quasi sapientiores ipso ad mandata eius boo vel illud adiicere licentiosius sibi permittunt, nonne tantundem de Dei autoritate detrahunt, no solus sit hominum legislator? Ex quibus sole clarius eat inanes et ridiculas istorum esse egcusationes et vana effugia: ac proinde merito reos fieri coram Deo contumaciae et rebellionis qui ab ipsius verbo tantillum recedunt. Etsi veto sibi fieri iniuriam conqueruntur de istis admoniti, immerito faciunt: quandoquidem enim ipsius Dei iudicio condemnantur, quire hominibus id ipsum reprebendentibus irascuntur? Quare obsurdescunt et obstupescunt ad illam Domini sententiam, qua veluti fulmine ab alto ad ima tartara detruduntur? Denique sua temeritate et stultitia Deo quantum volent reluctentur, nobis satis sit,

Deo, cui dictorum factorumque uni reddenda ratio eat, simplicitatem nostram probari, quod verbum ipsius nostrarum omnium actionum normam et regulam habemus et admittimus: cuius contra contemptus contumacibus et refractariis ultimum eaitium eat allaturus.
lam vero si quis ad istam amussim cultum illum omnem eaigat quo papistae sibi devincire Deum arbitrantur, meram rebellionem in eo ease reperiet. Eaempli gratia egpendamus saerosanctum coenae sacramentum. Dominus noster Iesus Christus panem frangi iussit, et acceptum poculum distribuit adhibendum. Accipite, inquit, comedite ex boo pane, et bibite ex hoc calico inter vos omnes. Et quidem, inquam, omnes. Quid hie papistae? Primum uni saerificulo poculum reservarunt, et ita coena discerpta eat. Plebs enim abstinere poculo iussa eat, et ita parte coenae privata. Quasi vero Christus vita nostra sit ex parte tantum. At ille nos docet se nobis ease cibum et potum, quum carnem suam nobis in cibum praebet, et sanguinem in potum. Yerum enimvero plebs apud papistas arcetur poculo unus sacrificulus sanguini Domini communicat. Quid ergo istud rei eat? Sed, aiunt, non sine ratione istud, periculum enim eat, ne accedente ad poculum plebe aliqua sanguinis gutta in terram deeidat. Yerum, obsecro, nonne Dei filius, cuius sapientia eat inenarrabilis, suam voluntatem manifeste declaravit, et significantissimis verbis eaposuit? Anne igitur mortales homunciones et humi repentes lumbrici suam bonam intentionem Domini praeceptis opponent? Deinde vero videte papisticam arrogantiam : Cbristus enim vult in coenae sacramento fidelibus singulis eghibere saneti sui spiritus gratias, et omnium suorum bonorum ipsos faeere participes, suum corpus et suum sanguinem ipsis communicans: illi vero miseris persuadent se offerre Christum Deo patri in oblationem pro vivis et mortuis. Quid ita? Neque enim Christus dicit: Offerte, sod Accipite. Quanta veto in istis repugnantia? Quam ergo hie coram Deo tandem eacusationem adferent, qui hominum longe dissimillimus eat? Nae videntur isti veluti cornubus ipsius Dei maiestatem petere, et velut ad certamen provocare, quasi dicerent: To invito sacrificium istud offerimus in peccatorum nostrorum satisfactionem: et tibi gratum et acceptum illud esse necesse eat. Quo posito, gesticulator ille sacrificulus fabulam agit, et pro eo quod Dominus poster Iesus Christus digit Accipite et comedite, ille Deum suum fictitium in tres partes dividit, quarum maaimam sibi vendicat, aliam vivis et mortuis attribuit, tertiam in vinum intingit, poculumque deinde eahaurit: spectante interea populo attonito, et inatar trunci stupido, totam bane fabulam. Peracta denique ita fabula quisque recedit, pulchre a Deo pro sues pec‑

121	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. gY.	122

catis satis factum eaistimans. . Nonne vero hine fit conspicuum ipsi Den bellum indici, et, quae Dominus nester Iesus Christus sacramenta instituit, quibus ad ipsum deduceremur, summa vi convelli? Quamobrem papistae iactent licet summam obedientiam, nihilominus tamen sernper incantatores et venefici audient, quotiescunque templa sua vel potius lupanaria ingrediuntur missam illam facturi, qua totus aer polluitur, quandoquidem pro eo quod Dominus noster Iesus Christus instituit, suas blasphemias reponunt, et reliquum Dei cultum foedis ct impiis ritibus polluunt. Sane Deus non obscure loquutus eat, quum se vetuit ulla rerum creatarum imagine viva vel mortua repraesentari. Sed isti, Deum se nosse non posse dicunt, nisi aliqua similitudine repraesentetur. Itaque volunt idiotas habereimagines, quibus Deus repraesentetur et sancti, qui pro ipsis apud Deum intercedunt, quod ea sit hominum ignorantia et ingenii stupor, ut tam arduas res nisi quibusdam imaginibus apprehendere non possint. Nonne vero manifesta ista rebellio eat, quum Deo sapientiores ease volunt, et eius praecepta negligant, gloriamque imminuant? Yerum age concedamus ipsis aliquam in istis suis gestieulationibus esse divini cultus speciem, neque fuisse a Deo prohibitam, veluti quum auricularem confessionem retinent, et multa similia eommenta, quae dicamus esse ,u€sa et indifferentia: legem tamen diabolicam conscienths hominnm imponi certum eat. Neque enim confiteri potest quisquam peceata sua, nisi serio illorum sensu afficiatur, et coram Dec pro illis gemat, veniamque deprecetur. At quum singula sua peccata, semel quotannis confiteri miseri cogantur, et quidem indicta, ni fiat, poena peecati mortalis, cuius nulla sit unquam remissio, nonne manifesta eat divinae autoritatis usurpatio? Cuius enim, obsecro, eat coelorum aditum claudere? Cui mortali rei creatae data ista potestas? Deinde quantus conscientiis scrupulus iniicitur, quantus ignis accenditur quo in profundissima abysso ardeant, quum quotannis omnia peccata confitendi necessitas imponitur? Euge, quis millesimam peecatorum suorum partem novit, et memoria repetere potest? Nulla enim dies praeterit, quin peccemus in multis : quis ergo anno elapso repetet memoria et enumerabit singula peccata sua, quum miseri homunciones simus lumbricorum instar humi reptantes, et qui non novimus atrum ab albo natura distinguere? Nae manifests in istis rebellio, quoniam Deus gravissime laeditur, suoque iure spoliator, et sua potentate, quam sibi isti hominos vendicant, plebemque Dei miserrime eaerueiant. Quapropter iactent illi cultum divinum ore pleno, contrarium tamen prorsus apparet, quandoquidem cultus ille vel potius superstitio nullo modo verbo Dei nititur, ac proinde mera tantum idolomania

eat. Atque se its rem habere, iam ante docuimus Isaiae testimonio, Deum sue iure fraudari, quum alium ipsi cultum quam qui verbo ipsius continetur eghibemus, quod solum illum esse nostrum legislatorem oporteat. Quaenam ergo ista amentia eat, quaecunque in mentem venerint, Deo adscribere in eultum : et hunc aut illum sequi doctorem potius quam Deum, et ignorantissimos quosque fieri omnium audacissimos? Unde vero duait initium his error, ut quidquid homines somniaverint; cultum Dee gratum eaistiment, nisi ex falsa sui opinions, qua fit ut quisque sibi fingat idolum proprium? Nos vero sciamus quotiescunque reiicimus praescriptum a Deo cultam, toties in Deum peccare, et tautundem de ipsius honore et gloria detrahere: quod res creatas in ipsius locum substituamus. Triumphent itaque papistae de sue illo cultu quantum volent, et suss stulta's opiniones sequantur, Dei sapientia non contenti, verum tamen illos totum Dei cultum et obscurare et pervertere certum eat. Ideirco Dominus noster Iesus Christus 15. Matth. Pharisaeis eaprobrabat, illos suis traditionibus legem Dei violare. Nam quotiescunque mortales stultas suas imaginationes amplectuntur et in usu ease volunt, Dei maiestatem sibi vilescere satis aperte testantur. Et ex hoc fonte alius error promanat. Nam ubi sibi hoc indulserunt, etiam sibi persuadent Deo gratum acceptumque ease oportere quidquid commenti fuerint. Quin etiam inventis suis tantopere gloriantur, ut prae illis reliqua inania sint et futilia. Sed hoc contra tenendum eat, eon licet Dei cultum diligenter observarent, nihilominus tamen ipsi permiationem illam displicere. Neque enim Deum colere quisquam rite potest, nisi verbo ipsius in solidum acquiescat. Qui vero intra lies limites non se continet, eo devenit impietatis, ut supra Deum sapere videatur. Nonne enim Dee socium dare eat ipsius autoritatem reiicere, quasi non am‑, plius eo gubernatore et legislatore opus habeamus? Denique ex supra dictis apparet verissimam esse Samuelis hanc sententiam, esse quasi peccatum ariolandi, recedere a Domini mandate: ac proinde totus ille cultus fictitius merito veneficium et divinatio dici potest. Quidquid enim mortales fingunt certum eat ab autore diabolo proficisci: et a Dee proeul recedere qui doctorem illum audit et sequitur. Nam quum veritas et mendacium inter se pugnent, qui non adhaeret prorsus Dei veritati, procul dubio diabolicis illusionibus abducitur, quod diabolus non sine causa nominetur pater mendacii. Quare si de istis homines serio cogitarent, sane horrerent vel ad solam cogitationem recedendi a verbo Dei. Sed eorum, quaeso, stuporem animadvertite, quos mirum eat its faseinatos, ut non possint persuaderi se in errore versari, neque ab illo abduci : sibique insignem iniuriam fieri conquerantur,

123	HOMILIA LV.	124

quod ariolorum, veneficorum, incantatorum nomine damnentur. Sed ipse Deus sententiam de illis tulit, quid ergo adversus Dominum obgannient? Nos hanc amentiam intuentes discamus summam impietatem esse a Deo alienari. Nam istinsmodi homines vana sea somnia et mendacia sequentes, Deus sue iusto iudicio deserit et reiicit. Nam quotiescunque increduli suis superstitionibus involvuntur, Deum fugiunt, et vana effugia quaerunt ne eoram ipso compareant. Quo quum devenerunt, necesse est ut summo impetu in furorem illum diabolicum et rebellionem rnant. Nos vero Dee gratias agamus immortales de omnibus acceptis ab ipso beneficiis, et nominatim quod ex superstitionum gurgite erutos nos ad suae lucis splendorem apertis oculis adduxerit, fructumque et utilitatem quae ex obedientia provenit ad ipsius verbum conformata sentire voluerit, ne unquam ullis Satanae imposturis decipiamur, sed in ipsius timore sincere neque ad dextram, neque ad laevam declinantes indefesso pede ambulemus.
lam vero agite, etc.

HOMILIA LV.

24. Dixitque Saul ad Samuelem: Peccava, quia pra‑varicatus sum sermonem Domini, et verba tea, timens populum, et obediens voci eorum. 25. Sed nunc porta, quaeso, peccatum meum, et revertere mecum ut adorem Dominum. 26. Et ait Samuel ad Saul: Non revertar tecum, quia proiecisti sermonem Domini, et proaecit to Dominus ne sis rex super Israel. 27. Et converses est Samuel ut abiret : ille autem apprehendit summatatem pallii eius, quae et scissa est. 28. Et ait ad eum Samuel: Scidit Dominus regnum Israel a to hodie, et tradidit illud proximo tuo meliori te. 29. Porro triumphator in Israel non parcet, .et poenitudine non flectetur : neque enam homo est ut agat poenitentiam.

Hie primum docemur Saulem acri Samuelis reprehensione tandem perculsum et domitum. Nam initio quidem reprehensionis swam innocentiam tueri velle visus est, et excusationes quibus sese tueretur in medium protulit: sed ubi Samuel hanc sententiam detonuit, voci Dei non obedire esse quasi peccatum ariolandi : et quasi scelus idololatriae nolle acquiescere, victus tacuit, et quum nullum excusationi locum dari vidit, crimen fassus est. Ex quibus apparet solam doetrinam non sufficere ad homines ad Deum adducendos: sed ad earn oportere reprehensiones et comminationes accedere. Ac sane Paulus apostolus docens, quomodo scriptura sit utilis, non tantum ad docendum, sed etiam ad ex‑

hortandum et reprehendendum utilem esse admonet. Undo colligimus, le gentibus sacram scripturam non satis esse si Dei voluntatem intelligant, aut quae vel ipsi legerint, vel quae ex docentibus et Dei verbum praedicantibus audiverint, mente percipiant et comprehendant: verum, quoniam natura nostra pleni sumus hypocrisi, et semper vana effugia quaerimus, aut etiam plane sumus stupidi, necesse est Dos ad vivum usque pungi. Quare si post propositam doctrinam, audimus adversus peccatores detonari, et Dei iudicia et comminationes in medium adferri adversus hominum peccata, non debet illud nobis mirum et insolens videri: quandoquidem illis adminiculis opus habemus. Quapropter danda nobis omnis opera, ut in illis proficiamus. Nam quae condemnatio, qualeve supplicium adversus eos qui ad Dei reprehensiones indurabuntur paratum est: quum Saulem videamus hominem alioqui satis arrogantem et profanum tamen Samuelis reprehensione vehementiore eommotum et quodammodo domitum? Si is qui Dei spiritus gratia vacuus erat tamen contremuit et poenitentia tactus est, quid its futurum est qui in pertinacia permanserint? Nos igitur in primis hinc discamus, si post lapsum admoneamur, et rectam viam doceamur, et acriore aliqua reprehensione stimulemur, nostraque turpitude, ingratitude et malitia detegatur et obiiciatur, denique si acrius et vehementius reprehendamur, nos ipsos continere, et in peccatis non perseverare, sed potius ad bonam mentem reverti. Caeterum etsi Saul peceatum agnoscit, non tamen sine exeeptione: quaerit enim adhuc aliquod effugium, dicens se metuisse populum : Quasi culpam omnem in eos coniiciat qui sibi autores fuerant reservandi tam Agagum Amalecitarum regem, quam opimas pecudes in victimas et holocausta. Sane potuit populus regem sollicitare, et suboriri in plebe murmur. Verum tamen in hoc malum consensit, quod autoritate qua valebat apud populum poterat illud impedire. Sed quid populum causatur, qui ipse populo dux et autor fuit, et non simplici studio victimarum et holocaustorum pecudes reservavit, sed pravo affectu spolia referre voluit, ut ante docuimus? Sed agite, causam istius metus quo se tanquam clypeo tegere nititur inquiramus. Ea est infidelitas. Annon vero Deus illum in regem elegerat? In cuius igitur protectione et tutela erat? Sane dum populum metuit, Dei videtur oblitus, a quo regiam autoritatem acceperat, et a quo, populo de ipso non cogitante, prosperos in illa dignitate successus habuerat. Nonne ergo bis reus est eoram Dee, tot beneficia oblivioni tradens? Populumne ille metuit, quasi non satis Dei praesidio tutus? Hine apparet effugia quaerentem, prodere seam incredulitatem, quasi diceret, Dee non sum confisus: promissiones ipsius neglexi, quoniam de its dubitavi: eius tutela

125	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. %Y.	126

ct praesidio non sum nixus, sed in hominum manus confugi. Nae dixerit ille quidem non hanc fuisse suam mentem, verum tamen talis est istius responsionis sensus. Et ita Solent vana efi'ugia quaerentes sese magis irretire. Neque enim Deus permittit ita sua peceata ipsos fueare et pigmentis adornare, quin ipsorum turpitudo appareat, et summum dedecus ipsi coram Deo et hominibus incurrant. Nam solent hypocritae Dei iudicia contemnere, modo aliquam apud homines retineant autoritatem, et virtutis opinionem. Sed Deus dignam operibus ipsorum mercedem illis tribuit. Nam coram sua maiestate et angelorum facie condemnatos, etiam apud homines ipsorum quam maxime tegere conantur turpitudinem detegit. Conspicuum istud in Saule cuipae suae partem in populum derivare volente, quern tamen fieri testem incredulitatis ipsius oportet, quasi productis in medium ipsius Saulis tam dictis quam gestis, et quidem in maiorem condemnationem. Nam praeter apertam rebellionem, eius in Deum impietas detecta est, quod Deum ut debebat non glorificarit: sed contra Deum parvi fecerit, et in populo specn suam collocarit, cuius tamen rebellionem expertus Brat, quum a Deo rex disignatus populo exhiberetur.
Yerumtamen digna sunt singulari observatione ipsius verba istiusmodi : Peccavi, quia praevaricatus sum sermonem Domini, et verba tua: quibus verbis peccatum suum designat, nempe se non implevisse Domini mandata quorum ipse Samuel minister et interpres fuerat: ac proinde suam rebellionem confitetur. Atque hoc est caput omnium iniquitatum, Deo non subiici. Quare si vitam recte instituere volumus, danda opera est ut earn ad divinum verbum, quod sanctitatis plenum est, exigamus: propterea quod in eo nostra salus et perfectio sita est, ut audivimus in illa sententia, meliorem esse multis victimis obedientiam, immo et virtutum esse matrem. Hoc igitur fundamentum esto nostrarum actionum, quae in ruinam et exitium alioquin abiturae sunt. Observandum praeterea Saulem in eodem gradu ponere, os Doi et verbum prophetae. Quibus verbis docemur non esse ultra nubes investigandam Dei voluntatem, quum verbi sui praecones ipsius gratia nobis contingunt: quemadmodum et Mosen videmus populum his verbis compellare et obtestari: Mandatum hoc quod ego praecipio tibi hodie, non supra to est, neque procul positum. Nec in coelo situm, ut possis dicere: Quis nostrum valet ad coelum adscendere, ut deferat itlud ad non, ut audiamus atque opere compteamus? 11Teque trans mare positum, ut causeris, et dicas: Quas a nobis poterit transfretare mare, et ildud ad non usque deferre: ut possimus audire et facere quod praeceptum est? Sed iuxta to est sermo valde in ore tuo et in corde tuo, ut facias illum. Hie itaque Saul declarat

se aliquantum in Dei schola profecisse, quum fatetur se praevarieatum esse sermonem Domini, et verba prophetae. Neque enim Dei sermonem a verbis prophetae tanquam inter se differentia ponit, sed potius agnoscit verba prophetae esse tanquam os ipsum Dei, et organum sancti spiritus, ac fidelem sibi commissi muneris ministrum. Haec itaque doetrina est ex hoc loco eruenda, ut quum sacram scripturam legimus, ibi seiamus Deum suam nobis voluntatem exponere: de qua non else persuasos oportet, neque vana effugia hinc inde quaerere. Testimonium enim istud certissimum et inviolabile est, ubi Deus verbo suo semel autoritatem dedit: ut norimus cum solo illo nobis esse negotium. Atque idem statuendum de fidis sacrosanctae scripturae interpretibus, qui sincere officium in nobis Dei voluntatem docendis faciunt: quibus acquiescendum omnino est, neque speranda unquam impunitas, si contemptui ac ludibrio habuerimus. Quemadmodum multi passim occurrunt nebulones et impii ac profani homines, qui se Deo quidem obtemperare velle profitentur, sed ubi quaerendus, et quibus signis cognoscendus ignorare. Absit a nobis haec arrogantia, immo talis furor a nobis facessat: quin potius colla Dei verbo libenter submittamus, Deique verbum cum humilitate et reverentia recipiamus, quoties Dei iussu nobis proponitur : atque ibi fiduciam omuem nostram esse positam sciamus. Denique ratum istud esto fixumque in animis nostris, velle Deum signis visibilibus nobis apparere, perinde esse ac si de coelo detractum vellemus. Contentos enim esse non ipsius verbo oportet, cui satin dedit fidei et autoritatis. Quare nulla alia criminatione opus est ad non eondemnandos, quum a via Dei verbo monstrata recesserimus. Quemadmodum et ipsum Dominum nostrum Iesum Christum hoc argumento videmus adversus eon uti qui sermoni ipsius contradicebant: Non eondemnabo vos, inquit, ultimo die, verbum istud cui iam reluctamini et quod obstinate reiicitis vos condemnabit. Quare sciamus Dei verbum sufficiens esse ad non condemnandos, si non illud auscultaverimus, et qua decet humilitate et reverentia receperimus. Contra vero persuasos esse oportet, non a Deo recipiendos et in suorum numerum admittendos et tanquam iustos habendos quum mandata ipsius sequuti fuerimus, licet non mundus cane peius et angue exosos persequatur.
Porro quum Saul hie populi metum adfert, quo adductum se ipsius voci auscultasse ait, peccatum suum conatur quidem elevare et minuere: sed magis auget, quod obedientia illa plena sit rebellionis, quum ab hominibus transfiguramur, et a Deo abducimur, ne suum ins in nos retineat. Denique humilitas illa, qua servimus hominibus, et rebus creatis mortalibus, Deo et ipsius verbo detrahit et

127	HOMILIA LY.	128

aliquod praeiudicium afferens, mera contumacia et rebellio adversus Deum eat. Talis eat his temporibus hypocritarum in papatu obedientia, qui longe magis sollicito et anxio animo stultas et inanes caeremonias et superstitiones a patribus inventas exercent, quam quod Dei verbo praescriptum eat: et quidem specioso delusi praetextu, quod sanctae matri ecclesiae debeatur obedientia. Yerum enim vero, quum Deus ipse loquutus sit,.suamque voluntatem patefecerit, quare non ei auscultatur? quaro libri sacri clauduntur? quare hominibus potius servitur et obtemperatur? et quod summum, quare inde iustitia coram Dec quaeritur? Nae Deum oporteret iure dominationis quod in nos obtinet cedere, quod sine ingenti blasphemia dici ac no cogitari quidem potest. Nos vero discamus hominibus sic obtemperare, no quid Dei imperio et potestati detrahamus: sed ut potius Dei verbum pro factorum dictorumque nostrorum regula retineamus, et ab illo regi nos patiamur. Interim vero dicitur Saul rogasse Samuelem, ut parceret peccato suo, secumque reverteretur, et adoraret Iehovam. Quod vero Samuelem rogat ut peccatum remittat, non ideo tamen illum in numen transformat. Nam revera unius Dei eat peccata delere, quemadmodum per prophetam Esaiam testatur : Ego sum, ego, inquam, qui deleo iniquitates hominum, et non alius. Sed noluit Saul tanti Samuelem facere, ut quae Dei aunt illi attribueret, quasi posset peccata et transgressiones delere et remittere, sed consueto loquendi more usus eat. Sic enim ab hominibus condonari peccata nobis petimus, ut ea non impediant quominus amici sint, et pro viribus nostris commodis studeant. Sed adiicit, se velle Deum adorare, sive ad eius placandam iram, sive ad gratiaB agendas melius quam ante fecisset. Yerum, ut ex sequentibus apparebit, haec fuit Saulis mens retinere secum Samuelem, ut eius comitatu apud populum suam autoritatem retineret. At ita petenda eat ab hominibus delictorum venia, ne quid Deo detrahamus: ac proinde non tanquam a iudicibus, penes quos sit potestas nos absolvendi et meritam condemnationem delendi : sed tanquam ab its quorum cupimus non laedi amicitiam, et quos nostris commodis studere non minus quam antea cupimus. Sod Saul, ut apparet, Deum adoraturus veniamque deprecaturus Samuelem precatur, ut illo velut intercessore apud Deum utatur, quod cum eaimium prophetam novisset. Et ante vidimus Saulem in maximo ipsum honore habuisse, tanquam a Dec prophetam ordinatum. Quamobrem dicas Saulem non adeo gravi lapsu Deum offendisse, ad quem adoraturus convertitur, et humiliatur: of qui se etiam condemnat, ut Deus ipsum in gratiam recipiat. Yerum in pectore latebat clausa quaedam hypocrisis. Morem enim eorum sequitur, qui pec

cata sic agnoseunt ut tamen ea commemorari nolint: sed potius statim absolvi. Sic solent hypocritae, quum nullus effugio locus superest, peccata quidem obiter confiteri, et istud Peccavi, ingeminare: sed statim tamen velle absolvi. Quid ita vero? Nempe criminationem et accusationem omnem metuunt, et eorrectionem refugiunt. Itaque verbo uno corripi, et eodem absolve volunt, et peccata silentio obrui, ne in hominum unquam conspectum veniant: et sua hypocrisi hominum oculos perstringunt. At non ita facto eat opus. Sed urgente nos conscientia, discamus coram Deo et hominibus, deiici, et humiliari, ut quamcunque tandem correctionem imponere Deus voluerit, eam patienter feramus. Ac si bominum ministerio in nobis castigandis utatur, sponte subeamus poenas: neque obloquamur aut indignemur, quemadmodum videmus indignari et fremere adversus Deum eos omnes, qui fictitia et simulata peccatorum confessione sanctitatis opinionem apud homines venantur.

Et de istis hactenus; transeamus ad sequentia, quibus dicitur Samuel respondisse, se non reversurum cum ipso, quod a Dec reprobatus sit: quasi diceret, se Dei decreto non posse reluetari : quod quoniam pronunciatum eidem acquiescendum sit. Hie primum quaestio suboritur, quomodo tamen postea Samuel cum Saule reversus sit, quum se id facturum antea negaverit. Pidetur enim non sibi constare, sed vacillare : quod non eonvenit prophetae, ut in ipso dicatur esse Etiam et Non, quod avertit Paulus a se in 2. ad Corinth. epistola, quum ait: Novit idelis Deus sernaonem nostrum aped vos, non fuisse .Edam et Non. Sed observandum Samuelem negantem se cum Saule reversurum, idem velle ac si diceret, se non amplius posse ab ipsius partibus stare: quasi diceret: Meum non eat to tueri, sicut ego to regem non ex meo arbitrio constitui: sic neque ego to mea autoritate possum eonservare. Ego to quidem Dei iussu regem inauguravi, et inungi : sed quum regia illa dignitate culpa tua eacideris, ne quid amplius a me exspectato: neque enim tibi quidquam ego contuli : ego haetenus tuam dignitatem in qua es a Dec constitutus promovi, et pro mihi commisso munere tutatus sum: sed quandoquidem Deus to non amplius regem fore minatus eat, me Deo parere par eat. Haec fuit mens Samuelis. Sed quum illum postea comitatur, nihil de Domini sententia irrevocabili detracturus ant immutaturus facit, neque aliquid sine Dei mandato suscepturus, sed potius regiam dignitatem ornaturus, cue subiici vult donee plane fuerit Saul exauctoratus. Sane Dei decretum erat quidem de reiiciendo Saule, sed nondum patefactum: quare Samuelem oportuit aliquam obedientiam illi praestare, quod non esset ipsius offieium populum ab obedientia avocare: sed praestitutum a Dec tempus

129	IN I. LIB.‑ SAMUELg CAP. XP.	Ifip

egspectare. Non, potuit itaque Samuel vocationis suae terminos egeedere : at deinceps videmus iussum ungere Davidem in bueoessorem. Quamobrem minima mirandum, si antes Samuel se iturum cum Saule negavit, at max contrarium fecit. Neque enim eo fine Saulem eat comitatus, ut terminum a Deo positum prorogaret contra Dei voluntatem; sad ut contra se in potestatis et indignitatis a Dee constitutae subiectione eontineret, donee ab ipso Deo facts mutatio legitima asset. Denique non di= citur etiam Samuel non missus a Deo saltem ut ad aliquod tempus Saulem comitaretur. Denique nulla repugnantia neque contrarietas in verbis Samuelis, quum ex parte quidem se negat Sauli ferre auxiliuni posse, quod Deo visum asset aliter; ex altera vero Sauli obtemperat, illum, ut petierat, comitatus, donee Deus illum plane exauctorasset, at suecessorem alium designasset. Dicit enim Saulem alloquens: Non revertar tecum, quia Dominus regnum tuum proiecit, at tradidit progimo tuo: Quan= doquidem igitur haec iunguntur .simul, Deum opor= tuit alium aliquem suceemorem designare, antequam Sauli praefinitum: tempus . elaberetur: Ergo. Dei quidem respeotu, sad non hominum, erat Saulis regnum proiectumi Nam quatenvs Samuel eat prophets, Dei quidem nuncius eat ad eventum de= elarandum : sad interim populi membrum esse non desinit. Ac proinde regi subiici illum oportuity donee Deus ipse mutationem attulisset, at re ipsa suum decretum implevisset. Yerum nondum id effectum erati neque enim adhuc unctus fuerat David. Et licet unotus fuisset, nondum in regni possessionem missus erat, quod nonnisi multis post annis, ut dainceps videbimus, factum eat : siquideni cum tantis difficultatibus at afflictionibus David luctatus; ut longe melior et optatior eius conditio futures‑ videreturopilionem ease in dome paterna', quam inagni: populi regem,, at indesinenter tot tan= tisque ealamitatibus, urgeri. Denique videmus nihil absurdum ease in ‑eo quod Samuel negat se iturum cum Saule, quatenus nimirum a Deo reieoturn ipse etiam_ relinqait, at ab eo divertit: at tamen cum comitatus eat, quod eam deberi adhuc regi obedientiam noverit; donee definito a Deo tempera David in eius locum succederet.
Sequitur deineeps Samuele converse ut abiret, at Saule‑ apprehendente oram pallii eius; ad cum retinendum, scissam fuisse: Tum vero Samuelem si Doi debretum amplius deolarasse, his verbis
Scadit Dominus rag%um Israel a to hodie, et tradidit
illud proximo tuo. Etsi vero Saulem verisimile eat magno quodam affectu voluisse retinere prophetam, non‑ tamed tantam vim ab illo factam vestimento; ut illud scinderet: Sed Deo its faciente contigit; ut eo signo Douiini decretum illud de quo egimus eonfirmaretur ratumque haberetur, at Saul veheCalnini opera. Vol. gg$

mentius affic"tut. Nani Rest admonitus, tamen adhue effugitl quaerehat, Deumque peceatum illud obliVioni faturum rebatur: neque enim vero sensu peccati sui adhue erat affeetus. Quod enim peccatum dissimulat signum eraty ipsum notidum veram poenitentiam ex sensu illius habere quam oportebat. Itaque sive h‑unc nuncium ut geberalem, sive ut particularem comminationem Saul interpretatus sit, tamen eaistimare debebat non inanes essa prophetae comminationes. Rxempla sane passim in sacris occurrunt: Nam etsi peoddtores ad tempos aliquo peocatorum seneu oommoventur; quum nis. mirum Dei verburim ipsoruin aures pbrsonat, of oius nomine coniminatnones proponuntur, at peccatum tune confitentur: tamen Dee poenas differente, hd aliquod tempus, §tatim obliti comminationum Dei .metum omnem abiioiunt, at se impune laturos p‑eccats' sibi pollieentur: Eh ut Dee tantum minas art verba adbibente, homines praebent aures hebetiores, immo obsurdescuntet quae monentur non audiunt. Quare Saulem oportuit aliquo ezterno signo at testimonio fieri certiorem de its quae iam audiverat ex Samudle: Itaque quum era pallii scissa eat, d propheta signum illud ease digit scissae illius auto= ritatis regiae quam a Domino aeeeperat, ratum its factum‑ eat Dei deoretum; duius interpres at nuncius Samuel. fuerat : at ips8 Saul dehementius perculsus at affectus, tit se ad Dei comminationenz attentiug eapendendam disponeret: etsi propterea non eat ad tneliorem mentem reversus. Deinceps enim aids obdurationem at murmur adversus Deum, at taudeni desperationem videbimus. Nihilominns tamen Doi verbo sues‑ semper constat autoritas, etsi reprobis dt incredulis nihil nisi condemnationem adfert. Quart heat Saul induratus sit; faotus tamen eat ineaeusa= bilis; Deique verbo nihil detraotum eat. Ex quo apparet, Doi verbum nunquam inutiliter in terrain cadere: sod, suarim illi semper vim at autoritatetn sartam teotam ease, sive illud homines admittant, sive eontradidant at reluetentur. Denique externo isto signo Dew Saulem docere voluit, ratas ease prophetae Samuelis eomminationes de eaauctoratione, quas tamen Saul velut aure hebetiore acceperat. Atque hic fuit signorum quovis saeeulo usus, iit nimirum, quum autoritatem at dignitate polleAtes homines ad Doi verbum at minas‑ obsurdescerenti alia quadam ratione docerdntur, at signis quibusdam ipsis eorum oculis proponerentur at auribus subiicerentur, quae ante neglexerant.
Quod vero instituta inter Saulem at Davidem eomparatione Saul condemnatur: its docemur ipsum nullam obloquendi Deo causam habere: quod iustas illum puniendi causas Deus habeat: at non possit ipse conqueri,‑ non ease alium qui sit dignitate ipsi praeferendus, quasi dignitate omnes anteiret. Samuel enim ostendit Deum facillime inven9

131	HOMILIA LV.	132

turum quern sibi substituat, longe meliorem et dignitate praestantiorem. Ac sane Deum eertum est non laborare vehementer in quaerendis viris ad dignitatem aliquam aut munus idoneis, quos si quaerat nullos reperiat: sed ipsummet tales viros excitare et sufficere. Et sane quemadmodum ex nihilo mundum creavit, sic etiam ipse format et disponit homines ut ad munera ad quae ipse eos vocat, idoneos faciat: atque hac rations nunquam ipsi desunt quos, in eorum locum subroget quos exauctoraverit. Denique hac sententia Samuel Saulis arrogantiam et stultam obstinationem et pervicaciam deieeit : ne sibi persuaderet nullum in populo reperiri posse qui sibi subrogaretur. Docet itaque Deum facile alios suscitaturum, et Saule iustiores reperturum, ex sua bonitate. Neque enim natura sua tales sunt, ncque etiam suis viribus quamdiu his vivunt efficiuntur: sed a. Deo ipso disponuntur, et ad hoc vel illud munus idonei redduntur, spoliati fragilitate illa humana quae ineptos ad omne bonum opus facit. Atqui Davidem videmus in graviora, si eatrinsecus consideres, peccata Saule lapsum. Sed satis nobis faeere debet, quod nielior Saule dicatur a Domino, quern solum idoneum iudicem verc affirmare possumus: cuius sententia standum est, ut monet Paulus. Hine itaque discamus, nos in aliquo dignitatis gradu a Deo constitutos, nisi ut par est officium fecerimus, ab ipso vel in ultimum eaitium posse detrudi, vol perpetua ignominia et dedecore affici. Neque etiam ipsi defore qui quod bonum ipsi videbitur exsequantur, quod.non indigeat alterius auailio, et nobis facile carere possit, non defuturis nobis melioribus quorum opera utatur: quandoquidem quidquid habemus ab ipso accepimus, et ab eius liberalitate manavit: est enim ille fons et origo omnis plenitudinis perennis et inexhaustus. Ac si sancti sui spiritus portionem nobis largitus est, centies millies ampliorem aliis largiri potest, quorum uti volet opera, quum adeo miseri fuerimus ut ab ipsius obedientia recedamus. Idcirco Dominus noster Iesus Christus Iudaeis olim dicebat, Deum posse regnum suum alio transferre, et populis communicare qni fructum ex eo percipiant. Nam bac opinions Iudaei tenebantur, et ea velut inebriabantur, Deum sibi alium populum dieare non posse, quod ipsos in peculium et haereditatem elegisset : quod Abrahami filii essent, cui factae erant promissiones. Sibi itaque videbantur Deum eo usque devinctum tenere, ut si lex Dei et ipsius promissiones inter ipsos deficerent, nullus in toto mundo locus superesset in quo ecclesiam seam collocaret. Sed Christus hanc arrogantiam eludit, quum ait, Deum posse regnum suum alio transferre quoties ipsi videbitur, et illud augers et amplificare. Ex quibus apparet quomodo haec doctrina sit in usum nostrum revocanda, et quidem tam publice

quam privatim : ut si Deus donis suis et gratia nos cumulavit, eo ardentiore studio in ipsius cultum incumbamus, quo magis ipsi devincti sumus. Quare sciamus etiam ipsum posse donis ipsius abutentes iisdem apoliare, et in alios transferre, qui melius iisdem utantur. Sed in primis quum de salutis doctrina agitur, danda opera est, ut in Dei gloriam a nobis usurpetur. Nam si ingrati fuerimus, profecto potest eadem nos Deus privare: et ad alias nationes praedicationem verbi sui transferre, licet remotissimas et a regno Dei alienissimas, quae tamen illud admittant, et longe uberiores quam nos fructus ferant. Quamobrem omnibus nervis in hoc incumbendum, ut eo quisque muncre fideliter fungatur ad quod a Deo vocatus est, et in ipsius timore ambulet, ne nostra ingratitudine talibus beneficiis destituamur. Neque enim Deus est variabilis, aut propositum mutat: sed occasionem ipsi praebemus in nos iudicia sua exerendi quum dona ipsius profanamus, quae in ipsius gloriam et nostram salutem dicari et consecrari oportebat.
Sequitur deinceps : Porro triumphator in Israel non parcet, et poenitudine non flectetur: neque enim homo est ut agat poenitentiam. Quibus verbis Samuel quam supra tetigi sententiam confirmat, nempe Deo nihil deperiturum si Saul regia dignitate privetur: quod tamen ipse sibi poterat persuaders : quemadmodum hoc vitium in nobis tam altas agit radices, ut Deum nobis devinetum arbitremur, quum tamen ab ipso omnia habeamus, et nihil ipse nobis debeat. Sed quoniam beneficiis ipsius cumulati sumus, mirum in modum efferimur, et iisdem insolescimus, Deumque nobis obstrictum non sine insania persuademus : ac proinde contentum illum esse nostris blanditiis et industria oportere. At Samuel hie doeet, remoto Beet Saule, fortitudinem Israolis mentiri, et poenitudine flecti Deum non posse. Saul igitur videbatur excepturus, Deus in Israele me regem constituit, ac proinde populum mea cura et studio defendi adversus inimicos oportet. Quid ergo populo futurum est, si nullus rex amplius fuerit? Respondet Samuel, Dei decretum ab homine mortali non pendere: ac proinde humanis omnibus mediis deficientibus nihilominus tamen impletum et perfectum iri Dei voluntatem : et idcireo ait: Fortitudo Israel non mentietur. Quum fortitudinem ait, ostendit populum non suis viribus subsistere, sed unius Dei robore et fortitudine : ac proinde non pendere ipsius salutem ab humanis viribus, sed ab unius Dei tutela et protectione. Quamobrem dignisgima est observations sententia, Deum nunquam deosse ipsum amantibus, timentibus, et fiduciam suam omnem in ipso collocantibus. Deinde et hoc mentibus altius infigendum, omnibus humanis mediis et rationibus deficientibus nostro iudicio, Deum tamen nibilominus viam inventurum

133	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. gV.	134

qua sua consilia ad exitum perducat, nostris ea licet oculis non appareat : at non aliunde potentiam neque extra se quaesiturum qua suam voluntatem perficiat. Tanta enim est innata nobis malitia, ut infinitam Dei potentiam nunquam agnoscamus, nisi ipsemet oculog nobis aperiat, at disponat mentem nostram : itaque nunquam dixerimus ex nobis ipsis, Daum posse quae nobis desunt perficere: sod externa media tantum intuemur, at quae verisimilia magis apparent sectamur. Itaque quaeeunque oculis obiecta fuerint sic apprehendimus, ut summa aegritudine conficiamur, nisi ante oculos media conspicua sint quibus Daum auxilio nobis fore speremus
quibus si privari nos contigerit, turn quasi conclamatum asset, in desperationem ruimus. Quid ita vero7 Nampa non agnoscimus incomprehensibilem esse Dei potentiam: quae tamen variis modis sese apud homines ex immensa ipsius bonitate patefacit
etai facile rebus omnibus creatis carere possit. Quamobrem, quum variae illae rerum conversiones, quibus instar procellarum mundus iste concutitur, fidem nostram soleant vehementius commovere, adeo ut de Deo at eius providentia, mundumne administret, dubitemus, in mentem revocanda ista sententia est, Daum satis in se virium habere, at non opus ei esse ut eas aliunde mutuetur ad suorum protectionem: ac semper veracem esse: at proinde semel inceptum opus perfecturum, quod cum potentia inaestimabili, veritas at fidelitas coniuncta sint. Sed etsi decretum ipsius at consilium sit nobis incomprehensibile: quatenus tamen quibus indigemus se daturum promittit, in hac ipsius promissione conquieseendum. Quare quum Dei verbum fideliter at pure nobis praedicatur, etiam ad suam perfectionem venturum illud concludamus, licet ea impedimenta sese offerant, ex quibus humana ratio impossibile id esse iudicet: turn si malis opprimimur, vel saltem aliqua confusione obruimur, ad ipsius potentiam, quae nulla ratione minui potent, confugiamus, at in illo uno spem omnem at fiduciam nostram collocemus. Quare quum variis istiusmodi rerum perturbationibus agitamur, hac sententia tanquam clypeo tegamur, Daum non poenitere, id est propositum seu sententiam nunquam mutare. Caeterum antequam de Dei decreto aliquid speremus, cognoscenda ipsius est voluntas: ut certum testimonium habeamus eorum in quibus fiducia collocanda est. Nam si quid ipsi nobis ultro promitteremus, temero hue illuc impelleremur, at sola pertinacia niteremur, at inanes conatus assent. Sed si de Dei voluntate certiores facti fuerimus, quemadmodum de salutis aeternae certitudine satis firma testimonia passim habemus in sacris, necessario ad ipsum in conscientiae terroribus confugiendum: quandoquidem se tam benignum at misericordem erga non declarat, ut non in gratiam, quotiescunque

peccata sine fuco, sad cum vera poenitentia confitebimur, veniamque deprecabimur per Dominum nostrum lesum Christum, euius inviolata est fides, recipiat. Deinde in rebus diffieillimis ad eius auxilium concurrendum, ut valida sua manu nos adiuvet, at protegat: qnod omnino faeiet, si coram ipso deiiciamur at humiliemur. Atque hae nobis promissiones de vita aeterna fiunt: quibus adeo nos niti par est, ut licet coelum terrae misceri videatur, nihilominus tamen in ipsius bonitate speremus, quod nunquam earn poeniteat. Quod autem ad vitae praesentia statum attinet, etiam promissiones divinas habemus Daum nostri miserturum, at protecturum adversus tot pericula ne in illis pereamus. Neque tamen ea nobis tranquillitas at otium promittitur, quin variis modis exerceamur at affiigamur: sad quorum tamen felix exitus sit futurus: modo in patientia divinum auxilium praestolemur, eumque supplicibus votis at non ficto corde invoeemus: neque dubitemus quin suam in corpora at animas nostras misericordiam extendat. Quapropter si animis nostris promissiones ipsius altius infixae fruerint, at huius sententiae, Daum non posse poenitere, meminerimus, necessario concludemus nos spa nostra nunquam excidere posse: siquidem in Daum nulla cadit unquam mutatio. Ae proindo licet sus deque omnia vertantur, at totus mundus adversum nos conspiret, at abyssi ad nos deglutiendos apertae videantur, at cum inferis coeli adversum nos conspirent, cognoseamus tamen at certo persuasi simus veram fore semper istam Samuelis sententiam, nempe quod Daum nunquam poeniteat, at nos ad ipsum confugientes, auxilium in rebus angustis ab ipso accepturos. Contra vero contumaces at rebelles iram ipsius at ultimum exitium in capita sua derivaturos: quamadmodum illud est in Saule conspicuum, qui pro eo quod sibi a Samuele factam reprehensionem debuit animo resipiscendi admittere, non tamen destitit peccata peecatis cumulare, donee ad impietatis fastigium devenit, at in desperationem incidit.
	Quae sequuntur verba, nary esse		hamanum ut
agat poenitentiam, ideo adieeta sunt, quod ea est
mens hominum ut Daum illi tranaforment, at ad
suum modulum at captum dimetiantur. Itaque licet
prima fronte videri possit ista sententia minus Dei
maiestati conveniens, Daum mentiri non posse,
neque duci poenitentia, quandoquidem Daum esse
veracem nemo dubitat: tamen usitata scripturae,
quod ea sit hominum impatientia si externa media
non appareant, aut deficiant, ut de Deo diffidant.
Veluti si quis non habet repositam annonam ex
animi sententia, famem timebit; si quod imminet
periculum, repente animus concidet, ex quibus satis.
apparet Daum fieri hominibus similem. Quando
quidem enim promissis ipsius fidere non possumus,,
		9*

135	HOMILIA LVI.	136

neque eius auxilium patienter et cum fidueia exspectare, satie apparet Daum a nobis transftbrmari, et in ip.so mutabilitatem aliquam poni. Quamobrem apparet magmi momenti esse bane sententiam, quae tamen alioqui levior et Dei maiestati minus conveniens videri poterat : qua diffidentia et incredulitas nostra et pravae aliae cogitationes reprehenduntur, quum de Deo, sitne auailium necne allaturus, dubitamus. Quare vero dubitamus, quum promiserit is qui verax est: et qui etiam promissa sua iureiurando firmavit, ne a nobis in dubium revocentur? quare ad nobis fidem, faciendam ista non satin magnam vim habent? Nae satin iudicio nostro nos ‑prodimus, Daum non nostri similem nobis fingere, et eius potentiam ex nostro captu dimetiri. Idcirco erebrae sunt reprehensiones apud prophetas, quibus populo israelitico Deus exprobrat, non tantalp ilium habuisso fiduciam de drvino auailio quantam par erat. An vas me, inquit, hominibus similexu putatis? Na,e coelum et terram ego potius concutiam, quam ut vas. ad me toto corde vestro clamantes non exaudiam. Vestrae imaginationes et stultae cogitationes auxilio meo remoram iniiciunt
quare timorem pellite, diffidentiam tollite, ad me. accedite, et vobis perfugium ac solatium praebebo. Nam quum populus af$igitur, nullam superesse gratiam apud Daum sibi persuadet, et in peecatis ideo magis ac magis induratur, quum semel bane mentem induit, Daum nolle amplius misereri. Itaque hoc Deus exprobrat, inquiens: En ut non desinitis me homini mortali similem facere. Vos enim virtutis meae eaperimentum potentes testamini vas ei fidem non habere: sed potius, terrenis et caducis rebus niti : quad quid aliud est quarn Daum novum sibi fingere, neque in rerum creatarum numero habere? At no cogitate me posse unquam mutari. Quamobrem altius animis nostris infigenda haec est sententia, qua dicitur Deus non esse ut homo mortalis : quo in ipso. spem omnem nostram collocare discamus, et ab eius providentia pendere, nihil alienum ipsi ab ipsius maiestate fingentes, sed qualern. se verbo. suo patefacit agnoscentes. Ac si promissiones habeamus de rebus quae sensum, nostrum easuperant et rationi repugnant, fide supra mundum adscendamus: et in eius obedientia porseveremus, certo persuasi nohis satin semper fore, argumend in ipso gloriandi, quum toti in ilium recubuerimus, et conspirantibus licet adversum Qos rebus omnibus oreatis, satis in ipso praesidii adversus omnes illarum impetus habituros.
Iam vero agite, etc.

HOMILIA LVI.

30: At ille ait: Peccavi: sed nunc honora me coram senioribus populi mei. et coram Israel: et revertere mecum, ut adorem Dominum Deum tuum. 31. Reversus ergo Samuel sequutus est Saulem: et adoravit Saul Dominum. 32. Dixitque Samuel: Ad. ducite ad me Agag regem. Amalec. Et oblatus est ei Agag pinguissimus. .Ed dixit Agag: Siccine separat amara mors? 33. R ait Samuel: Sicut fecit absque liberis mulieres gladius tuus: sic absque liberis erit inter mulieres mater tua. Et in frusta concidit eum. Samuel coram Domino in Galgalis. 34. Abiit autem Samuel in Ramatha : Saul vero adscendit in domum seam in Gabaa Saulis. 35. Et non vidit Samuel ultra Saul usque ad diem mortis suae. F"erumtamen lugebat Samuel Saulem: quoniam Dominum poenitebat, quad constituisset regem Saul super Israel.

Iterum hie Saulem peceatum agnoseentem et confitentem audimus: sed, ut apparet, fiete et simuw late. Neque enim serio peccati sensu tactus est ad agend:am poenitentiam coram Deo, et sese coram ipso deiiciendum et humiliandum. Id. apparet ex eo quad licet Deus per Samuelem ilium exaucto~ rarit, regni tamen possessionem retinere, at quasi invito Deo regnare nititur. Itaque hoe effugium. captat ut Samuel ipsum comitetur, quod satin else ad populum in officio retinendum ne a se‑ deficiat arbitratur. Unde apparet ilium regni, tranquillampossessionem, a qua tamen Dei iudicio exciderat, sibi pollicitum esse: ex qaao. apparet confessionem illam et agnitionem peccati non fuisse puram et simplicem .neque sinceram, qua sere Deo. totum per= mitteret, et ita delictum agnosceret, ut veniam a Domino deprecaretur, et misericordiana consequere‑. tur : sed potius fictam et, simulatam : et ita voluisse cum Deo componere, ut solent qui suis exeditoribus satisfacere nolunt: quos plaeatos quidem.sibi cupiant; sed‑ vanis et ludicris effugiis. contentos: Annon vero conscientia illos aeris alieni: remordfib? non. urit illos. recordatio facultatum. alienarum~ quas absumpseruut? nonne mala fides, qua eon, quibuseum fuit ipsis negotium deceperunt, misenos arguit‑? Eadem sane omnium hypooritarum eonditio, est:quos vel in,vitos ad reddendam rationem‑ faetorum~ tandem. trahi oportet. Nam etsi din multumque, reluctati vana effugia quaerunt. ne in Dei cons‑, pectum veniant, illum tamen tandem iudicem, sen,tiunt. Turn. itaque eognitionem. aliqua‑m poccatorum, habent; se& simulatam et fietamt sine venitate et integritate:, huius rei exemplum est. hie in Saule, conspieuum. Peceavi quidem, iuqui‑t: sed, an: idea, coram Deo deiicitur; et; quandoqu‑idem‑ regnot in‑dign‑us. a Deg iudibatvs est‑, sese, abiicib, et,, oWn•

187	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. gV.	138

debita humilitate flagitii punitionem admittit? Minime gentium : sad contra ne tantillum quidem cedit, et contra renitens Samuelem rogat ut se coram senioribus Israelis et universe populo honoret. Es quibus verbis illum apparet non magno Dei timore duci, modo coram hominibus suam autoritatem retineat, et de sua dignitate nihil ipsi depereat. Nos itaque quoniam istud exemplum proponitur bominis omni sensu et ratione privati Dei iudicio, discamus non adeo mundum intueri quin magis in Del iudicia simus intenti : ac proinde peccata agnituri coolestis illius summique iudicis maiestatem intueamur, veniamque supplices deprecemur : ac si quam afflictionem immiserit ad nos castigandos, patienti et moderato animo feramus, et adversus stimulum ne calcitremus : et si Deus caram hominibus velit nostrum dedecus patefieri, ne contra gloriae nostrae studeamus : sad potius pudore suffusi Dei manum feramus. Summo enim commodo nostro fiet, ut detecta coram hominibus turpitudine nostra, et ignominia et opprobrio suffusis Deus peccata condonet, illaque perpetua deleat oblivione. Nam qui ambitions turgidi gratiam spud homines retinere, virique boni haberi volunt, suas sordes et inquinamenta tegunt olim nocitura: non aliter quam qui malum occultum celat, mortem sibi maturius conciliat; quod fuisset alioqui medicabile adhibito convenienti remedio. Detegi autem malum oportet, quod alioqui sue, fcetore et putredine lethale fit. Idem contingit its qui apud homines viri boni haberi, gratiamque‑ et autoritatem qua maxima valent retinere eupiunt, Dei interim obliviseentes : immo Dei et angelorum iud'cium et. condemnationem parvi facientes, mode hie coram hominibus absolvaintur nomenque suum retineant. Hine nascitrer, in: aitiia induratio :‑ hinc mali occulti labes et foetor accrescit, fethumque miseris adfert. Nos ilaque dyscamus ita nos; expend'ere et explorare, ut sponte coram Dee eompareamus, et in ipsius praesentia peccata nostra maxis. ae maxis condemnemus. Ac si, ut ante diiai, now ded'ecore et ignominia swffundi, et in exemplum produci, nostrumque dedecus evulgaxi: voluerit; patienter toleremus: et Deum precemur‑ uti dedecus illud in nostram salutem vertat, nostrosque sensus ita captivet, ut ipsius voluntati penitus acquiesoamus. In primis vero summopere‑ cavendbm ne adversus Deum, nos dedecore aliqun et ignominis afficientem pugnemus aut obloquamur : ne indurato et prwefracto anima malum in nobis occultum sepelamus; et ne pudeat nos coram‑ Dee nostranum aniinarum medico vulnera nostra detegere quibus medeatur: Sic facinorosi; homines, quorum flagitia deteguntur; cogitare debent, non temere id contingere°: sad quum occulta sua peccatw ease sibi pollicerentur: Deum illa velfe retegi praeter suam opinionem, et dle iisdem poenas

hominibus dare, ut paratam aeternam condemnationem fugiant. Bed pro ista cogitatione potius magis obfirmantur in flagitiis, ut videantur neque rations ulla. praediti, neque etiam quas tneriti aunt poenas laturi: et vehementer tam ipsi Dee quam hominibus reluctantur et indignantur omni posito pudore et verecundia. Nos vero caveamus summopere ne istis similes simus : Dee reluctantes, no longe sit deterior nostra conditio futura: quin potius Dee nostram turpitudinem palam evulgari volenti ultro subiiciamur et obtemperemus.
Et bactenus de verbis illis Saulis dictum esto, quibus rogavit Samuelum ut secum veniret, seque honoraret coram senioribus populi et coram Israele, ut ea ratione suam apud ipsos autoritatem retineret. Quasi vero Samuel Dei decretum posset immutare: aut posset apud homines autoritatem obtinere qui Dei iudicio et manu deiiciebatur. Deus tanquam fulmine ipsum lata sententia percusserat, et nibilominus hominum favorem et benevolentiam sibi pollicetur. Quod quid aliud eat, obsecro, quam Deum ex sue sensu metiri, et ipsi velut in faciem resisters? Procul a nobis absit tantus stupor: et Deum nobis infensum sentientes, ne a rebus creatis auailium egspectemus : nam ita maiorem in nos condemnationem accerseremus. Nihilominus tamen Samuel illum comitari voluit: nempe quad', ut heri attigimus, nondum venisset ezauctorationis illius tempus et momentum propbetae et hominum respectu : quad tamen apud Deum ratum erat. Bed nullus dum designatus successor fuerat, quem tames ipsum a Deo promissum oportebat exapeetari. David nondum unctus et inatguratus fuerat: id'eoque Samuel regem adhuc ad tempus colit, licet tamen d'ecreto Dei reiectum.
Deinceps dicitur Saul adorasse Dominum : quibus verbis indicatur ipsum solenne fecisse sacrificium. Non ergo manifesto in Deum fait impius, et divinae maiestatis contemptor : sad ita golent quorum non eat mans recta semper aliquam prae se ferre pietatem, et aliquem aplendorem, quasi Dee maxima subiici vellent. Bed non dubiuni eat qufri Saul fraudes in pectore agitaret, et rebellionem meditaretur, et aleret occultum virus, quad regno excidisset, quemadmodum id deinceps ipsa experfentia confirmabit, et Deum interim adoret. An vero istud tantum ut coram populo pietatem simulet? Minime quidem: sad ills sibi ipse imponiit: et ita peccatum peccato cumulat. Nam ita saepe solent homines pietatem simulare, quum tames nulla pietas in illa ficta simulatione sit, sod. mera potius hypocrisis. Bed maxima pars hominum d'um multis externis caeremoniis Deum coiunt, eundem sibi devinctum arbitrantur, quasi bene de illo merit'i, et' egregia`. quadam virtute praediti, quae cultum illum Dee et bominibus gratum reddere debeat. Verum nulla

139	HOMILIA LYI.	140

illic pietas, nulla sinceritas et integritas, sod mera simulatio et hypoerisis. Tale fuit Saulis sacrificium
externa nempe pompa, qua se Deo gratias aaere pro parta vietoria, et pro omnibus acceptis ab ipso beneficiis simularet. Nam si quod corde premebat exprimere ausus esset, minime dubium est quip adversus Deum blasphemas voces evomuisset, et de solio detrahere esset conatus, si nihil reluctando promovisset. Quamobrem discamus non solis externis ritibus et caeremoniis, veluti vel genuum flexione, vel manuum in coelum elevatione, vel aliis istiusmodi signis reverentiae et humilitatis Deum adorari : sod oportere corda nostra repurgari ab omni fraude et simulatione: et eum in veritate, ut psaltes loquitur, invocari, scientes non esse ipsum propinquum nisi sic ipsum invoeantibus, id est sese explorantibus, et ad seriam peccatorum cognitionem venientibus, seseque totos ad ipsius obsequium componeutibus, et quamcunque ipsi correctionem immittere placuerit, ferre patienter paratis: et nihilominus tamen in bonitate ipsius inaestimabili fiduciam omnem suam ponentibus, quod probe sciant castigationes illas quibus corpus afficitur, in salutem seternam animarum suarum cedere. Atque ista sola vera est invocandi Doi ratio.
Sequitur Samuelem iussisse ad se Agagum regem Amalecitarum adduci, et venisse Mum pinguissimum. Vox haec varie exponitur, alii enim exponunt venisse cum delitiis, quae una est significatio vocis hebraeae. Alii pinguem exponunt, quasi venerit ad Samuelem bone curata cute, ut regem decebat. AM gressum regium et superbum intelligunt, ut viri fortes.et magnanimi fortiter occumbere malunt quam ignominiose vivere. Nam se quum antea rex fuisset, iam captivum in vinculis teneri videbat, of haec illum cura vehementer urebat, quod nulla spes aflulgeret, redimendae libertatis: of non haberetur pro rege, caesis ad unum omnibus ipsius servis. Neque vero mancipiorum more se haberi videbat, quorum vita tutior est, sod de vitae salute incertus, inglorius, perpetuam ignominiam, et generis omnis contumelias metuebat. Atqui regiam dignitatem sponte conditioners illam subire rarum est, et valde difficile. Ergo ilium mortem non extimescentem superbo ad Samuelem venisse animo quidam existimant, ut miseram illanr conditionem in quam inciderat semel forti animo deponeret. Alii vocem interpretantur, cum vinculis, ut vinctus ad Samuelem venisse dicatur, et ita indicetur non fuisse ilium a Saule favore aliquo et benevolentia reservatum, sod triumpho potius destinatum. Quibus verbis etiam docemur Saulem, licet non omnino illi pepercerit, tamon non propterea culpa vacuum, quandoquidem latam a Domino sententiam per os Samuelis non impleverat: non ideo, inquam, culpa vacuum quod vinctum Agagum reservaret, siquidem

oportebat ipsum sine contradictione Dei mandatis quae Samuel pertulerat obtemperare. Hine itaque discamus non satisfacere indices officio sue, si crimen aliquod gravioribus poenis dignum leuioribus puniant, sod oportere punitionem offensae respondere. Si quis enim, exempli gratia, quopiam admisso delicto puniatur severiore poena: et alter eiusdem criminis reus leviore mulctetur, nulla potent in illa inaequalitate esse iustitia. Quamobrem quo proclivius in hoc vitium iam inde a saeculo feruntur homines, eo non attentius doctrinam, quae hoc loco proponitur, oportet expendere : Saulem nempe licet Agagum in vinculis haberet, non ideo tamen coram Domino culpa liberatum, etsi non amice ipsum ad mensam admitteret, sod durius haberet, quandoquidem Deus ilium iusserat interfici. Yitam itaque Agago Saul concedens in Deum iniurius et eontumeliosus fuit: at proinde merito sua rebellione debitam illi poenam in suum eaput derivavit.
Sequitur venientem Agagum cognovisse propinquam sibi mortem. In quibus verbis quaedam etiam inest diffieultas. Vox enim bebrea'1L‑t passim in scriptura significat vel revelare, vel declinare. Itaque simpliciter exponi posse videtur : Morn declinat, vel avertitur a me. Sed quia sensus alienior est, idcirco declinare alii accipiunt pro venire et irruere: quasi dicat: Mors declinat, non ut a me avertatur, sod ut in me impetum faciat. Utraque tamen expositio locum potest obtinere. Nam si simpliciter in genuina significatione vex illa Declinare sumatur, dicemus Agagum sperasse Samuelem sibi condonaturum. Quomodo enim mortem a prophetis divinis in quorum veniebat manus metueret, a quibus contra veniam exspectabat? Sic ergo potest hie locus exponi, ut Agag prophetae personam intuitus sibi persuadeat, se ab ipso dimittendum et absolvendum; qua in re vehementer fallebatur. Sin vero declinare pro irruere sumatur, tum dicemus Agagum veluti morti propinquum, exspectare sententiae exsequutionem. Porro si sonsum ilium sequamur: Agagum spem aliquam salutis concepisse, quod in manus prophetae incidisset, ex eo perspicimus quam multi misericordia divina quae in verbo ipsius praedicatur abutantur : quod nimirum specie misericordiae ins omne aequum corrumpi et perverti velint. At vero nonne Dei verbo remissio peecatorum praedicatur? Quare ergo ubi evangelio locus est tanta severitas exercetur? Yerum enimvero tam individuo nexu haec inter se iunguntur, ut nullo modo separari queant. Primum enim Deus vocat peccatores ad poenitentiam : et nulla ratio alia est reconciliationis cum Deo. Quare licet centies millies Doi gratia nostras aures personet, quicunque in malefactis perseverant, non veniunt in partem istius promissionis, et longe

141	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. Xv.	142

opinione falluntur si evitata condemnatione volunt in numero iustorum haberi. Atqui etiam Deus gratiam suam minime astringit ad vitam praesentem. Et fit istud conapicuum latronis illius exemplo qui cum Domino nostro Iesu Christo in ligno pependit, qui licet a Deo in gratiam receptus, et de salute sua ab ipso Domino servatore Iesu certior factus, tamen meritas fiagitiis prioribus poenas dedit. Quapropter quum audimus in evangelio Dei gratiam nobis offerri, peccatorumque gratuitam remissionem, non ideo tamen sequitur Deum nor non eastigare corporalibus poenis in hac vita, quibus tanquam alexipharmacis erudiamur, ant quibus care dometur, et acrius ad seriam poenitentiam atimuletur. En quomodo Deus interdum quidem manu propria saepe nor castiget, vel hominum utatur ministorio, et tamen nostri misereri non desinat. Quapropter nemo sibi sinat imponi, ut Agagum hie videmus a se ipso deceptum, quasi nor omni correctioni et castigationi eximamur praedicatione remissionis peccatorum, et non imputationis praeteritarum transgressionum. Yerum Agag procul aberat a sensu misericordiae divinae: nam licet misericordiam se a Samuele speraret consequuturum, non tamen doctrinam ipsius amplectebatur, nullo Dei timore ducebatur, nullam religionem habebat, et interim se mortem evasurum sibi persuadebat. Nae stulta et atupida fuit haec opinio. Sic multos videas perfrictae frontis bomines, ultro Doi bonitate abuti, sibique omnem impunitatem polliceri, quod Dominus nester Iesus Christus in mundum venisse dicitur peccatores servaturus, licet tamen laxis habenis cum summo Dei contemptu in quaevis flagitia praeoipites ferantur, et ad quodvis malum fiant audaciores. Hie itaque videmus nullam a Deo sperandam misericordiam, nisi quibus peccata displicent, et qui se ipsos condemnantes eoram:Dei maiestate tanquam reos sese sistunt, et suppliciter veniam deprecantur.
Transeamus ad Samuelis verbs, quae summopere nobis aunt observanda: Sicut, inquit, fecit absque liberis mudieres gladius tuns : sic absque liberis erit inter mulieres mater tua. Quibus verbis Samuel futurae istius caedis Agagi iustitiam et aequitatem commendat, quae neque crudelis sit neque vitio verti cuiquam possit: red iusto Dei iudicio nitatur. Si Agagum dicimus deceptum esae dicentem, mortem amaram a se declinasse, Samuel his verbis illum reprehendet et increpabit, quasi dicat: Quo vero iure to putas ereptum ex morte qui tantam crude= litatem, dum viveres, exercuisti? qui multas mulieres liberis orbas fecisti, et multos liberos parentibus privasti, multasque viduas reddidisti? Nae in tabular ista relata aunt, quorum tibi iam reddenda ratio eat. Neque sane abs re Samuel its compellabat virum : quandoquidem improbi, quum

impendentes sibi poenas vident, solent vehementer commoveri, indignari et dentibus frendere, et adversus Deum et homines stomachari et insurgere. At Samuel feritatem illam contundit, doeens nullam superesse apem salutis et vitae, quod meritam mercedem illum oporteat referre, et factorum praemium. Its solet scriptura minari fore ut eadem mensura remetiatur its qui proximos laeserint, et iniuria aliqua vel contumelia affecerint. Idoirco Esaias olim dicebat: Yae tibi qui praedaris: nam et erunt qui to depraedabuntur. Quae comminatio praesertim ad babylonicam monarchism spectavit, rapinis et spohis multorum populorum plenam. Sane turn in Oriente regnum illud babylonieum maxime florebat, et tutum ab omni periculo videbatur : red tamen ipsum oportuit quae ingesserat tandem evomere. Quare, ut diximus, isti hcet summos honores occupent, et viribus polleant: tamen legi subiiciendos, et qua mensura fuerint aliis mensi eadem sibi remetiendum aciant. Quid igitur nobis futurum putamus, si isti bomines divinam ultionem non effugiunt? An impunitatem sibi pollicebuntur infimae conditionis bomines si alii alios depraedentur? Nae si qui autoritate et viribus pollent non eximuntur meritis poenis, etsi privilegio quodam sacrosancti videntur, qualis aliorum futura eat poena? Nonne Dei contemtores, contumaces et refractarii, praedones, foeneratores et istiusmodi homines qui male delectantur horrenda condemnatio manet? Ex Samuelis igitur oratione ad Agagum in primis colligamus oportere indices capitali supplieio aliquos condemnantes manifestum facere se nuila alia quam officii ratione sontes tali poena mulctare. Ideirco non sola simpliciter capitis sententia in sontes fertur, red adieeta etiam criminis declaratione: quod non tantum sontes, red etiam omnes qui adatant plurimum afficit. Et ea ratione iustitiae autoritas et aequitas ab omni violentia et rapinis discernitur. Yeluti si, exempli gratis, rex quispiam pro arbitrio hunc vel illum interfici iubeat, quemadmodum apud Turcas hodie morem obtinere videmus, non ea iustitia red violentia et latrocinium dicetur. At si criminis significatio accesserit, tum apparebit aequitas iustitiae, qua non tantum obtreotatoribus, et maledicis os occluditur: red etiam supplicium ahis documento eat, ut in Dei timore et officio quisque retineatur. Caeterum meditanda ista sententia, quam Deus ipse per Samuelem protulit, ut in hac doctrina magis ac magis egerceamur; nempe eos qui sanguinem humanum crudelitor effuderint, tandem in Dei manum et iudicium casuros, rationemque olim ipsi factorum reddituros: quemadmodum ipse Dominus Genes. cap. 9. loquitur: Bins qui sanguinem humanum efluderit, etiam fundendum, neque tantum facinus unquam impunitum fore. Quod sane iudicium exerect Deus saepe in hoc mundo

143	H0311LIA LA'I.

per iustitiae administros. Cessantibus autem illis et officio non fungentibus, Deus ipsoment miris modis operatur, et bomicidas istiusmodi licet ab hominibus peeuniariis muletis tantum affectos ita iusto suo iudicio persequitur, ut quibusvis fiat manifestum Deum in coelo et terris dominatum exercere : licet hominum malitia maxima ubique regnet confusio. Tanto igitur maior hie nobis adhibenda cautio, ut neque vi ulla, neque iniuriis aut contumehis proximos afficiamus, quanto est illustrior Domini do Agago vindicta. Quare si proximum iniuria affecerimus: Deum nos gravem adversarium habere sciamus: et si vitam innocentium profuderimus, nostram etiam profundendam. Neque vero morte illa corporali propterea Dei satisfactum esse iudicio sic arbitremur, ut coram ipso absolvamur
sed potius mortem illam sciamus esse veluti tesseram et signum sequuturae olim horrendae illius mortis aeternae omnibus istiusmodi sanguinariis et homicidis praeparatae. Haec igitur doctrina ex istis verbis Samuelis eruenda et retinenda nobis est, quibus Agagum compellarls dixit, cum qui mulieres multas liberis suis orbas fecerat, matrem etiam sine liberis habiturum : quasi dicat : Tu Agage fuisti multis iniuriosus, to etiam cruentus multos infantes trucidasti, to multas mulieres liberis orbasti, et multos orbos parentibus effecisti, to ergo iam tuo ipsius gladio morere, et quam aliis intulisti cladem patere. Nunquam ergo abeunt inultae et impunitae rapinae, caedes et homicidia, licet Dei vindiota pedetentim progrediatur, quae suo tandem tempore severior advenit. Caeterum observandum : Deum poenas ab Agago de propriis peccatis reposcentem, non oblivisoi priorum illorum, quae ante tot saecula se ulturum minatus fuerat. Nam quare Deus Saulem voluit Amalecitas bello persequi? Nae non tantum ulturus extorsiones et violentos impetos ipsorum a decem annis aut viginti: sed poenas repetiturus de eo quod pro viribus patres ipsorum conati fuissent populum Israeliticum arcere a possessionc terrae Chanaan, tot ante saeculis patribus ipsorum promissae : quod Dei promissionem gratuitam irritam facere voluissent: quod ecclesiae Dei fuissent hostes infensissimi: quod fratres in itinere ex improviso adorti essent, et sine occasione sanguine sibi iunctos lacessivissent. Deus itaque turn sontentiam ediderat adversus Amalecitas de funditus ipsis exstirpandis, et quidem iureiurando exserta super thronum manu confirmarat et ratum fecerat, se nunquam Amalecitis parciturum. Et quidem minas illas in tabulas refcrri iusserat in perpetuam memoriam, donee tempus implendae istius condemnationis impleretur. Saulem itaque Deus hanc provinciam suscipere iusserat. Ergo iam tot ante saecula illatas Israolitis iniurias Deus ulcisci voluit. Tercentum enim anni lapsi erant ex quo in ipso

deserti ingressu proficiscentes in terrain promissam Israelitas prohibere transitu conati fuerant, quo tempore nondum erat Agagus natus. Ex quo fit conspicua Doi vindicta in illud peccatum quod obliteratum videbatur, et perpetua oblivione deletum: quae tamen etiam peccata tam ipsius Agagi quam maiorum eomplexa est. Haec vero quo melius a nobis menti comprehend an tur, observandum quod Deus Abrahamo dixerat: Amorraeorum iniquitates nondum venisse ad iustam mensuram et cumulum. Deus turn adversus populos in quorum medio vivebat Abrahamus fert sententiam: qui sane dignissimi iam turn erant punitione, si ex iudicii sui severitate voluisset cum ipsis agere: verumtamen Deus nondum impletam ipsorum mensuram ait, et nondum impletum vindictae tempus : quasi diceret, illos nondum ad maturitatem venisse, sed loco et tempore puniendos. Atqui plus qnam ducenti quinquaginta, immo plus quam tercentum anni lapsi erant, ex quo Deus ipsis comminatus fuerat. Nam quadringenti et triginta anni intercesserant a prima promissione facta Abrahae, ad exitum usque populi ex Aegypto. Sed quomodo dieit se illos puniturum, quum tantum temporis effluxerit? In lege sane Deus dicit se puniturum iniquitatem patrum in filiis usque in tertiam et quartam generationem. Ex quibus apparet Deum punire mortuos in ipsorum progenie, et patieuter eos qui iam tum digni erant internecione tolerare: quibus etsi videtur ignoscere, non tamen ignoscit, sod. patienter tolerando condemnationem ipsorum aggravat, si perstiterint in pervicacia et obstinatione. Qluod si corpoream vindietam illos effugere contigerit, tanto magis horrendam animis ipsorum reservari certum est. Caeterum. quum liberos illorum post lapsos annos tercentum a lata sententia ulciscitur, nemini tamen iniuriam faeit. Nam quum et illi. Dei spiritu destituantur, peccata peccatis cumulant, et malum malo, et in peius semper ruunt, donee ad summum iniquitatis cumulum devenerint, cuius vindicta differri amplius non possit. Ex quo fit manifestum
Deum non ita ulcisci peccata patrum in liberis,, ut ipsi lint innocentes et iusti: et insontem non luere poenas pro some : sed Down tanta semper aeq.uitate et iustitia sua iudicia dispensare, ut peecatorem puniens post ducentos annos, aequissima tamen semper illa sit punitio, et non possit qui plectitur conqueri se pro alterius peccato poenas sustinere, quum sibi satis sit culpae conscius. Sic, exempli gratia, quum Chananaei ab Israelitis caesi fugatique. runt, etsi din dilata sententia fuerat, non poterant de ea conqueri, quod digni essent qui funditus exstirparentur: ut si quis defensionem illorum susciperet, dedecore obrueretur, quod Dei iudicia semper iustissima reperiantur. Idem in Agago conspicuum: quem Samuel dignas factis suis poenas luiturum ait, quod

145	IN I. LIB, SAMUEL. CAP. XY.	146

saevus et crudelis fuisset, quod sanguinem huma~ num fudisset, quod multas uxores viduas reddidisset. Et tamen diving ultio in ipso peccata iforum ulciscitur qui iam ante trecentos annos mortem obierant. Sane, et inde apparet Deum vetera pemata exquirere, quae sibi soli cognito tempore pfuniat, Hine discamus Dei infinitam sapientiam adorare, et consilium ipsius aeternum revereri, et in omni humilitate quidquid sacra docet scripture. recipere: Et quidquid humana ratio dictet, os tamen olandcre, et in arcana Dei iudicia non ulterius inquirere. Quid enim, quaeso, profuerit adversus ipsum oo‑blaqui 7 Quare quaecunque tandem exerceat iudieia; quae nobis insolentia videbuntur, ne tamen quidquam adversus ipsum obloquamur: quandoquidem sue semper illi iudiciorum constat ratio. Iaterea nostram arrogantiam et temeritatem in serutandis ipsius iudiciis observabit, quam suo etiam tempore ulciscetur. Quamobrem etsi humanae rationi non appareat omnium Dei iudiciorum ratio, tanquam iustissima tamen suspiciamus.
Et hactenus; quae very sequuntur quandam d:ifficultatem in so continent, quod dieitur Samuel in frusta concidisse Agagum coram Domino in Galgalis. An enim ipsemet hominem interfeciO Its= que hie primum observandum est, its temporibus non: eam quae nunc obtinet fuisse consuetudinem: et iustitiae ministrum esse non fuisse inhonestum
corruptis vero deinde saeculis factum, ut de faci
norosis non sumatur supplicium, nisi por publicum
lictorem, ad hanc rem ordinatum. Deinde certum
illud	esse, Samuelem a Deo regia potestate et au
toritate armatum, iubente AQagum interfxci. Neque
enim	Samuelis officium erat Agagum interimere:
sod tamen cessante Saule et officium non: faciente,
Samuel rem perfecit. Quod vero Saul sine contra
dictione id permittit fieri, in eo videmus illum ve
hxti fraeuo quodam cohiberi : sed tamen tanguam
simulatum hominem, cuius cor non erat prorsus
alienum a rebellione: sod qui nunc prophetamut
nuper	populum, metuat: et dubius ac incertus con
sihi modo in hanc modo in illam partem propen
deat.	Quamobrem non est adseribenda Sauli laus
aliqua virtutis: sed sciendum a Deo fuisse veluti
belluam quandam fraenatum. Deum itaque vide
m,us Samueli novum veluti robur ad hoc opus suf
fecisse, quod alioquin a se non haberet. Nam, u.t
vidim.us, ad summam senectutem pervenerat, quae
frigida plerumque et infirma est. Agag autem flo
rente	adhuc aetate videtur fuisse: et licet aetatem
ipsius ignoremus, tamen non fuisse confeetum se
aeetute verisimilE est. Porro non tantum caesus,
sod in	frusta. discerptus a Samuele dicitur, tanquam
si mollissimum, quid coneidisset. Nae omnino sta
tuendum Dei manum tantam vim Samueli dedisse:
Unde)	manifeetum, est Samueli munus regium. com.
	Calvvni opera. Vol. ggX.

missum, etsi prophets erat: Deumque voluisse ut quod Saul officium neglexerat, ipse Samuel implerat.
Tandem dicitur Samuel abiisse in Ramatha, et non vidisse ultra Saulem usque ad diem mortis suae, verumtamen luxisse illum, quoniam Dominum poenituisset, quod constituisset regem Saul super Israel: Samuelem verisimile est comitatum Saulis deseruisse, ne videretur vanis illum comminationibus terrere voluisse: sed potius ut decretum irrevocabile esse demonstraret. Its reeedens a Saule propheta palam testatum f'ecit se. tanquam Dei legatum ipsum coarguisse, et ut habebat in mandatis a Domino poenas minatum esse. Tali constantia praeditos esse oportet Dei servos, quibus divini verbi commissa est praedicatio : ne peccatores veluti per transennam de peecatis arguant, et deinceps ipsis adulentur: quemadmodum plerosque videas egregie simulantes viros probos et fortes in docendo et arguendo, qui peccantem quidem admonebunt: sed, si perseverantem in peccatis viderint, dissimulent et adulentur. Atqui hoc est in Deum ipsum peccare, et ipsius maiestatem irridere. Sane peccatores de peccatis admoneri par est, et si convertantur ipsorum peccata perpetua sunt oblivione obliteranda, immo et ipsis animi addendi spesque facienda nunq.uam. ills‑ ipsis exprabranda, Bed si contra Dens iusto iudicio.persequitur peceatores; qui adawniti quxdem res‑ipiscentiam, simuleat; sed ad ingeniem subrode revertantur, hune Dei contemptum manifestum ipsius suos servos odisse et persequi oportet. Quare Samuelis hac in parte landandam eonstantiam, sciarnus; quod non semel ant iterum. tantum Sa.uh declararit esse ipsum a Deo reiectum : sed quod eum deseruerit et tanquam deploratae salutis hominem reliquerit. Quod autem adiicitur luxisse ipsum Saulem, quod regia dignitate depulsus a Domino faisset, deelarat Samuelem ab omni ambitione fuisse alienissimum: .vidimus enim Saulem in Samuelis locum substitutum. Atqui ut sunt homines honoris cupidi, si quis aliquem in locum suum substitutum viderit, fieri non potest quin quodam stomacho moveatur. Sed quod Samuel Saulem luget, satis declarat ipsum neque honoris gut dignitatis cupidum, neque primariae in reliquos autoritatis appetentem, gut laudis avidum. Sponte enim cessit, et libenter de dominatore factus est subiectus. Idcirco itaque Saulis casum non lugere non potest, quod reiectum et reprobatum illum a Domino cognoscat. Saul contra non legitur idem de Samuelis discessu a se fecisse, verum potius callum obduxisse, et obduruisse instar belluae, et in eam rabiem conversus ut adversus ipsum Deum insurrexerit, et sibi tandem. menus et ultimum exitium attulerit. Hine admonemur exeultantibus et triumphantibus improbis hominibusy nobis potius flendum et gemendum non tantum peceata nostna agnoscentibus:, sed: im10

147	HOMILIA LVIL	148

proborum vicem et exitium impendens miserentibus. Dominus noster Iesus Christus dixit Noachi temporibus ills fuisse bominum studia, ut domos splendidas aedificarent, genio indulgerent, luxu diffluerent, interea dum Noachus magno labore arcam struebat: et mundi praedictum exitium imminens sine dubio lugebat. Quare Davidem nos oportet imitari, dicentem se saepe in lacrymas pro inimicorum salute eflusum, quum praesertim illos Deum ofendendi finem nullum facere conspiceret: et quum improbos homines veluti amentes conapiciemus sibi delicias facere adversus Deum insurgentes, nullum finem faciamus flendi et imminentem illis condemnation em lugendi: non tantum quod suis peccatis Deum provocent: sed qnod creaturas ad imaginem Dei factas eo amentiae devenire conspiciamus, et sua pervicacia tantum exitium in so accersere quod nos horrere oporteat, quum in oculos incurrit.
Superest vero etc.

HOMILIA LYII.

CAP. gVI.

1. Dixitque Dominus ad Samuelem: Usque quo to luges Said, quum ego proiecerim eum ne regnet super Israel ? Imple cornu tuum oleo, et veni ut mittam to ad Isa"a Bethlehemitem : providi enim in iliis eius mihi regem. 2. Et ait Samuel: Quomodo vadam? audiet enim Saul, et intericiet me. Ft ait Dominus: Yitulum de armento tolles in mane tua, et dices: Ad immolandum Domino veni.

Nondum ad regni Saulis finem pervenimus, et nihilominus tamen hie videmus Deum de successore populo sue, providisse, licet nondum illum in regni possessionem esset missurus. Et supra vidimus etiam eadem ratione Saulem, non statim postquam a Deo per Samuelem esset rex designates in sedem regiam evectum fuisse: sed aliquamdiu in abiecta illa et hutnili conditione in qua privates in aedibus paternis vixerat remansisse, et ut bubulcum et agricolam terram coluisse. Idem et Davidi hoc loco contigisse docemur. Neque enim primo quoque tempore unetio ipsius suum effectum sortita est: sed servo fideli sue, Samueli Deus indicare voluit, se non idoo quod Saulem reiecerat populi sui curam omnem abiecisse, .neque oblivioni tradidisse, ac proinde neque propterea fore conditionem ecclesiae deteriorem. Atque hic est verborum illornm sensus, Deum Israelis non mentiturum, neque etiam poenitentia ductum iri. Quaecumque igitur conversiones commutationesque rerum accidant, tamen earum eventum ita moderaturum Deum sciamus, ut suorum semper recordetur

ac misereatur, neque unquam spe sua frustrentur qui in ipso fiduciam collocarint, quod Deus non sit instar hominum vanus et mendax: sed ipsius veritas in aeternum maneat, et licet coelum terrae misceatur, et sus deque omnia ferantur, semper incolumis appareat. Notandum igitur nobis, in hac Davidis unctione Deum patefecisse, Saule licet exauctorato et regno pulso, promissam tamen suam graham et tamdiu exapectatam, minime abolitam
nimirum, fore ut caput populo praeficeretur, quod divinam maiestatem repraesentaret, et in omnium salutem cederet, usque ad Domini nostri Iesu Christi adventum.
Sed quandoquidem singula non possunt hoc momento sigillatim explieari, agite quem textus ostendit ordinem sequamur. In primis obiurgatum a Dec Samuelem videmus quod Saulem indesinenter lugeret. Hie vero luctus, ut heri doeuimus, a singulari virtute manabat. Nam Samuel, ut home, erat, etfut sunt hominum mores, potuisset Sauli regiam dignitatem invidere: sod, ut apparet, se non respexit, neque sui euram ullam habuit, quin potius totius populis commodis et utilitati studuit. Quare metuens De qua sublato Saule confusio in regnum incideret, flebat et lamentabatur: qui sane bonus sanctusque zelus fuit, et Deo procul dubio probatus: sed excessus in eo vituperabilis, quod flendi modum non fecerit. Peccasse tamen Samuelem etiam merito quis dixerit, lieet non immodico luctu Saulis repulsam lugentem : quod divino decreto de Saulis reiectione sine contradictione et simpliciter acquiescere ipsum oporteret, et non tantum acquiescere Dei voluntati, sed eadem etiam laetari: quomodo nor, etiam Domini nomen in omnibus ipsius operibus decet benedicere. Flens itaque Iugensque Samuel videtur aliquo modo Deo reluetari et contradicere velle: neque eo usque posse deiici et humiliari, ut quod Deus fecit approbet, eique consentiat. Quod primum fidei christianae repugnat ex diametro: deinde miserrimam eius hominis conditionem esse necesse est, quod mortalis autoritati Dei subiici non possit, neque probare quod ipsi visum est, nee eius deeretum ut bonum et iustum agnoscere et admittere. En ut prima fronte videri possit Samuel lugens Deum offendisse. Sed hie observandum, posse quidem nonnunquam homines passionibus abripi, non quidem Dei voluntati eontrariis et repugnantibus, sed non tamen omnino eonsentientibus. Exempla satis frequentia vitae nostrae curriculum nobis suppeditat. Veluti, si quis uxorem, vel liberos, vel parentes habeat, quibus longiorem vitam optet, naturali orzoeyj ad hunc affectum impellitur, et officio sue, fungitur, ac proinde recta et naturalis illa affectio laudabilis est. Verum tamen Deo aliter videbitur, et vel parents, Vol uxore, vel Boris orbare illum volet: quorum

149	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. gVI.	150

sane iactura, vel uxoris, vel liberorum laetari minime. poterit, quasi ex animi sententia et arbitrio ipsi cessissent, sed variis potius curis et molestiis angetur, neque etiam lacrymi8 et questibus abstinebit. Quaero itaque an ille sit propter lacrymas et curas coudemnandus. Minime gentium. Nam, uti dixi, licet omnes humani affectus non sins divinae voluntati consentientes, non ideo tamen contrarii aut repugnantes. Ac sane modo sit lacrymarum et luctus aliquis modus, et impatientia non accedat, qui ob res adversas sibi a Deo immissas lugent magis suam obedientiam produnt, quam multi qui videntur quidem omnino sese Dei voluntati permittere, et eius mandata ultro exsequi, quorum tamers mala menB et malus eat animus. Exempli gratis : si quis uxorem, liberos, parentem, aut alium quempiam propinato veneno tollat, Dei quidem decretum illum exsequi certum eat, cuius in manu vita omnium hominum posita eat, quam ipsi neque retinere, neque producere, ne ad momentum quidem, sine Deo possunt. Verum tamen illum eundem Dei voluntati prorsus repugnare et contradicere cerium eat, quatenus suam voluntatem Deus patefecit, et officium cuique praeseripsit. Itaque ex istis apparet posse quidem homines afffictionibus quae a Deo immittuntur moveri et tristitia affici, neque tamen ideo contra ipsius voluntatem reluctari: quod illi affectus sint naturales, et fieri non possit quin istiusmodi casibus vehementer natura duce afficiantur. Verum hoc opus, hie labor eat, aflectibus istiusmodi modum ponere, eosdem fraenare, agnoscentes hane omnium affiietionum et luctuum conclusionem ease oportere, ut Dee debitam obedientiam reddamus, eiusque nominis gloriae et amplificationi magus ac magus studeamus, et ad eius nos voluntatem sine repugnantia componamus. Caeterum quod diximus Samuelis luctum videri potuisse fidei coutrarium, observandum nos in rebus istis temporariis nonnunquam. adeo caecutire, ut perapicere non possimus Dei consilia, quae tamen ipse nobis patefecerit. Exempli gratia, Samuel audierat Domini 8ententiam de Saule exauctorando, et de regia dignitate deturbando: sed tamers non potest primo intuitu quinam id fiat animadvertere. In istis tamen difficultatibus Samuel generalem fidem retinet, eorum quae de Saule Deus decreverat: hinc lacrymae ipsius, hinc luctus ille perpetuus: adeo ut nihil hie temere susceperit, ut solent fanatici homines indignari, nisi Deus omnia ex ipsorum voluntate administret. At Samuel agnoscens unctum Saulem Dei mandato, non potest repente reverentiam illam quam domino et regi debebat abiicere et oblivioni tradere, unde apparet illum non sponte a Dei verbo recessisse: Bed tamers non satis in peculiari hoc facto animadvertisse, quid a se Deus postularet, nempe ut agnoseeret Deum velle Sauli abrogate imperium

quod dederat, quod ipsius voci non		obtemperasset:
et posse rebus deploratis succurrere, atque idcirco
ab ipsius providentia pendendum		ease. Sed ista
Samuel non potuit discernere: ac		proinde iuctus
et lacrymas ipsius dicemus non ab		infidelitate ma
nasse, sed ab ignorantia eorum quae Dominus hie
singulariter decreverat. Etsi ipsemet		supra dixerat,
Fortem Israelis mentiri non posse neque duci poe
nitentia: verum, quod homo erat,		veluti nubibus
quibusdam et densa caligine prohibetur claram, lu
cem intuori: ac proinde luetum ipsius condemnare
non possumus tanquam voluntati Dei repugnantem,
aut a fidei fundamentis alienum. Quin imo fit no
his hie conspicuum, qua virtute et magnitudine
animi, qua conatantia prophetae officium fecerint,
licet tenerrimis affectibus commoti		fuerint. Nam
iussus Samuel Saulem alloqui, non		reformidabit in
os illi dieere, Dens successorem to meliorem elegit : to
regia dignitate es indignus. Ne puts Deum non posse
teque tuique similibus carere : nam sine to ratio
nem ecclesiae suae servandae facillime inveniet:
to veto funditus exacinderis et ex etirpaberis. En
sane invietam prophetae constantiam et magnani
mitatem, quam nulla humana affectio vel pertur
batio labefactavit: sed quae potius instar angeli
cuiusdam ista humana omnia superavit. Sane its
Dei apiritus Samuelem ad officium sibi commissum
faciendum impulit et gubernavit. Neque tamen id
obatitit quominus ergs Saulem sese ut par erat mi
sericordem praebuerit, ipsius exauctorationem et
abrogationem defiens et lugens. Idem de ahis omni
bus prophetis sentiendum, quorum idem animus
fuit. Nam quum in improbos homines invehuntur
et de peccatis illos arguunt, et comminationibus
persequuntur, dicas eos furore potius aliquo quam
humano apiritu impelli, et se homines natos obli
vioni tradidisse, et eos quos compellant non agnos
cere fratres suos et propinquos: tanta eat ipsorum
in increpandis hominibus vehementia, ut quum Dei
nomine iudicia ipsis denunciant, non esse amplius
homines videantur. Et nihilominus		tamen eorun
dem etiam quos increpabant vicem doluisse et mi
sertos esse conapicimus, deque ipsorum salute ma
xime sollicitos fuisse: atque idcirco magnopere
affectos quum imminentem in illos		Dei vindictam
intuerentur, quam lacrymis avertere nitebantur.
Its Ieremiam audivimus vehementer ingemuisse
propter propinquum Hierosolymae excidium, et in
perpetuo luctu iacuisse, optantem oculos suos fieri
fontem perennem lacry.marum noctes diesque ma
nantium. Nam quale istud votum eat fontem fieri
lacrymarum oculos, nisi quod its testatur se non
posse lacrymando et deffendo miserum populi sta
tum satiari, ,quern propria morte cupiat redimere7
Et tamen quid aliud dieas prophetas		spirare quam
ignes et .fulmina, quoties tanto ardore Dei senten
	10"

tiam adversus populum intonant? quis non illos omnem humanitatis abiecisse sensum existimet ? Denique ex istis discamus, saepe. fideles multis cum difficultatibus luctari, quae fidei contrariae videantur : sed quae tamen cum ea bene conveniant : ac proinde nos oportere Dei zelo et studio sic commoveri, ut licet omnem humanum affeetum exuisse videamur, tamen ad misericordiam proclives simus, et vel proprio sanguine miserorum pereuntium vitam redimere parati.
Is ergo fuit Samuelis animus: neque enim quum regem Agagum in frusta coneidit, crudelitate fecit: sed earn severitatem adhibuit quam ipsius officium poatulabat, quandoquidem its Deus voluerat. Et tamen illius misertus eat, et pronus ad humanos affectus fuit. Nos itaque singuli hanc doctrinam usurpemus, ut peecata oderimus, et quum necessitas postulabit etiam severe corripiamus: et tamen erga personas bene affecti simus, et lugeamus miseros homines sese in exitium ultimum eoniicientes. Iudices itaque si quos capite damnant, non ira, non erudelitate duci, neque omnem humanitatem exuere
sed tamen zelo gloriae Dei regi debent, atque omnem naturalem affectum superare, ut officio suo fungantur: et vicissim eorum quos capite damnant misereri, et ipsorum bonum quaerere: quod licet isti affectus valde repugnantea videantur, pulchre tamen conveniant, si modus ille quem Deus verbo suo nobis praescribit servetur. Denique danda nobis eat opera ut sic nostris affectibus moderemur, ut Dei voluntati subiiciantur, et nihil in illis nimium apparent: atque eius moderationis exemplum esto Samuel, quam quidem etsi non usquequaque retinuit, sed tamen sese Dei semper voluntati subiecit. At si tam excellentem prophetam aliquid humani passum videmus, quid nobis futurum putamus, qui longe ab ills perfectione absumus, ut Deo nos totos its dicemus ut nullum alium scopum propositum nobis habeamus quam ut ipsius nomeu glorificetur? Sane Samuel non deflet Saulem lucri cuiuspiam gratia, eni sponto cesserat: neque quod in gratiam cum illo redire cuperet, nut ipaius divitias speraret, nut viribus confideret. Sui ipsius rationem nullam habet, sed tantum populi commoda et status tranquillitatem intuetur. Deinde tantam tamque horrendam Dei vindictam considerans in cum quem non its pridom in regiam evectum dignitatem repento deiicit et exauctorat, vehementer tam insignia divini operis destructione commovetur. Non secus ac si qnis eximie caelata vasa doleat confringi, ut quo fait vas insignis eo sit dolor vehementior. Samuel vero hie intuebatur ipsius Dei invisibili manu vas factum plus quam frangi et minui : quo casu dtim commovetur, affectionem suam piam et. sanetam patefacit : quae tota fertur in divini nominis glorifieationem et ecolesiae defen‑

HObIILIA L VII.

152

sionem. Verum tamen non sine peccato id facit: minime quidem quasi sit affectus ille vitiosus, sed quod modum excedat, et luctui suo nimium indulgent. Hinc monemur, dandam omnem operam ut licet zelo optimo ducamur, ne tamen in excessu peccet: sed intra huius cogitationis limites sere continent, nempo, fieri oportere Dei voluntatem: et gratum quidquid facit habere, et in medio luctu et tristitia gaudendum ease et laetandum in Domino. Nam etsi gloriae studioai simus, tamen fieri non potest quip etiam nostris afflictionibus magnopere commoveamur et afficiamur: sed tamen superandi aunt isti affectus, et in ipsa nostra tristitia gaudendum, ut Deo quod debemus obedientiae sacrificium reddamus. Sane digna doctrina eat quam diligenter meditemur. lluoniam enim homines sibi ipsis delitias semper faciunt, et sibi ipsis adulantur, pulchre secum agi putant si reliquorum hominum hypocrisin sequentes aliqua externs specie neseio quid rectum eimulent: et iustitiam et iotegritatem verbia praedieent, et in terea suis affectibus se abripi sinant, velut olio, invidia, ira et similibus: quae excusari posse videntur, quod bonam intentionem prae se ferant. Sane non omnis bona intentio nos excusarc potest: sed nos ipsos nobis ease suspectos oportet: quandoquidem licet bonum finem consiliorum habeamus, in hanc tamen nut illam partem propendeamus, modumque tenere quern decebat non possimus. (luapropter quo proclivior eat (spans, eo maior dandy opera. ne extra terminus tranasiliamus, neve affectibua immoderatis abripi nos sinamus: quum Samuelem hie ore ipsius Dei reprehendi audiamus.
Sequentia deincepa verbs expendamus, quibus Deus quum licit, qzGOniam ego reprobavi eum, Samuelis inconsideratum luctum arguit de Saule. Licebat quidem Samueli Saulis casum deflere, sed illi modum et.iam debuit imponere, et affectum cohibero: Sic nos oportet noatris affeetibus moderari, ut licet boni illi, ne tamen modum excedant, aed intra voluntatis divinae terminus sere contineant. Qualia onim quantaque contumacia foret pertinaciter contra Del volunt.atem sentire? Exempli gratis: Si misera.m ecclesiam mnltis urgeri persequutionibus videamus: si improbos nihil nisi gladios et ignes rninari, triumphos agere et veluti (axis habenis in Doi filios crudeliter ferri, cane non oportet nos duros, ferreoa, inhumanos else, sod potius vehementer affici malia illis: neque enitn aliter precibus ail Deum assurgere cuperemus, nisi tantis malis vehementer afficeremur. Sed tamen modus adhibendus eat lacrymis, ut nostram obedientiam quae omnibus nostris affectibus praeire debet testificemur: et illud propheticum usurpemus, zelus domus Dei me admit. Eccleaiae itaque desolatio nos its debet afficere, ut licet alioquin ex animo nobis omnia succedanc, si desoletur ecolesia, ilIius ruinis

153	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. gVI.	154

commoveamur, eiusque afflictionem lugeamus. Verumtamen hanc per se bonam affectionem fraeno quodam cohibendam sciamus, ne excessu nostro Deo reluctari velle videamur. Nam si nimium affectibus nostris indulserimus, certum est quod in se bonum fuerat paulatim corruptum iri, et malum vires accepturum, et diabolum, cuius notae satis in nobis incautis opprimendis fraudes, tandem eo nos impulsurum, ut Deo ipsi reluctari et contumaciter adversus ipsum sentire non vereamur. Nae ipsa experientia compertum id facit. Annon enim crebras hominum qnerelas istiusmodi videmus? Qui affligitur, queritur nimium diuturnam afflictionem, et in istiusmodi voces prorumpit : Ecquis erit tandem finis malorum? quando aliquod solamen doloris dabitur? Inde fit ut suis affectibus abreptus, et impatientia victus, etiam in Deum ipsum contumehose agat: Nunquam ne Deus suorum miserebitur? An semper ad suorum preces obsurdescet? Denique pravas cogitationes tandem indignatio et exacerbatio animorum excipiet: sicuti videmus praestantissimum vinum, si ebulliat; tandem acescere. Eadem nostrarum affectionum ratio eat: siquidem ex nimia cura et intemperantia nascitur arrogantia, et inde adversus Deum murmur et indignatio: ut vix abstineamus querelis ; quae licet non usque ad blasphemiam progrediuntur, tamen Deum graviter in nos provocant, et multum ab ea obedientia recedunt quae Deo debetur. Quare discamus nostris affectibus its moderari, ut Doi voluntati nos ultro subiiciamus, et ab ipsius providentia toti pendeamus
ac si qui minas intentarint, ut varii casus metuendi videantur, Deum sciamus posse omnibus occurrere, et in ipsius promissionibus acquiescamus, et auxilium imploremus. Quapropter Deum quidem preeibus sollicitare possumus: sed tamen affectus cohibendi, ne ultra terminos efferantur, sed veluti captivi co6rceantur.‑ Ad hoc rios exempla vel sanctissimorum virorum oportet intueri. Davidem videmus in hostium suorum et Dei contemptorum medio versantem, a quibus mox videbatur laniandus et devorandus, quodammodo fluctuare, et tanquam desperatis rebus eiulare. Nonne et prophetam eonspicimus velut adversus Deum disceptare, et conqueri quasi promissionum suarum oblitus esset; quum videret tantam in populo rerum omnium confusionem'? Sane istis exemplis nos eo magis commoveri oportet, quo sanetioribus viris contigerunt, ut in omnibus rebus tam laetis et prosperis quam tristibus et adversis hoc fraeno retineamur, cogitatione nimirum divinae voluntatis, quam fieri prae omnibus expetamus, et in ea placide conquiescamus: ac proinde si Dei voluntas patefacta nobis fuerat, eam ut bonam et iustam agnoscamus et gratam habeAmus.
Deinceps sequitur, Deum iubere Samnelem

implere suum cornu oleo, et alium a se electum ungere in regem loco Saulis : ipsum vero excepisse, fore ut si ad Saulis aures istud pervenerit, interficiatur ab eo, Dominum vero respondisse ut sacrificii faeiendi praetextu veniat in domum Tsai ibique in regem eum quem designaverit ungat. Nulla sane hie simulatio, nullum mendacium fuit: licet Deus prophetam suum voluit sacrificii praetextu tutum else. Factum itaque re ipsa sacrificium, cuius occasione tectus fuit propheta ne veniret in periculum, donee plenae revelationis tempris adesset. Deinceps vero Davidis unetio sigillatim declarabitur, et quomodo quum fratrum esset ultimus caput ipsorum factus sit, et abiectus ac vilis opilio, a pecudum stercore ad regiam dignitatem eveetus: et ultimus in tota domo paterna, tamen omnibus proceribus regni et populi praelatus sit. Tam Samuelis missionem consideremus, cuius finis fuit, ut regnum illud a Deo iam olim patribus promissum erigeretur et stabiliretur. Etsi enim Deus in lege prohibuisset populum quum ingressus fuisset terram quam Iehova Deus suns dabat sibi, et possedisset eam, et habitaret, dicere : Constituam super me regem, ut omnes gentes quae in circuitibus meis : Dens tamen regnum illud tanquam summum bonum et singularem perfectionem populo suo, non tantum ad temporariam quietem et tranquillitatem, sed etiam aeternam salutem promiserat. Neque enim frustra Iacobus olim praedixerat, non auferendum aceptrum de Iuda, neque ducem de femore eius : donee veniret Siloh, id est, qui mittendus erat autor felicitatis et abundantiae omnium rerum. Quin etiam sub huius libri initium Hannae vaticinium audivimus, quae spiritu prophetico de filio praedixit, fore ut unctus esset ante Dominum filius suus. Et tamen ille non est in regiam dignitatem evectus : Bed ad iam olim factas promissiones Anna respiciebat. Quin imo regnum istud comprehenditur its quae Moses etiam olim de populo praedicavit: Yos eritis mihi regnum sacerdotale, id est populus Deo dicatus tanquam sacrum aliquod regnum. Samuel ergo iam mittitur a Domino regnum illud erecturus, cuius olim erat facta promissio per Iacobum, et quod iam din exspeetabatur. Porro futurus erat iste rex typus et imago venturi olim Domini nostri Iesu Christi. Populus itaque habebat quidem promissiones de rege : sed nimium praeeeps in flagitando rege fuerat: ac proinde contumaciae reus coram Domino, quod non opportunum tempus exspectasset, sed importune regem sibi dari postulasset, Deique decretum praevertisset: qua festinatione et temeritate Dei vindictam in se provocaverat, nisi ex mera benevolentia ipsius misertus fuisset. Saulis itaque regnum non fuit ex Dei instituto : atque idcirco in illo oportuit impleri quod Dominus apud Matth. cap. 15 dicit: Omnis arbor quam Pater non

155	HUMILIA LVIL	156

aunt cum its quae in Domino nostro Iesn Christo, et in regno ipsius ad nostram salutem erecto, sunt impleta. Nam si homines Dei consilium praevertissent, et agnoscentes quantum Doi auxilio indigerent, eum precati essent, ut hac ratione ipsis succurreret, dicerentur fuisse nostrae salutis auctores, ac proiude non a mera et gratuita Dei bonitate tantum bonum promauare. Verum oportuit decretum Dei tandem sue tempore impleri : quemadmodum et Isaias de veritate figurae istius loquens ait: Donal undiquaque circumspexisse, et vidisse nullum ease virum, et obstupuisse nullum ease interventorem: itaque salutem attulisse ei brachium ipsius : et iustitiam ipsius, hanc fulcivisse ipsum. Quibus verbis demonstrat, ecolesiae salutem non esse quaesitam humana prudentia vel industria: neque posse homines Del consilium praevenire, ant ipsis bone faciendi vel salutem conferendi occasionom dare: sed Deum se brachio sue armasse, et iustitia fulcivisse: id eat, non extra so rationem salutis nostrae quaosivisse, neque opus habuisse aliunde auxilium inutuari.
Haec itaque sunt nobis observanda in ista Samuelis profectione ad Davidem ungendum, sine ulla tamen bominuin intercessione. Ac sane cerium eat, centies millies periturum fuisse mundum, potius quam malum quod irrepserat corrigeretur. Neque enim turn ullus apparebat gloriae et honoris Del tam studiosus, et salutis ecclesiae quam Samuel. Sed an Samuel quaerebat aliquam ratiouem, qua Deus sublato pravo regno magis honoraretur? Quin contra potius Doi consilio resistere videtur.

plantavit eradicabitur. Quae quidem fateor verba . Quid istud eat, tam conspicuum inter homines
proprie do vita aeterna aunt intelligenda, nempe ab sidus, tam excehentem prophetam, qui etiam Do
occlesia reiiciendos quicunque non fuerint in ipso . mini nostri Iesu Christi personam repraesentabat,
Domino radicati: sed quae tamen etiam licet de salutem populi quam pro viribus procurare debebat
quibusvis temporariis beneficiis exponere: et speeia‑ et promovere, potius retardare, et quodammodo im
liter ad Sauli' regnum accommodare. Regnum pedire, ne Deus populi sui vindex et assertor ap
eDim Saulis quod ad tempus Dens ratum fecit im‑ pareat? Neque vero destinata malitia et contumacia,
portunis populi flagitationibus sollicitatus, et quo‑ sed zelo inconsiderato id facit. Et tamen si Deus
dammodo victus, non fuit tamen diuturnum, quod Sa.muelis lamentationes of gemitus admisiaset, eccle
non esset legitimum; neque divinae voluntati con‑ ! siae salus prostrata iacuisset. An non igitnr quum
sentaneum. Sed longe aliud futurum eat istud Da‑ pro salute mundi procuranda, Samuel illam impe
vidis regnum, quod non importunis populi voeibus, ; iliret, Deum oportuit solum operari et brachium
sua conditione non contenti, ut Saulis illud extor‑ ; suum ad illam promovendam exserere? Qua
tum, ac proinde non diuturnum: sed firmum et propter agnoscamus, quotiescunque de nostra salute
stabile ab ipso Domino constitutum, de quo dein‑ cogitamus, Deum non ab bominibus incitatum fuisse,
ceps hoc tote libro et sequentibus longior erit nar‑ j ad procurandam ipsis salutem : neque in ipsis
ri		Quare hoe loco est observanda differentia ullam invenisse materiam aut occasioDem qua ad
atio.
inter regnum Davidis et Saulis: quod istud Davidis			misericordiam fleeteretur: sed ex mera sua bonitate
solo Dei decreto et voluntate sit ereetum, nullts			brachium suum armavisse, et iustitia sua fultum
autem populi vocibus importunis: sed Dee sponte			fuisse. Caeterum si de hac Davidis unctione ex
et ultro Davidem vocante, et regem designante. I			specie externa iudicium fiat, tanta infirmitas huius
Nam oportebat figurae convenire cum veritate et			operis apparebit, ut sensus et ratio humana nugas
divina voluntate : et tanquam in speculo conspici			potius et ludicrum nescio quid ease quidquid hie
conformitatem illam eorum quae de Davide dicta			factum eat, quam rem seriam dicat. Deus enim
		suum prophetam mittit ad rustici agricolae filium,
	j		invenem adbuc et opilionem. Sed ubi reperit?
	1		Sane non in palatio, neque aliqua regia domo, sed
	j		in stabulis, quemadmodum propheta canit Psal. 78:
		Elegit Davidem servum suum, et tulit eum de
		septis ovium. Yerum tamen Deus ratam electionem
	i		fecit. Sed iussus Samuel repentene mandatum Do
		mini exsequitur? Nae sibi metuit a Saule, et vere
		tur ne si ad ipsum res ista pervenerit, ipsi mortem
		inferat. Numquid enim erat verisimile Saulem
		pacatis rebus tranquille imperantem subditis, si quis
		nuncius ad ipsum deferretur de alio uncto in regem
		a Samuele ipsum ad necem quaesiturum? Deinde
		an David ungitur statim inaugurandus et domina
		turns? Minime gendum: sed ista omnia clandes
		tinis cousihis geruntur, ut nihil eorum ad cuius
		quam aures perveniat, sed intra privates Isai parie
		tea contineantur. Quare, ut dixi, ludicra omnia
		ista esse videntur et plane ridicula. Sane; si haec
		initia tantum spectentur. Sed ita solot Deus opera
		sua perficere, ut licet prima fronte nihil magnificum
		neque magnum prae se ferant: tamen vel illa sola
	I		vex, Doi imbecillitatem esse omnibus humanis viri
		bus longe superiorem, satis declarat Deum sua con
	;		silia ad felicem et optatum exitum semper perdue
		turum. Ita Paulus de ecclesiae conditione loquens,
	I		alt, Deum elegisse imbeciilia mundi huius, ut omnem
		altitudinem confunderet: quae alibi sue loco fusius
		persequemur: sed quorum tamen hie nobis lucu
		lentum exempium proponitur, in hoc toto negotio
	i		electionis et unctionis Davidis in regem, de qua si
		ex primordiis iudieium fiat, impedimento fuisse ipsi

157	IN 1. LIB. SAMUEL. CAP. gVI.	158

videatur: cuius etiam fructus diu fuit occultus: primo ridiculum iocum dicas istam Davidis inaugurationem, qui statim ab unetione revertitur ad ovium septa, fratribus ipsius interim ad bellum Proficiscentibus, tit deinceps audituri sumus, et Saule suam dignitatem adhuc retinente. Quamobrem discamus non ferre iudicium de divinis operibus ex its quae primo apparent: led sciamus Deum velle omnem nobis oecasionem tollere gloriae et arrogantiae, quum tam infirmis mediis suum opus perficit, et virtutem cius magnifaciamus, ea credentes quae nostris sensibus comprehendere non possumus. Nam si Deus statim ab initio brachium suum exsereret, coelumque et terrain concuteret, et tit gloriam suam demonstraret omnia elementa commoveret, quis tum locus esset fidei, quum vel invites omnes ad tam mirabilia Dei opera obstupescere neeesse esset? At fides est illud quo exstant cfuae sperantur, et quae demonatrat quae non cernuntur. Itaque quum Deus in infirmitate operatur; et initia operum ipsius stint contemptibilia, ills tamen ad exitum perducit admirabilem; tit omnium hominum vires superare neeesse'sit confiteri. Qua in re satin amplum habemus argumentum exercendae nostrae fidei. Nam its sere nobis maxime patefacit admirabilis ills Dei,' quam profani homines contemnunt, providentia, in qua conquiescimus, ilium sperantes impleturum quae nostril mentibus assequi non possumus. Atque hac ratione fit conspicua nostra fides, et Deus in suis operibus glorificatur. Hano ob causam videmus Deum iam inde ab omni saeculo virtutem suam obacuris mediis illustravisse; tanquam si tantum in coelo, non autem, in his terris, splenderet, quo fideles patienter exspectare discerent, quod experientia non poterat docere: In primis autem haec doctrina usurpanda est in salutis nostrae negotio, et salutis nostrae auctore Domino nostro Iesu Christo: quem videmus primo exinanitum antequam in gloriam eveheretur. Nam etsi regia stirpe natus est, satin tamen ex prophetae scriptis apparet, nullam amplius in ills domo reliquam regiae dignitatis notam, quandoquidem fideles ad Isal patrem Davidis revocantur, qui privatus vixerat, et rura paterna bobus exercebat suis. Itaque non est inquirendum, sitne nobili genere natus, modo constet oriundum ab ills Davidis exigua familia, et domo rustica abiecti opilionis. Ac sane scimus Christum venisse in hunc mundum assumpta servi forma et misero et ignobili statu
et quasi extra hominum consortium in stabulo natum, et velut ad bestial relegatum, tit conveniret veritati cum figura. Quare. nobis hanc historiam legentibus meditanda est Esaiae sententia, surculum oriturum ex trunco Isai. Surculum enim quum dicit, rein abiectam et contemptam denotat hominum iudicio : et quidem germinaturum sit tanquam e

reciso trunco surculum, cuius nulla ante apparebant vestigia. Et nominatim meminit Isay, tit desolatam et abiectam domum denotet, ex cuius radicibus surgens hic surculus sensim adolesceret in arborem ingentem, cuius altitudo et magnitude cedros Libani longe superaret. Caeterum nostril edam temporibus applicanda sunt quae in Domini nostri Iesu Christi persona contigerunt: quibus videmus quibusdam locis redintegratae et restauratae ecclesiae primordia tam parva tamque infirma, tit improbi homines ea libere contemnant et irrideant: tit merito fideles animum abiecturi videantur, nisi alia spes, quam quae in oculos incurrunt, iilos foveret. Verum eo magis excitari non oportet, et assiduis precibus ad Deum confugere, tit omnibus tentationibus et insultibus resistamus alioqui nocituris. Quare licet ea sit primordiorum imbecillitas, ne dubitemus tamen quin suum opus Deus sit perfecturus: metum omnem abiiciamus, quandoquidem laetum exitum experiemur. Interim tamen in silentio et patientia possideamus animas nostras, et fide quaelibet obstacula superemus, opera Dei scientes longe esse hominum operibus excellentiora. Yidimus nostro saeculo evangehi repurgati primordia, eequis vero tam exiguo temporis spatio tantos progressus fore cogitavisset? Sane tam exiguo temporis intervallo, passim repurgatam evangelii doctrinam conspicimus, tit prorsus divinum opus fateri neeesse : sit. Et tamen is est ecclesiarum plerisque locis status, tit improbi virus suum evomant, sperentque brevi ultimam pestem inferre, et ad pristinam confusionem omnia revocare. Et sane infirma est ecclesia,, quae quum progressus aliquos fecisse videtur, retrorsum regreditur: quare tanto magis est animis nostril haec doctrina infigenda et usurpanda, tit unctionem Dei iussu factam intuentes, et ecientes non a Deo in regnum sacerdotale adoptatos, ne dubitemus quin sit Rind adversus quoslibet insultus protecturus. Its prophets Psal. 2 conqueritur reges, principes et populos communicatis consihis adversua se conspirasse, led Deum sit regem suum unxisse, qui regnum ipsius administret. Quibus verbis Dominus vanos et irritos fore omnes omnium hominum adversus suam ecclesiam conatus pollicetur. ' Quare in Domino conquiescamus, quandoquidem Dominus nester Iesus Cbristus electus est caput et imperator populi sui, ad omnes contumaees et rebelles contundendos et frangendos. Atque de ipsius virtute et potentia its sentiamus, ne ecclesiae imbecillitate quae in oculos incurrit territi ab ipso unquam resiliamus : led certo persuasi simus Deum opus suum ad suam perfectionem perducturum.
lam vero agite, etc.

159	HOMILIA LVIII.	160

HOMILIA LVIII.

3. Et vocabis Isai ad victimam, et ego ostendam tibi quid facias: et unges quemcunque monstravero tibi. 4. Fecit ergo Samuel sicut loquutus est ei Dominus: venitque in Bethlehem, et admirati runt seniores civitatis, occurrentes ei, dixeruntque: Paciicusne est ingressus tuus? 5. Et ait: Paciicus: ad immolandum Domino veni: sanetiicamini, et venite mecum ut immolem. Sanctificavit ergo Isai et ilios eius: et vocavit eos ad sacrifzcium. 6. Quumque ingressi essent, vidit Eliab, et ait: Num coram Domino est Christus eius? 7. Et dixit Dominus ad Samuelem: Ne respicia.s vultum eius, neque altitudinem staturae eius, quoniam abieci eum : nee iuxta intuitum hominis ego iudico : home enim videt ea quae parent, Dominus autem intuetur cor. 8. Et vocavit Isai Abinadab, et adduxit eum "am Samuele, qui dixit: Nee hunc elegit Dominus. 9. Adduxit autem Isai Samma: de quo ait : Etiam hunc non elegit Dominus. 10. Adduxit itaque Isai septem ilios suos coram Samuele, et ait Samuel ad Isai : Non elegit Dominus ex istis. 11. Dixitque Samuel ad Isaa: Numquid iam completi sunt ilii? Qui respondit, adhuc reliquus est parvulus, et paseit oves. Et ait Samuel ad Isai: Mitte, et adduc eum: nee enim discumbemus priusquam hue ille veniat. 12. Misit ergo, et adduxit ewm: erat autem rufus et pincher adspectu, decoraque facie. Et ait Dominus: Surge, et unge eum : ipse est enim.

Hesterna coneione dicere coepimus, Samuelem missum a Domino ad Davidem ungendum et inaugurandum, causatum esse metum Saulis, a quo si hoc rescisceret, mors ipsi inferretur. Ex quo apparet prophetam aliquid huma.ni passum, et licet a Del' obsequium esset paratissimus, non ita tamen humanas passiones exuisse quin mortem metueret. Ac sane quum fideles Dei servi mortem oppetere non dubitarunt in sui muneris functione, non omnino metu aliquo mortuis earuerunt. Passi sunt illi sane : sed non sine lucta. Poterat quidem Deus, si voluisset, Samuelis animum ita roborare, ne ullo mortis metu tangeretur: sed eius infirmitatem tolerat, polliceturque non mi~riturum, et fugiendae mortis rationem aperit. Deus enim nos ut infantes regit, et quamdiu infirmi sumus, non permittit Dos ultra mensuram et vires tentari. Sed vicissim quum vitam a nobis poscit, et vult eam a nobis tanquam gratum ipsi sacrificium offerri , vires etiain et coustantiam invictam suppeditat, ut quocunque vocaverit , imperterrit.i sequamur. Hoc dicebat Petro Dominus noster Iesus Christus his verbis: Amen dice tibi, quum esses iunior, cingebas to et ibas quo volebas: quum autem senueris, extendes manus tuas, et alius to cinget, et transferet quo noles. Deus itaque novit quid in

cordis penetralibus habeamus : ac proinde donee nos
mortem velit oppetere, non instruit ea virtute et
fortitudine qua praeditos videmus qui fortiter mor
tem oppetere non reformidant : ac proinde in illum
omnis cura nostra rencienda est, et sperandum fore
ut quum Dos in ista certamina coniicere voluerit,
virtute invicta etiam induat. Interim tamen natives
ille in nobis metes et infirmitatis sensus eo acrius
stimulare nos debet ad preces quibus Deum sollici
temus. Nam qui se hoc metu et formidine sentit
laborare moleste id ferre vitium debet, Deumque
ut medeatur precari. Sperandum tamen nihilominus
Deum, quum necessitas postularit, auxilium laturum,
et ita memento voluntates immutaturum, ut non
modo non formidolosa et amara mors, sed etiam
dulcis of grata futura sit. Observandum edam non
omnes qui Deo usque. ad mortem servierunt, mete
et timore aliquo vacuos fuisse: neque enim quod
humanum est exuerant. Verum tamen, quum opus
fuit, Deus . impedimenta sustulit quae ab officio
illos forte deterruissent: ant etiam ipsis no in eer
tamen venirent pepercit : cuiusmodi exemplum; hie
habemus in Samuele. Atque hoc ipsum nos bene
Paulus docet, quum ait: Deem non permissurum
nos ultra vires nostras tentari:: sed tentationi bonum
exitum daturum. Nempe ita omnia sapienter me
deratur, ut quum nostrae obedien.tiae facere eap&
rimentum voluerit, etiam vires. suppedit.et, quibus
pares efficiamur tentationi ferendae. Sic hoc loco
Deus Samueli viam ostendit, qua Saulis furorem
effugiat: qua in re Deum etiam videmus velut in
infirmitate progredi voluisse. Poterat. enim alia ram
tione Samuelem confirmare, vel promittendo se
Saulis manum retentusum, vel etiam effecturum ne
ad oius aures.ista pervenirent, vel denique se iter
et opus ipsius fortunaturum : quae omnia in menu
Domini erant. Verum no.luit miraeulo rem istam
Dominus perficere,, sed humana ratione; quamobrem
ait: I et vitulam de axman.to. tolle in mane tea, et
dicito: Ad immolandum Domino veni. Hine appa
ret quam variis modis Deus sues protegat : ut ali
quando vim seam excellentem exserat, aliquando
veluti occultet, adeo ut nostri curam abiecisse videar, tur, et nihilominus tamen nos protegat et tueater,

licet modis infirmis et hominibus incognitis. Hie vero non dubium est quin Samuelis obedientiam explorare voluerit: quum specie. sacrificii misit illum ad Davidem inaugurandum. Nam et poterat iterum excipere, Saulis ad aures etiam ]stud perv®nturum, et famam ea de re statim manaturam.: non posse tam occulte fieri unctionem q.uin aliquis eonscius adesset. Verum, istis omnibus omissis; Samuel moras omnes abrumpens accepto mandate rem aggreditur. Quare etsi multae nos difficultates urgeant, et initio retrograde simus quum nos progxedi Dominus iubet: tamen de: ipsius vol.untate facti eer‑

161	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. gVI.	162

tiores, persuasum habeamus non Deo duce quasvis difficultates facillime superaturos : et Samuelis exemplum alacres imitemur, quem, licet non abiecerit omnes humanas passiones et initio mortis metu et formidine sit affectus, tamen videmus Deo sese totum permisisse, et eius mandatum fideliter exsequutum esse.
Sed hie iterum quaedam quaestio moveri potent, quomodo Deus prophetam vel iusserit vel permiserit uti simulatione: nam mendacii speciem ease certum eat quum aliud fit aliud simulatur. Deus autem maxime veritate delectatur. Quare simulatio ista levis ease videtur, quam tamen Deus permisit. Respondendum itaque Samueli nequaquam fuisse mentiri permissum, dissimulasse quidem quod facere voluit, verum tamen etiam dixisse. Porro simulare et dissimulare inter se differunt. Nam qui dissimulat, Sunni consilium tegit Do in vulgus veniat
qui autem simulat fallacia et fraude utitur ad aliquem decipiendum: quod nemini licet: dissimulare autem, id eat non aperire totum suum consilium, non potest damnari neque vitio verti: etsi tamen si finis istius dissimulationis ad fraudem spectaret, semper vituperari debeat. Neque enim Deus illis argutiis capitur quibus facile hominibus imponitur. Quare licet coram hominibus dissimulator non possit reprehendi, coram Dec tamen reus eat mendacii, qui fallendi animum habet. Exempli gratia, si quis vitium dissimulet suarum mercium, quae fallaces et fucosae aunt, etsi mendacii non possit convinci, neque accusari quod persuaserit quod aliter erat, tamen qui cum simplici persona rem babuit, quae detegere vitium non potuit, fraus illa eat, et coram Dec furti loco habetur. Quare finem c;onsiliorum semper spectandum ease aciamus, non in externs forma tantum haerendum, neque argutiis et subtilitatibus utendum, quarum homines sua malitia aunt periti artifices, quod aequi et boni notitiam non habeant, et Deus ex aequo et bono non ex callido versutoque iure rem iudicari velit. lam itaque tit Samuelis factum expendamus, obaervandum nihil ipsum simulasse, sed dixisse quod erat, nempe se ad sacrifieandum venisse. Caeterum nemini fraudem fecit, neminem decepit, nullis usus malis artibus, sed Deo iubenti obtemperavit : quod Dei consilium quum adhuc ease occultum Deus vellet, non oportuit palam praedicari. Davidis autem unctionem occultam ease volebat, donee suo tempore manifestaretur. Quare nihil reprehensione dignum in eo consilio quod sequutus eat de tegenda unctione specie sacrificii, quoniam nullum suberat mendacium, et finis bonus erat, neque ad fraudem ullam ant dolum pertinebat: sed Davidis unetionem Deus velut quiddam clam depositum, et tanquam pignus diligenter asservatum esse voluit. Istud ergo fuit Domini in unetione Davidis consilium, quod
Calvini opera. Vol. XXg.

proinde noluit a prophets evulgari: sed sacrificii specie tegi mandavit.
Sequitur deinceps: Fecit ergo Samuel, sicut loquutus eat ei Dominus: venitque in Bethlehem, et admirati sent, vel, et congregati sent (sed sans eat frequens in sacris admiratioms significatio, et spectat magis .ad sequentem interrogationem) seniores civitatis occurrentes eis, dixeruntque : Pacificusne eat ingressus thus? Insolens enim erat iste adventus prophetae, cuius nulla causa apparebat: nequo enim antea venire eo consueverat: quare subitam et repentinam aliquam causam subortam esse oportebat. Idcirco igitur admirationis seniorum hie fit nominatim mentio. Nam non erat prophetarum mos et consuetudo temere hue illuc vagari, nisi magna aliqua cogente illos necessitate. Seniores ergo isti Samuelis adventum admirati, et ignorantes an aliquid adversi Bethlehemae accidisset, quaerunt, sitne pacificus ipsius adventus. Pacis autem nomine quaevis prospera intelliguntur, quasi interrogarent: Sintne omnia prospera, an bene omnia se habeant. Bespondit itaque Samuel: Paeificus, ad immolandum Domino veni. Porro Bethlehema turn non erat magni nominis, sed tantum exiguus pagus : quemadmodum Micheas propheta, Domini nostri Iesu Christi adventum praedicens, sit: At to Bethlehem Ephratae, tit sin minima in ducibus Iebudae, ex to mihi prodibit futurus dominator in Israele. Bethlehem igitur turn non erat illustre a.ut nobile oppidum, sed ignobilis pagus et quidem ex remotissimis terrae. Eo tamen se veniase ad immolandum sit Samuel. Non dubium autem quin seniores sibi summo honori duxerint, quod propheta locum illum ad sacra Deo facienda delegisset.
Sed hie iterum quaeri potest, quomodo Samuel sibi tantum permiserit: quod non esset summus sacerdos, ac proinde non esset ipsius munus Deo sacra offerre. Praeterea non eat verisimile arcam foederis ant sanetuarium fuisse turn eo loci. Colligimus autem facile, quemadmodum ex aliis iam locis observavimus, populum a puritate legis recessisse, multumque sibi permisisse in Dei cultu, adeo tit fuerit valde corruptus. lam ergo si quaeritur quid de Samuelis facto iudicandum sit, dicendum non posse nee debere illud in exemplum trahi. Deum autem quodam privilegio et tolerantia vitium illud condonasse, tit non oporteat semper ad legis formulam et praescriptum nostras actiones exigere. Nam si veterum sanctorum singularia facta imitari et in exemplum trahere volumus, in immenaum labyrinthum incidemus ex quo non detur exitus, quemadmodum factum videmus. Obsecro enim, unde tanta dissipatio in ecclesiam invecta, tit nulls religionis forma appa.ruerit, nisi quod in aliorum facta coniecti stint oculi, quae deinde pro regula aunt posita? Neque vero istud malum a Domini

163	HOMILIA LYIII.	164

nostri Iesu Christi adventu coepit, Bed jam ante etiam inoleverat. Sic videmus Samaritanos patrum exemplis sese tueri quum in adulterino templo sacra facerent, quod in invidiam Iudaeorum construetum fuerat, et stulta devotione loci sanetitatem praetexere, quod in illis patriarehas Deum invocasse gloriarentur, ad quorum exemplum sese componerent. Sed lex Doi est certissima et tutissima regula ad quam cultum omnem referri oportet. Idcirco diserte vetat Dominus quidquam in suo cultu ex hominum arbitrio innovari, Bed contra quod iubet exacts observari, ut nihil in eo immutetur, nihil addatur detrahaturve, neque ad laevam ant dextram declinetur. Dei vox et praeceptum istud est immutabile et irrevocabile: quamobrem etiam ad amussim observandum. Yerum enim vero sanctos illos viros olim aliter usos videmus, quare ergo illos non imitaremur? Nempe, quod si privilegio quodam factum est, non liceat hoc tempore illud usurpare: set standum sit regula quam ipse Deus praescripsit. Caeterum non sumus satis idonei indices do facto Bamuelis, rectene an secus fecerit Bethlehemae sacrificans: quum praeserti.m Deo gratum et uccepturn sit saerificium, non inquirente in vitium neque severiter ad suae iustitiae regulam expendente. Nos itaque Deo sine contentions parere discamus, et ne quid ab uno vel altero factum sit intueamur, illud in exemplum tracturi, quandoquidem Dei mandatis sine exceptione est obtemperandum.
Sequitur: Sanctiicamini, et venite mecum ut vmmolem. Sanctiicavit ergo Isai et ilios eius, et vocavit eos ad sacrifzciuna. Mos ills fuit sub legalibus umbris usitatus ut sacris participaturi sese purificarent. Ubi observandum, eos qui sacrificium offerebant, convocare solitos amicos, et rebus sacris vesci, postquam sacerdos portionem sustulerat, et rite Deo ex ipsius praescripto sacra fecerat, et in . Dei conspectu exhilarari : cuius ret exempla passim in sacris exstant. Porro sacrifictum oportebat a purificatis et nulla sorde coinquinatis comedi. Quamobrem ad sacrificium advocati tanquam ad sacram mensam conveniebant, et eam ob rem Dominus purificari iubebat, ne ullas sordes et maculas inferrent. Equidem fateor, quum Deus eibos omnes sanctificet, illis etiam bona eonscientia utendum, quod alioquin, tit monet Paulus apostolus, polluta omnia futura sint, et quoscnnque cibos sumimus in maledictionem iniquitas et pollutio convertat. Perum tamen singularis quaedam fuit sacrificiorum ratio: nam in its sacrificantes sese veluti Deo sistebant. Quamobrem sacra illa convivia differunt a privatis, quod illa in loco saero ‑coram Domino, haec in privatis aedibus celebrentur: et ideirco ad sacra illa convivia accedentes oportebat purificari. Sic nos ad .sacram syuaxin venturos, et coenae Domini participaturos oportet praeparari (licet non them

unum ant alterum, set totam vitam Deo eonsecrare nos oporteat) et attentius de nobis cogitare tanquam ad ipsum Dominum accessuris; caventeB ne eo sordeB et pollutiones nostras adferamus, rem tam sacrosanctam profanaturi. Testatur enim illic Dominus nos Domino nostro Iesu Christo uniri, eiusque corpus et sanguinem nobis in animarum nostrarum alimentum cedere. Caeterum veteris Testamenti mos ills purificandi sacrificaturos, ut quisque cogitaret quomodo ad Deum accederet, ritus continebat quorum hodie non potest usus retineri, Bed quorum tamen veritas servanda est. Nam tum adhibebantur quaedam purificationes ex aqua, et aliae istiusmodi caeremoniae, quibus Deus populum ilium rudem tanquam pueros exercuit: quas tamen papa voluit imitari et retinere, quum ad tempus tantum essent institutae. Quarum tanta est depravatio, ut quum iustiusmodi stultae et ridiculae gesticulationes adhibentur, veritas evangelii adulteretur, et papistae videantur Dominum Iesum Christum abnegare velle, ad umbras illas revertentes quarum usus fuit tantum ad tempus institutus. Quamobrem quoscunque ritus videmus a papistiB introductos in eeclesiam, ad veterum imitationem, sciamus meram esse corruptionem et foedam depravationem cultus a Deo inatituti. Yerumtamen ut veteres videmus se aqua lustrasse et abluisse, aliosque ritus ad purifieationem adhibuisse quam qui hodie Bunt in usu, quod fuit in illis figuris apirituale nobis est retinendum: sublatisque figuris oportet nos in conscientiae puritate eoram Deo comparere. Ac quotiescunque Deum precamur, quod est praecipuum Christianorum sacrificium, singulos oportet sere expendere et examinare, et vitia sua detestari, veniamque suppliciter deprecari: quae vera nostra est purificatio. Nam sive Deum invocaturi, sive sacram coenam participaturi, sive denique aliquid quod ad Dei cultum spectet fideles suscepturi, se ipsos explorare debent, et innatas omnes corruptiones condemnare: Deumque precari ut ab illis omnibus eos purget, et veram poenitentiam agere, peccatorumque remissionem deprecari.
Et de istis haetenus: sequentia jam expendamus, ubi dicitur Samuel facto sacrificio antequam accumberent ad mensam, vocavisse Isai et filios eius, et ingresso primogenito Eliab praestantissimae staturae, ad dignitatem appositae, existimasse ilium esse Christum Domini ; Bed opinione sua falsum fuisse, quod reiectum a Domino intellexerit. Deinde secundus advocatus, tum tertius, denique suo ordine singuli, quorum .nullus Deo gratus fuit ad septimum usque. Postremus David contemnebatur, quod minimus omnium in agris ovium gregeB :pasceret: etsi Samuel indicarat nullum ex illis Beptem electum a Domino: Atqui non frustra missus a Domino fuerat: itaque aliquem oportebat in filiis

165

IN I. LIB. SAMUEL. CAP. gYI.

Isar reperiri qui Deo gratus et acceptus esset: neque enim a Deo frustra Samuel missus eo fuerat: sed aliquem ex ills famil.ia regem fieri constitutum erat, quinam ergo non .curavit Isai filium suum Davidem cum caeteris advoeari? Cur quum septem maiores natu veluti repulsam passos animadverteret, non ipse ultro Davidis absentis meminit? Sed dicas plane ipsum perturbatum caecutire, et Davidem oblivioni tradidisse. Quare Samuelem oportuit interrogare ipsum, num alium ullum superstitem filium haberet. Qui repente advocatur; et oo adveniente, Deus Samueli patefacit eum ease quem delegerit, ac inungi regem iubet. In hac narratione primum observemus prophetae errorem, quod egterna bominis specie deceptus sit: contra quam soleat Deus, qui non ut homines ex rerum egterna facie, vel ex praestanti forma et statura corporis, ant aliis istiusmodi circumstantiis, quibus sibi gratiam homines apud alios conciliant, quasi egternis istis donis dignitatem et autoritatem aliquam mererentur, iudicat, sed ex ipsius cordis penetralibus, quae solus ipse rimatur. Quare quum deeeptum ea in re prophetam videamus, eo maior nobis eat adhibenda cautio, ne ipsi decipiamur, quo in haec proclivior eat lapsus, quandoquidem ut terrestres sumus, rebus caducis et fragilibus abripimur, et illarum egterno splendore decipimur. Neque vero de hominum tantum egterna forma hie loquor: sed de colendi Dei ratione, in qua maxime peccari ab hominibus certum eat. Ecquis enim non videt cultus divini corruptionem in ills pseudoecalesia romana, in qua Deum coli non posse creditur sine multis externis caeremoniis ridiculis et inanibus? Quorsum enim luminaria in templis, peristromata, aulaea, organs, vestimentorum certa genera, quorum omnium nullus eat modus, neque finis, sed quibus tantum plebi miserae imponitur, ut cum stupore mysteria ills suspiciat? Nae ex humani ingenii corruptione istud proficiscitur, quod in rebus visibilibus et caducis haeret: quare nos nunquam rectam viam ingressuros eertum eat donee sensus nostros captivos duaerimus, et ab istis eaternis pompis ad spiritualem cultum averterimus. Idcirco nominatim hoc loco Spiritus Dei loquens, sit: Deum non iuxta intuitum hominis iudicare: homo enim videt ea quae parent: Dominus autem intuetwr cor.
Porro quum dicitur Deus non esse hominibus similis, docemur a spiritu sancto, nobis rem ease cum Deo, ac proinde non esse ex nostrorum sensuum apprehensione, non ex arbitrio nostro, non ex ratione et intelligentia nostra colendum, et cum ipso agendum. Quare donee nobis ipsis renuneiaverimus, certum eat nos eo longius ab ipso recessuros quo propinquiores nos ease nobis persuaserimus. Sed via nobis ipsis facienda eat, ut ab ista vanitate deterreamur. Ecquid enim aliud eat quam

mera vanitas et stultitia rebus adhaerere torrenis
et caducis, et ab illaium ezterno splendore pendere?
Sed ad terrena illa etiam accedit hypocrisis: qua
fit ut gaudeamus procul a Deo abesse, veriti ne
vitia nostra in ipsius conspectum		veniant, quae
libenter occulta vellemus. Et, quaeso,		quam multae
cordis humani latebrae! Ex ills itaque hypocrisi
augetur vitium illud naturale, quo rebus caducis et
egternis nimium inhaeremus: et in		illis summam
religionis positam nobis persuademus. Quamobrem,
ut hoc fugiamus vitium, meditanda		eat diligenter
haec doctrina, nempe non posse Deum placari rebus
its quae nobis pulchrae videntur eaterna specie,
sed abominationem esse coram ipso quemcunque
illi ex arbitrio nostro cultum exbibuerimus, quem
admodum ipsemet Dominus noster		Iesus Christus
nos docet Lucae decimo segto capite. Quao quum
its se habeant, diligenter notanda		sententia ills,
Deum non esse ut homines, ne ad nostrum mo
dulum illum metiamur, et nostris imaginationibus
transfiguremus. Sed tam altas egit		radices in ani
mis hominum ills audacia, ut nonnisi summa vi
possit eradicari. At si nos homines		esse memine
rimus, sola ills vog docebit, nos quando virtutis,
industriae et similium quae mens humana dictave
rit, specie eaterna delectamur, longe opinione decipi.
Quid its vero? Nempe homines sumus, ad quorum
arbitrium non eat cogitandum flecti unquam Deum
velle ant posse, ant illi unquam grata et accepts
fore quae mens humana finaerit. Neque enim ipsi
tanquam caeco via monstranda eat: cuius luce
potius nos illustrari necesse eat, ut		ad ipsum ad
ducamur, et nobis ipsis renunciare, ut		ab ipso mise
ricordiam consequamur, eumque quocunque duae
rit sequi, nedum ut ipsum nos sequi velimus.
Aequum enim et iustum eat profecto nos illi in
omnibus obsequi, quod unde illi satisfaciamus non
habeamus, nisi ab ipsius liberalitate hauserimus.
En cur hie Spiritus Sanctus dicat, Deum non esse
ut homines. Poterat enim simpliciter		dicere, Deum
non intueri egternam formam : sod vitium homini
bus innatum notare voluit, ut DOS ipsos nosse dis
camus: et agnitum vitium fugere, et tanquam ex
Into emergere, in quod natura demersi sumus : et
eaterna ills omnia quae pulchra esse sibi homines
fingunt inania esse nobis persuadere,		et indigna ex
quibus dignitatem aliquam coram Domino conse
quamur: ac proinde semel inanes illas pompas ab
iicere, quas ipsemet abominatur. Quum vero dici
tur Deus cor hominis intueri, docemur eo non
tantum oportere nos, si Deo grati		esse volumus,
hominibus placere, et sola quadam		virtutis specie
et umbra conspicuos esse: quandoquidem inanes
illae nugae sunt: et Deus non eat		infanti similis,
qui ludicris nescio quibus placetur:		sed cor petit,
quemadmodum Ieremias sit: Domine		oculi tui non
	11'"

167	HOMILIA LYIII.	168

aspiciunt virtutem quae est in hominibus. Quibus verbis ostendit a Deo nos amari, non propter ullam virtutem qua polleamus; nam licet externa quaedam species perfectionis appareat, tamen quid aliud est in Doi conspectu quam vitium? Nam aut duplici corde laboramus, aut gloriam ab hominibus venamur, aut obliquum nescio quem alium finem respicimus, aut non simplex Brit Dee placendi desiderium. Quare si Deo grati et accepti esse, eique cultum nostrum probari volumus, binc faciamus initium, ut nempe cordis nostri penetralia scrutemur, et ad ipsum sine fuco et mendacio accedamus. Hanc ob causam scripturam videmus, ostensuram qua, in re posits sit divinae legis perfectio, revocare homines ad affectus et cogitationes, praecipientem Deum amari ex toto corde, tota cogitatione et totis viribus of intellectu. Quid enim, inquit Deus per Mown : Dominus Deus tuus petit a te, nisi ut timeas Dominum Deum tuum, et ambules in viis eius, et servias Domino Deo tuo in toto corde tuo, et in tota anima tua? Ex quibus apparet verum Dei cultum in affectu interiore cordis esse positum. Et hoc ipsum docet Psalmista de sincere Dei cultu loquens. Quis, inquit, sacrum montem Domini conscendet? Quis in eo habitabit, quis ingredietur Domini sanctuarium? Ilomo purus rectusque corde et manibus. Manus quidem hie cum corde coniungi videmus, quod nimirum singulas vitae nostrae actiones oporteat cum corde eonsentire. Sed si pedibus manibusque et omnibus externis actionibus sic feramur in Dei cultum, Lit nihil requiri posse videatur ad perfectionem, tamen nisi ex sincero corde promanent, nihil nisi nugae et inutiles caeremoniae dici debent.
Expendamus deineeps reliqua, quibus dicuntur filii Isai omnes Samueli oblati, sed primogenitus reiectus et reprobatus a Domino, caeterique deinceps non electi. Neque vero haec reprobatio est intelligenda tanquam universalis quaedam a Dee reiectio: sed a regia dignitate deiectio et repulsa. Duplex enim est Dei eleetio: quorum altera fidelibus omnibus est communis, qua in aeternae vitae haereditatem adoptantur: foedus enim Domini ad singula ecclesiae membra, cuiuscunque ills sint aetatis, sexus, conditionis sine exceptione pertinet. Altera vero singtilaris est, quum Deus aliqucm ad functionem aliquam privatam vocat, eoque ad hoc vel illud ministerium utitur. Sic inquit Dominus noster Iesus Christus : Yes non me elegistis, sed ego vos elegi, nempe ad apostolatus ministerium. Etsi enim ex adoptione vocati sunt ad aeternam salutem apostoli, ills tamen electio pertinebat ad singulare illud apostolatus munus et officium. Electionem autem ad salutem oportet esse firmam et immutabilem, cum qua nihil habet commune electio ills ad quamlibet dignitatem. Neque enim discre‑

pant inter se ad magnos honores evehi, et pravuni esse, sed ad vitam aeternam electum esse, et reprobum esse stare simul nullo modo possunt. Hie igitur quum reprobatus dicitur primogenitus ille Ism, non intelligitur a spe salutis aeternae deiectus, et a Dee condemnatus : neque enim ullius sceleris aut rebellionis damnatur, sed ab ills singulari electione in regiam dignitatem repulsus intelligitur, quae Davidi Dei voluntate servabatur. Ex quibus observandum, Deum promoventem Davidem adhuc puerum et opilionem ad regiam dignitatem, caeteris fratribus reiectis, nos docere fieri ex ipsius gratuita bonitate quod nos grates et acceptos habeat: et nihil deberi morito nostro quod huie vel illi praeferamur, quandoquidem ab ipsius sola bonitate promanat. Regni quidem hie fit mentio: sed quod fuit figura spiritualis illius quod Dominus nester Iesus Christus erat sue tempore accepturus. Et quae de unctione dicuntur, ad singula ecclesiae membra pertinent. h'uit igitur David tanquam viva imago Domini nostri Iesu Christi. Sed an insignis aliqua dignitas et virtus eum commendavit, eiusque electionem promovit? Minime gentium. Nam, ut vidimus, abiectus erat David et contemptus inter fratres: quorum tamen fit taput et dominus. Si quis excipiat Davidem coram Deo cor integrum habuisse, et quidem ipsius Domiui senteDtia : quaero vicissim : A quo acceperit cor illud purum? Neque enim a se ipso habuit: neque aliqua virtute fuit prae fratribus insignis. Quod si quis eum liberi arbitrii viribus acquisivisse dicat, sane fateatur oportet ex corrupto et tnaledicto Adami semine progenitum: ac proinde non potuisse sibi rectum affectum dare, quo ad Deum accederet, sed a Deo ipsi datum et in ipso formatum. Quare vero Deus non fecit eum primum nasci? quare primogenitum liberorum Isai non ornavit its spiritus donis quibus tantam dignitatem promereretur? Nempe hac ratione omnem superbiam et arrogantiam Deus vult deiicere et prosternere, ut Deo quosdam ad summos honores evehente, gloriam omnem soli 1111 tribuere discamus. Quare, obsecro, Deus lacobum potius quam Esavum elegit? Nonne poterat efficere ut Iacobus esset primogenitus, et its. naturae ordo et dignitas servaretur? Yerum etsi fratris talum prehenderet, primogenitura repulsus est: qaam deinde contra naturam et admirabili ratione recuperavit. Quare, inquam, ista sic eontigerunt? Nempe ut de donis quae Dei manu aecipimus loquentes discamus supra mundum ipsum efferri, et ad ipsum unum bonorum omnium fontem assurgere. Eadem ratio est filiorum Iosephi: quorum primogenitus minori postponitur: Nonne enim Deus poterat efficere, ut primus nasceretur quem alteri praeponere volebat. Sed voluit ordine naturae inferiorem esse, quem tamen nihilominus in

169	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. gVI.	1?U

superiorem gradum dignitatis evexit. Ex quibus exemplis Iacobi et Iosephi apparet, Deum eligentem aliquos, non pendere ab ullis causis humanis, nullamque neque personarum, neque consiliorum, neque ullius rei quae ab hominibus proficiscatur habere rationem : sed in se uno causam reperire. Quod etsi nobis novum et, insolens videatur, sic tamen illum operari necesse eat, ut omnis gloriandi occasio nobis adimatur. Quis enim primogeniturao ins inter homines instituit, quod ipse Deus approbavit, nisi Dei apiritu afflati homines, quibus primogenitos ornare hat praerogativa visum eat, ut sint reliquorum domini et caput? Et semper observatum ins istud in Dei populo, divinaque lege comprobatum. Quandoquidem igitur Deus naturae ordinem instituit, quare eundem invertit, annon eo delectatur? Minime gentium evertit, sed quoniam fere turgemus superbia et arrogantia, et nobis videmur digni quos Deus amore suo propter ingenitas virtutes complectatur, neeesse eat ipsum extraordinaria via progredi, ut eo ardentius ad ipsum invocandum commoveamur, et sciamus bona apiritualia ab ipsius mera gratia sola promanare, ac proinde soli ipsi gratias agamus, siquidem nihil a nobis ipsis profectum eat. Quin imo videmus Iosephum arbitrantem incogitanter Iacobum filiorum suorum alterum alteri praeponere, conari manum patris avertere, ne minorem maiori praeferat: caecutiebat enim Iacobus morbo senectutis, unde nasci errorem arbitrabatur Ioseph. Verum etsi Iacobi oculi hebetes essent senio, ut adapectu non discerneret uter natu maior esset, tamen consulto manus suas transversas posuit, ut dextram suam poneret super caput Ephraim, qui minor natu erat, et Iosepbum qui tranaferre manum patris conabatur, sic alloquutus eat: Crescet quidem Manasse primogenitus in populum : verumtamen frater eius minor natu crescet magis quam ipse, et semen. eius erit plenitudo gentium. Quis vero nisi Deus Iacobo id revelavit? Quamobrem hine apparet eos qui ad summos gradus aspirant, et viam ad eos facilem sibi esse persuadent, longe opinione falli, et in contrarium abire. Quare nos cum summa humilitate decet ipsius iudieia venerari et adorare, et agnoscere Deum solum nos a Into et veluti aterquilinio, ad summos honores evehere: nostrasque vires nullas ease, nosque nihil posse nisi ab ipso recipiamus, ut quaecunque dona habemus illi soli ut fonti accepta feramus.
Atque hanc utilitatem ex ills Davidis contempti et abiecti electione referamus. Quod vero de cordis ipsius integritate refertur, aciamus tale fuisse quale a Deo formatum eat. Legimus quidem loquentem its Deum in Psalmis : Davidem reperi secundum cor meum. Sed quaero, an David sua virtute et liberi arbitrii viribus id sibi cor paravit?

Nae multum abest: sed a Deo praeparatum, quod opus Domini David in sese agnoscit. Quemadmodum autem faciem nostram in speculo contemplamur, its Deus in sese omnem potentiam et virtutem contemplatur, ut nos natura vacuos omni bono donis suis pro voluntate et arbitrio exornet: quamobrem et alio Psalmo dicitur, Deum opus manuum nostrarum disponere. Deo itaque visum eat Davidem abiectae conditionis hominem ad regiam dignitatem evehere: Quid its? Nempe a caulis et pastorum stabulis eum vocavit, ut in eo fieret Dei potentia conspectior, et maiorem Dei laudandi occasionem haberet, quum se np1118 suis viribus, nulla industria, nullo consilio potuisse ad tantum dignitatis fastigium venire cognosceret. Atque D. Paulus in priore ad Corinthios satis evidenter istud docuit in fidelium electione, quum de tota ecclesia loquens, sit: Multos esse in mundo nobiles et praestantes viros, a quibus videbatur Deus posse facere initium suae electionis, sed quoniam solent homines nimium efferri gloria, et Deo se aequales facere, ut omnis carnis gloria tollatur, deiecisse alta mundi, et parva et abiecta elegisse, ut norint omnes nullam esse altitudinem neque dignitatem, nisi quae ab ipso proficiscitur. Ac sane gloriari nos in Deo par eat, et nobis ipsis gratuitam ipsius electionem gratulari. Quandoquidem enim natura sumus filii irae et maledictionis, ubi obsecro nostra erit gloriatio, nisi in eo quod adoptione facti filii Dei sumus? Quamobrem usurpanda nobis Pauli doetrina, qui Deum dicit vocare ea quae non sunt, tanquam sint, ut confundat ea quae sunt: ut cognoseamus eum ease a quo quidquid sumus habemus, ut se quisque fideliter exerceat in vocatione, et proximorum aedificationi studeat. Nam et in hunc finem nos a Into of foetore superatitionum et pravitatis eduxit, ut vasa fiamus sanctificata ad omne bonum opus: et ab infidelibus et incredulis separavit, ut in Dominum nostrum Iesum Christum inseramur. Neque vero apostolus de uno ant altero singulatim mentionem facit, sed de omnibus in gonere fidelibus : quorum patrem Abrahamum facit, et comparationem instituit Adae filiorum, cum His gratuito a Domino adoptatis. Vere enim filii Adae nascimur in mundum venientes, in qua creatione sola inest maledictio : sed renasci nos oportet, et in Dominum nostrum Iesum Christum inseri, ut in nobis obedientia Deo platens inveniatur. Et de istis hactenus.
Iam vero agite, etc.

171	HOMILIA LIX.	172

HUMILIA LIX.

	13. Tulit ergo Samuel cornu olei, et unxit eum
in medio fratrum eius : et directus est spiritus Domini
die illa an David et deinceps: surgensque Samuel
abiit in Ramatha. 14. Spiritus autem Domini re
cessit a Saul, et exagitabat eum spiritus nequam a
Domino. 15. Dixeruntque servi Saul ad eum: Ecce
spiritus Dei malus exagitat te. 16. Zubeat Dominus
noster, et set‑vi tui qui coram to sunt, quaerent ho
minem scientem psallere cithara: ut quando arripue
ri.t to spiritus Dei malus, psallat manu sua, et levius
feras. 17. Et sit Saul ad servos suos: Providete ergo
mihi aliquem bene psallentem, et adducite eum ad me.
18. Et respondens unus de pueris, sit : Ecce vidi
felium Isaa 13ethlehemitem scientem psallere, et fortis
simum robore, et virum bellicosum, et prudentem in
verbis, et virum pulchrum, et Dominus est cum eo.
19. Misit ergo Saul nuncios ad Isai, dicens: Mitte
ad me David ilium tuum qui est in pascuis.
20. Tulit itaque 1sai asinum plenum panibus, et la
genam vini, et hoedum de capras unum, et misit per
manum David fil‑ei sui Sauli. 21. Et venit David
ad Saul, et stetit coram eo : at ille dilexit eum nimis,
et f actus est eius armiger. 22. 11Tisitque Saul ad
Isai, dicens : Stet David in conspectu meo : invenit
enim gratiam an oculis meis. 23. Igitur quandocunque
spiritus Dei arripiebat Saul, David tollebat citharam,
et percutiebat mane sua, et refocillabatur Saul, et
levaus habebat : recedebat enim ab eo spiritus malus.

In unetione Davidis, de qua mentionem instituimus, observandum est Deum frustra nihil conari, licet non statim ab hominibus virtutis ipsius eff'ectum conspiciatur. Exempli gratia, David quidem unetus est a Samuele, sed an ideo paternae domus caput factus est? Minime gentium. An immutata ipsius eonditio? Nequaquam, sed pristinum vitae statum pascendarum ovium retiuuit. Ubi ergo vis unctionis, siquidem inglorius ad septa ovium vivit, et non agnoseitur alius quam ante fuerat, neque laus ulla ipsi tribuitur? Perum tamen requievit Domini Spiritus in die ills in Davide, non ad momentum, sed quamdiu vixit. Nihilominus tamen ex specie externs, et hominum opinione, nulla videtur in Davide mutatio, ac proinde videri poterat unctio illa inutilis et ridicula. Sed non ideo tamen non est operatus I)ominus, cuius virtus et efficacia unetionem illacn sive exterius signum comitata est. Ex quo discimus, Dco nobis gratiam suam per signs quaelibet visibilia repraesentante, nunquam fore inania, sed re ipsa Deum quae per illa exhibet effecturum. Exempli gratis unctio ista pertinebat ad temporarium Davidis regnum, etsi longius etiam spectabat, nempe ad veritatem illam quae nobis in Domino nostro Iesu Christo exhibetur: verum eo

tempore quo unctus est, non alia videbatur quam regni terreni repraesentatio. Deus itaque sic operatur, ut non sit inane et vacuum signum, aut inanis figura, quae solos oculos perstringeret: sed cum signo coniunctus fuit Domini Spiritus. Sic igitur hodie quum in baptismo de peceatorum remissione fimus certiores: et in eoena docemur nos ipsa filii Del substantia vivere, quoniam communicatur nobis, ut in nobis habitet, et Dos ipsius membra simus, ne signs illa existimemus esse inania quaedam spectaeula, sed rerum veritatem nobis in illis exhiberi : ac proinde quemadmodum aqua visibili lavamur et sordibus purgamur, its Deum vi Sancti, sui Spiritus animas nostras ab omni macula purgare. Et quemadmodum vel in aquam mergimur, vel supra caput aqua rigamur, its Deum efficere sciamus ut mundo moriamur, et vetus noster home cum Domino nostro Iesu Christo moriatur, qui baptismi autor est, et illud in persona sua consecravit, ut certiores fiamus nos omnium ipsius bonorum fieri participes, quum pignus istud aceipimus quo ad veram et perfectam spew deducimur. Idem esto de coena dictum. Hoc igitur esto firmum axioma, Deum non inanibus figuris nos Iudere, quum signum aliquod aut figuram exbibet; red dare tanquam pignus certum et indubitabile omnium promissionum, quae verbo ipsius continentur. Hine etiam apparet quo dementiae homines venerint et quam diabolicus furor fuerit, quum ausi sunt ipsi sibi signa fingere rerum divinarum; quod in papatu factum videmus. Nam si quaeras, quo autore figura illa seu signum, quod vocant extremam unctionem, in ecclesiam invecta sit, quid aliud quam veterem nescio quam consuetudinem proferent? Yerum primis illis temporibus Deus miraculis evangelii veritatem commendare et tueri volens, spiritum suum sub visibilibus signis communicabat. Itaque turn adhibito olei signo .aegroti valetudinem recuperabant : sed illa fuerunt momentanea. Sed qui hodie signs ista volunt in usum revocare, quomodo spiritum sanctum signis alligabunt, et omnibus datum iri persuadebunt quibus haec unetio fuerit communicata, aut a morbis recretum iri? an quod est unius Dei proprium habent in potestate? Hine igitur illorum insignis arrogantia et sacrilega audacia satis apparet, quum signa audent instituere, quorum vis esse nulla potest, quum unius Dei sit gratiae suae signs hominibus_ dare. Quae vero ista audacia est, quod figuram baptismi corruperunt additis illis suis inventis, sputo, luminibus, oleo et similibus, quae singula suam significationem babere propriam volunt. Sed quis implebit quae figuris illis significari dicunt: an habent illi in spiritum sanctum potestatem? an possunt ipsum alligare inanibus istis suis comments et vanis speculationibus? Quare si signorum impletionem habere cupi‑

1.73	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. gVI.	174

mus, et Dei gratiae fieri participes, ab eo accipiamus qui .potestatem habet ea conferendi quae per signs ropraesentat: futuris alioquin signis illis omnibus inanibus ,et illusoriis.
Delude observandum, Deum aliquos vocantem ad aliquod ministerium, iisdem etiam facultatem munus illud .ad .quod vocantur implendi auppeditare. Nam, ut nit Pau'las, non sumus natura satin ad istas functiones idonei : solus Deus suam ecclesiam regit, et in mundo omnia administrat. Quare tantum abest ut sit aliquis idoneus ad populum aliquem, nut ad ecclosiam Dei regendam, ut ne regendae quidem familiae sufficiat, nisi sancto Dei spiritu regatur. Imo ne se quidem aliquis, multo minus familiam regerit, sine saneti spiritus dono. Quamobrem si homines natura omni bone vacui sunt, et movere quidem pedem sine Dei gratin possunt, quis per se idoneus erit ad munus quodcunque tandem illud sit easequendum, n.isi a Deo sufficientiam accipiat? quare omues Ai.vina ope et auailio indigent. Qui ergo ad summa rerum gubernacula sedent, multis virtutibus, puta prudentia, consilio, intelligentia, sapientia, integritate et.candore ad munus perfieiendum indigent: sed quis eas, obsecro, suppeditabit? Sane profani homines eo stultitiae et arrogantiae devenerunt, ut illas fortuito sibi contingere persuadeant, vel industria propria comparari : sed Doo soli laudem istam ‑deberi seiendum eat, qui prout ipsi videtur ea mensura cuique metitur et distribuit sun dons qua ipsi plaeet, .et hoc vel illud munus idoneos facit. Atque hoc ipsum non Paulus doeet priores epistolae ad Corinthios capite 12, ubi docet spiritus manifestationem in totins ecclesiae else commodum : et ad unicum illum omnium bonorum fontem non revocat, unicum inquam spiritum qui omnia eat in omnibus, quaecunque tandem sit donorum .diversitas. Unde vero dona illa manarunt? Paulus doeet Deum instituisse in ecclesia sun alios apostolos, alios prophetas, .alios doctores, et alios
et vocatos etiam ad munera virtutibus necessariis inatrugisse, ut ills possent sustinere. Ergo Deus non temere homines vocat, et ipsos sibi ipsis permittit, ut faciant quod ‑voluerint nut poterunt, sed tenuitatem illorum .et impotentiam compertam habens, idoneos facit ad muneris illius ad quod vocantur ezsequutionem. In primis vero quibus praedicandi verbi divini in ecclesia cura commissa eat hoc animadvertunto. Nam non immerito Paulus istius muneris difficultatem intuens, eaclamat : Quis ad haec idoneus? et paulo post, nit: Non quod non sufficientes simus ut cogitemus aliquid :tanquam ex nobis ipsis, sed facultas,nostra ex Deo eat. Neque vero in diem unum nut alterum gratia Dei invocanda, sed.quamdiu provinciam aliquam austinemus, in Deum om.nis cure nostra et solicitude coniicienda

ad omne bonum inutiles, immo si ne

eat, quad ex nobia ipsis nihil poasimus. Et donee bane nostrarum virium impotentiam bene perspee• tam habeamus, certum eat non Doi gratiae ianuam praecludere, non agnoscentea illum unicum bonorum nostrorum omnium acaturiginem, qui solua nostrae indigentiae potent subvenire. Quamobrem in primia ingenue agnocamus, non natura omuium donorum vacuos et egenos ease: deinde supplicitor nobis Deum deprecemur ut nostrae egestati subveniat. Praeterea Deo non ad istorum munerum dignitatem vocante, danda opera eat ut cum summa humilitate ambulemus, et adversus ambitionem luctemur, Deoque inservire in simplicitate nitamur, eique gratum saerifioium et boni odoris offerre: ut nobis ipsia mortui carnalibus omnibus passionibua renunciemus. Quod si factum erit, aperemus Deum, quum neceasitas postuiarit, nobis non defuturum, sed ea dons quibus opus erit abunde suppeditaturum: quorum etiam in totam vitam auctionem deprecari non oportet, ut iia semel ornati nunquam spoliemur.
Haec igitur doctrina retinenda ex verbis illis, mansisse Iehovae spiritum super Davidem die ills, postquam oleo illo eaterno Samuelis miniaterio fuisset unetus. An vero unetio ills spiritum Dei dedit? Minime quidem oleum eaternum, sed Dei virtus. Sic etiam hodie tenendum, aquam baptismi non habere vim animas nostras penetrandi, et a peccatorum sordibus abluendi : aed signum ease certum, quo longius deducimur, nempe ad sanguinem Domini noatri Iesu Christi, qui eat verum et unicum nostrum lavacrum : quemadmodum unctionem iatam Davidis videmus vim suam accepisae a saneto spiritu : Dec per signum viaibile declarante se Davidem vocante ad tantam dignitatom, velle donis etiam ad illam egsequendam necessariia instruere. Quum vero nominatim dicitur spiritus mansisse super Davidem a die ills et devnceps, ex eo apparet Deum nolle suum opus imperfectum relinquere, sed ad swum uaque finem illud perducere mode ne nostra iogratitudine remoram aliquam ipsi iniiciamus. Caeterum antequam David ungeretur certum eat illum non fuiase brutum peons, neque Doi donis omnino vacuum: sed spiritum regium hie cum accepiase intelligimus, quern antes neque habobat, neque etiam necesse erat. Neque enim qui privatam et quietam vita.m aeturua eat, ea dons aecipiet a Deo quae si ad summam aliquam dignitatem esset evehendua, et alicui populo vel regno praeferendus. Eadem ergo Davidis fait ratio. Atque eo Paulus respicit, eo de quo iam superius egimus loco, pro munerum varietate docena Deum distribuere sui spiritus Bona secundum cuiusque mensuram. Neque enim omnes sunt prophetae, nut apostoli, nut pastores: non omnes dons sanationum nut miraculorum habent. Sed prout varia aunt munera, Deus etiam varie aui spiritus dona.largitur

175	HOMILIA LIg.	176

its quos ad baec vocavit. Ergo David, licet iam ante multis Dei donis insignis fuisset, tamen veluti renovatus fuit et novum spiritus donum accepit, quo regiam dignitatem posset sustinere. Idcirco Paulus Timotheum admonebat, ipsum accepisse Dei spiritual per manuum suarum impositionem, et alio loco, per inipositionem manuum presbytorii. Atqui certum est Timotheum quum ad evangelii praedicationem vocaretur, non fuisse novum hominem et ignarum, sed eximiis donis insignem, ex quibus apparerct Dominum velle ipsius ministerio suum opus promovere: ac proinde manuum Pauli impositione fuisse confirmatum, et ad tantum munus evangehi praedicandi a saneto spiritu dispositum. Quaproptei‑ ne dubitemus quin Deus operaturus sit in nobis quod utile esse cognoverit, quum vacua vasa fuerimus, et quin omni virtute et necessariis donis sit ornaturus, quum eadem ab ipso petierimus. Quid enim aliud praecludit aditum gratiae Domini, quam hominum arrogantia, qua, sibi quod non habent audent tribuere? Atqui nos mendicos else oportet, si Deum cupimus egestati nostrae succurrere. Quare si vera fide ipsum iovocemus, et tit nostri misereatur, et in ipsius cultum dirigat, precemur, nunquam defuturum ipsum nobis est certissimum. Porro divinae maledictionis signum quoddam est, quum ad aliquod munus vocati homines, non respondent vocationi: sod aut attoniti runt et stupidi, aut molles et efeminati, aut non ea stint integritate qua par est: sed adversus ordinem omnem conspirasse videntur. Sane in istis divinao vindictae signum apparet: quod alii sola ambitione malis artibus honores et dignitates ambiant, alii vi invadant, alii vero etiam pecuniis redimant. Quae est igitur tum illic sancti spiritus vis et efficacia? Nae horrendas ibidem confusiones oriri necesse est: ac proindo iustam Dei vindictam agnosci oportet, quod ignorent illi quaevis publica munera in Del cultum ferri oportere, et non licere ulli sese in publica wunera inferre et intrudere. Nam oportot eos qui ad rerum gubernacula vocantur, agnoscere se a Deo constitutos esse veluti suos ministros et legatos, cui suae administrationis ratio sit olim reddenda. Deinde plerumque fieri videmus tit, populi indignos se Dei gratis praebeant et bonis gubornatoribus, a quibus tanquam Dei legatis et procuratoribus regantur: et quum potius diabolo mancipati sint, etiam Deum permittere improbis imperium. Et quidem saepe iusto Dei iudicio fieri videmus tit improbi homines in bonos dominatum obtinoant, et propter inzpiorum iniquitatem bon ab ipsis affligantur. Cuius rei exemplum in lobo est eonspicuum, et nota Davidis prophetae querola Psal. 12, ubi horrendam confusionem in ecclesiam invectam conqueritur, et plena omnia esse improbis qui dominantur, et laxis habenis in

pios desaeviunt, tit ills et aequum omne subvertere videantur. Ergo divinae benedictionis evidentissima inter homines signa lucent, quum ii qui ad publiea munera vocantur, stint idonei et pares illis ferendis, et intelligentia, consilio, viribus et voluntate perseverandi, et cordis sinceritate et integritate donantur. Contra vero divinae ultionis, quum qui iuri dicundo prae6ciuntur, magistratus, reges et principes virtutibus necessariis destituuntur, et instar brutorum pro libidine feruntur.
Sequitur, spiritus autem Domini recessit a Saule, et exagitabat eum spiritus nequam a Domino. In quibus verbis observandum quod ante attigi, nempe quemadmodum Deus dona sua cumulat in its qui fideliter ipsi inserviunt, its vicissim eadem its auferre qui in officio segnescunt: ne nobis Deum esse devinctum arbitremur. Deus quidem sane munifice et large sua dons largitur: sed vicissim a nobis rectum illorum usum postulat, tit ad suum finem referantur. Neque enim saneti sui spiritus donis DOS instruit, tit ex its gratiam et autoritatem apud bommes quaeramus, aut privatis commodis studeamus, vel affectibus pravis indulgeamus: sed contra potius tit ex its Dei nomen glorificetur, et in totius populi commodum et utilitatem cedant. Neque enim nobis nati sumus sed proximis in ea vocatione ad quam Deo nos vocare placuerit. Quapropter fideliter officium facientes, Deique dona ad legitimum finem referentes, Dei nimirum gloriam et proximorum utilitatem, certum est in se quod de Davide diximus, donorum Dei continuationem et amplificationem, non ad diem unum aut alterum, sed longos annos et ad ultimum usque vitae nostrae spiritual experturos. Contra vero qui Saulem imitantur, et quum initio magnum quid de se pollicerentur, et virtutis quaedam signa ederent, deinde deficiunt, et segnius officium faciunt, et pedetentim a recto degenerant et deflectunt, illis etiam donis quae prius acceperant a Deo spoliandos esse non est dubium. Neque enim quae a Deo accepimus dona perpetua sunt futura, nisi accepta illi feramus, et tam corde quam ore praedicemus: ore quidem confitentes nos quidquid habemus ab ipse accepisse : corde vero nomen ipsius glorificantes, et ea in proximorum usum quod nostri est of'ficn convertentes. Quare nisi quaecunque habemus Deo accepta doua ferawus tit par est, certum est illis nos vel momento privandos. Ecquis igitur non metuit sibi, quis non horrebit considerans quae de Saule dicuntur, nempe, recessisse ab ipso Dei Bpiritum. Yerum quidem istud est, Dei spiritum, quatenus est nobis arrhabo vitae coelestis quamdiu hauc vitam caducam vivimus, modo vere ab ipso regeniti simus, nunquam nobis auferendum: verumtamen in sollicitudine et timore ambulare nos iubet apostolus, ne segnescamus Deumque eontemnamus,

177	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. gYI.	178

et negligentiores in .ipso invocando fiamus. Ergo licet persuasi simus Dei spiritum esse nobis certum pignus perficiendae in nobis vitae aeternae, tamen ardentibus precibus petendum a Domino, ut eum in nobis continuet, et ne unquam auferat. Sed quatenus spiritus de donis particularibus dicitur, quae ad muneris alicuius functionem in aliquem conferuntur, posse abutentibus adimi sciamus, vel ita sepeliri, ut nulla sit virtutis reliqua scintilla. Atque hie est verborum istorum, spiritum Dei recessisse a Saule, genuinus sensus. Sane quotidiana experientia docet hinc fieri ut astutissimi et callidissimi quique deprehendantur, et omnibus fiant contemptibiles et ridiculi; quod multa temere et inconsiderate gerant, quae vix stultissimi habiti ab hominibus fecerint, Deo sic illorum arrogantiam persequente, ut inconsiderate et temere omnia administrent. Quid ita vero? Quod nimirum Deus ipsis spiritum sanctum suum ademerit: quemadmodum etiam Dominus apud Isaiam dicit, se sapientes in oculis suis depressurum et infatuaturum, et stupore percussurum et inebriaturum furore, ut sint instar ferarum. Cuius ergo manu fieri ista dixerimus, nisi Dei vindicis, et spiritum suum subducentis, ut a Saule factum est, propter ingratitudinem? Saul quidem sane reprobus factus gratia Doi excidit, sod et in ahis idem etiam contingit, cuiusmodi exemplum David ipse in sese ostendit, qui Psalmo 51 conqueritur, quasi sit a Doc plane reiectus et reprobatus, ac proinde precatur Deum, ut ipsi laetitiam illam salutis quam olim habuerat restituat, et spiritu libertatis induat. Tam enim apud se David expendebat qualis fuisset quamdiu horrendo illo peccato adversus Uriam admisso, et adulterio cum Bersabea, veluti veterno quodam obrutus et consopitus fuerat, nempe Dei donis et gratia spoliatus, et omnium dedecori expositus, ut non amplius illo libero spiritu quern ante acceperat frueretur: eum igitur sibi reddi supplex a Domino postulat. Quare quum Davidem tantum et talem prophetam sic loqui audimus, quale nostrum putamus esse officium, of quanta cura et sollicitudine nobis in nostra vocatione ambulandum, Deumque assidue invocandum, ut non in dies suis donis exornet et in vocatione confirmet, verbique sui virtute roboret, donee ultimum vitae nostrae finem attigerimus?

Et de istis hactenus; quae porro sequuntur quiddam habent difficultatis, et quodammodo insolentia videri possunt, nempe, et exagitabat Saudem spiritus nequam a Domino: Quinam enim potest a Domino proficisci spiritus nequam? Deum enim scimus omnis boni fontem, et nullam in Domino esse confusionem neque iniquitatem. Quare malus spiritus nihil a contrario bono spiritu Deo potent, quod astutia sua vertat in malum, accipere. Et tamen postea servi Saulis dicunt spiritum Domini Cadvini opera. Vol. XXX.

	malum Saulem exagitare: quae duao loquendi
phrases insolentes videntur et blasphemae, sibique
ipsis contrariae, quum uno loco dicatur spiritus
malus a Domino: alio vero, spiritus malus Domini.
Sed nulla in istis blasphemia, nulla repugnantia
else cognoscetur, si animadverterimus quae sit Do
mini potentia in diabolos et in omnes ipsorum co
natus, ac rabiem et furorem ipsorum. Nae si Deo
sic inimicos et reluetantes diabolos arbitraremur,
ut non coerceret illos suo imperio, summam ipsis
dominationem et imperium adscriberemus, et quod
Dei unius proprium est tribueremus, non sine in
genti et detestanda blasphemia. Quare tenendum
est diabolos ita Deo subiectos esse, ut sine ipsius
permissu nihil movere possint: et licet malitia sua
et vitio depravati corruptique sint, tamen Dec in
servire, quorum opera pro suae voluntatis utatur
arbitrio, ut nihil conari sine ipsius permissu pos
sint. Ac licet proprio furore contra Dei voluntatem
ferantur, eiusque gloriam obscurare nitantur, iusti
tiamque corrumpere et inanem reddere : non tamen
voluntatem perficere posse, neque etiam sese mo
vere, nisi quantum et quatenus illis divina permittit
potentia. Quapropter diligenter est haec doctrina
meditanda et animis nostris infigenda, sine qua Dei
maiestas et gloria non subsisteret: nempe dia,bolos
else ita Domino subditos, ut vel invitos ipsi inser
vire oporteat, et licet reluctantes, eius tamen vo
luntatem et decretum perficere. Ac sane quidquid
diaboli adversum non potestatis babent in eo posi
tum est ut non cladibus multis flagellent, undo
quaecunque adversa patimur, flagella,nominantur.
An vero diabolorum ea est potestas, ut non tanquam
suas creaturas et sibi subditos puniant? Profecto
misera hominum, si se res ita haberet, conditio
esset. Scriptura igitur voce illa spiritus mali a
Domino, vel Domini, utitur, ut ostendat Deum illis
tanquam flagellis uti ad nostrarum transgressionum
coercitionem. Quare quum a diabolis affligimur,
ne existimemus Domini manum non esse superio
rem; sod sciamus potius diabolos ease tanquam
flagella, quibus ad non foriendos Deus utitur. Sic
ergo dicitur a Domino fuisse spiritus ille malus qui
Saulem exagitavit, et postea, fuisse spiritus malus
Domini: non quod a Deo malum processerit: sod
quod diaboli, suam licet in se malitiam contineant,
inviti tamen tam arctis habenis a Dec coercentur,
ut ipsi inserviant, et ipsis ad bomines flagellandos
et castigandos utatur. Sane quum de Deo qualis
in se est loquimur, sciendum est illum solum suum
in se spiritum habere, quemadmodum Paulus ait
1. Corinth. 12 donorum Dei else varietatem, sod
unum et eundem spiritum, efficientem omnia in
omnibus. Sed quum de malo spiritu, diabolos in
telligamus natura sua corruptos, qui tamen a Do
mino mittuntur, ad eon quos voluerit af$igendos,
		12

179

HOIZILIA LIg.

sive bonos, sive malos. Dens enim saepe diabolic ut inatrumentis utitur ad filios suos et populum suum castigandum. Istud ex historic Iobi conspicuum est, quia cnim illum bonis omnibus et facultatibus apoliavit? quis pecudes et servos ipsius igne coelitus immieso consumpsit? Ruis domum cum liberis ipsius una edeut.ibus ventis ingentibus ezcitatis evertit? quia ad tantam miseriam reduxit, ut tanquam miserum cadaver in stercore volutaretur? Multi quidem itnprobi homiues suam hie operam loearunt, sed omnium malorum istorum auctorem fuisse diabolum scimus, facts ipsi prius a Domino poteatate: quam alioquin a se non babuisset. Yerum liter a diabolo multis persequutionibus urgeamur, non permittit tameu Dominus il3as esse nobis noxias, sed potius in misericordiam et salutem noatram converter. Sic diabolo quidem factam potestatem videmus Iobum affligendi et . multis calamitatibus urgendi et premendi: sed non opprimendi. Neque enim vitam et animam ipsius attingendi potestatem habuit., sed intra praefixos terminos a Domino manere debuit. Et quidem apparet, liter affligamur a Deo ad nos humiliandos, et idcirco diabolo permittat in nos aliquam potestatem, non ideo tames licere illi quodcunque volet, segue exitiosas fore afflict.iones et calamitates quascunque tandem immiserit. Immo potius, good longe mains act, eas nobis in bosom cessuraa certum est, vel ex ipsa Pauli primae ad Corinthios epistola cap. 5, obi quum in scortatores invectus esset, qui suis flagitiis veluti indormiebant, et nominatim quum incestuosum Satanae tradidisset, sit hoc fieri ad interitum carnis, ut spiritus salvos sit die Domini Iesu. Ergone Paulum dicemus eos quos exsecrationi et anathemati devovit, et ab ecclesia reiecit, in condemnationem et exitium eiecisse? Nequaquam sane: aed illos oportuit in carne sic ab ipso castigari, nimirum ad tempos, tit ad poenitentiam in animae salutem ipsos incitaret. Profecto et ipsum Paulum conspicimus diaboli persequutioni obnoaium, et eam fuisso a Domino datum ipsi veluti quandam admonitionem et correptionem. Summo enim ipsins bono factum est, ut istis moths exerceretur, ne nimirunt propter donorum Dei abundantiam inaolesceret et eflerretur, atque its magnum impedimentum in muncris exsequutiono fideli ipsi obiiceretur: quamobrem non aliier potuit Paulus ab arrogantia tutus Me, nisi hoc velut amuleio et protreptico pharmaco. Denique Deo visum est its Paulum exercero in ipsius summam utilitatem. ware quotiescunque Deo vidcbitur, nos quibuseunque modis ipsi placuerit exercere, licct instrumentis utatur ad nos corrigendos incredulis et contemptoribus verbi aui, imo et diabolic ipsis, nos eo usque deprimi deiicique par est, ut quoniam ab Adamo primo parente ortum ducimus, iam infecto a peccato, scia‑

180

mus nos non tantum corporalem castigationem, sed aeternam damnationem, propter innatam nobis corruptionem mereri. Sed quum Deus improbos diabolorum mane corripii, et ipsis iradit, longe alia est ipsorum quam fidelium couditio, quod lii quidem its castigantur, ut in salutem ipsis cedat castigatio, improbis autem et infideiibus in exitium. Caeterum Deum observemus sic uti diabolorum opera, ut nulls in ipsum cadere possit accusatio mali quod admittunt, quandoquidem prava diabolorum voluntate ad suorum iudiciorum exsequutionem abutitur. Diaboli quidem nihil nisi perditionem animarum nostrarum per se expetunt: sed ipsis its Deus utitur, ut ad peccatorum agnitionem vonientes veniam deprecemur, et cum humilitate ad Deum accedamus a vitiis purgandi et liberandi. Atque its quidquid Deus per illos licet prava instrumeuta exsequitur, iuatum et aequum est. Diaboli vero quid aliud quam crudelitatem, quam rebellionem et contumaciam spirant? Sed its tames Deus opus suum perficit. Ac permittit quidem nonnunquam habenas illis, ut crudeliter edam in Dei filios saeviant: sed quis tandem est istius ipsorum crudelitatis exitus? Nempe Deus tandem non impuaitam rcliuquet crudelitatem et tyrannidem, quam isti, licet divinae iustitiae aclministri et instruments, exereuerunt, quae tandem in ipsorum condemnationem et exitium est redundatura. Nam eisi illi quidem malum good poenis dignum est puniunt, non tames in Dei voluntatem respiciunt, sed potius furorem swum et rabiem qua bones oderunt sequuntur. Eadem improborum esto ratio, quibus saepe Deus utitur ~iustitiao suae admiuistris: nam saepe Deus per improbos sua iudicia exercet. Quid enim putatis fieri quum bells excitantur, nonne Deo moveute hominum vo3untatem? Certum enim est Deum istis modis velle populorum malit.iam castigarc: et tames non eximere poenis meritia eos quibus instrumentis usus fuerit. An enim existimamus ideo gratos et acceptos, good per eos impleta sua sint iudicia? Minime pentium: sed odit potiua quos avaritia, quos furor, quos crudelitas, quos ambitio, non autem Dei gloriae studium impulit et excitavit. Sed illi tames Dei votuutatem exsequuntur, et iudicia perficiunt. Sane quidem: vcrum alieno aDei voluntate et obedientia auimo. Et illi quidem, fateor, coos conatus, nisi Deo permittcntc, perficerc non possent. 1VTam Deus ipse bells movet: Deus ad army vocat, ipse Deus ferit et caedit. Quibus vero tandem usus instrumontis? Hominibus sane iustitiae suae administris utitur, qui tames suis operibus condemnantur. Verum enimvero nonne digni sunt excusatione, quos eo Deus impuliG? il'Iinime pentium, quum eorum condemnatio, non ab hoc ultimo peccato, sed a praeteritis tranagressionibus et flagitiis manarit, ultimumque secum exitium, ve3uti iam rcdun‑

IN I LIB. SAMUEL. CAP. gYI.

dante mensura, traxerit. Sive ergo ipsi diaboli in nos ferantur, sive improbos ad id impellant, reos tamen semper esse coram Deo cerium est: quod mens ipsorum non feratur in Dei cultum, sed contra potius Dei voluntati pro viribus reluctentur.
Et de istis hactenus, sequitur deinceps servos Saulis ipsum adhortatos fuisse, ut quandoquidem spiritu malo agitabatur, iuberet sibi quaeri aliquem qui citharam pulsare novisset, ut sibi bene esset. a t unum ex illis admonuisse regem else inter filios Ism quendam scientem psallere, virumque bellicosum, prudentem, et virum pulchrum, et quidem cum eo esse Dominum. Ac tam accersitum Davidem : et bona patris cum venia venisse ad regem, stetisseque coram eo, et fuisse dilectissimum, factumque renis armigerum. Tum misisse Saulem nuncios ad Isai, petentes uti David apud regem maneret, quod gratiam invenisset in oculis eius. Davidem vero tanta gratia citharam pulsasse, ut Sauli bene fuerit, et ab eo spiritus malus ad tempus recesserit. Hie vero in primis quaeri potest: An tanta sit vis musicae, vel citbarae, ut spiritus malos possit depellere: quod ista quaedam veneficii et incantationis species esse videatur. Nam, quaeso, si quem Deus spiritu furoris turbaverit, an citbarae sonitu depelli posse diabolum arbitrabimur? Praeterea, Davidne divinae sententiae reluctaretur? Saulem enim vidimus propter rebellionem eacidisse regia dignitate: et a spiritu malo afflictum, quod ab ipso Dei spiritus recessisset: quare ergo David malum ipsius allevare nititur, vitamque prorogare harmonico musices cantu, aut citharae pulsu, quasi videretur impedire velle quominus in illum Dens animadverteret, qui dignissimus Brat castigatione? Praeterea, ut ante dixi, apertutn veneficium et incantatio haec esse vidotur, cuius nulla certa ratio reddi possit. Et sane re ipsa verum est, et non oportet haee in generalem regulam trahi, harmonico concentu vel vocis vel fidium posse diabolos depelli, vimque ipsorum et furorem impediri. Sed servi Saulis ex usu communis sensus loquuti sunt. Fuit enim malum istud quo affligebatur Saul melancholiae species, ut fuerit simillimus its qui in furorem versi, quamdiu mania duraverit, obvium quemque caedere nituntur, vel praecipitem in ignem aut aquam dare: cum simili morbo luctari Saul visus est, sicuti pluribus deineeps audituri sumus. Certum autem est adversus istiusmodi morbos melancholicos plurimum posse harmonicos concentus: et afflictum animum posse recreari et ad tempus refici : sed istud non est perpetuum. Yulgus vero consuevit eandem omnibus morbis medicinam adhibere, et existimat pharmacum quod adversus aliquam morbi speciem valuit, eandem vim adversus omnes obtinere. Imo si quis frigidam ad nauseam usque bibens ex febre convaluerit, etsi excessu

182

peccavit, nihilominus eadem potione depelli alios morbos posse sibi persuadebit. Atque its fit, ut si experientia duorum aut trium aliquid comprobatum sit alicui utile, qui rerum istarum notitiam non habent, arbitrentur omnibus naturis et personis idem convenire, et quod adversus aliquem morbum profuit, idem adversus omnes profuturum. Sane quod ad musieam attinet, non caret ratione quod animus afflictus recreetur et reficiatur, quoniam mali apprehensio harmonico concentu tolli potest, vel mitig‑ari : at non ipse morbus, qui non its vinci musica vel oitharae vel alterius instrumenti sono potest, ut non amplius saeviat in hominem. Ergo ex istis apparet servos Saulis non ratione, neque consilio, sed ex vulgata hominum opinione consilium istud regi suppeditasse, quum suaserunt, ut virum aliquem quaereret qui bene citbaram pulsaret. Deus vero licet consilio isti felicem successum dederit, tamen non temere imitandum est: quaDdoquidem temere Saulis servi illud inierunt: ut solent aulici ad gratiam sibi conciliaudam, suumque amorem et benevolentiam erga dominos testandam, quidquid in buccam venerit eflutire. Porro quum dicitur malum quo Saul affligebatur allevatum Davide citharam pulsante, conspicimus profuisse ipsi eonsilium illud, sed speeiali privilegio et favore Domini : tit non sit inferendum propterea Deum eodem semper modo cum omnibus acturum : et ne temere quaelibet exempla cogitemus imitari. Quis enim, exempli gratia; quum audit Dominum nostrum Iesum Christum caeco cuidam oculorum usum redditurum inspuisse in manum, et lutum macerasse, quo deinde levit oculos illius, et visum dedit, sputum existimet aut lutum habere vim illuminandi, et usurpandum factum illud, ut papistas fecisse videmus? Sane idem fuerit ac si quis aquam igni miscere velit. Eequis igitur ex hoc facto speciali, quo Saulis furorem harmonico Davidis concentu fait placatus, existimet vim quandam sanandi furorem habuisse Davidis citbaram'? Sane non ea fait vis citharae, non musices aut aliorum organicorum inatrumentorum, ut pellere diabolos et coniurare possent : sed Dei voluntas efficaciam illis ad hoe efficiendum dedit. Atque haec saepe consiliorum divinorum ratio est, ut obliquis mediis ad suum opus perficiendum utatur. Nonnuuquam accidit, ut qui iustitiae et aequitati studuerit et se totum tradiderit, tempus et operam lusisse videatur,, et labor ac conatus irritus videatur, quem tamen Deus fortunabit, ut in eo Dei manifestum opus appareat. Sed quamdiu ex nostri sensus iudieio mediis obliquis nos agit transversos illudere conatibus videtur. Exempli gratia, Davidemne oportebat ut in regiam dignitatem eveberetur citharam pulsare? an inde aliquod potuit sporare adiumentum ad dignitatem illam consequendam? Erat 12*

	183 HOMILIA LX	184

quidem inauguratus David a Samuele, venerat etiam in aulam regiam, sed ad quid, obseero? ut eitharistam agat. Quis ergo non dixerit, alienissimum ab illa dignitate Davidem, et nullam apparere spew aut rationem implendae divinae promissionis? Verum Dens ita Davidem per obliquas vias deduxit, ut tamen suum opus perfecorit. Consilium itaque Domini fuit per illas ambages Davidem deducere, et ad promissam regiam dignitatem suo tempore promovere. Hanc ob causam ipsius citbarae vim quandam indidit, ut ex ea Saul reficeretur, solamenque mali reciperet, et spiritus malus sum affligens sedatus sit. Atque ista nobis sufficittnto, ut curiosas multas quaestiones missas his faciamus, in quibus enodandis sese multi profani homines vehementer exercent, musicane et harmonici concentus vim habeant morbos depellendi, et Satanae insultibus resistendi : quod non perpendant illi quae superius a me dicta aunt, Davidis eithara quidem fuisse Saulem recreatum, sed Domino faciente, et vim illam intus inspirante.
Quao sequuntur deinceps observatione digna aunt: Misit ergo Saul nuncios ad Isai, dicens: Mitte ad me David flium tuum, qui eat in paseuis. Quare hit pascuorutn mentionem nominatim iniicit? Sane non eat dubium quin aulicam iactantiam ista verba sapiant: ut solent reges et principes sua beneficia vehementer laudare: et si quem in famulitium recipiant, ex quo tamen ills nihil utilitatis percipiat, beneficii tamen loco volunt haberi, et inde laudem etiam venantur. Saepe quidem, fateor, pauperes et egenos ad dignitates evehunt, ut eorum liberalitas et munificentia praedicetur: sed quum nobiles viros advocant, quorum amplissimae aunt opes, et magni reditus, ut quietam et lautam vitam in familiis agere possint, Donne opes et facultates exhauriuDt, et multis incommodis obiiciunt? Nam quoties qui mollibus in stratis poterant domi cubare, coguntur vel sub dio, vel humi duriter, vel in stramine iacere, quoties regibus torras suas lustrare, et triumphos suos facere videtur? Et quae alia compensatio laborum et sumptuum, nisi exprobratio socordiae et desidiae in qua si in domibus essent vitam agerent? Et tarnen miseri illi homines istis verbis deliniuntur. Eadem ergo hit ratio eat Saulis, petentis ab Isa'i ut sibi filium mitteret, et quidem cum qui erat in pascuis. Annon enim simpliciter dicere poterat, mitte ad me filium tuum Davidem, quare addit, sum qui eat in pascuis? Nempe ad iactantiam, quasi dicat, a pascuis in aulam meam mittito, ut mecum sit, et honores a(lipiscatur. En tit miseri homines audacia propria excaecantur. 141iseros, inquam, etsi divites. ~uis vero fuerat antea Saul? Nonno rusticus, vilis et abiectao eonditionis babulcus? lam vero ad dignitatem evectus insolentius se gerit, et suam munificentiam ostentat

et praedicat. Verum enimvero quam non sua industria, non consilio, non viribus erat adeptus: red quam uni Deo debebat, et pro qua singulis momentis agere gratias sum oportebat, et sibi conscium prioris vitae tanto abiectiorem et dociliorem ease, et latebras potius quam lucem quaerere. fqluantus enim pudor eat cum dig6itate regia gloriari et efferri, et pascua exprobrare, cuius antea vitae conditio Davidis fuit simillima? Nae Dei beneficiorum obliviscitur, quae tamen ipsi deinceps magno constabunt. Et sane ea eat bominum corruptio, ut variis dotibus exornati sic efferantur, ut nunquam deiici coram Domino distant, nisi magnis et crebris ictibus contundantur, et confusione involvaDtur.
lam vero agite, etc.

HOMILIA LX.
CAP. XVII.

1. Congregantes autem Philistiim agmina sua in praelium, convenerunt in Socho ludae: et castrametati suet inter Socho et Azecha in finibw Dommim. 2. Porro Saul et ilii Israel congregati venerunt in vallem Terebinthi, et direxerunt aciem ad pugnandum contra Philistiim. 3. Et Philistiim stabant supra montem ex parte has: et Israel stabat supra montem ex altera parte: vallisque erat inter eos. 4. Et egressus eat inter duas acies de castris Philisthinorum nomine Goliath., de Geth, altitudinis sex cubitorum et palmi. 5. Et cassis aerea super caput eius: et lorica squamata induebatur: porno pondus loricae eius, quinque millia siclorum aeris erat. 6. Et ocreas aereas habebat in cruribus: et clypeus aereus tegebat humeros eius. 7. Hastile autem hastae eius Brat quasi liciatorium texentium: ipsum autem ferrum hastae eius sexcentos siclos habebat ferri: et armiger eius antecedebat sum. 8. Stansque clamabat adversum phalanges Israel, et dicebat eis: Quare venistis parati ad praelium? numquid ego non sum Philistaeus, et vos servi Saul? Elagite ex vobis virum, et descendat ad singulars certamen. 9. S'i quiverit pugnare mecum, et percusserit me, erimus vobis servi: si autem ego praevaluero, et percussero sum, vos servi eritis, et servietis nobis. 10. Et aiebat Philistaeus: Ego exprobravi agminibus Israel hodie: Date mihi virum, et meat mecum singulars certamen. 11. Audiens autem Saul, et omnes Israeditae sermones Philistttei huiuscemodi stupebant et metuebant nimis.

Hesterna concione Saulis iactationem et ostentationem vidimus, quum Davidem a patre postulans, dixit, velle ad se mitti sum qui erat in pascuis, ut in aulam reeiperetur. Etsi vero coram

183	‑	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. gVII.	186

hominibus vilis et abiecta Davidis erat conditio, longe tamen illi consultius erat in domo paterna sedere ad pascua, quam in aula regia cum Saule vitam agere. Caeterum hie superbam illam iactationem ex contumacia et obstinatione adversus Deum nasci videmus: nam habebat satis maunam occasionem sese humiliandi, quum a malo spiritu sic agitaretur: et hominum conversationem potius erubescendi quam sese efferendi. Nae suae tegendae turpitudini latebras quaerere potius debuit et ultro regia dignitate se abdicare, quam arrogantius insolescere: vel Ionathano filio tradere potius, quam apud plebem vilescere. Sed ita solent quicunque Dei forti brachio resistere nituntur; etsi notus illorum furor, tamen arroganter sese gerere, et magnopere iactare, quasi omnibus suum ingenium prodituri. Ac sane dubium non est quip a Domino eacaecentur, miris modis iudicia sua exserente in eos qui gloriam mundi venantur, et ambitione, ac superbia rumpuntur, ut ipsi sibi dedecus et ignominiam accersant, et omnibus odio sint et contemptui. Caeterum ex istis apparet ratam factam fuisse a Samuele initio latam sententiam, fore istud ins regis, ut aeciperet subditorum liberos, et its ad quodcunque vellet opus uteretur. Et hac ratione Deus ulcisci populum voluit graviter lapsum quum regem a Domino postulavit, libertatemque bonum inaestimabile parvi faciens perdidit. Ac si fuisset Isa1 facta optio, domine Davidem retinere, an in aulam mittere mallet, non dubium est quin domi filium retinere quam in aulam Saulis mittere maluerit. Etsi non sine muneribus pro suae conditionis ratione pater eum dimisit; nam et pane et vino et similibus onustus David ad regem pervenit, ut propria substantia sese veluti spoliaverit. Nae a Davide greges in pascua ducente pater maaimam utilitatem percipiebat, qua iam privatur, sine ulla spe eompensationis. Mittitur ergo David a patre in aulam coram rege citharam pulsaturus: ea tamen conditione, ut quum officio satisfecerit filius, revertatur. Sed Saul cum apud se retinet, et satis arroganter de se sentiens, magni beneficii loco ponit, quod invenerit gratiam in oculis suis : patremque et filium sibi hoc nomine plurimum devinctos arbitratur. Scilicet, id magni beneficii loco habendun~, quod afflicta sit familia, so sublato qui toti familiae serviebat et laborabat, et veluti mortuus patri fuerit, ex quo nullam utilitatem pereipiebat: quod quid aliud fuit quam quaedam latrocinii species? Hine igitur agnoscendi Bunt aulicorum et primariae dignitatis virorum mores, qui sibi natos omnes arbitrantur, et sua potestate vehementer abutuntur. Hine multa ipsorum inique facta, bins rapinae, hinc caedes, quae tamen omnia ludum et iocum arbitra.ntur: quod in inferiores nihil non sibi licerc existiment. Quamobrem eo maiores gratias agere Deo debemus

quod a tam dura servitute et miseria nos exemerit, et otia haec fecerit et singulis potestatem domi suae quietam vitam agendi, et liberis Buis ac facultatibus utendi fruendi dederit. Quod quantum sit beneficium, quantique faciendum, sentiremus, si Deus a nobis auferret: quamobrem nimium magna nostra est ingratitude, quod tantam Dei erga nos benevolentiam non agnoscimus, qua nos a.b istiusmodi potentiorum iniuriis protegit, et a nobis vim omnem et rapinas arcet, et De lana de dorso nobis, ut aiunt tondeatur, impedit.
Quaeri vero potest hoc loco, quinam David Saulis armiger factus sit, quandoquidem ad illum usque diem in pascuis vitam egerat, et ad ovium septa sederat, adeo ut ad militiam instructus non fuisse videatur. Verum quae de Davide hie dicuntur, et quae laudes ipsi tribuuntur, satis ostendunt non fuisse illum adeo rusticum et incultum, ut non fuerit eacellentibus donis et virtutibus insignis, etsi non apud omnes ipsius facta celebrarentur. Equidem et in ipsa paterna dome fateor cum fuisse contemptibilem, quemadmodum ante vidimus. Nam Isa't liberis suis coram Samuele septem productis, Davidis nullam, quasi ne natus quidem esset, mentionem fecit. Ex quo apparet quam saepe hominum malitia et ingratitudine Dei dona licet in aliquo valde conspicua conculcentur et flocci fiant, ab its qui ea non tanti faciunt quanti oporteret. Nominatim enim honorificam Davidis fieri mentionem videmus, et dici fortissimum robore, virum bellicosum, et prudentem in verbis, citbaraque bene psallentem. Quae sane non parva laus fuit Davidis: raro enim in iuvenibus fortitude cum prudentia convenit; quamobrem eo fuit admirabilior Davidis virtus, ad quam prosper etiam rerum eventus quum accederet magnam sane de se admirationem ipsum concitasse non mirum est. Neque enim istae virtutes Bunt rusticorum propriae: quandoquidem natura timidi, agrestes, idiotae Bunt, et fortitudine, prudentia, consilio, industria et eaeteris istiusmodi virtutibus non Bunt praediti, quibus aulici plerumque et alii homines insignes Bunt. Praeterea qui consilio pollent, et iuri dicundo praesunt, non Bunt plerumque audaces neque ad arma tractanda habiles, Bed ratione et consilio insignes. Quin et multos viros bonos videas tamen non esse industrios: ex quibus fit nobis conspicuum: Deum extraordinarie Davidem istis virtutibus exornasse: quac tamen in illo quamdiu ad pascua sedit quodammodo contemnebantur et vilescebant. Unde apparet verum id esse quod paulo ante diai, dona Dei licet in multis conspicua, non tamen pro dignitate recipi, et hominum ingratitudine fieri ut non agnoscantur. Verum enimvero licet ita haec usu veniant, viros tamen bonos quibus sua dons Deus distribuit, decet istam ingratitudinem patienter ferre

HO1'YITLTA LX.

neqrze, si non quales aunt agnoscuntur, indignari. quod saepe tamer fieri videmus, et multorum eaemplorunz egperientia testatur. Nam plerumque qui ad zntrnus aliquod idonei sibi videntur, nisi pr•imo quoque die vocentur, de iniuria sihi illata conqueruntur, et virus suum evomunt, atqtze arubitione turgidi coelum terrae misters nituntur. Hine fit ut qui vel industria, vel aliis sancti spiritus donis ornati aunt, multas turban dent: quod nimirum non statim ad eas dignitates pro moveantur, quarrzm se dignos existimant, et quas appetunt. Nos vero Davrdis exemplum imitemur, qur licet rnagnis virt.utibrrs ornatus, pastor tamer ease, et ad oviurn septa sedero non erubuit: et quanquam a Samuele rea esset designatus of ina.uguratus, non tamen ideo maiores animos sumpsit, sed in pristina conditions quietam et modestam vi tamegit. Tales ease decet eon quos Deus maioribus donis insignes fecit, et licet aliis ingenii viribus melioros tamer modeste et quiets seas in vita privata continez•e, neque temore sere ingerere in publics munera nisi vocatos, no sua ambitions turban excitent, et sua contumacia publicam quietem interturberzt, non tam statim quam optarent eas quas e.rpetunt dignitates assequuti: sed patieuter contra Del voluntatem illos oportet easpectare, et seas totos ipsi regendos permittere, neque si Domino videatur dons quae in illos contulit ad tempus occultare, ideo animum desponclere. Neque enim ; ut sit prophets in Psalmis, dignitas venit a virtute coeii, neque terra.e, neque ab Orients, noque ab Occidente. Dens igitur solus homilies extollit vel deprirnit prout ipsi videtur, et in ea dignitate, quae ipsi placet, elatos collocat.
	Caeterum etiam hint		observandum Deum hat
rations viam fecisse consiliis suis ad finem dedu
cendis, de Davide in illam dignitatem ad quam
unctrzs fuerat evehendo. Sane fateor prima fronts
non videri musicam istam, et citharam pulsandi
scientism, fuisse viam ad coronam, verum t;zmen
exitus fidem facie: Deum admirabiii sua providen
tia usum hat via ad id perficiendrzrn. Ttaque vel
ipso Saule promotore, licet praeter ipsius mentem,
Dens anus eat. Neque enirn si scivisset successorem
sibi designatum Davidem rzltro in aulam horninem
a.dvocasset, neque gloriam ilium acquirers permi
sisset, sed potius pro viribus eriper•e vitam illi qua
cunque rations conatus fuisset. Nam et infra vr
suri sumus Saulem ira et furore percittzm, ubi
I)avidem animadvertit grati;i v:zlere spud horzzines,
nzanrzm inferre ipsi et trucidare propria menu,
sine occasions tamer, fuissc conattzm. (huare inscilzs
rerun futurarum Davidem ,rd se in aulam vocavit,
et spud se retinuit: sed ape sua excidit et longs
opinions falsus eat. Yerunz Deus erzm ad hoc im
pulit, ut hominum eorda potent pro suss volun
tatis arbitrio flectore et reere: et quemadmodum
		g

188

aquarum decursus regit et moderatur, its regum
et pr		cords movet, quae licet videantur
summis fluminibus vel magi magno simillima: Dens
tamer vel immota Tacit, vel in hart cut illam par
tcm inflectit. Conspicuum istud est eaemplo Saulis,
aped quern David educatur, ipsi regi dum malo
spiritu affligeretur solatium cantu citharae adferens
et its fit ipsius virtus et prudentia omnibus conspicua, ut its paulatim ad hominum cures ipsius fama gerveniat, et graham illorum sibi conczliet. Nibilominus tamer hominum malitia magnopore Davidem egercuit. Nam etsi Deus illum istis virtutibus cornmendasset, et autoritatem illi conciliasset, et lam in possessionem regwi missurus esset, tamer din cum multis difficultatibus est luctatus, adeo tit paten fratres, cognati, propinqui sint illi adversati, cut, si non adversati, non ausi augilium illi forre, sed dissimulare et rebus adversis illum deserere coach lint. Atqui Deus tins virtutem multis cgregiis factis manifestam fecerat, eique satin magnam autoritatem couciliaverat, non tantum verbis, sed muftis edam egregie factis. Sane: sed ea est hominum malitia et perversitas, sicut ante dizi, ut Dei dons flocci faciant, et pedibus conculcent: et cuius immensam bonitatem et meram liberalitatem adorare debebant, miris modis contemnant. Nos vero si quibus tiers fecerimus a Deo acceptis donis, et tamer nullam gratiarn retulerimus, sed potius ii, in quos benefici fuerimus, iniurias pro benefactis referant, discamus Deum velle non in hat parts humiliari et modestiam discere, et in ipso solo conquiescere. Davidi istud eontigisse videmus, quern Deus regiis virtutibus ornavit, et in diynitatis regiae spem in aula regis educari voluit, licct nullis titulis, nullis insinnibus conspicuum. Sane multos hodie videas magnis et insignibus titulis rloriari, sed sine virtute tamer. Nam alius rcz IIierosolymorum, alius Cypri, alius alterius cuiuslibet regni vocabitur: qui sine tituli aunt insignes, sed sine re. Cur non cairn regna quorum titulis gioriantur reposcunt? Contra David, etsi vilem et abiectam vitae conditiooem initio sortitus, raffia clarus, nisi opilionis, titulis: virtutibus tamer summis claruit, ut omnibus fuerit admirationi, lieet pauci virtutea illas in ipso aonoscerent et laudarent: neque tarnen ideo maiores aniu:os sumpsit, cut quidquam est aggressus, etsi lam reg fuisset a Domino designa.tus. Czluare pro inauibus illis titulis quibus plerique gloriantur Del graham magis expetamus, ut re ipsa tesGatum faciat donorum in non effusions, non illi grat.os et acceptos ease et ad rnunus ad quod ipsi placuit vocatos.
Sequitur deinceps renovatuw bellum a Philistacis adversus Tsraelitas, quos illi intro, non lacessiti neque provocati, aggressi runt: et in tritium Iuda impetum fecerunt, in sagas castrametati Bunt.

189	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XYII.	190

Magna quidem illi clade caesi fugatique fuerant, ut nunquam viderentur exercitum redintegraturi: quare novum‑ et insolens illud videbatur, quod non modo rebellant, sed ultro victores antes Isra0itas invadunt. Magnopere suis viribus confisos oportuit, nam unde tantos animos sumerent, quum antea tot hominum millia ex ipsis caesa fuissent: quomodo iam denuo praeliaturi tantum exercitum colligere potuerunt, et tanta audacia Israolitas agressi aunt? Nae Deus reiecto Saule, fecit illis animos, quoniam, ut ante diximus, Deus hominum corda regit: ac proinde qui modo magno et excelso animo nihil extimescebat, repente in ijnaviam et timiditatem incidit. Contra vero qui antes timido, humili, demisso fractoque animo nihil audebat, repente magnos et elatos animos gerens quaelibet ardua leomna quadam ferocia suscipit, et in sui admirationem omnes traducit. Tali audacia Philistaeos Deus excitavit, ut coacto exercitu populum Israeliticum ultro aggrederentur, belloque lacesserent, et regionem ipsorum invaderent : et hoc potissimum ut Saul puniretur: in cuius punitionis partem populum etiam venire oportuit. Ea aunt enim divina iudicia ut nonnunquam populus pro regis delicto veniat in partem poenae: nonnunquam contra reges etiam plectantur immissa in plebem calamitate: quodmirum videri non debet, quandoquidem non sunt populi innocentes, et omni culpa vacui, quum reges peccant, et puniuntur. Sic videmus hoc loco Saulis regnum a Domino fuisse maledictum, et populum edam dignum fuisse qui gravibus poenis multaretur, quod a Samuelis obedientia se subduxisset, quern tamen ipse Deus ipsi praefecerat, suumque veluti legatum instituerat. Equidem vero fateor Dei bonitatem tantam malitiam superasse, quemadmodum antea vidimus, sed non its tamen ut suae vindictae locum non reliquerit, quum locus et tempus postularunt corrigi istam offensam adversus ipsum Deum admissam : etsi ad tempus dissimulavit et populi rebellionem toleravit. Quid Mosi contigerit in deserto, post culpam illam populi qui vitulum aureum conflaverit satis notum eat. Nam quum ardentibus precibus saepius repetitis iram Dei populo imminentem deprecatus fuisset, et Deus populo placatus illius precibus fuisset, quod vitulum aureum conflasset, nihilominus tamen iustam illius idololatriae vindictam in tempus opportunum distulit. Sed nonne in istis magnam esse repugnantiam dixerit aliquis: Ego miserebor, et tamen vindictam in opportunum tempus differam? Sciendum itaque Deum peccata quidem remittere quum ea non punit ex tempore: sed quae deinceps punit, quod quibus remissa videbantur ad Deum serio non sint conversi, neque ipsum invocarint, et impunitatem sibi pollieentes parvi ipsius minas fecerint. At quum tam patienter nostram conversionem Deum exspeetare

videmus, testimonium ipsius clementiae et mansuetudinis habemus : quae tamen gravitate poenae compensetur in eos qui patientiam ipsius novis peceatis provocarint. Cuiusmodi exemplum hie populus nobis praebet adversus quem Philistaeos rebellasse, et bellum renovasse conspicimus: et castra fuisse metatos in media tribu Iudae conspicimus.
Interim tamen omnis hie apparatus videtur Davidem adiuvare, et rebus ipsius magnum pondus adferre: quandoquidem adversus Goliathum immanem illum gigantem ultro praelium solus aggreditur. Sed quam impari certamine! Nae veluti si musca elephantum, vel Formica taurum vel aliquam similem feram lacesseret. Quis ergo vel mente cogitaret Davidem hac via perventurum ad summam dignitatem2 Sod Deus its solet opera sua perficere modis admirandis et nobis incomprehensibilibus: itaque quern vult attollere, deprimit: et quem vivifieare, occidit, ut sacram scripturam passim loqui videmus. Atque its fiunt eius opera notiora, quae alioquin parvi facerent homines, si modo quodam ordinario et via generali quadam operaretur: ac proinde autor non agnosceretur, neque ipsi gloria debits tribueretur, sed fortunae potius adscriberentur. Sane quum ex arbitrio nostro res succedunt, certum eat, nos non ad Deum usque assurgere ut autorem laudemus: neque tam alte oculos attollere ut eius virtutem, quae tamen in illis sese patefacit, apprehendamus: quamobrem oportet Deum contra nostri iudieii et rationis sensum operari, ut eius manum agnoscamus. Exempli gratia, si David in regiam dignitatem admissus fuisset nunquam debellato Goliatho, Dei gratis longe fuisset obscurior. Sed quum certamen illud impar aggressum, et velut in immensam abpasum immersum, Deus facit emergere, et vietoriam insignem ipsi de hoste concedit : quum, inquam, gigas, et quidem sic omnibus armis instructus, et in re militari exercitatus, ut rupes quaedam aut propugnaculum videretur, a Davide superatur, et eo iuvene, et inermi, nisi quod aliquot lapillis in pora pastorali sumptis, funda turrem illam et propupnaculum evertere conatus eat. Nam ipsius gigantis staturam et armaturam attendite, erat altitudanis sex cubitorum et palmi: Et cassia aerea super caput eius: et lorica squamata induebatur. Et ocreas aereas habebat in cruribus: et clypeus aereus tegebat humeros eius. Quibus vero contra munitus armis erat David? Nae, nudus et inermis adversum tam bene armatum gigantem progreditur, exceptis paucis lapillis et funda. Quae quidem profecto nugae potius quam serium certamen videri possent. Sed hinc maior oritur occasio divinae virtutis et potentiae praedicandae: et praeparatio quaedam seu proludium ad Davidem celebriorem faciendum, donee in regni possessionem venisset: quae tamen non humano iudicio conti‑

791	HOMILIA LX.	192

gerunt, sod potius contra humanum sensum irnpleta suet. Deinceps porro quanto populus pavore perculsus sit inspiciamus; nam hostes vident in media tribu ludae castrametatos fuisse, et interim sese intra munitiones continent. Nam etsi acies instruxerunt, praeliaturi cum Philistaeis si necessitas eos~ impelleret, tarnen in monte constiterunt, non aggressuri hostes neque praeliaturi nisi coacti. Hie debuit populus animadvertere Dei manual sibi contrariam: nam quum in tanta rerum mutatione Saul reiectus esset, etiam immutatus est: et pro pristina ilia magnanimitate et fortitudine quam acceperat a Domino, ignavus et attonitus obstupuit. Recesserat nimirurn ab ipso spiritus Domini : hine ille metus, hinc stupor, antequam ad mantis adhuc ventum esset: quandoquidem cum Deus ilia fortitudine quae regem decet ad subditos adversus vim hostium tutandos et defendendos spoliarat. Ergo quaecunque in bono duce desiderantur, iam ipsum deficient, obi Deus spiritum suum illi ademit. Ve um enimvero populus nondum ista perspexit: quomadmodum saepe Doi iudicia nostros oculos perstringunt, et fugrunt, propter innatum nobis stuporem, quo fit tit, non quidem omnino simus illorum ignari, sed nealijentius ilia perpondamus: et Dei opera, in quibus meditandis nostrum studium collocare deberemus, non consideremus. Ita solet sacra scriptura stuporenr hominum carpere, quum ait, non fuisse diligentes in perpendendis divinis operibus. Agnoscamus itaque hanc nobis innatam socordiam, tit Dei iudicia non modo non attente tit decet consideremus, et ex its ad salutem aspirare et ipsius iram metuere discamus, sed contra repente effluent, et ex illis nullam utilitatem percipiamus. Hine factual tit populus Israeliticus non animadverterit 5aulis stuporem a divine iudicio manure : et omnes obstupuerint, Deo licet non dubia signa vindictae suac domonstrante adversus regent Saulem, ita tit ilia non ante perspexerint, quam illi alium surrogasset. hlagnam autem metus occasionem oblatam populo certurn est, non tantum quod Goliath ille gigas provocaret Israelitas ad singulars certamen, ad cuius solnui conspeetum omnes lrorrebant, sed etiarn quod verisimile sit Philistaeorum exercitum fuisse numerosissimum, quum antea viderimus Philistaeos in exercitu habuisse triginta millia curruum, et sex millia equitum, pedites vero tanta multitudine tit. essent sicut arena quae est in littore maris. Nunc itaque quum redintegrarint exercitum, verisimile est inaentes illos secum copias duxisse, tit non immerito populus sit attonitus et obstu pefactus.

		his verbis: Quare venistis parati ad praeliurn? num
		quid ego non sum Plailistaeus, et vos servi Saul?
	~ Eligite ex vobis virurrz, et descendat ad singulars cer
		tarnen: si quiverit pugnare mecum, et percusserit me,
		erimz.cs vobis servi: si autem ego praevaluero, et per
		cussero eunz, vos servi eritis, et servietis nobis. Sane
		vehementer illos oportuit istis exprobrationibus
		commoveri, et tantam hominis iactantiam gravius
		et iniquius ferre quam ipsum mortis periculum:
		quum praesertim nullus in tote Israelitarum exer
		citu sese ad certamen adversus gigantem illum iac
		tabundum off'erret. Et sane quis non illius aspectum
		horreret, quern ex circumstantiis singulis, goes his
		describuntur, horrendum fuisse apparet? Nam quis
		non ad tam enormis statures adspectum et tales
		minas totus cohorrescat? adds universam eius ar
		maturam, galeam aeream, lorieam squamatam,
		cuius pondua erat quinque millia siclorum aeris,
		clypeum, ocreas aereas, et reliqua goes fidem om
		nem superare videntur. Denique Goliath videtur
	~ ease instar rupis cuiusdam, ad quam accedentes in
	~ rpsitia potestatem venturi fuerint, ac proinde vehe
		menter singulos terruisse, tit cereal ipso non ausi
	~ eint subsistere. 112agnam sane vim habuerunt ista
		ad Israelitarum animos deiiciendos et in montium
		latebris occultandos, donee inexspectatum Deus
	I auxilium Davidem mitteret. Dignum exemplum
		good semper ante oculos ponamus, tit Deo nos casti
		gars volente meminerimus comminationum ipsius,
		fore nimirum tit antequam hostes nos invaserint
		metuamus, et antequam ictum dederint victos nos
		fateamur. Sic enim Moses de Dei vindicta in ro
		bellem populum loquens ait: Quomodo persequatwr
		onus mine, et duo ficgarent decent millia ? nonne ideo
		quia Deus sues vendi.dit eos, et Dominos conclusit
		illos? Ex quibus discimus ita in Dei timers am
		bulandum, tit cum Paulo apostolo merito dicers
		possimus: Si Deus pro nobis, quis contra nos? Imo
		vel ipsos diabolos subiici nobis oportet. Sed si ab
		ipsius eultu reeesserimus, in eo talent contumaeiam
		ostendemus, tit ipsi bellum inferre velle videamur,
	'~ et adversarium ipsun, habere. Ecquis vero morta
		hum ipsius fortitudini et potentiae resistat? Nae,
		vel ipsis muscis vel insectis adversum nos vires
		suppeditabit, a quibus, etsi viii fortes videamur,
		facillime debellemur. Quod si adversus homines
		pugnandum erit, etsi pauci sint, Deus tamers per
		mittet tit cum summo dedecore in ipsorum potes
		tatem veniamus: denique incognitis nobis rationibus
		sic castibabit, tit nulla nos liumana praesidia invent,
		won reges, non principes, licet in bellis exercitati,
		non propuanacula, nulla deniquo vis humane possit
Accedebat ad metum illum et sumrnum dedecus adversus Del furorem auxilium ferre. Quapropter
et contumelia, quum ad singulars certamen prove‑ ex istis retineamus, metum illum inhentem Israeli
cantur, et ludibrio habentur phalanges Israel, gi tarum fuisse iustam a Deo ipsis inflictam punitio
gante illo proponents ipsis iniquas leges certaminis,' nom. Namque fuerant audaciorea quando et obi

193	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. gVII.	194

non		oportuerat: quare nune Deus ostendit quid
illis		tanta illa audacia profuerit, quae non mode
repente effiuxit, sed etiam metus ingens MOs occu
pavit, ut neque vires, neque consilium quo se tue
rentur haberent, sed tanquam semimortui ad suo
rum		hostium conspectum obstupuerint, et animum
illis		resistendi, licet viribus satis instructi, non
habuerint. Sed malum longe gravius istis omnibus
accessit, turpis illa gigantis gloriatio, de populo
subiugando cum Dei ipsius contumelia coniuneta.
Nae		si in solum populum dedecus recidisset, parum
id fuisset: sed quum impius ille gigas in ipsum
Deum viventem insurgat, quasi populum, quem in
suam		clientelam receperat, tutari non posset, nee e
suis		manibus eripere, quis vere plus et religiosus
homo		non magnopere animo commoveretur? Verum
enimvero maximam populi partem adco stupidam
videmus ut istis non afficiatur: quos contra gra
viter		commoveri oportebat. Sic pios et religiosos
viros		conspicimus, etsi dedecore et ignominia appe
tantur, non tamen propriis iniuriis tantopere affici
et commoveri, quam quum Dei contemptum anim
advertunt: sic audimus conquerentem in Psalmo
prophetam, et vehementer se excruciantem, quum
improborum voces illas audiret: Ubi esl nunc ille
Deus		vester, quur non vos servat nunc ? Atque hue
impietatis devenerat profanus ille Goliath, qui non
tantum res creatas aggreditur et contumehis afficit,
sed		in ipsum Deum viventem qui adorabatur in
Israele est iniurius et contumeliosus. Ac sane cer
tum.		est I)eum aliquando permittere suum nomen
blasphemari propter eos qui profitentur se ipsius
populum et haereditatem. Et impii, ut impelluntur
a diabolo, quaerunt in nobis occasionem fremendi
adversus Deum, et adversus eum insurgendi, et
sacrosanctum ipsius nomen eontumehis proscin
dendi. Atque proh dolor! nimium frequentia sunt
boo saeculo istorum exempla. Nam quoniam evan
gelic		reformationem profitemur, nonne quotquot
evangelio resistunt, et suam idolomaniam et super
stitiones pertinaciter tuentur, semper sunt in ex
cubiis, et nostras actiones explorant, si forte occa
sio illis adversus Deum blasphemandi detur, et
adversus salutis doctrinam virus suum effundendi?
Ac		licet occasionem non habeant calumniandi,
nullum tamen latrandi canum instar finem faciunt,
si mordere non possunt. Verum si nos adeo ve
sanos esse contigerit, ut professioni non respondea
mus,		et vita nostra professionem arguat mendacii,
si nempe nos Doi filios, si fideles et evangelii doc
trinam sequi profiteamur, et interim iniquitas nostra
palam conspiciatur, et Curios simulantes bacchanalia
vivamus, sane nostra culpa Dei nomen sacrosanetum
impiorum blasphemis vocibus exponimus. Istud
autem Deus permittit, ut crimen nostrum tanto
gravius fiat, et ideo nostra etiam maior condem
	Qalvini opera. Vol. XXX.

natio. Idem its omnibus contingit qui negligentor aut temere Deum colunt, et ma.aime conspicuum eat in Israelitis, quos Deus, quoniam logem et propheta.s reliquerunt, et nominis divini contemptui oecasioncm praebuerunt, graviter increpat: Vos inquit, causa estis quod nomen meum blasphematur inter incredulos, quid amplius adversum me potestis? Nae isle cumulus est impietatis, quum propter vitia et Peccata vestra profanis occasio datur nomen meum blasphemandi.
hluamobrem exemplum istud eat diligenter notandum. Nam etsi hodie Goliath non vivit in terris, multos tamen successores et illius similes aetas nostra progenuit, plenos arrogantia et ferocia, qui nullum finem faciunt Deum ipsum et verbum ipsius veluti eornubus impetendi. Discamus itaque vitam nostram tam integre et sincere instituere, ut improbis os claudatur, et confusione operiantur, ne nobis evangelic proftnatio et contumelia merito possit imputari. Sane fateor improbos non propterea finem factures adversus Deum blaterandi, et nomen ipsius discerpendi, si possint, et verbum ipsius bla.sphemis vocibus proscindendi, licet nullam ipsis occasionem praebuerimus : sed si fiat, erimus extra culpam, et tandem etiam Deus in illorum capita blasphemas illas voces et contumeliae derivabit, et in graviorem condemnationem praecipites dabit. Danda igitur nobis opera et in hoc summis viribus iucumbendum, ut omnem occasionem captantibus adimamus, Pauli apostoli praeceptum hac in re sequentes, et, quandoquidem evangelic doctrinam vitaeque sanctimoniam profitemur, re ipsa nos tales quales haberi volumus exhibeamus. At si vero, Dei gratia, sic vixerimus ut nullam istis Dei contemptoribus blasphemandi divini nominis occasionem dederimus, et huius criminis rei fieri non possimus, dolendum tamen eat ex ammo et vehementibus gemitibus lugondum, quum impiorum tam effraenem ease contumaciam audimus, ut Dei nomen veratnque religionem contemnant, et blasphemis vocibus proscindant. Hie intueamur boni illius Ezechiae regis exemplum, qui, quum ad suas aures pervenissent Rabsaces illius insanae voces, quibus Deum vivum irridebat, dicens illum non potentiorem fore adversus dominum suum Sancheribum this aliarum gentium: licet bonus ille reg secret id sua culpa non contigiase, et conscientia ipsi restaretur apud Deum et ipsius angelos virtuti suae potius quam vitio tribal quae obiiciebantur, tamen scissis vestibus coram Domino testatus eat, quanto divinae gloriae zelo arderet. Illius nos zelum et fervorem decet imitari: Deoque sua relinquere iudicia, qui blasphemes illos sue tempore tandem est ulturus et gravissimis poems puniturus. Licet vero Deus improbos et blasphemes ulciscatur sue tempore, et in ipsorum capita blasphemias 13

195	HOMILIA LXI.	196

omnes derivet, et fideles sibi bene conscii sint nullam se istis occasionem dedisse tanti contemptus divinae maiestatis, nihilominus tamen debent vehementer affici perditorum illorum hominum blasphemiis, divinique numinis vindictam horrere. Ideo iusti iubentur belle in Domino sperare, et non duhitaro quill Deus improborum violentiam reprimat, et furores compescat hostium iniuria iustos opprimentium, of adversus ipsum Deum tanto furore insurgentium. Itaque si nobis bene conscii sumus, fremant licet veritatis hostes, veramque doctrinam irrideant, et conentur nos in eundem secum furorem inducere, et a sineero Dei cultu deducere, DO dubitemu8 quin ipse Deus a nobis invocatus sincero a$ectu in ipsius timore perseverantibus causam nostram suscipiat, et hostes nostros tanta calamitate feriat, ut ne vestigium quidem illorum amplius appareat, ut prophets, loquitur in Psalmo 37. Nam quotiescunque virus suum despuinant et suam rabiem adversus salutis doctrinam evomunt, minime dubitandum quill se ipsos in laqucos induant, et sua tam efraeni arrogantia in horrendam et stupendam condemnationem praecipites coniiciant. Atque ista meditanda runt ex Goliathi huius insolentia, quern non puduit adversum Deum viventem tropbaeum erigere, non contentum populo Dei illusisse et dedecori habuisse, et cum ignominia et summo contemptu ad singulare certamen provocasse.
Quod vero deinceps Saul dicitur ad istos Goliathi clamores obatupuisse, et totus cum ipso populus, demonstrat quod ante diximus, recedente spiritu Domini ab ipso, nullas eius fuisse amplius vires, quandoquidem propter ingratitudinem Dei donum ei fuerat ademptum. Nam si qua in ipso virtus, si qua fortitudo fuisset, millies potius mortem oppetere debebat quam ferre tot blasphemis vocibus Dei nomen lacerari et dedecore affici. Sed attonitus haeret cum toto populo pariter obstupefacto. Ionathani quidem magnos animos ante vidimus, sed iam etiam obstupefactus non prodit ad certamen, sed sere cum reliquis intra castra metu continet. Neque propterea reprobatum ipsum a Deo dixerimus, nisi quod Davidi regiani dignitatem cessit : et quidem ultro, quod mansuetus et placidus Dei voluntati resistere noluerit. He vero, tit ante diximus, sua fortitudine usus, agnovit tamen Dei potentiam non esse positam in militum multitudine ft robore: quare ergo Dune ista non revocat in memoriam, cur non adversus Philistaeucn Del virtutu fretus certamen suscipit, et toti populo spem bonam et animos facit? Verum in ipso, ut aiunt, capite malum haerebat, ex quo in totum corpus efi'undebatur: et quod Saulem Deus condemnasset, regnoque abdicare decrevisset, ipsius iudiciiim in universum etiam extendi populum oportebat. Pariter etiam apparet populum nullo Dei gloriae studio

fuisse affectum, sed attonitum et obstupefactum haesisse. Verum enimvero si de suis viribus diffidebant Israelitae, Donne Dei favor ipsis paratissimum erat subsidium? Cur non igitur ad Deum precibus ardentissimis confugiebant? Sed Dei non meminerant, metus illorum mentes occupaverat, itaque de remedio adversus tantum malum non cogitaverunt. Ex quo apparet, Deo spiritum suum ab hominibus subtrahente, non modo destitui illos consilio et viribus ad resistendum hostibus, sed ne cogitare quidem de remedio, nempe non meminisse Deum satis potentem ad ipsos protegendos et invincibiles efficiendos, et promptum ad eos exaudiendos qui sese in ipsius clientelam recipiunt. Sed miser iste populus nihil nisi metum et terrorem concipit viso Goliatho, Deique interea non meminit: aut si meminit tamen ad ipsum precibus non confugit. Ex quibus discimus tanto studiosius in Deum sensus omnes nostros coniicere, et ardentius ipsum precari, ut nos in suam clientelam recipiat, et in omnibus rebus adversis imperterrito et constanti animo gratiam perseverandi largiatur: certo persuasis Deum nos ex omnibus periculis mortis eruturum, etsi mille mortes nos undique circumdederint, ut loquitur propheta in Psalmis. Itaque animo confidenti Deus est invocandus, et minime dubitandum, quin nos ex animo invocatus exaudiat. Ac licet non simus stupidi et insensibiles, et sit nobis adversus plurimas tentationes certandum, tamen certum est omnes calamitates et tentationes nobis in summam laetitiam convertendas, ut in omnium calamitatum exitu re ipsa Deum nobis protectorem et patrem experiamnr esse velle, modo ipsi talem obedientiam reddamus, quam liberi debent parentibus: et its metum omnem superemus. Neque vero tantum in summo quodam discrimine divinum nobis auxilium est sperandum, sed persuasos esse oportet quamdiu in terris vivimus, Deum nobis nunquam defuturum, ac si pro nobis fuerit, nullam tancam esse hominum vim quae nobis exitium afferre possit, quamdiu sub alarum ipsius umbra delituerimus.
lam vero agite, etc.

HOMILIA LXI.

12. David autem erat filius viri F,phrataei, de quo supra dictum est, de ‑Bethlehem Iuda, cui nomen erat Isaa, qui habebat octo filios, et Brat vir in diebus Saul senex, et grandaevus inter viros. 13. 9 bierunt autem tres ftii eius maiores post Saul in praelium: et nomina trium fidiorum ezus qui perrexerunt ad bellum, Eliab primogenitus, et secundus Abinadab,

197	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. gVII.	198

tertius quoque Samma. 14. David autem erat minimus. Tribus ergo maioribus sequutis Saulem 15. Abiit David, et reversus est a Saul, ut pasceret gregem patris sui in Bethlehem. 16. Procedebat vero Philistaeus, mane et vespere, et stabat quadraginta diebus. 17. Dixit autem Isav ad David filium suum : Accipe fratribus tuis ephi polentae, et decem panes istos, et curre in castra ad fratres tuos. 18. Et decem formellas casei has deferes ad tribunum: et fratres tuos visitabis, si recte agant: et cum quibus ordinati sunt, disce. 19. Saul autean et illi, et omnes f lii Isra%l in valle terebinthi pugnabant adversus Philistiim. 20. Surrexit itaque David mane, et commendavit gregem custodi: et onustus abiit, sicut praeceperat ea Isai: et venit ad locum Magala, et ad exercitum qui eqressus ad pugnam vocifcratus erat in certamme. 21. Direxerat enim aciem Israel: sed et Philistiim ex adverso fuerant praeparati. 22. Derelinquens ergo David vasa quae attulerat, sub mane custodis ad sarcinas, cucurrit ad locum certaminis, et interrogabat si omnia recte agerentur inter fratres suos. 23. Quumque adhuc ille loqueretur eis, apparuit vir ille spurius adscendens, Goliath nomane, Philistaeus de Geth, de castris Philistinorum: et loquendo eo haec eadem verba audivit David. 24. Omnes autem Israelitae videntes virum, fugerunt a facie eius, timentes cum valde. 25. Et dixit unus quispiam de Israel: Num vidistis virum hunc qui adscendit? ad exprobrandum enim Israeli adscendit. Yirum ergo qui percusserit cum ditabit rex divitiis magnis, et f.liam suam dabit ei, et domum patris eius faciet absque tributo in Israel. 26. Et sit David ad viros qui stabant secum, dicens: Quid dabitur viro qui percusserit Philistaeum hunc, et tulerit opprobrium de Israel? Quis est enim hie Philistacus incircumcisus qui exprobravit acies Dei viventis? 27. Re f erebat autem ei populus eundem sermonem, dicens: Haec dabuntur viro qui percusserit eum.

Magna sane et inaestimabilis virtus eius est qui vitam agit privatam, quietam et securam, non invidens aliis summos honores et dignitates. Notum enim est quam altas radices agat natura in homin1bus superbia, ut quisque cupiat eminere et in alios imperium obtinere. Quare difficile est intra uiodestiae et humilitatis terminos sese continere, suaque conditione contentum esse, vilemque et abiectum haberi, ahis ad summos honores et dignitates evectis : et Deo placide inservire, non sollicitante concupiscentia neque impellente ad honorum cupiditatem : singularis, inquam, illa est virtus. Et vicissim rara virtus est, si quis honoribus, dignitate, gratia et autoritate praeditus non effertur neque insolescit: sed sese totum Dei cultui addicit, et pro viribus proximorum utilitati studet, et quo maioribus donis a Dee donates est, eo se magis

Deo et proximis devinctum agnoscit. Si quis igitur in summam dignitatem aliquam evectus non insolescit neque arrogantia tumet, sed in ea se modestia continet, no alios contemnat, et suao conditionis meminerit, laudabilis sane virtus etiam est. Tertia quaedam ad istas accedit virtus longe illis superior, quum nulli honores, nulla dignitas hominem a sobrietate et modestia potest dimovere: sed potius ex illis agnoscit, sea Deo in eam dignitatem evectum explorari et ad modestiam erudiri : ac proinde si de dignitate deiici et parvum fieri eontigerit, sea conditione gaudet, et pristinam dignitatem facile obliviscitur. Profecto si quis aequo animo tantam mutationem ferre didicit, ut licet in autoritate collocates tamen modestiam colat, et si abiectam conditionem vitae ingressus sit non aegre ferat: sed quaecunque vitae ratio fuerit, sive dives, pauperis animum retineat, sive pauper, ne opes affectet, et quaeounque mutatio contingat, patienter casus omnes ferat, magnum illum ego virum, et insignibus virtutibus eximium iudico. Hanc virtutem coluisse Davidem ex hoc loco fit conspicuum, ubi audimus ipsum postquam factus fuisset Saulis armiger, et in gratia esset apud Saulem, reversum tamen in domum paternam et ad ovium pascua, et rusticam vitam egisse. Nullae illum sane delitiae aulicae, nulls pompa retinuit quin ad ovium septa reverteretur, quasi nunquam ab illis recessisset. Certum est enim quae hoc loco recensentur contigisse ex quo David in Saulis aulam advocatus fuerat, et gratia multum apud proceres valebat. Fidem huius rei faciunt expressa textus verba, quibus dicitur David a Saule abiisse, et reversus esse ad pascendas oves: et deinceps etiam videbimus illum fuisse istius dignitatis participem. Nam si antequam in regiam aulam vocatus fuisset, Goliathum ad certamen provocasset et superasset, quaerentibus servis Saulis quendam qui coram ipso, quum a spiritu malo vexaretur, citharam pulsaret, et David vocatus esset, nonne ex signis istis fuisset agnitus, eum nimirum esse invenem illum qui Goliathum gigantem singulari certamine vicisset7 Sed quum primum ad Saulem venit, tanquam ignotus et nunquam antes visus est adductus.
Verum tamen quaedam hie oritur non parva difficultas. Nam paulo post videbimus Saulem de Davide, quum se ad singulare certamen offerret, inquisivisse quis esset, quasi nunquam eum antes conspexisset: et a victoria reversum quaesivisse ex Abnero, unde genus adolescens ille duceret, quasi nulla unquam de ipso apud regem facta esset mentio. Verum ex eo fit conspicuum Saulem non modo perturbata mente fuisse, sed etiam stupida et hebeti
et a Dee sic in reprobum sensum fuisse eonieetum, ut ne inter homines quidem discerneret eos quorum utebatur ordinario ministerio. Caeterum Davidem 1q"`

199	ftOMILIA LgI.	200

hie animadvertimus a domo paterna vocatum, ut coram Saule pulsars citharam, sum a spiritu malo recrearet, queen Deus Saulem castigaturus immi• serat, non ambivisse illam dignitatem; nequo sese ultro obtulisse, neque obliquas vial quaesivisse quibus ad eam perveniret, ut solent ambitiosi, licet coram hominibus morbum occultum non detegant, sed intus foveant illam cupiditatem sibi autoritatem quaerendi, et graham aped homines retinendi, ut pedetentim et quasi gradatim ad altiora perveniant. Nihil tale in Davido, sed contra longs a tali curs remotae ipsius sollicitudines. Nam etsi Samuelis ipsius ministerio fuisset unctus, et sciret se a Deo regem in posterum designatum, non tamer exercetur ells regnandi curs vel solliciiudine, sed potius in commissam a patre sibi provinciam totes incumbit. Gbi vero in au lam venit vocatus, non est aulicis honoribus delinitus nequo inebriates, neque ventis vela dedit pristinae conditionis immemor: sed ubi facts ipsi est domum paternam revertendi potestas, non erubuit reverti et ad pascendas over animum applicare, quasi nunquacn aula regia salutata. Hie ergo locus etsi Davidis singularem virtutem et animi constantiam commendat, robin edam ad instructionem proponitur, ut Davidem imitari singuli pro viribus atudeamus. (qluandoquidem enim figure fait Domini nostri Iesu Christi, corium est toti ecclesiae proponi exemplar imitandum, ut virtutes illae quibus fait insignis, non quales esse debeamus erudiant. (nluaro quern Davidem audimus regi licet gratum et acceptum, tamer ad laces patrios reversum, ut eius Saul amplius non meminerit, inde discimus comprobari experientia vulgatum istud dictum, regum ministerium non esse haereditatem : et sum qui ad summum aliquem dignitatis gradum in aula pervenit, momento posse excidere. Nempe Deus homines its solet nonnunquam exercere, ne in rebus istis terrenis collocatam swam felicitatemputent: nonnunquam vero castigare temerariam et stultam opinion em , eorum qui ad honores summon evecti montes aureos sibs pollicentur, et se homines esso non meminerunt, excaecante illos honorum spleudore. Deem itaque tantam arrogantiam oportet reprimere et cot;rcere. Caeterum hie in genere retinendum quod pulchre docet Salomon,sub coelo tot tantasquo mutationeset conversiones fieri, ut qui hodie ditissimus, eras futures sit pauperrimus: qui, summum dignitatis occupat fastigium, perendie sit inter infimae conditionis homines habendus, Deo pro arbitrio suo miseros mortales castigante et exercente. Ruare cavento qui sedent ad rerum gubetn Hula, ne supra modem eff'erantur: sed suae condi nis memores diligenter menus ad quod vocati su t exercento : et persuaai sunto Deum autorem istarum dig nit.atum casdem grates habere, et in here finem instituisso, ut proximis

quisque in sea vocations serviat, ut nulls tarts sit dignitas quae non teneatur proaimis inservire, si ad dignitatecn illam vocatus officio fungi . velit. Deinde et deiici et deprimi discunto, quoties Deo videbitur: neque conditionis muta.tionem aegre ferunto, neque si Deus illos in humili conditions esse velit animum despondento. Sed ford praesentique ammo sumo, quicunque cases accident: quod fist si humilitatem sectentur, et in sea vocations modeste se contineant.
Et de Davidis exemplo haetenus: sequitur deinceps, illum fratrum fuisse minimum, quum octo essent: et its verbis magic commendatur ergs Davidem Dei gratis, quern etsi nulls eras fratribus specie eaterna commendabilem, tamer ipsia anteposuerit. Et quidecn hie ties ipsius fratres maiores rate nominantur ad helium a patre missi, ut appareat vel ipsius patria iudicio Davidem parvi factum fuisse. Nonne vero tamer ipse eater de Dei voluntato per Samuelem certior factus fuerat., electum a Deo Davidem, et Sauli successorem designatum? quid ergo ipsum tantoperc deapicit et reiicit? Nam fore fit ut si quis eater in liberorum aliquo notam quandam futurae virtutis, et coniecturam aliquam futurae dignitatis habeat, in co maxims acquiescat voluptatemque capiat. Sane Isai non tantum coniectura, sed promissis divinis magnum aliquid sperare iubebatur: ram expressum erat Samuelis oraculum, unctione externs confirmatum, Davidem in Israele regnaturum: quaro ergo non habuit illum in maiore pretio? Nae Deus hoc permisit, ut sea gratis sic longs fieret illustrior. Nam si Davidem peter intro promovisset et ad bellum cum reliquis fratribus sub vexillis Saulis misisset, visa fmsset humane quaedam ratio viam Davidi ad dignitatem illam fecisse, ac proinde gratis et benevolentia Dei: fuisset obscurior. At quern tres filii lsai maiores post Saulem in praelium abiisse dicuntur, et nomina illorum Eliab, Abinadab, Summa exprimuntur, David autem fuisae minimus : et dimissua a patre ad fratres in eastris visitandos dicitur, et modo pecudea in agris curasse, modo ad fratres excurrisse_ Sane David longs remotes ab omni dignitate videbatur, qui modo in pascua ducendis ovibus, modo in fratrum ministerium operam seam navaret: contra vero fratres optimum rationem habere ad summon honores perveniendi. Verum divins providentia Davidem voluit et reiici et ad base abiecta ministeria vocari, ut ad rerum gubernacula deinceps vocatus, illustriorem ergs se Dei bonitatem faceret. Nam, obsecro, qua humans industria, qmbus consiliis, Davidem momento de humili et abiecto regem faetum dicemus? An rebus praeclare gestis? an hominum gratis et favoro? 'an ipsius patris eonsiliis, qui a Samuele regnaturum olim acceperat, et proinde ad illos honores viam ipsi fecerit? Minims.

201	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. %YII.	202

gentium. Nam quum Deus per prophetam praedixit, so designare Davidem regem: tum videtur factus eo remotior et alienior. Quare hie in primis consideranda Dei providentia praeter admirabilom bonitatem: sunt enim haec omnia praeter hominum opinionem gesta, et humano captui incomprehensibilia. Ecce enim Goliathus exercitum Israelitarum lacessebat et ad singulare certamen provocabat: cuius clamoribus adoo sunt obstupefacti totius exercitus animi, ut omnino conciderint, et fractis viribus iam iam sine praelio videantur in Philistaeorum potestatem venturi : tanta fuit istius gigantis gloriatio, quum nullus adversus sum auderet prodire. Res itaque deploratae videbantur, et ultimo ease loco. Interim vero ubi erat David? Oves in pascuis vel in stabulis curabat: quare longe a Goliatho remotus populo ferre auxilium non poterat. Sed sum pater, rerum futurarum inscius, ad fratres visitandos in castra mittit: sola illum cura filiorum exercet, valeantne, et quid rerum agant: itaque victum et opsonium ad aliquot dies perferri iubet. Sed interim David quasi Dei manu in castra deducitur: neque enim ista fortuito contigerunt: sed admiranda et incomprehensibili Dei sapientia gesta sunt: caecutientibus interim hominibus, divinorumque consiliorum prorsus ignaris. Deus ergo Davidem arcano sue consilio ducit in castra, exitum quem deinceps audituri sumus habiturum. Non ergo abs re hie repetitur Isal habuisse octo filios, quorum minimus erat David, et quidem in agris pascens oves, et abiectissimus in domo paterna. Sed Deus illum in castra venire vult. Qua vero occasions? Nae ad fratres missus a patre, de opere divino quod sequutum eat non cogitabat. Sed Deus its solet opus suum prorinovere, ut nobis instrumentis utatur ad consilii sui impletionem, illius tamen ignaris. Ae proinde laudi duci nobis non debet quidquid a nobis perficitur. Sed suam potentiam Deus its patefacit, quum nostra opera utitur, ut licet prorsus divini consilii ignari, tamen faciamus quae ne cogitatione quidem existimavissemus posse contingere. Sane David non veniebat in castra ea mente, ut tam insigne facinus, apud omnes aetates summis laudibus efferendum faceret, populum nempe Dei liberaret et in libertatem assereret. Longe aberat ipsius eogitatio ab hoe facto. Quanquam quum opus ipsum aggreditur, re ipsa testatum facit, se a Dee singulari constantia et invicta fortitudine iam ante donatum : sed tamen consilium ipsius non fuit initio nisi fratrum visitatio. Hine discamus Deum, lieet non ad aliquod ministerium vocet, et spiritus sancti sui donis excellentibus exornet, nonnunquam tamen insigne aliquod opus facturos tanquam caecos ducere, et its transverses agere, ut quis futures sit exitus ignoremus: tandemque oculos aperire, et animos fa‑

cere, viamque quam non sequi velit aperire. Yerumtamen ut deiiciamur et humiliemur, et illi gloria omnis tribuatur, non ad aliquod tempus ignaros voluntatis ipsius ducit, et tamen its regit ut ad optatum finem deducat, opusque suum perficiat. Atque ista satis usitata sunt, modo velimus observare. Q.uam multos enim videas Dei servos in qualibet vitae conditione, et variis functionibus quorum opera Deus utitur, et ratione admiranda et non usitata suum opus per ipsos perficit, quos si tamen intuearis, et quomodo praeparaverint se ipsos, et quae initia fuerint eorum quae Deus per ipsos effecit, illos nunquam cogitasse de istis, sed ab its semper potius alienos fuisse, et in contrarium spectasse, et a Deo repents affiatos et impulses comperies. Hie igitur diligenter animadvertamus, Deo volente nostris laboribus benedicere, et uti nostra opera ad ecclesiae suae commodum, et ad sui nominis gloriam, non offerri nobis ullam occasionem gloriandi, et non efferendi, siquidem operis primordia et primi motus non a nobis proficiscuntur: sed potius agnosceudum non omnia Deo accepts referre debere, a quo tanquam caeci deducti sumus : ac proinde non nostris viribus, non industriae nostrae, quidquid laude dignum a nobis gestum eat, attribuendum, sed uni Deo gloriam omnem tribuendam. Haec itaque meditemur in illorum verborum expositione, Davidem venisse in castra, nullum alium in finem quam ut fratres visitaret, ipsorumque statum patri referret: ac proinde fuisse futurorum ignarum, quae tamen Deus noverat et ipsum ad illa perfieienda deducebat, cuius rei deinde fidem fecit exitus.
Porro sequitur patrem misisse filiis qui in castris erant, ephi polentae, puta ad pultem conficiendam, quod quum in tabernaculis essent non facile carnos, aut pisces, aut aliud tale opsonium nancisci poterant. Et praeterea quod in illis orientalibus regionibus longe maior servaretur sobrietas quam in quibus vivimus. Et istud etiam hodie videre licet in Turcis, qui parvo contenti vivunt, quum ahis qui aliter assueverunt multum obsoniorum vix sufficiat. Ergo ex regionis illius more Isal filiis mittit aliquantulum polentae, cum deeem panibus : quibus adiicit decem formulas casei ad tribunum deferendas, vel decem recentes ac molles caseos, vex enim Hebraea ambigua eat, et pro formulis, vel pro mollibus casein accipi potent: et malim de mollibus caseis intelligere, sed parvulis et non magni pretii. Deinde fit mentio pignorum
quum sit Isal, pignora eorum tolles : quod varie solet exponi : Alii enim de symbolo accipiunt, quod solebant accipere ne viderentur exploratores in castris. Alit pignora intelligunt, quae dederant fratres, ut iubeat Davidem solvere quod mutuo acceperant, et pignora ad se referre. Sed non sunt ista tanti momenti ut sit in illis diutius immorandum

203	HOMILIA LXI.	204

consuetude tamen istius populi est observanda. Nam ex istis apparet populum suis sumptibus militasse: quac non parva fuit tentatio: siquidem Deus promiserat illos terrain illam inbabitaturos placide et quiete quarn ipsis dabat: sed magna cura et sollicitudine coguutur domi vivere et parce, ut poasint its qui in castris erant victum et annonam suppeditare. Vernal oportebat ipsos agnoscere se datam sibi libertatem sue vitio perdidisse. Et debent ista diligenter a nobis in eruditionem nostram expendi. Nam fere fit ut nisi Deus nobis ex animi nostri sententia et voto suppeditet quae cupimus, adversus ipsum obmurmuremus, Deumque velut in causam vocemus, its quae nobis ex rnera liberalitate dat non contenti: et, quod louge deterius est, ad diffidentiam sollicitemur, quurn non perficit ea quae nobis persuaseramus : et si prospers omnia polliceatur non intueamur, neque ipsum nos ad suum cultum et honorem hortantem audiamus: quin potius sponte ipsum provocemus et ipsius gratias repellamus. Quid mirum igitur si nos afflietionibus diutius premi pormittit, si multis calamitatibus persequitur, et quo tempore optaremus non adfert auxilium? Quare, inquam, ista rniraremur quandoquidom eius iram indesinenter provocamus, et‑quominus se patrem nobis ostendat impedimus? Itaque quum veteres illos patres videmus non bene et commode semper in terra illa promissa vixisse, et non omnia ex animi sententia ipsis successisse: sed saepe domi in summis angustiis fuisse, saepe foris ab hostibus lacessitos, et praedae ac rapinis expositor, et in aucipiti statu fuisse, aliis adversus hostes praeliantibus, aliis vero domi victum et annonam ipsis procurantibus, discamus nos ipsos intueri et explorare, nostrarurnque afflictionum causam peecata nostra esse agnoscamus. Hine enim faciendum exordium. Deinde patienter feramus a Deo nostram patientiam et obedientiam explorari, ac in ipsius timore semper ambulemus, licet per ignes et aquas multa pericula immineant, et multae calamitates nobis paratao videantur.
Postquam vero David in castra venisset, et de fratrum statu inquiroret, ecee auditur tumultus ad aruia concurrentium, et se ad pugnam utriusque aciei parantis concursus: et apparuit vir ille stans inter duas acaes, adscendens Goliath nomine, Philistaeus de Geth, de castris Philistinorum, et loquente eo, audivit David. Onmes autem Lraiilitae quum vidissent virzcm f'ugerant a facie cius, timentes eum valde. Et dixit onus quispiam de Israel: Num vidistis v?, rum hunc qui adscendit ? ad exprobrandum enim Isra&i adscendit. Virum ergo qui percusserit eum ditabit rex divitiis magnis, et filiam suam dabit ei, et domum patris eius faciet absque tribute in Israel. Sane audiebant quidern omnes gigantis provocationem, red alii alios intuebantur attoniti : nullus au‑

debat prodire ad inaequale certamen: sed mete perculsi et despondentes animum diffugiebant. Sed David sermonem excipiens sit : Ecquis vero iste est ineircurncisus, qui exprobravit aeiem Dei viventis? Hie in primis observandum quod superius attigimus, Deum its prostravisse animos populi, ut nulla Saulis, nulla lonathani, nulla denique ullius in toto exercitu virtus et fortitudo fuerit, etsi fuit numerosus. Antea tamen Ionathani fortitudinem audivimus, qui ausus etiam fuerat Philistaeorum cohortem solo armigero comitatus aggredi, ut temeritas potius quam fortitudo dici debere videretur. Nam quis fortitudinem dicat quum se in evidentissimum periculum aliquis coniicit sine spe auxilii? Quum igitur Ionathanus in ipsum praesidii locum solus armatus cum armigero inermi progrederetur, et procul ab omni auxilio cohortes hostium armatas aggrederetur, quis non temeritatem illud facinus dicat potius quam fortitudinem, nisi agnoscamus divinitus illi factos animos datamque fortitudinem? Sed ubi iam erat illa Ionatbani virtus? quare gigantis Wins congressum horret? Sane apparet ipsum virtute divini spiritus fuisse privatum: quod nimirum vellet eum Davidi cedere. Quamobrem haec omnia divina providentia fuisso administrata certum est, divina vindicta Saulem persequente, quod a recta mandatorum Dei via deflexisset, ut ante vidimus. Denique nullum fuisse in toto illo exercitu, qui Goliatho respondere sit ausus conspicimus, quod Dei proprium sit vires et fortitudinem timidis et imbellibus largiri, et contra frangere animos fortium, et its dissolvere ut instar aquae diffluant: et quorum antea virtus videbatur invicta, et nullis terreri posse periculis, sic momento immutare, ut vel ad umbrae suae conspectum paveant. Quamobrem discamus nor totes Dee permittere, et in ipsius manus nor tradere, ut in omnibus nostris negotiis ab ipso regamur, et consilio, prudentia, viribus muniamur prout necessitas postularit: scientes nor, non posse quae sunt eventura providere, nisi ipse nobis oculos aperiat et illustret : ut merito sibi hanc autoritatem et potentiam tribuit dandi vires, sapientiam et iudicium in omnibus nostris negotiis, quum ipsum sine simulatione et hypocrisi preeabimur. Et praeterea fore ut si calamitates ingruant, et multis iniuriis et calumniis ab hostibus undique premamur, metuque diffugiamus, animos faciat, et in infirmitate nostra viribus nor suis sustentet, suique spiritus virtute muniat. Quid enim nobis miseris sine Del auxilio fieret? Nae tanto metu trepidaremus, ut vel ipsi pueri maiores animos gerant, et virtute maiore praediti videantur. Deinde hie observemus quam audaces et fortes homines hie appareant in aliis excitandis, quum nemo tamen audeat ipse certamen suscipere. Nam narratio illa tota videri posset puerilis, eorum qui dicunt

205	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XYII.	206

magna regis ease promissa, quibus ad certamen possit aliquis commoveri, nempe multis divitiis a rege donandum eum qui gigantem illum debellarit, et praeterea filiam regis in matrimonium accepturum, generumque regis futurum. Quae in castris satin nota fuisse videntur. Sed cui, quaeso, narrantur? Nam quis Davidem unquam existimasset tam arduum certamen suscepturum? Quare verisimile eat milites its seso mutuis colloquiis cohortatos
Ergone iste gigas tantum Israelitis dedecus inuret? Nemone uspiam erit qui certamen adversus eum suscipiat? Mirum sane ni fiat: rex enim filiam suam promisit praemium illi qui Goliathum certamine singulari prostrarit, et opes ac divitias multas largietur, domumque nobilitabit, ut tributis et vectigalibus omnibus sit libera. Nullusne ad tanta praemia sere offeret? Nemone auxilium in tanta difficultate feret? Nullusne in tanto exercitu reperietur qui singulari eertamine cum gigante illo congredi audeat ? Denique singttli videntur suis commilitonibus animos facere voluisse, quos ipsi non babebant, quandoquidem quisque pro se periculum fugiebat et aversabatur. Neque istud mirum videri debet quod experientia ipsa comprobatur. Nam si do subeundis periculis aut aliquo munere difficili suscipiendo agitrrr, quisque peritus eat et eloquens in aliis ad illud adeundum cohortandis, neque desunt rationes quibus eon impellant : Eia agite sodales, non tam ardua res neque tam difficilis quam prae se fert. Semel arrodendum fraenum et aliquid audendum. Si praeda facienda, si spea aliqua lucri uspiam apparet, quis non etiam vitae suae periculo conatur rem aggredi? Eequis vero vir fortis tam angustis rebus periculum subire refugiat? Denique Demo non eat eloquens in aliis cohortandis: sod Demo tamen vult subire periculum, Demo non appetit quiescere et in tuto esse. Pauci reperiuntur qui rebus difficilibus vitam profundere parati sint, etsi multi valde sint eloquentes in rationibus explicandis, ob quas non sit ullum vel vitae periculum refugiendum. Hune morem licet hoc loco nobis tanquam i•r speculo contemplari. Nam totis castris baec fuisae inter milites colloquia videntur: Nemone adversus Goliathum progredietur, quum tam eximia sint a rege proposita praemia! Sed interim nemo illorum sese offert, singuli sibi timent et periculum fugiunt. Quamobrem tanto diligentius haec doctrina eat meditanda, quanto gravius peccatur a multis, ut Deum precemur ne permittat, ahis animum despondentibus et adire pericula recusantibus, non segnescere et pavore diffugere, sod quum necessitas flagitarit parati simus vel vitae dispendio quaelibet adire pericula, ut officio nostro secundum vocationem nostram fungamar. Et quo magis alios deficere viderimus eo ma.gis ad faciendum officium incitemur, neqire alio‑

rum effugia moremur qui alieno plerumque exemplo se tueri volunt: Nor videmus, inquiunt, alios de istis commoveri, et si non ultro istud aggrediamur, veniemus in aliorum contemptum, et ipsi non irridebunt. Et istis effugiis occasionem quaerimus segnitiem nostram et ignaviam occultandi. Nos itaque contra, ut ante dixi, si deficere alios viderimus, audentiores simus, Deumque vocantem non cognoscamus, et auxilium promittentem, quasique manu ducentem sequamur. Neque miremur si alii fugiant, quemadmodum no mirari quidem debemus, si isti de quibus hie ,igitur, sese mutuo quidem hortantur, sod interim singuli pedem referunt, et pro viribus periculum fugiunt, et quum res postulat, officio desunt. Nae oportebat ipsos suam ignaviam et inertiarn accusare, sod alii alios increpant, quisque miratur nullum moveri promissis regirs, sod Demo tamen rem aggreditur. Sane sic videas hodie multos, qui, tot malis et vitiis ac corruptelis inter non regnantibus, commoventur magnopere, et diligenter in aliorum vitia inquirunt, et cernunt acutum : et modo hunc, modo illum carpunt, gravique sententia feriunt, denique a maximo ad minimum omnes communi consensu in vitia et corruptelas iDvebuntur: et darn in alios sententiam ferunt, se sue suffragio, licet incauti, condemnant. Ergo inquinnt, quanta passim morum corruptio, quanta ubique confusio regnat? Hine invehuntur in ebriosos, in helluones, in gurgites, parasitas, blaterones, scortatores, adulteros, blasphemes, fures, foeneratores, latrones, homicidas, periuros, obtrectatores, haereticos, ignavos et inertes, denique in omnia vitia severius invehuntur et declamitant: Demo non vult adversus istiusmodi homines flagitiosos sententiam ferre. Yerum enim vero non satis eat in alios invehi, nisi a to ipso facias initium, ut deinde liberius alios reprebendas. Nam quinam plerumque vitiis illis laborare deprebenduntur, nisi qui Bunt in aliis carpendis audacissimi? et qui quaelibet flagitia simulationis et bypocriseos pallio tegunt? Quare si fratres aut proxrtuos vitio laborare aliquo videamus, diligenter illos corripiendos fateor, sod its tamen ut a nobis initium faciamus, et in Dei timore sic ambulare discamus, DO in similia vitia incidamus, et ne verbis quidem et ore vitia condemnemus, quae tamen in pectore foveamus, et de quibus etiam convlOCl possimus.
Porro in sequentibus Davidis verbis: Quis esL hie Philistaeus incircumcisus, qui exprobravit aciem Dei viventis? summa ipsius apparet pietas, qua sola excitatur, non autem ambitione ut fore solent qui viri fortes et magnanimi volunt haberi, gloriam apud homines quaerere, vel privatas familiarum iniurias ulcisci, vel saltem victoriae titulo gloriari
deniquo si quod eximium et forte facinus homines admittunt, vanitate potius et superbia et arrogantia

207	HOMILIA LXIL	208

quam virtutis amore et studio ducuntur. Nam triumpaare et in theatro conspici, atque ab omnibus honorari cupiurtt, Del vero nullam rationem habent. Ab isto furore David fuit alienissimus, qui etsi graviter ferebat populi Israelitici ignominiam, non ca tamer tantum affectus est quantum Doi gloria, quam ab illo incircumciso laedi audiebat. Hine lilac ipsius voces, Deine viventis exercitum incircmncistts ille habet ludibrio ? Non alt, populine et gentis meae gloriam, sed, illene viventis Del gloriam itnpune laedet, sub cuius auspiciis militamus? Istud exemplum imitemur, ut si quod ecclesiam I)ei tale opprobrium feriat, non tantum alii aliorutn opprobriis et iniuriis afficiamur, et mutuum auxilium praebeamus, sed. maxime Dei gloria moveamur, quam rebus omnibus pretiotissimis longe anteponarntts. Nam, obsecro, Deum ab improbis affici contumelies , et saerosanctum ipsius nomen conculcari qua mente ferremus? Nos ergo Davidem imitati, non tanti faciamus illatas nobis iniurias ab incredtdis, et purae religionis coniuratis hostibus, etsi vel in faciem despuant, et blasphemias omnes tanquam virus in nos evomant, triumphosque suos instituant, ut ignominia et dedecore nos obruant, rte inquam nos ita respiciamus, quin praecipue Doi gloriae studio ferveamus, et istiusmodi vituperns exponi doleamus: et quod alt propheta Psalmo (69 vere nobis tribuatur: Quia zelus domus tuae exedit me, et opprobria probris afficientium to accident milai. No itaque tam nostri amantes simus ut nostratn potius quam Domini gloriam tueri studeamus, sod zelo potius gloriae Doi exedamur, ut si laedi ullis impiorum vocibus illam audiamus, rumpamur potius quam non ulciscamur. Nam ita re ipsa comprobabimus nos vera esse Iesu Christi Domini nostri membra, quum Davidem hac in parto studebimus imitari , qui nostri capitis fuit figura, cue nos etiam oportet conformari. Quod vero Goliathum vocat incircumcisum, perinde est ac si ethnicum et incredulum dicat. Tune enim Israelites circumcisio idem Brat, quod hodie nobis baptismus, nempe si'illum quo Deus foedus cum Abrahamo initum obsignaverat, quod ad ipsius posteros pertinebat, lit ab humani generis maledictione gencrali eximcrentur. Quare observandum circumcisionem et praeputium , quod vocant , populum et ecclesiam Doi (listinxisse a reliquis nationibus, quae irac et maledictioni Dei .crant obnoxiae. Sic ctiam ltodic ao‑noscatnus nos obsignari baptismo, et admitti in ~filiorum Doi numertim, ut tantum beneficintn tanquam incornprehensibilem thesaurum aestimctnus ct quanti par est faciamus. Nam baptismus est nobis tessera divinae erga Dos benevolentiae, quod in eo Christum Dominum nostrum vestiamus, et in illum inseramur, ut omnium ipsius bonorum fiamus participes. Quam‑

obrem tantum erga nos Doi beneficium magni facere nos oportet, et vicissim Deo respondere, et veritatem quae nobis illic proponitur amplecti, ne baptismum nostrum polluamus. Cavendum itaque summopere no stultitia rostra et arrogantia praecipites feramur, et in eorum numero habeamur, qui vocationetn ad quam vocati sunt non attendunt: ut solebant olim Iudaei circumcisione gloriari, nihil minus tamen quam corde circumcise.' Idcirco tam frequentes videmus apud prophetas iustiusmodi obiurgationes: Yos a me estis averse, quum vestra malitia cultum meum reliquistis, et vestro templo et externo illo circumcisionis signo valde gloriamini, meque vobis ideo devinctum et obligatum arbitramini; et itlcirco vobis ad quod'vis flagitium habenas laxatis, sod procut a me profani et impii homines estote, dicit Dominus. Nos itaque diligenter caveamus, ne nostris pollutionibus baptismum nostrum aboleamus: sed potius illud tanquam pretiosissimum nostrae redemptionis pignus habeamus: et Deum patrem et servatorem speremus, modo in ipsius timore ambulemus, debitumque ipsi honorem et gloriam reddamus: certo persuasi non frustra Deum nos ad se vocasse, sed externo illo signo testari nos in ipsius filiorum numero censeri et habcri, quo discernimur et distinguimur ab its quos pro suis non agnoscit.
Iam vero agite, etc.

1‑10‑AIILIA LXII.

28. Quod quo?n audisset Eliab frater eius maior, loquente eo cum aliis, iratus est contra David, et alt: Quare venisti, et quare dereliquisti pauculas illas oves in deserto? Ego novi superbiam tuain et nequitiam cordis tui, quia ut videres praelium descendisti. 29. Et dixit David: Quid feci? numquid non verbum est? 30. Et decbinavit paululum ab eo ad alium: dixitque eundem sermonem, et respondit ei populus verbum sicut pries. 31. Audita sunt autem verba quae loquutus est David, et annunciata in conspectu Saul. 32. Ad que)n quum fuisset adduetus, loquutus est ei: Non concidat cor cuiusqua2n in eo, ego servos tuus vadam, et puynabo adversus Philistaeum. 33. Et get Saul ad David: Non vales resistere Philistaeo isti, nec pugnare adversus cum: quia puer es, hic uutem vir bellator est ab adoleseentia sea. 34. Dixitque David ad Saul: Paseebat servus tuns pat~ris sue gregem, et venaebnt leo vel ursus, et tollebat arietem de medio gregis. 35. Et persequebar eos, et percutiebam, eruebamque de ore eorum, et illi consurgebant adversum me, et apprehendebam mentum eorum, et

209	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. gVIL	210

suffocabam, intericiebamque eon. 36. Nam et leonem et ursum interfeci ego servos tuus: erit igitur et Philistaeus hit incircum.cisus quasi onus ex eis
quia ausus eat maledicere exercitui Dei, viventis. 37. Et sit David: Dominus qui eripuit me de manu leonis, et de manu ursi, ipse liberabit me de menu Philistaei huius. Dixit autem Saul ad David; Yade, et Dominus tecum sit.

	Davidis unctionem non fuisse Isai families in
cognitam facile eognoscimus, vel ex co good aeptem
ipsius fratres maiores natu Samueli fuisae oblatoa
vidimus, ut cm its eligeret qui Deo acceptua fuisset
regem in Isratsle futurum: guars ipsius fratres
satia sciebant Davidem, licet omnium minimum
ipaia praelatum. Etsi vero nature homines aunt
dominationis cupidi: tamen Dei iudicio eommoveri
fratres Davidia oportebat, ut quern Deus tanto
afficiebat honors vicisaim ipsi agnoscerent: quando
quidem et magna dignitas toti families acquirebatur,
quum aliquia ex iffy cligobatur rem in Isra6le fu
turus, et quidem totius etiam mundi redemptoris
figure. Neque enim Davidi datum regnum fuit
vulgare, sad Deo sanctum et dicatum, good cum
ape coniuncta asset figure : et in salutem perpetuam
populi, rag hit asset designatua. Quamobrem toti
fa.miliae Isa1 magna erat oblate laetitiae occasio, et
magnum argumentum agendarum Deo gratiarum,
good tam abiectam et humilem familiam tanto
honors easet dignatus. Contra vero hit Eliabum
primogenitum Davidi vehementer succenauiase au
dimus. Et arrogantia qua in fratrem inaurgit, et
virus good evomit tanta tamque effraeni pertur
bations satin ostendit ipsum antsy suo animo nescio
good odium adversus illum fovisse. Nae insignia
heat fuit malitia: nam, ut ante digi, non modo
facit Davidi aummam iniuriam, sad adveraua ipsum
Deum intolerabili iogratitudine peccat. Sed quern
illi occasionem praebuerat David aceusandi ipsum
superbiae et nequitiae? Neque enim ambivit illam
dignitatem,, neque ullia artibus quaesivit sole Dei
gratuity voluntate praeventus. Quamobrem Eliab
hit summam animi perturbationem et alienationem
prodit, quum fratri tam acerbe sine occasions suc
cenaet. Quod ergo fovit diu in pectore odium ad
versus fratrem, et good iam illi sine cause succen
set, satin testator non posse illum aequo animo
ferre Davidem ad earn dignitatem, guys illi debe
batur, sushi. Hint discamus quern sit lethalis foes,
ambitio et honorum cupiditas: guys via in quen
quam cedars potent quip etiam invidia laboret.
Quum vero tam peatifera fuse animum occupavit,
etiam convicia et maledicta modo in hunt modo
in illum produeit, et Dei gratiae euraum pro viri
bus abrumpere nititur: et its fit ut dum mortalibus
reaistere non putamua adversus ipsum Deum insur
		Cadvini opera. Vol. XX$

gamus, et eidem bellum inferamus. Quare pi pure et sincere Deum colere‑ venerarique optamus, et non remorari cursum gratiarum ipsins, grout variis personis Was distribuere voluerit, primum fugienda gravy ills dominandi et supra alios emiuendi cupiditas: deinde dandy opera ut ubicunque done spiritus Dei apparuerint, ea sine invidia et malitia quanti par eat faciamus, et pro viribua ea conemur omnibus note facere, quod summo nostro commodo fiat. Nam, quaeso, quid promovebunt qui se prae aliis eatollere volunt, si dentibus infrendeant, et vehementer indignentur, si Deus alios quam ipsos asaumat? Si quis enim muftis donia sancti spiritus eacellat, eertum eat guaecunque dons et dotes its eo fuerint in,omnium fidelium salutem redundaturas, et omnium utilitati caesuras. Quare nonne amentiam nostram detogimus, quum aegre ferimus Deum in hoe vel illo operari, et quaecunque done in illos contulerit in nostrum commodum et utilitatem cedere't Hoc igitui• exemplum Eliabi fratris Davidis diligenter eat nobis obaervandum. Nam ex eo discimus arrogantiam et auperbiam ex hominum memoria omnem humanitatem defers, et olMivionem inducere necessitudinis, ut nulls ratio negue consanguineorum neque fratrum habeatur, sicuti fratres videmus iam inde ab omni aevo sibi non peperciase, quum de dominatione actum eat : sad sere mutuis odiis et inimicitiis persequutoa ease, et vulneribus confodisse : seeps filios a matrum ulnis ereptos, seeps edam liboros patribua ipsis et matribua non abatinuisse, tanta via eat ambitionis istius diabolicae, qua homines its fascinantur, ut omnem de Deo ipsis memoriam adimat, et parentum etiam oblivionem adferat.
	Et do Eliabi ire adversua Davidem satin, qui
bus accesaerunt et contumeliosa verbs. Nam, sit,
novi superbiam tuam, et nequitiam cordis tui. Quare
dereliquisti pauculas illas.ones in deserto? Davidem
hit falso accusari a fratre superbiae et malitiae au
dimus. (quid enim in eo frater deprehenderat, cur
sum tam arroganter obiurgaret, quasi aliquam au
daciam in eo deprehendisset; nut artea aliquaa qui
bus appetites in alios dominationis argm posset?
Neque enim David Samuelem praevenerat, ut ab
ipso ungeretur, neque rationibus obliguis regnum
affectasse deprehenaus, fuerat, qui de regno ad good
prorsus incogitans vocatus eat nunquam cogitaverat.
Ills ergo Da'vidis superbia, ills malitia, good oven
aedulus pascebat, nulls vanitatis ductus cupiditate,
sad sue, licet abiecta et viii, conditions contentus.
Sed Den placuit ipaum inde ad solium regium ea.
tollere. Hint apparet improbos aemper in calum
nias et maledicta proclives ease, et calumniarum
inventorea, licet nulls ipsis occasions oblate. Quare
patienter feramus improborum odia, guys graviora
advereus non conaurgunt, good nobis invident dons,
		14

211	HOMILIA LXII.	212

quae Deus pro sua egregia in nos voluntate largitus est, et inde rixarum occasionem quaerunt. Sane si quis Davidi fecisset optionem, credo equidem ipsum sua conditions contentum libenter alteri cessurum fuisse regendi populi dignitatem. Nam et quid ipse de so profiteatur postquam rex fuisset electus, et Deus illum in administrations rexisset et gubernasset, quod beneficium summum ahis regibus non fuit inter gentes communicatum, nempe se fuisso sicut puerum nuper ablactatum a matre sua, se non babuisse magnos spiritus, neque animum ad dignitates et praeeminentiam applicuisse : et quidem iureiurando affirmat, so nunquaaz aggressum res magnas aut arduas supra quam ipsi conveniret, sod semper in humilitate ambulasse, nunquam elatum sua dignitate. Quandoquidem igitur David scse continuit et tam modeste gessit licet regiam potestatem adeptus, verisimile est illum oves pascentem et privatam vitam agentem fuisse sua sorts contentum, neque, si Deus permitteret, ad altiora aspiraturum fuisse. Quare quum a fratre nunc tam acerbe increpatur, et quidem tam contumeliose, gray em illi fuisse imuriam non mirum est. Sed Deus ita solet suos ad patientiam exercere. Hine itaque discamus, quod ante attigi, Deo nostra opera utente ad sui nominis gloriam promovendam, et nos donis excellentibus sancti sui spiritus ornante, si increduli et improbi homines odiis iniquis Dos persequantur, et perturbare ac veluti lacerare nitantur, patienter illa omnia ferre, quandoquidem Deus nostram patientiam illis modis explorat et exercet : et praeterea cognoscamus non hoc demum, sed multis retro lapsis saeculis vitium istud hominum mentes occupasse. Sed agite perpendamus quanta caecitate feriantur, quos ista lees invidiae et malitiae semel occupavit, et ita fascinavit, ut quibuscum ipsis sit negotium non videant, et in obvium quemque temere ferantur. Nam; quaeso, quid sibi volunt Eliabi verba illa: Quare venisti, et quare dereliquisti pauculas oves illas in deserto? Dicas Eliabum hie rusticun: quempiam mendicum compellare, qnum tamen do domo paterna hie ageretur, Davidi pauculas oves exprobrans, quas etiam in deserto pasceret. Davidem libenter afficeret dedeeore, quod in ipsum tamcn et totam patris familiam redundabat. Erant enim tune familiarum opes et nobilitas pecudum greges. Hine apparet vehementes illas passiones, quibus sese velut laxis habenis abripi homines sinunt, ut sine iudicio et ratione in quaevis obvia ferantur, in ipsorum dedecus et ignominiam 'verti, ut its inferiores esse cogantur quibus superiores esse volebant. Tanto itaque ardentius nos oportet Deum precari, ut nostros afectus cohibeat, et ne nos sinat vanitate et bonorum cupiditate superari , vel invidia alienae felicitatis laborare, quum excellentibus ornatos donis eos con‑

spiciemus, in quod vitium Eliabum his lapsum aspicimus.
Sed quid David ad illa respondet? Quid vero, inquit, fefi ? numquid non verbum est? Yox hebraea siDnificat verbum. Itaque quidam ita responsum Davidis interpretantur, quasi dieat: Quid tibi vis? verba inania profundis : quid ita suceenses si verbum unum protuli. Alii vero, quasi dicat, paulo post rem de qua loquobatur perficiendam : et ita comparationem instituat praesentis cum futuro: Tu vehementer irasceris quod tuo iudicio stulte et temere loquutus sim : sed quum rem perfecero, turn babebis occasionem mirandi. Sed haee expositio coacta est. Itaque verba Davidis simpliciter sumi possunt, ut est vulgata expositio; ut nempe non arguat fratrem mendacii, sed sit contentus accusationem ipsius repellere. Itaque ait: Quae dicis, verba sunt, quum posset dicere esse mendacium. Tu dicis me venisse ut praelium viderem, et tibi probe cognitam superbiam meam et cordis mei malitiam: sane to inania verba fundis, nulloque fundameDto niteris. Quandoque vero vox illa ‑IZ1 sumitur pro ordine vel more, ut quum dicitur Dominus noster Iesus Christus dicitur rex constitutus secundum ordinem Melchieedechi; nam ibi vox illa ‑1:1 exprimitur. Quem sensum si sequamur etiam optime quadrabit, ut ita David fratris calumniam repellat: Tu me superbiae et arrogantiae, to curiositatis insimulas, an vero nune primum in castra veni? Nam antea vidimus Davidem ire et redire solitum ad Saulem, et deinde ad pascendas oves reverti : atque verisimile est non hac una vice missum a patre ad fratres, de quibus antea etiam sollicitus David ad eos invisendos venerit. Bene itaque conveniet hie census, ut dicat non superbiae, non arrogantiae, non curiositati adscribendum quod venerit a patre missus, et quidem non hac una vice et die, sed secundum ordinem et morem a patre servari solitum. Et ita nos decet obtrectatoribus et maledicis os claudere, quos certum est multos fore semper, ' licet cum cura et sollicitudine ambulemus, et dare off'endiculum caveamus. Neque enim prohibere iucredulos possumus quin de nobis male loquantur, quandoquidem semper ad maledicta guttur apertum habent, etiam sine occssione. Sed quid agas? Nimirum quod monet apostolus, ut per gloriam et ignominiam, per convicia et laudes ambulemus, quoties ita visum Deo fuerit. Et tamen semper parati simus ad obtrectatores et maledicos arguendos quum malitia et effraeni arrogantia in nos surrexerint: ut nempe improbis ignominia nos aspergere et obruere conantibus, bona conscientia nitamur, et veritate tanquam clypeo tegamur, et quascunque calumnias et maledicta repellamus.
Et de Davidis responso haetenus. Caeterum

213	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. gVII.	214

etsi non expressum eat Davidem sese ad singulare certamen cum Goliatho suscipiendum obtulisse, facile tamen ex ipsa contextus serie collinitur. Nam deinceps sequitur, audits esse verba quae loquutus est David, et annunciata in conspectu Saul. Ad quem et fuisse adductum, loquutumque in haec verba: Non concidat cor cuiusquam in eo, ego servus tuns vadam, et pugnabo adversus Philistaeum. Sane non temere verba illa David profudit, ut saepe solent adolescentes temere multa suscipere, ut nihil tam arduum quod non se facile superaturos arbitrentur, et ut dici solet proverbio, lunam dentibus accepturi videantur. Nempe se non norunt, et nullam habent experientiam, ut difficultatem eorum quae suscipiunt dignoscant. Inde fit ut saepe adolescentes aequo sint audaciores, et praecipites in pericula ruant, a quibus non emergunt. Sane temeritas illa nascitur partim ex eo quod se ipsos non norunt vana quadam sui opinione praeoccupati, partim quod rerum aunt imperiti. Nihil simile David passus eat, quemadmodum deinceps videbimus. Nihil enim de suis viribus sibi pollicitus eat, adversus gigantem Goliathum singulari certamine congredi paratus: quem satis noverat ease veluti leonem aut ursum a quo posset momento dilaniari : sed in Deum spem omnem collocavit, et coelitus auxilium exspectavit, de se ipso nihil sperans. Quin imo notandum Davidem impulsu sancti spiritus its loquutum. Nam qui tam modeste de se sensit, et nunquam res magnas aggredi voluit, quomodo iam tam arduum negotium, nisi operante intus divina virtute, suscepisset? Quare necesse est fateamur singularem illum fuisse sancti spiritus motum, Davidem ad illud eertamen excitantem. Sane saepe Deus sic extraordinaria ratione operatur in its qui facinus aliquod insigne et memoria dignum aggrediuntur. Quamobrem diligenter distinguendae sunt virtutes ordinariae fidelium Dei servorum, a donis singularibus et propriis ac extraordinariis. Nam si de obedientia quae Deo debetur, de patientia, de humilitate caeterisque iustiusmodi virtutibus agatur, ad omnes fideles ista pertinent. Nam its singuli confirmamur in doctrina quae Dei verbo continetur; et si fidelis alicuius vitae sanctimoniam et virtutem cum praecepta doctrina conferamus, eo magis nos ad virtutem excitari et confirmari oportet. Sed quaedam sunt virtutes, ut ante dixi, propriae quorundum quas non op'ortet in exemplum trahi, et pro generali regula constitui: qualis hie Davidis fervor et virtus proponitur, quod fuit ad tempus speciale quoddam privilegium : et re ipsa David fecit manifestum se a Dee electum ut ad regiam dignitatem perveniret. Sane fateor in hoc certamine conspicuas esse virtutes quae ad nos etiam pertinent, et quae ad ecclesiae singula membra extendi debent. Talis eat fiducia illa Davidis

in Dei potentia: talis recordatio beneficiorum quae a Dee acceperat, a quo fortitudinem et animi praestantiam habebat: quae nunquam illum in rebus angustis et paene desperatis deseruit, sed semper fovit et confirmavit. Tantam Davidis constantiam intuentes, in exemplum assumere et imitari debemus. Neque vero tamen sperandum eat fore ut Deus Dos semper adiuvet in gigante aliquo superando, quemadmodum Davidem iuvit. Quare licet se David ultro ad singulare certamcn obtulerit, nos tamen ipsos diligenter intueri decet, aliquid arduum et difficile suscepturos, viresne nobis sufficiant, an eam divini motus vim in nobis sentiamus quae nobis felicem exitum polliceatur. Verumtamen etsi virium nostrarum imbeeillitatem sentiamus, non ideo tamen labor in its quae sunt nostrae vocationis fugiendus eat. Nam quos Deus ad aliquod munus vocavit, et quibus certain imposuit provinciam, quae hoc vel illud requirat, licet DOS infirmiWtis nostrae sensus tardiores efficiat, pergendum tamen in vocatione, et superanda omnis ferendo eat difficultas: et Deus invocandus, ut vitiis nostris medeatur, et defectionem nostram suppleat. Sed si de re agatur quae Dos necessitate non urgeat, et ad quam nos non obliget conditio ad quam a Dee vocati simus, Deum precemur ut nos inspiret et regat suo spiritu, ac patefaciat qua in re nostram operam requirat: neque nos sinat vel digitum sine ipsius praescripto et voluntate movere: ac proinde nobis ipse praeeat, quem sequamur ut discipuli magistrum, et sub eius auspiciis tuti, simus.
	Deinceps sequitur, Saulem voluisse Davidem
ab hoc certamine deterrere, his verbis: Non vales
resistere Philistaeo isti, nec pugnare adversus eum,
quia puer es, hic autem vir bellator eat ab adolescen
tia sua. Aetatis maturao viros certum eat non esse
pares viribus invenibus, neque cum illis conferen
dos, quod eorum aetas effoeta sit: quare Goliath
hie pro veterano milite non effoetae sed mediocris
aetatis accipitur. David autem etsi virilem aetatem
attigerat , puer tamen appellatur, quod nondum
vires integras habeat, quandoquidem ad annum us
que quadragesimum augeri vires hominum etiam
hodie certum eat: etsi vehementer labefactatum eat
humanum genus, et singuli homines mundi senec
tam in se ipsis repraesentant, iam effoeti quos in
tegris adhuc viribus esse oporteret: tamen eo tem
pore vir quadragenarius aut etiam quinquagenarius
fortior et robustior esse poterat, quam adolescens
aliquis, quam aetatem David attigerat. Hanc ob
causam Saul illum reiicit tanquam non idoneum
ad pugnam : veritus ne ipse summum dedecus et
ignominiam ineurreret, si iuvenis ille a Goliatho
gigante sine negotio debellaretur. Nam provocationis
leges ferebant, ut si a Goliatho singulari certamine
propositus adversarius superaretur, Israelitae se
		14*

215	HOMILIA LXIL	216

tanquam praelio vietos fateantur, ac proinde Philistaeis subiiciantur et tributarii fiant. Itaque non abs re Saul moras nectit, Davidemque retinet ne adversus Phil istaeum progrediatur: etiamei deinceps consentit, tit videbimus. Quaenam vero istius consensus causa fuit, obsecro, nisi internus Del motus qui Saulem incogitantem rexit? Nam alioqui millies potius regnum amisisset, quam Davidi tam insignem victoriam procuravisset. plum itaque Deus excaecavit, ut Davidem pateretur istud certamen subire. Nam et idoneas hominum iudicio causas habebat impediendi hunc congressum tam imparem. Ecquis enim adolescentem, et inexercitatum, ferat cum gigante exercitato in armis eongredi? quis inermem cum cataphracto milite, et quidem non pari cum aliis statura, sod qui erat turris instar, ut vidimus: cuius lancea tanti ponderis et taritae ]ongitudinis erat ut a nullo alio portari posset? Denique qui clypeum, galeam, thoracem, ocreas immensi ponderis habeb.at? et qui onus erat instar propugnaculi? Quare videri poterat alienum ab omni ratione Davidem in tantum periculum a Saule coniioi. Et praeterea non dubium est quin Saul vel malitia, vel mete periculi quod universes exercitus incurrcbat, certamen istud fuerit impediturus, nisi a Doe fiiisset excaecatus. Et boo saepe usu conting‑ere videmus, ut si quos Deus velit promovere ad summos aliquos bonores, etsi multi improbi reluctaturi videarrtur cedere tamen cogantur, et quod alioqui nollent, sua sententia comprobare : et quem Deus bonorari vult sine contradictione admittere. Sic hodie multi Christiani singulis paene momentis in periculum veniunt, et ab hostibus iam iam lacerandi et laniandi videntur, eonspirantibus adversus ipsos et dira quaeque molientibus: et non tamen propterea minus fideles Deo serviunt, sed in Dei cultu alacres pergunt, et vel invitis hostibus consilia et molitiones illae in bonum ipsorum cedunt. Quae causa est istorum, obsecro? Nempe Deus suis servis viam aperit., et veluti quibusdam repagulis improbos coercet, no suum opus impediant, et ne prava sua consilia et conatus ad exitum perducant, oculorum aciem hebescere facit, et prudentia et intelligentia privat, ne quid agant ipsimet intelligant: quos certum est si sua consilia possent ad exitum perduccre, et pravam voluntatem implore, divinum opus impedituros. Et borum omnium exempla nostrum saecuium habet satis frequentia. Quis enim vel sola cogitatione potuisset imaginari, quod opus Deus moliebatur posse unquam eum exitum quem hodie videmus assequi? Quid impediit quominus callidi illi et versuti homines, et qui pravis semper artibus res suas tutati sunt, non providerent mature ne tanto cum successu evangelii doctrina propagaretur? Nae si cogitassent, pro viribus impedire istud opus conati

essent; neque diabolus segnem operam contulisset. Nihilominus tamen illos obstupuisse videmus, et a Deo factos ebriosis similes, ut videndo non viderint: et ita fregisse illorum animos Dominum, ut hebetes fuerint: et superbiam ita mentes occupasse ut Dei gratiam quae in ipsius ecclesia lucet contempserint, et tanquam paleam terra obruerint. Et quidem illi sibi gratulantes, et triumphos sues praedicantes miseris insultabant: ecquid, aiebant, isti homunciones efficerent, quid isti stolidi et stupidi homines susciperent, quid magnum abiecti isti et viles homines praestarent, nobisne vel ad momentum exigua hominum manus resisteret? Sane videbantur sue freti splendore et munificentia tribus bolis voraturi quotquot mundus fideles habet. Atque istud dum sperant et tanquam factum pollieentur negligentiores facti sunt, et Deus interim opus suum perfecit, et sic ipsorum oculos perstrinxit, ut imminentem sibi ruinam non animadverterint. lam vero Dei manu deiecti, et opinione falsi, dentibus frendent et ringuntur: Deique virtutem non animadvertunt, et adversus ipsum insurgunt, et bellum inferunt. Ac licet videantur facti poenitentia duci, et animum immutare, tamen illos intus uri certum est, et perpetuo cruciari a sue carnifice, quod its honoribus exciderint quibus maxime delectabantur et inebriabantur. Denique Davidis exemplo discamus, Doe nos protegente et in clientelam suam recipiente, ne rabidissimas quidem feras nobis esse nocituras : et licet immensis gurgitibus circumdatos, ex quibus nullus detur exitus, et altissimis montibus, aut magnis fluminibus impeditos, ut De pedem quidem ad periculi fugam movere posse videamur, Deum tamen ita brachium suum exserturum ut viam aperiat, facilemque et perviam efficiat. Ac proindo licet adversum nos mundus eoniuret, tamen eius arrogantiam deiecturum, aut stuporem immissurum, quotiescuuque sues tutari et promovere voluerit.
Et de istis satis: ad Davidis responsum transeamus, et qua fiducia nitatur expendamus, nempe. non sua industria, neque fortitudine, sed recordatione divini auxilii, quod in summa difficultate expertus fuerat. Ait enim : Pascebat servus tuus patris sui gregem, et veniebat lee vel ursus, et tollebat arietem de medio gregis: et persequebar eos, et percutiebam, eruebamque de ore eorum: Et illi consurgebant adversum me, et apprehendebam mentum eorum, et suff'ocabam, intericiebamque eos. Quibus verbis satis ostendit se suis viribus non fidere, nihilque de illis sibi pollitceri, sod a Domino solo auxilium exspectare, quod ex ipsius conclusione fit adbuc magis conspicuum, quum ait: .Dominos qui eripuit me de mane leonis, et de manu ursi, ipso‑ me liberabit de manu Philistaei huius. Ubi observandum Davidem licet pecuarius antea fuisset, tamen iam ab initio praeparatum a Domino ad maiora, quae vix unquam

217	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. gYII.	218

in hominum oogitationem venissent. Nam et plus quam miraculosum eat adolescentem adversus ursum gut leonem facers impetum, ad quarum ferarum vel solum adspeetum fortissimus quisque cohorrescit, et sibi potius fuga salutem quaerit, quam ut patenti et aperto loco velit congredi. Quum igitur David dieit se ursum vel leonem appre.hendisso mento, et suffocasse, sane apparet plus quam humanis viribus tune praeditum fuisse, et virtute diving et incomprehensibili tantum facinus gestum fuisse. Quamobrem hinc concludendum eat, Davidem quum agrestem et pecuariam vitam ageret, in domo paterna omnium abiectissimus, et tamen tantis viribus esset praeditus, non fuisse illas naturales, led Deum arcana quadam virtute in ipso fuisse operaturn, ut a se ad res magnas ipsum electum fuisse re ipsa testatum faceret. Quapropter licet contemneretur David ut fratrum minimus et abiectissimus, non ideo tamen minus a Deo certis quibusdam signis nobilitatus eat, et ad res magnas Dei aeterno et arcano consilio designatus. Caeterum etsi non omnibus fidelibus Deus eoncedat leonibus et ursis gulam frangere, et eos dilaniare, tenendum tamen Deum nos adversus leonum et caeterarum istiusmodi ferarum impetum tutaturum et defensurum : quemadmodum eaperientia quotidiana docet, quantis a perieulis et quam variis modis nos Deus eruat, et pro nobis adversus istiusmodi feras sanguinem humanum sitientes dimicet, et in genere ab omnibus quotquot sunt in mundo feris defendat. Nam certum eat totidem nobis fore mortis nuncios quot feras conspicimus, ni Deus averteret. Nam ut omittam eas quae nobiscum mansuescunt et cicurantur, equos, canes, tauros et similes, quid retinet feras illas agrestes quominus in apertis locis nos aggrediantur, vel in ipsas urbes et domos impetum faciant? Nae diving quadam vi veluti catenis coercentur: Nam quoniam a Deo per peceatum alieni facti sumus, nostra sane contumacia meretur ut omne genus ferarum adversum nos armetur. Scimus enim Adamum, primum illum nostrum parentem, eacidisse dignitate illa et autoritate quam in omnes animantes acceperat a Domino, quae nonnisi in Domino nostro Iesu Christo recuperari potest. Quare quum in antris suis feras latere videmus, diving manu cohiberi agnoscamus, cuius erga nos benevolentia singularis in eo apparet, quod clausas retinet in antris, ut vel in agris vel in domibus quiete et placide habitemus. Neque vero clausas dico tanquam muris coerceantur, led in agris et sylve s a Domino sic retineri ne nobis noceant. Ac nonnunquam aceidit ut Dominus certis eaemplis ostondat homines a feris, nisi Deus vi sua cohiberet, laniandos, quum illis nonnunquam permittit homines laniare, adeo ut ne si quidem latrones libere grassentur, tantam luem hominibus

inferre queant. Raro quidem id contingit, . led quam ob rem? Nempe genus humanum Deus eonservare et tutari ab illarum immanitate vult: et simul etiam patefaeere, nisi arcanis quibusdam habenis coercerentur, et tanquam catenis vincirentur rabidae illae et immanes belluae, passim in bomines saevituras et ipsis ultimam luem allaturas. Quare observemus Deum, ut Davidi admirandum augilium adversus ursum et leonem dedit, ita nos etiam, led variis ab illo modis, ab illarum ferarum laniena salvos tectos defendere : nempe cohibendo ne in nos irruant, et ne opus sit nos illas mento comprehendere ad vim repellendam : quod nimirum nostrarum virium imbecillitatem satis habeat cognitam, et nolit eam fortitudinem nobis quam Davidi olim ad illas debellandas dare: led ipse tamen pro nobis pugnare velit, et licet ferae illae rabie quadam aestuent, in antris tamen et foveis retineat, et pavorem iniiciat, et ab hominum laniena prohibeat: quos alioqui certum eenties millies perituros: quandoquidem magnus eat numerus et diversa genera ferarum, quae nihil nisi nostrum sanguinem sitiunt, ut Deum neeesse sit vi sua, et ea quidem miraeulosa, impetum illarum retinere. Quare si non eadem qua Davidem ratione Deus nos ex eiusmodi periculis eripit, Do queramur quasi derelieti simus sine auailio: led contenti simus its quae quotidiana eaperientia comprobantur, nisi a tro velimus oculos nobis effodere, no perspiciamas sola Dei providentia nos adversus omnes brutas et feras belluas protegi. Atque hanc ob causam propheta Psal. 91 Dei gratiam praedicat erga eos qui aunt in Iehovae tutela, fore nimirum ut super ferocem leonem et aspidem incedant, et conculcent iuvenem leonem et draconem. Quod omnibus fidelibus tribuitur, etsi capitis nostri Domini Iesu Christi proprium eat, led cum omnibus ipsius membris commune. Quare Deum invocantes, ut iubet Psalmus ille, certum eat, ab istis feris protegendos, licet dracones et aspides virus suum afflarent, et leones apertis faucibus nos laniaturi inbiarent, et supra feras istas incessuros, modo in ipso fiduciam omnem nostram collocemus. Contra vero si Deum contempserimus, et alio spew nostram transtulerimus, non dubitandum quin adversum Dos quaslibet feral eacitet, prout etiam per prophetam suum minatus eat: fore ut fugienti a conspectu leonis occurrat ursus, gut ingressum domum, et innitentem ad parietem mordeat serpens. Et quidem its verbis propbeta minatur fore ut Deus adversus sui eontemptores undique inimicos ezcitet, ut mille mortis discriminibus circumquaque cingantur. Hine itaque minas videmus adversus divinae maiestatis contemptores: inde vero contra promissiones its omnibus proprias qui in ipsius virtute et providentia ac potentia conquieverint, et qui ad ipsius auailjum

219

confugerint, fore nimirum ut super dracones et rabidissimas quasque ferns incedant, et pedibus suis easdem conculcent. Caeterem observandum non tantum a feris illis et imm;znibes belluis imminere nobis pericula: led ab ipsis hominibus, gui saepe in naturam ferarum degenerant, ut fiat home homini lupus, a quibus mains periculum ab hominibes quam ab ipsis feris imminent. Ac sane improbi homines ipsos leones et ersos immanitate et saevitia longe superant: ac proinde uisi Deus prohiberet et furorem compesceret viderentur sans virium ad nos laniandos habere, et ad se nostro sanguine explendos. Quid ergo impedit quominus ab improbis et crudelibes hominibus non pluribus afficiamur incommodes et damnis? Nae Deum ipsum pro nobis pugnare cerium est: guod else corporeis oculis non intuemur, tamen ex effectis do ipsius ergs nos bonitate iudicare debemus, quae nisi nos tutaretur quotidie, singulis momentis in mine mortis pericula incurreremus. Atque hactenus de Davidis facto illo insigni, quod a faueibus leonis, et unguibus ursi praedam non lantern eripuit, led feral apprehensas interfecit, fortitudine sane prorsus livens non humana, dictum esto, transeamus ad aliam doctrinam, et hic attondamus similitudinem inter Davidem et Dominum nostrum Iesum Christum. Sane docemur filium Dei lulu pastorem nostrum dicere, ac proinde nos hortari ut quandoquidem nostrae salutes curam gerit omni mete libercmur. Quid fits? Nempe quoniam paler nos ipsius tntelae, commisit, cuius fortitude longe omnium rerum creatarum viribus maior est. Hoc ergo fundamento fiducia nostra nititur, fore ut quandoquidem in Domini nostri Iesu Christi tutelam et praesidium a patre sumus traditi, pastoris officium f,eciat, nosque in seem gregem receptos ab omni malo tueatur. Porro non dubium est qeiu omnes nostros hostel profliget, quandocluidem a patre potestatem et fortitudinem illarn accepit, gene do victoria dubitare nos non sinat, et omnem metum adimat noxae ab ullis hostibus, quandoquidem Deo nos in seam clientelam recipere visern est. Hoc in Davide figuratum, guum greges suos cestodivit, et a leonum et ursorum faucibus defendit, ut licot iuvenis et pecuarius a Domino tamen admirabili virtute donates sit. Quid ergo nobis speraudum est, quern ad ipsum Doi viventis filiurn Dominum nostrum accesserimus? Neque cnim lantern Davidi, qui eius figura fait et image, similes est: led omnem virtetem et gloriam patris habet in se, quam earn ante mundi iacta flandamenta possidebat. (~,lriardnquidem igitur ille se pastorem nostrum licit, nosqee in seam tutelam et praesidium recipit, no meteamus quin eius fortitudo et potentia sit longc superior ipsis diabolorum viribus, quern adversus nos insurrexerint, et varia consilia agitarint: et quip nos advorsus om‑

HOMILIA LgIII.

nes inimicos protegat, quern rabiem seam et virus evomuerint, et lira quaeque et horrenda nobie minabuntur: quandoquidem hoc privilegio donamur, ut in unici filii Dei praesidio limes, of ipse promisit se nos in finem usque conservaturum, et omnibus ereptos periculis, per huius mundi maria et fluctus feliciter ad portum deducturum, donee ad optatum aeternae quietis et felicitatis portum appu‑
lerimus. lam vero agile etc.

110MILIt1. LX111.

38. Et induit Saul David vestimentis leis, et imposuit galeam aeream super capzzt eius, et vestivit eum lorica. 39. Accinctus ergo David gladio eius super vellum szcam, coepit tentare si armatus posset incedere, non a>zim habebat con,suetudinem, dzxitque David ad Saul: Non possum sic incedere, gees non usum habeo, et deposuit ea. 44. .Et tulit baculum seem, quern semper habebat in nzanibzcs, et elegit sibi quinqzce nimpidissi.mos napides de torrente, et misfit eos in peram pastoralenz qzzam habebat secum, et fundam mane tulit : et processit adversum P7zilistaeum. 41. Rat azctem Philistaeus incedens et appropinquans adversus David, et armiyer eius ante ezznz. 42. Quumque inspexisset Philistaeus, et vidisset David, despexxt eum. Erat az4tem adolescens rufus, et pincher adspectu. 43. .Et dixit Philistaezcs ad David: Numquid ego catzis sum, quod to venis ad me cum baculo.? R nzaledixit P7zilistaeus David in this leis. 44. Dixitqzse ad David: Treni ad me, et lobo carnes tuns vonatinibus coeni et bellies terrae. 45. Dixit autem David ad Philistaeum: Tzc venis ad me cum gladio et 7aasta et cnypeo: ego azztem venio ad to in nomine Domini exercituum, Dei agminzcm Israel, quibus exprobrasti.

Hesterna eoncione coepimus docere quomodo David nihil neque sibi, neque sues viribus nut virtuti tribuens, in unius Dei bonitate conquievit, et ipsius praesidio tutus feet. Et fits nos docet D. Paulus suo exemplo confidere non nostril viribus, led eiua potentiae qui omnia potest: Nam, inquit, omnia vaneo per CJaristzcnz qui me corroborat. Its David rerum praeteritarum experientia doctus poterat sibi divinem auxiliem curio polliceri tempore opportuno adfuturum: nam quandoquidem eaperientia multorum dierum benevolentiam Dei ergs se fuerat expertus, eandem non abs re in re tam sancta sperabat. Atque procul debio summa haec est nostra sapientia, quern in angustis et difficilibus rebus, et nostris afflictionibus, Dei pristina benefieia possumes in memoriam revocare. Nam, quaeso,

221

IN I. LIB. SAMUEL. CAP. gVII.

quae causa est cur saepe defieiamus, et tanto terrors percellamur ab bostibus undique circumsepti, ut ne Deum quidem invocare possimus, neque auxilium ab ipsius misericordia implorare, nisi quod semisepulta iacent quaecunque ab ipso benefacta accepimus? Contra vero David etiarn profitetur se in summis difficultatibus constitutum dies antiquos memoria repetivisse: ac proinde non tantum de its cogitare quae ipsemet quamdiu vixit de Dei virtute et bonitate erga se expertus est : sed etiam veteres historias beneficiorum Dei erga populum revocare in memoriam, ut quae scripta sunt in suum usum transferat. Ac sane quum in Deo spew nostram collocare iubemur, non sunt ipsius beneficia restringenda ad ea quae ia.m habemus experientia comperta: sed longius est extendenda: ut cognoscamus Deum inde ab omni sacculo suos servasse, et in rebus angustis auxilium ipsis tulisse. Hanc ob causam voluit Deus veterum patrum historias monumentis conscribi et in sacram paginam conferri, non tantum ut norimus Abrahamum, Mosen, Davidem et alios patriarcbas Dei gratia servatos, et in rebus angustis auxilio divino adiutos, sed ut liberationes illas in nostrum usum et utilitatem convertamus. At si ad fidei nostrae confirmationem debemus memoria repetere quaecunque beneficia Deus in suam ecclesiam contulit, quanta erit ingratitudo, et quantus stupor non eorum meminisse quae singuli a Deo benefacta acceperunt, et ex its in exspectatione divinae bonitatis confirmari? Ecquis enim iam a teneris unguiculis, quis, inquam, non inde iam ab utero sensit quam bonus Deus erga se, quam potens, quam munificus in eos qui ad ipsum confugiunt, et in ipso solo conquiescunt: ac proinde non habeat persuasum, fideles ad Deum confugientes sue spe nunquam excisuros? Sic ita‑que David fidem suam roborabat, memoria insignis illius divini erga se beneficii, quo non tantum evaserat leonis et ursi ungues et fauces, sed eosdem interemerat: cuius rei fidem facit potissimum conclusio ipsius his verbis: Dominus qui eruit me de menu leonis, et de mane ursi, ipse nee liberabit de manu Philistaei huius. Quibus docemur benefacta Dei ergs nos referenda esse in futurum tempus: Deus enim sui semper est similis, neque eius unquam imminuitur potentia: et in eos qui ipsum invocant misoricors et in auxilium ipsorum promptus. Quandoquidem igitur perpetua est Dei bonitas et virtus ac potentia, et immutabilis voluntas, facile possumus concludere fore ut quemadmodum nos hactenus in nostris difficultatibus et rebus angustis adiuvit, eundem se erga nos in finem usque praebeat. Nae si rebus creatis Deus esset similis, de ipsius constantia et fide merito dubitaremus, et si bodie potuit et voluit, crasne possit et velit in dubium vocare. Nam bomines non habent semper

pro sue erga

222

constantem voluntatem, neque potentiam et vires
immutabiles et continuas: ita.que si esset ipsis Deus
similis, diceretur non omnibus posse satisfacere,
alios edam esse qui se adiuvari ab ipso postulent:
ac proinde dubii semper haesitaremus, quemadmo
dum qui ab bominibus pendent nihil firmum ba
bent neque stabile. Sed in Deum nihil tale cadit.
Nam qui heri potens fuit, eadem hodie potentia
praeditus est:		qui bonus, eadem bonitate: quare qui
	nos voluntate voluit nostri misereri,
nunquam mutari potest, sed eandem semper fidem
et constantiam		retinet. Ex istorum igitur comme
moratione facile eolligimus, Dei auxilium nunquam
nobis defuturum: sed quomadmodum praeteritis
temporibus iuvit, etiam in praesenti adiuturum,
modo ne ipsi		impedimento simus. Nae sic decet
nos sacram scripturam in usum nostrum referre, et
Dei beneficia		praeterita in confirmationem futuro
rum assumere. Nam et firmum illud in sacris
ponitur fundamentum, Deum nunquam relinquere
imperfectum opus manuum suarum : sed quod semel
incepit ad suum finem perducere. Quamobrem
semel in suam clientelam et tutelam receptos cer
tum est nunquam derelicturum, et semel atque ite
rum ereptos ex periculis nunquam deserturum, sed
semper tutaturum et defensurum donee in aeternam
salutem tandem incolumes deduxerit. Hinc igitur
apparet unde		nascatur illa in nobis diffidentia,
quum periculis hine inde urgemur, quum rumori
bus terremur,		quum hostibus saevissimis cingimur,
quum denique		metu imminentis exitii percellimur,
nempe ex oblivione divinorum beneficiorum quibus
antea fuimus		affecti, sed quae statim exciderunt
nobis et veluti pedibus conculcata sunt. Nam si
de illis serio,		ut par est, cogitaremus, certum est
nos in Davidis sententiam conclusuros, Deum qui
antea nobis in		rebus angustis adfuit, etiam adverso
tempore adfuturum, ex periculis erepturum, ex luto
et coeno ipso		retracturum; et adversus hostes
nostros dimieaturum, et clypeo gr‑_::ae ipsius tec
tos miraculose		ex ipsorum faucibus erepturum. Is
enim ~ ‑ qui afflictionum amaritudinem sue dulce
dine lenit siquidem bonus est, et bonitas ipsius
erga suos permanet. Quare discamus ita meditari
bona quae Dei		menu percepimus, ut non dubitemus
quin si nos in		its exercuerimus, et omne studium
nostrum posuerimus, vera fiducia cum vera conso
lations coniuncta muniamur et armemur adversus
quaecunque ingruerint in nos 1 ericula, certum ex
spectantes ab		ipso auxilium, et veluti iam atratam
ad ipsum invocandum viam babentes, ne vereamur
ipsum precibus interpellare dubii et incerti sitne
nos auditurus		annon. Sane fateor nos non esse
adeo duros et		hebetes, ut sensum omnem exueri
mus: nam si		poriculis nuilis afficeremur, nulla in
Deum fiducia		nostra esset, sed tanquam trunci et

223	HOMILIA LXIII.	224

stipites staremus. Sed quum extrema quibus urgemur pericula novimus et sentimus, et illis excitati ad Deum confugitnus, tum satin amplam materiam babemus consolationis, qua eunetis tentationibus resistamus. Uaeterum si Dei bonitatem in parte aliqua sumus experti, et in alia speremus non defuturam : ac persuasi simus Deum qui ex illo periculo nos eripuit ex hoc etiam erepturum. Nam summum imperium Deus obtinet in omnes res creatas: ac proinde potestatem nobis adversus quaecunque metum intulerint auxilium ferendi: quam sine dubio a nobis invocatus exseret: modo ut patrem et servatorem ipsum agnoscamus et precemur: quandoquideui certissimum est ipsum suorum filiorum utilitatem tantum et commodum quaerere. Quamobrem licet Dei egrogiam erga nos voluntatem non simus experti omnibus modis, sufficiat nobis certoque persuasi simus, non si a dextris eius auxilium sensimus, etiam a sinistris sonsuros, et ex omnibus periculis tam terrenis quam aereis ereptum ire.
Sequitur deinceps: Et induit Saul David vestimentis sues, et imposuit galeam aeream super coput eius, et vestivit cum lorica. Accinctus ergo David gladio eius super vestem seam, coepit tentare si armatus posset incedere: non enim habebat consuetudinem
dixitgue David ad Saul: Non possum sic incedere, quid usxon non babeo, et deposuit ea. Et tulit baculwm sumn queen semper habebat in manibus, et elegit sibi quinque limpidissimos lapides de torrente: et misfit eon in peg‑am pastoralem quam habebat secum et fundam mane tulit: et processit adversus Philistaeum. Hie in primis quaeritur, quomodo Saulis arma Davidi aptata sent, quandoquidem Saul erat, sicut huius historiae initio dictum est, ingentis staturae: David autem adhuc iuvenis longe minoris. Nulla itaque convenientia duorum istorum corporum. Sed quid impedit quominus arma temporum illorum :udia et crassiora convenire potuerint minoris staturae quidem homini, Bed tamen non minus forti et robusto? David itaque licet statura minor Saule, ferre tamen eius galeam et reliquam armaturam potuit. Nihilomiuus tamen David omnem illam armaturam tanquam inutilem, et quae impedimentopotius esset, abiecit: et tanquam rusticus cum baculo, funda et lapidibus adversus immanem illum gigantem progressus est. Sane non est dubium quin Doi spiritus illum impulerit, et omnibus illis armis exui voluerit, no victoria fortitudini hominum tribueretur, sod unius Doi opus agnosceretur, quemadmodum pluribus infra dicturi sumus. David itaque Saulis armis abiectis, baculo suo pastorale, funda et lapidibus contentus in cortamen progreditur. Hie vero si quis allegorias quaesiverit, et subtiliorem expositionem, puta quinque illos lapillos significare quinque libros Mosis, id est legem. Et Davidem Bola fide fuisse armatum. Et positos lapillos in

pera, significare conscientiam tanquam fidei thecam: ridicule fecerit, et de sacrae scripturae autoritate tantundem detraxerit. Neque enim ita ludendum est in sacris, quae cum simplicitate et reverentia Bunt explicanda. Sane qui delicatis Bunt auribus istiusmodi expositionibus delectantur, quas tamen tanquam luem infestam fugere debemus. Quare hie nobis sufficiat discere, Deum servasse suum populum sine opere humano, ut esset ipsius gloria longe celebrior, et hominibus omnis occasio superbieudi suasque laudes praedieandi tolleretur: quod deinceps ipsum Davidem praedicantem audiemus. Etsi vero nonnunquam Deus adhibet externa media quibus in periculis adiuvemur, tamen ad eas angustias redigit, ut omnibus destituti humanis auxiliis morti proximi videamur, et licet undequaque circumspiciamus nullum tamen appareat ab hominibus auxilium. Quid ita vero Deus suos in tantas angustias coniicit? Nempe ut firmum istud retineatur fundamentum, ecclesiae salutem a Domini manu Bola proficisci, quam miris modis et miraculosis vult conservare. Sane nemo negat obsessam eivitatem, et non captain ab hostibus, divino beneficio acceptam liberationem referri oportere. Et victorem principem, ac de suis hostibus triumphantem, Deo victoriam debere, licet militum egregia virtus et fortitudo fuerit, certum est. Sed ut solet Deus res istas terrenas administrare, sic vult in eeclesia speciales quasdam else notas quibus a reliquis mundi statibus discernatur, et ab omnibus temporalibus. Nam etsi Dei providentia in omnes res creatas extendatur, non in homines tantum : ecclesiae suae tamen, cuius protector et defensor est, singularem curam gerit : quae doctrina tam frequens est Iota passim scriptura, ut ea non plane imbutos esse necesse sit. Modis igitur extraordinariis Deus ecelesiam suam conservat et tuetur, ut ab ipsius unius virtute salutem ipsius manare sciamus: et multis insignibus exemplis iam a multis saeculis ratam hanc doctrinam fecit: Bed quod hoc loco proponitur non ultimum inter alia locum debet obtinere. Nam intuemur hie populum israeliticum trementem, non tantum ad aspectum numerosae hostium multitudinis, et armorum, Bed etiam ad unius istius hominis intuitum : quo immanes minas iactante, singuli statim in latebras diffugerunt. Tanto tamen tamque periculoso morbo remedium quaerebatur, quare longe alius apparatus ex humane sensus ratione quaerebatur, quam qui se hie offert. Quid enim effecturus videtur rusticus homo et ovium pastor, qui praelio nunquam interfuerat, qui cum hoste manum nunquam conseruerat? qui vel a stabulis vela domo paterna nunquam recesserat? qui denique iunermis, sine galea, sine loriea, sine clypeo, solo bacula armatus adversus hostem progrediebatur? Sane qui hunc apparatum conspexisset, me‑

225	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. gYII.	226

rito		de populo Israelitico actum esse dixisset, prae
sentemque mortem sine ape auxilii, nisi coelitus
ipse		Deus manum admovisset. David itaque Golia
thum superans hoc apparatu testatum fecit nullum
hie	humanis viribus ant industriao locum esse re
lictum, sod Daum usum Davide tanquam instru
mento per se inutili: sibique uni reservasse gloriam
salutis quam populo suo tune attulit. Istud igitur
in primis observandum ex eo quod David omnibus
armis spoliari voluit. Namque potuisset facile in
toto		exercitu galeam sibi convenientem, et loricam,
gladiumque invenire, ut non plane inermis in prae
lium progrederetur. Sed illum sic oportuit homi
num exponi ludibrio. Et praeterea non est dubium
quin gravis tentatio invaserit omnes eos qui hunc
apparatum intuebantur. Sed illorum fidem sic ex
plorare Deus voluit. Quare quod Davidem adver
sus	Goliathum progredi permiserunt, animi quadam
perturbatione factum est: quemadmodum heri dixi
mus excaccatum fuisse Saulem quum Davidem di
mitteret. Qui vero sensu aliquo praediti fuerunt
sine		dubio iuvenem illum sine horrore non potue
runt videre sese eertae morti exponentem: sad Deus
eosdem confirmavit, et in bonam spem erexit. De
nique David non apparat se ad praelium ea sibi
arma comparans quibus munire se homines solent:
sad	quam semel infixit animo sententiam, in eadem
perstat, Daum sine humanis praesidiis victoriam de
hoste concessurum : quandoquidem Dei virtus et
potentia nullis humanis praesidiis nititur: quae sibi
soli	sufficit, et non opus babet aliunde mutuari.
Quamobrem hanc utilitatem ex historia praesenti
reportemus, ut si miseram ecclesiam viderimus
afflictam, et velut aviculam ante aucupis laqueos
fugitantem, ant tanquam miseras et pauculas oves
Mille lupis circumdatas laborare, et undique sic
premi ut nullus evadendi locus appareat, et nulla
praesidia humana se offerant, teneamus tamen nos
a Deo in suorum numerum esse receptos, ac pro
inde		ipsum singularem nostri curam habere, et fa
cile	superaturum quascunque mundus adversum nos
vires excitarit: et ex Mille mortis periculis quoties
voluerit erepturum. Neque vero abs re interdum
patitur Deus omnibus nos humanis praesidiis de
stitui, ut ad ipsum assurgere discamus, et ab ipso
solo		pendere, ut quum eius auxilium experti fueri
mus, et hostes profligati fuerint, virtutem ipsius
miraculosam agnoscentes non simus ingrati, neque
eo pravitatis deveniamus ut nostris viribus, ant
fortunae quidquam adscribamus, sad sursum ad
Daum corda nostra attollamus, et terrenis istis
omnibus renunciemus : hanc, inquam, ob causam
Deus saepe patitur Dos omnibus humanis praesidiis
nudari. Caeterum et ista nobis prodesse debent,
ut comparationem instituamus divinae erga nos
bonitatis, cum ea qua reliquum mundum prosequi
	Calvini opera. Vol. XXX,

tur. Nam ipsius quidem bonitas usque ad ipsas bestias pertingit : et solem suum oriri etiam super improbos facit: et increduli bonis ipsius nutriuntur, et virtute ipsius conservantur. Sed speciale est filiorum Dei privilegium et particularis gratia: et paternus amor prae dilectione qua reliquam mundi partem complectitur. Quamobrem magnifacere bonitatem illam debemus, et dignis laudibus efferre: certo persuasi fore irritos rerum omnium creatarum adversum nos conatus, et pro vanis et inanibus rebus habeamus despiciamusque quidquid adversum nos insurrexerit; quandoquidem Deo placuit nos a reliquo mundo eximere: suamque ecclesiam tueri, et quidem extraordinariis mediis vult : quod nos multiplex experientia satis superque docuit.
	Pergamus ad reliqua Goliathumque vicissim
adversum Davidem gradientem inspiciamus. Itaque
Goliathus arroganter et fastuose adversus illum
progressus despexit, quod non essot eiusdem cum
ipso qualitatis: et istis verbis eonqueritur: Numquid
ego canis sum, quod to venis ad me cum baculo ?
Davidem ludibrio habuit quod cum baculo pastorali
son. pedo progrederetur, tanquam adversus canem,
et its ex iracundia infit : Yeni ad me, et dabo car
ves teas volatilibus coeli et bestiis terrae. Cui Da
vid respondens sit: Tu venis ad me cum gladio, et
hasta, et clypeo: ego autem venio ad to an nomine
Domini exercituum, Dei agminum Israel, cui expro
brasti. Quasi dicat, Deus ille Israel est in quo
totius populi sita est virtus. Tu bane virtutem
contempsisti et ludibrio habuisti: quare ipse senties
Dei auxilium adversum te. Hine fit magis conspi
cuum quod iam ante attigi, Deum voluisse populum
suum tune servare modo quodam extraordinario, et
hominum sententia plane ridiculo : ut liberationis
laus omnis Deo soli tribucretur: quod homines
proclives sint in Dei contemptum, et debito ipsum
honore frustrentur. Interim vero Deus suos nos
trosque hostes excaecat, quum debilitatem nostram
intuentur, et iam paratum suis faucibus bolum ar
bitrantur, ideoque superbia maxima efferuntur, quae
interitum et ruinam ipsorum accelerat. Duobus
igitur modis patefit Dei potestas et bonitas, quum
nos omnibus humanis praesidiis nudatos adiuvat.
Nam ex parte hostes nostros confusioni exponit: ex
altera vero nos ad so invitat et allicit, ut ipsius
tutelae et protectioni nos totos committamus: et
praeparat etiam ut nostrae salutis gratias ipsi aga
mus. Increduli vero sane semper arrogantia tur
gent: nihil enim magis deiicit hominem quam very
fides et Dei cognitio. Nam omnibus hominibus
natura vitium est insitum superbia, et eminendi
super alios cupiditas : ut' sit accidens inseparabile
ab hominum natura superbia, arrogant.ia et temeri
tas: adeo quidem ut vel in intimis med:ullis resi
deat. Nihil autem magis ad veram humilitatem
		15

227	HOMILIA LXIII.	228

adducit quam Dei cognitio, ex qua nos nihil esse discimus, sod quaecunque habemus ab illo manare, et accepta ipsi esse ferenda. Yerumtamen etsi improbi homines et increduli turgent arrogantia et superbia, non tamen efferuntur arroganter, nisi quadam occasione peculiari. Quare si plenis velis aura ipsis afflaverit, et rideant ipsis omnia, tum insolenter sese gerunt, exsultant, et triumphos agunt: hinc fit ut nullis amplius retineantur repagulis: sod plenis buccis sese praedicent, of blasphemas in ipsum Deum voces evomant. sibi quiddam divinum adscribant, Deum parvi faciant. Nihil arduum et difficile sibi fingunt. Sic rebus prosperis insoleseunt improbi et profani homines: et bonoribus ac gratia qua valcnt sic inebriantur, ut nulla supersit in ipsis moderatio, sod fanaticorum et furiosorum instar debacchentur. Sed quo magis efferuntur, eo graviore lapsu deinde casuri sunt. Nam si quis, exempli gratia, velit in at;re volare, necesse est praeceps feratur: sod si tres quatuorve pedes in altum saliat, cadere quidem sod non eollum frangere poterit. Ant si quis ex altissima turri velit in terram desilire, sane sexcentis mortibus pereat oportet. Idem Dei contemptoribus contingit. Nam natura superbi et arrogantes, si quod a Deo peculia.re beneficium accipiant, et ex voto ipsis res suecedant, sic insolescunt, ut nulla illos modestia retineat: sod insolenter sese gerant, et tanquam ebrii prorsus insaniant: et quum coelos ipsos conscensuri videntur, deinde graviore et magis horrendo casu decidant. Quemadmodum igitur accidit, ut quum Deus permittit Dos omni humano praesidio destitui, improbi et increduli floreant et rebus secundis insolescant, sod tamen graviore casu decidant et cervices frangant, ita et cum Goliatho ham factum est. Davidem enim inermem intuitus despexit, et sannis etiam excepit: Tune ad me, inquit, venis tanquam adversum canem? Quis to es qui audes adversum me progredi? Denique Davidi maledixit in this suis. Qualis quantaque hominis superbia Iudibrio habentis quidquid Dei viventis est? Quam blasphemus isto gigas, Davidi maledicens in idolis quae a Philistaeis colebantur? quasi adversus Deum possint aliquid idola gentium. Atque istis minis Davidem ille gigas terrere voluit: set ille contra maiorem inde occasionem Doi magnifaciendi capit: et blasphemi hominis in Dei maiestatem contumehis excitatur. Sane prius ilium vidimus in Deo seem omnetn collocasse, et suam fortitudinem constituisse: verum tamen impurum illum audiens virus suum tanta arrogantia in Deum ipsum effundontem, veluti subditis calcaribus ma.gis est ad preces stimulatus, quibus et Deum invocavit, et virtutem ipsius magnifice praedicavit, exspectans a Domino quod speraverat in hoc certamine praesens auxilium. Nam se ipso satis noverat, nempe non tantum inermem,

sod et imbellem, ac proinde, ni Deus ipse iuvet, mortis certum apparere periculum, ex qua solus Deus liberare ipsum possit: quod et facturum sibi pollicetur. Et idcirco ham gratiarum actionem meditatur, quasi ham quam exspectabat victoria potitus. Quamobrem no miremur, et ne aegre feramus si Deus non magna pompa, et magno quodam apparatu nos ex periculis vult liberare, sod contra potius in infirmitate veluti languentes relinquit, adeo ut hostibus undique cingamur, et laqueis ipsorum irretiti . videamur, et in potestatem ipsorum ham ham venturi et opprimendi ab ipsis, denique in nos nibil‑ non moliantur, et nullo resistente pravam voluntatem suam impleant, et malis .obruant, ne, inquam, ista miremur. Quid ita vero? Nempe Deus eos excaecat et in propinquam perniciem praeeipitat: perinde enim agit cum illis haec permittendo ac si quis ebrioso et intemperanti vinum affatim suppeditet, quo non satietur donee obrutus vel suffocetur, vel in stuporem aut frenesin incidat. Eadem sane ratio est incredulorum et improborum hominum superbia et arrogantia turgentium, qua sic inebriantur ut in furorem et rabiem vertantur, quamdiu occasio illis offertur saeviendi, sibique ariidere fortunam arbitrantur.

Et de illis bactenus: nos vero contra Davidis exemplum imitari discamus, blasphemis illis gigantis vocibus haec spei et fidei plena verba opponentis

Tu venis ad me cum gladio, et _ hasta, et clypeo: ego autem venio ad to in nomine Domini exercituum, Dei agminum Israel. Sane doctus a Deo David ita loquutus est, et quidem antequam prophetiae donum in ipso appareret, et ad eam perfectionem venisset, quam deinde a Domino accepit: sod in ea virtute profecit, et perseveravit. Profecto iste opilio non frequentarat scholas, neque magnos doctores audiverat, a quibus scientiam diseeret, et nihilominus tamen ad summam sapientiam pervenit et scientiae fastigium attigit, quae in hoc sita est, ut Deus unus sit nobis omnium instar, et in eo eiusque bonitate fiduciam et spem omnem nostram collocemus. Quis ergo Davidem hoc docuit? Non doctorum quos diu frequentarit cura, set Dei spiritus tam excelsam ipsi sapientiam infudit, longe perfectius quam si multos annos doctissimorum virorum scholas frequentasset. Num vero postquam ad regiam dignitatem pervenit immutatus est? Minime vero, set rex et propheta insignis eandem mentem et eadem verba retinuit, sic enim Psal. 33 loquitur: Non est rex qui servetur m.ultitudine copiarum, potens non eripitur mudtitudine ziraum: mendax est equus ad salutem, et multitudine roboris sui non liberat sessorem. Anima nostra praestotatur Iehovam, auxilium nostrum et scutum nostrum est. Nunquam ergo David, mento titubavit nunqam immutatus est: quam mentem habuit rusticus et opilio, et quam in Deo fiduciam,

229	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XPII.	230

eandem rex factus et hostibus metuendus retinuit, neque rebus secundis et prosperis elatus est, et temporalibus bonis inebriatus, neque superbia inflatus quum reg tam numerosi populi factus est: neque etiam in rebus angustis et quasi deploratis unquam animum despondit, neque praesidiis humanis et auxilio destitutus animo fractus est. Quid ita Yore, et unde ipsi tantum animi robur? Nempe Dei solum nomen art satin validum esse ad omnes omnium hostium currus et equos, et quoscunque bellicos apparatus evertendos et frangendos. Quamobrem quum eon a quibus invadimur sibi de nobis victoriam polliceri, videbimus et de se tantum sentire ut neque humanas neque divinas ullas vires metuant, et omnibus humanis praesidiis munitissimi et instructissimi videbuntur, denique nihil ad ezplendam ipsor um rabiom deesse, Dei nomen tanquam tutissimum scutum istis omnibus larvis opponamus: quandoquidem a nobis invocatus nunquam deerit, et confugientibus ad ipsum praesens auzilium adferet, siquidem satis virium ad sues tutandos et ad hostes frangendos et deturbandos habet. Nam quales quantique sunt coram Dee mortales, quos vel solo flatu potest dissipare, et omnia ipsorum consilia et machiuamenta evertere? Sane si coelum et terra, et omnia elementa cum ipsis adversum non conspirarent, et ad illorum aspectum omnia terrore concuterentur, tamen Dee vel solo verbo iubente, necesse est omnem altitudinem deprimi et in auras evanescere. Hoc sane David auxilium divinum sonsit, exprobrans giganti gladium et lanceam, qua Davidem se confossurum gloriabatur, sod vana gloriatione. Equidem agnosco Deum etiam quoties ita videbitur fideles servos sues viribus humanis adiuturum, bellicosos viros et audaces et fortes suis sufficientem, qui _ et armis et equis aliisque ad bellum rebus necessariis instructissimi, vitam etiam profundere pro defensione ecclesiae non vereantur
istis, inquam, modis saepe Deum sues tutari et defendere certum est. Yerum quando non solo ipsius nomine contentos esse voluerit, et suarum promissionum sola fiducia, reliquis omnibus praesidiis humanis defieientibus, et mundo adversum non insurgente, et conspirantibus improbis, ut quocunque vertamus oculos omnia praesentem mortem minentur, et undique non cingant ferae a quibus ram ram laniandi simus, sciamus non temere id eontingere, sod a Dee sic fieri ut ad ipsum assurgere discamus, eique soli nostrae salutis laudem omnem ascribere: et ut mundus agnoscat non esse Dee cares et pretiosos: ideoque maiorem ipsum invocandi et bonitat.em ac misericordiam eius praedicandi materiam habeamus. Nam si alicunde ab hominibus spec aliqua salutis affulserit, repente sic perstringitur mentis acres, ut Dei obliviscamur. Hine in ipso invocando negligentiores fimus, et ipsius nominis contemptores.

Contra vero si viribus inferiores fuerimus, repente animum abiicimus, et rebus desperatis ad Deum confugimus, of singulis horis preeibus et votis sollicitamus. Quamobrem discamus rebus secundis non efferri, neque calcitrare adversus cum a quo vita nostra pendet: sod tam adversis quam prosperis rebus, tam quietis quam perturbatis, solo Dei nomine gloriari, in illo solo conquiescere, fidueiamque omnem collocare. Quapropter etiam ne arbitremur quod hie factum legimus semel tantum accidisse, singularemque hanc historiam narrari, sod certum in ea documentum toti ecclesiae omnibus saeculis dari fiduciae in Deo collocandae, confirmatum perpetuis Dei promissionibus, quae non ad solos Iudaeos, sod ad universalem ecclesiam pertinent, de illa in rebus adversis tutanda et conservanda. Nam visio illa Zachariae prophetae, qua Deus se suam ecelesiam instauraturum pollicitus est toti ecclesiae convenit, of in finem usque mundi est duratura. Fait autem illa de candelabro quod eras in medio sanetuarii, quod art esse summum eeclesiae gaudium et consolationem. Rued admirans propheta, et interrogans, quidnam istud indicaret, responsum accepit: Non hominum virtute et potentia Dei ecclesiam defendi et foveri, sod unius Dei: Nulla ibi mentio Davidis, nulla Goliathi, nulla populi isra6litici, nulla denique ullius admirandi ab hominibus admissi facinoris: sod se Deus ecclesiae suae protectorem fore dicit usque in finem saeculorum post adventum Domini nostri Iesu Christi, neque ullis armis, aut humanis praesidiis ad efficiendam ecclesiae salutem opus fore: sod Dei unius virtute et potentia perficiendam. Quamobrem haec doctrina est nostris mentibus diligenter imprimenda, retinenda et meditanda: quam etiam possimus, quum necessitas postularit, ad usum referre, ut si nimirum in ecelesiae difficultatibus Deus humana quaedam praesidia concesserit, ne its sic affieiamur et fidamus ut Dei non oblivio capiat: sod contra quum rebus omnibus destituemur, nominis ipsius meminerimus, et hoc solo froti sciamus non omnium nostrorum hostium vires et conatus facile despecturos: ac si dira quaeque adversum non machinentur, et in periculum mortis veniamus, nihilominus Dei promissionibus contenti simus, nempe Deum ecclesiam suam usque ad mundi finem adversus quoslibet hostium insultus tutaturum et defensurum : si modo in ipso solo conquiescamus, nihilque nobis . ipsis tribuamust quandoquidem solus ille potent in se sperantes iuvare, et a mortis faueibus eripere. Sed in solo Doe sperandum est, et in ipsius timore perseverandum, et nunquam a cultu ipsius verbo praescripto recedendum, qui summo contra studio et reverentia retinendus est. Nam si factum istud erit a nobis, tune brachium suum ad non tutandos exseret : mode etiam in memoriam priora ipsius erga non et alio$ 15'*

231	HOMILIA LXIP.	232

benefacta revocemus, et pro its debitas ipsi gratias agamus : quo in dies spes nostra augescat et roboretur, adeo ut invicti perstemus, et adversus omnes tentationes imperterriti maneamus et fortiter resistamus. lam Yore agite etc.

HOMILIA LXIY.

46. hlodie dabit to Dominus in mane mea, et percutiam te, et auferam caput tuum a te: et dabo cadavers castrorum Philistaeorum hodie volatilibus coela et bestiis terrae: ut sciat omnis terra quia est Deus in Israel. 47. Et noverit universa ecclesia haec, quia non in gladio, nee in hasta salvat Dominus. Ipsius enim est bellum, et tradet vos in manus nostras.

Hesterna concio.ne vidimus, qua mente, et quo aensu David Goliathum illum gigantem compellans dieeret, se non progredi adversus ipsum cum armis: non quod simpliciter armis uti vetaretur, quibus illum deinceps usum apparet, gladio puta et elypeo ac similibus: quod ipsi licuit: led quod its Deus miraeulose vellet opus suum per Davidem implere. Nam quum Dee placet nos praesidiis humanis destitui, sufficere debet ipsius promissio, fore ut stet a nostris partibus. Qluibus enim aliis subsidiis opus habemus, modo ad nostram salutem virtutem et potentiam suam exserat? Et praeterea; licet omnibus necessariis praesidiis instructi, tamen in caducis et terrenis illis rebus spem nostram collocare prohibemur: led contra Deum .adiutorem advocare et precibus sollicitare iubemur, non dubitantes quin si voluerit, ipsorurn hostium arma nobis in manus tradat : ut nostrae salutis laus et gloria soli illi tribuatur: quod si rebus a se creatis utatur, non ideo tamers virtus ipsius imminuatur: et si sine humanis praesidiis rem perficiat, eius virtus et potentia sit adhuc longe clarior et perspectior. Non immerito igitur giganti illi Philistaeo David obiicit, quod auras gladio et hasta adversum se progrediatur, quasi diceret: Tu solis istis corruptibilibus armis fretus me provocas ad certamen, ego vero longe melioribus armis niaus, Dei nimirum potentia, provocantem oppugno. Hine discamus, inimicos suis viribus fretos iram Del adversum se provocare, quod debito i.psum bonore spolient: cuius contemptus Deus est ultor futurus, eaque ratione victoriam de ipsis nobis datum iri. Sane optandum inimicos nostros of improbos homines Dei contemptores eo arrogantiae venire, et excaecari ambitione: quod its Deum ipsum provocent, qui nimium fortis ipsis adversarius sit futurus: et its nobis animus fiat, illis

interim Deum et homines adversum se provocantibus, sibique victoriam promittontibus et triumphos apparantibus, qui tamers ruinae et exitio certissimo magis ac magis propinquant. In primis autem observandum hie nominatim fieri mentionem nominis Dei, ut significetur ipsa Dei virtus, quem si auxiliatorem et servatorem experixi volumus, invocare qualem se nobis patefecit in nostril difficultatibus debemus. Nequo enim vex ills nomen simpliciter pro vocabulo illo accipienda est : led pro virtute quae hoc nomine designatur. Sacra vero scriptura solet its loqui, ut ,Deum indicet a nobis invocandum ea fiducia qua cultum ipsi debitum offeramus, et qualem se nobis patefecit agnoscamus. Sic Psalmo 50 Deus iubet se invocari. Invoca me, inquit, tempore angustiae: et to exaudiam ut honore me afficias. Licet igitur invicta Dei virtus semper parata sit ad auxilium nobis in angustis rebus ferendum, non tamen ad illam confugere possumus, nisi prius cam cognoscamus, neque efectum sentire, et utilitatem ex ea referre, nisi ut nostri misereatur precemur. Porro David didicerat, ut ante docuimus, in uno Dee conquiescendum, et ad ipsum solum ut tutissimum asylum confugiendum, ex legis doctrina, et precibus et orationibus crebris in ea se exercuerat. Nos itaque Davidis exemplum imitati, quum apud incredulos gloriabimur, hoc nomine cum ipso gloriari discamns, nos nempe Deum non simulate neque externo tantum ritu, sod sincere et in vera fiducia invocare, quandoquidem ab ipso vita nostra et salus dependet, et nos nibil a nobis ipsis possumus : et ipsius freti promissionibus sperare fore ut nunquam nos ipsum quaerentes deserat, led praesens auxilium in rebus angustis ferat.
Sequitur: Hodie dabit teDominus in mane mea, et percutiam te, et auferam caput tuum a te, et dabo cadavers castrorum Philistaeorum hodie volatilibus coeli et bestiis terrae. Idem et Goliathus Davidi minatus fuerat, nisi quod hie David minatur etiam castris Philistaeorum ultimum exitium : Dee dante ipsi ut victoriam referret, non tantum de uno gigante, led de illo numeroso ezercitu qui adversus Dei populum tam superbe et contumeliose insurrexerat. Porro baec loquendi phrasis: Dare cadavers caesorum volatilibus coeli et bestiis terrae, frequenter occurrit in sacris, qua mortis ignominiosae species significatur. Minatur itaque David Goliatho non tantum necem, led etiam post mortem dedecus et ignominiam, fore nimirum ut cadaver ipsius insepultum iaceat, et bestiis terrae et avibus fiat pastus et esca: et eandem fore etiam reliquorum Philistaeorum conditionem. Goliathus etiam idem Davidi satis crudeliter et superbe minatus fuerat: hunc itaque morem militarem etiam David quidem imitatus est : solent enim milites sic suis hostibus insultare, ut non tantum necem minentur, led etiam

233	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XVII.	234

post necem dedecus et ignominiam corporum quae sine bonore insepulta iaceant: red quum non tantum giganti illi sed reliquis etiam Philistaeis idem opprobrium minatur, spiritu prophetico et speeiali revelatione facere certum eat. Goliatbus quidem sua virtute et robore fretus insultabat adolescenti: sed longe aliter David, qui sane longe impar erat viribus illi cum quo congrediebatur: sed tamen Dei robore fretus, et ab ipso speciali ratione confirmatus. Quare ne cogitemus temere Davidem loquutum fuisse, ut multi solent in vanum Dei nomen assumere, quasi in potestate sua Deum haberent, et ab ipso regerentur, a qua temeritate sane David fuit alienissemus, sed ut ante vidimus spiritus sancti peculiari motu et impulsu Davidem excitatum fuisao, sic eodem fretus victoriam de hoste sibi pollicetur, ouius casum reliqui Philistaei sequantur: quemadmodum et coutigisse deinceps videbimus. Idcireo nominatim obiicit isti giganti contumelias in Deum ipsum, quod Israelitas, quibus ipse Deus praeest, despexisset et opprobrio . habuisset : quibus verbis indicat impios quum adversus Deum blasphemant, sibi ipsis malum accersere. Nos itaque diacamus tune maxime assumendoa animos in mediis afflictionibus, quum hostes eo deveniunt impudentiae, ut nos conviciis et eontumehis afficientes in ipsum Deum et verbum ipsius aint eontumeliosi: quod non impune laturos ipsos eat certissimum. Exemplo istud confirmatur Assyriorum, quos Deus per prophetam quoniam populo Israelitico insultassent, praedicit sua manu feriendos. Nam impurus ille Sancheribus Ezecbiae regi. et populo sic insultaverat, ut in ipsum Deum blasphemas voces evomeret: quamobrem Deus Ezechiam per prophetam eonsolatus, sit, se vindictam de ‑profanis illis sumpturum, his verbis : Sprevit to et subsannavit to virgo ilia Sion: post regnum tuum caput movit flia Jerusalem. Cui exprobrasti, et quern blasphemasti ? contra quern exaltasti vocem team, et elevasti in excelsum oculos twos? Contra sanctum Israel. Deus ergo quia Ierusalem erat in ipsius praesidio, et ibidem regiam sedem erexerat, minatur se quod Assyrii fiduciam in Deum Israolis Ezeehiae et populo superbe exprobrassent, vindictam de ipsis sumpturum, causamque suam defensurum, et in ipsos bostes dedecus derivaturum. Quare si Dei insignia feramus, et non ficte neque simulate nomen ipsius invocemus, et alarum ipsius umbra tegamur, hostibus linguam a‑dversum nos petulanter exserentibus, et virus suum efflantibus, et triumpbos instituentibus, imminere ultimum exitium a Domino sciamus, cui aunt propinquiores quo insolentiores. Nos itaque tune tanto ma.gis praesenti animo simus, et Davidis exemplum imitemur, certo persuasi quo magis hostes veritatis et purae religionis insolescunt et efferuntur, et blasphemis vocibus Dei maiestatem laedunt, suum‑

que in nos virus effiant, co propinquiores ease suo exitio: et quo magis securi sibi videntur, et de victoria certi quasi consihis suis ad exitum perductis, eo citius et momento quidem a Dee in exitium deturbandos.
Pergamus ad insignem illam Davidis sententiam : Et sciat onanis terra quia eat Deus in Israel, et noverit universa ecclesia haec, quia non in gladio, nee in hasta salvat Dominus. Eadem verba David quae supra repetit sed illud observandum quod sit: Et sciat omnis terra .quia eat Deus in Israel. Nam istis verbis declarat, quibus viribus, qua audacia fretus tam intrepide Goliathum aggrediatur, nempe Doi virtute, qui verbum suum sit impleturus, et eeclesiam suam tutaturus. Nihil igitur hie sibi temere David finxit, ut solemus plerumque multa nobis temere persuadere: et inani quadam audacia freti montes aureos nobis polliceri, quasi nubes ipsas simus transcensuri: red David Dei promissionem specialem de tutando et defendendo Isratile respiciebat. Nam terra quidem universa eat lehovae: sed tamen Isra6lem scimus Deum sibi in peculium delegisse. Quare quum dicit Deum ease in Israele, non imaginatur quandam eeclesiam, red Dei ipsius verbo, quod fallere non potest, nititur. Quando igitur Dei nomen ut scutum hostibus obi:icere, eoque tegi voluerimus, danda opera eat, ut ipsius verbo freti simus, ne temere illud assumamus, ut multi solent Dei nomine gloriari, qui tamen eius virtutem ignorant, neque unquam eius fuerunt atudiosi. Quamobrem si rectam ease et approbatam fidem nostram cupimus, et cum ea fiduoia coniunetam qua hostium conatus ridere possimus, oportet nos certo persuasos ease Dei infinita et inaestimabili bonitate et clementia nos ease in filios adoptatos, et ut essemus ipsius ecclesia vocatos: ideoque velle ipsum a nobis ut patrem invocari, et persuasos ease nos ipsius ease filios, et utilitatem quae inde ad nos redit agnoseere : quod ex singulare sua misericordia voluerit in filios ac' =,,tare. Nos itaque Dei nomine laetari non possumus, nisi certam fiduciam in ipso habeamus, fretam fide non dubia quam ex ipsius promissis hausimus : hie enim unions fons eat nostrae fiduciac. Idcirco itaque David dicebat Deum ease in Isracle: non quod eum sibi populus posset devincire, sed quod ex mera bonitate praesentiam suam ibi pollicitus esset, et in omnibus angustiis augilium. Nos vero hodie licet ab Abrahamo non ducamus originein, tamen in locum Israelitarum suecessimus, quemadmodum docet Paulus apostolus, quoniam in Christum insiti sumus qui antea eramus oleaster, in radicem illam, inquam, a Dee ipso consecratam, quum per fidem facti samus Domini nostri Iesu Christi membra. Hoc itaque sufficiat nos a Dec per evangelium fuisse vocatos, et promissiones nobis factas nos ab ipso in gratiam

235	HOIRIILIA LXIV.	236

recipiendos, neque respecturum qua's simus quidve promeriti, sed misericordia sua nos amplexaturum. Nae si tostimonium illud conscientia nobis dictaverit, certi erimus non tantum ad vitam aeternam, servatorem nostrum fore: sod etiam in vita praesenti adiutorem, et in summis angustiis et difficultatibus liberatorem. Porro quum (licit David ut sciat oinnis terra quia est Deus in Israel, non inde sequitur incredulos posse ad veram Dei coanitionem venire, et specialem curam quam de Israclitis gerit agnoscere: sed perinde est ac si David diceret, ipsos ethnicos et profanos propria conscientia teste convictum iri, Doi virtute sola populum illum qui prostratus iacebat liberatum. Nam inereduli semper .caecutiunt: sola fides luce spirituali illustratur. Deo itaque potentiam suam exserente, terreni et increduli homines obstupefacti caecutiunt, quemadmodum et apud Isaiam dicitur : Improbum nunquam Dei gloriam cognoscere. Verum enimvero vel qui maxime caecutiunt Dei manum experiri et sentire coguntur, at.que idcirco obstupescere et horrere. Hine illae in sacris usitatae loquendi phrases, Doi contemptores cogi ipsum adorare et ipsi mentiri, et aliae similes, quibus non quidem ad Deurn confugore dicuntur improbi, neque ab ipsius verbo pendere, neque etiam de acceptis ab ipso beneficiis gratias agere, (licet aliquando quos vult Deus ad se convertat, sod reprobi Deo licet fulminante, coelumque terramque concutiente, et montes altissimos commovente, nunquam emendantur neque convertuntur, quin potius magis ac magis indurantur) sed vol inviti agnoscere Dei manum et opus. Deus itaque sic operatur ut in admirationem omnes rapiat, et improbi homines, et maxime contumaces, et arrogantiae pleni cogantur istis operibus affici, et vel inviti fateri divinum istud non humanum opus esse. Sod non sine blasphemia, nam aiunt: Ant Deus aut diabolus effecit. Improbos igitur homines videmus Dei quidem ‑)gnitione affici, velint nolint, . quum virtus ipsius in ipsorum oculos incurrit: verum tamen Doi gloriae pro viribus reluctari. De tali cognitione et scientia loqui Davidem hoc loco certum est, quum sit universam terratir cognituram Deum esse in Isracle, id est improbos et incredulos homines, Doi virtutem invictam non confitentes, legernque ipsius et culturn in Israole praescriptum contemnentes, sensuros tames Israclem non viribus humaciiz3, rion armis, non aliis pracsidiis, sod sola Doi vii‑Lute sorvatum: of prostrato tam miraculosa victoria Goliatbo coo‑nituros reliquam hoetium stragem esse a Domino.
Quac deinceps verba sequuntur, alium sensum habont: Et noverit universa ecclesia laaec, quia non in gladio, nee in hasta salvat Dominus. Ecclesiam quum dicit populum Isra6lis intelligit, ac proinde

aliam notat cognitionis Dei speciem, ab ills de qua loquuti SnmU8 longe diversam. Nam caeci increduli veluti palpando cognoscunt: sed fideles prout a Dei spiritu illuminantur: ac proinde et cognoscunt et persuasi sunt, non confusa aliqua scientia, sod certo spiritus testimonio, Deum esse potentem ad suos protegendum, et in summis difficultatibus adiuvandum, etsi neque gladios, neque lanceas, neque alia humans praesidia adhibeat. Quamobrem Deum cognoscamus non confuse, sed ex illo speciali privilegio quod nobis largitur, quando sese in verbo patefacit, et suam gratiam per spiritum in nobis obsignat. Nam etsi virtus ipsius universum mundum pertingit qua sese omnibus patefacit, imo sine extraordinaria ulla vel miraculosa potentia, so], Tuna, stellae et omnia istiusmodi opera admiranda suis effectibus satis superque praedicant Doi potentiam immensam, quemadmodum et D. Paulus sit, Deum non reliquisse se sine testimonio, quum coelum et terram creavit, et naturae ordinem conservat, ac proinde bomines quantumvis caecos ex istis posse veluti palpando sentire Deum nobis praesentem, eiusque virtutem a coelis in ista inferiors pertingere, et in nobis ipsis efficacem esse, quod in ea simus, moveamur et vivamus; quibus otiam adiice rniracula et memorabilia facta quibus sese Blare patefacit, ut omnes commoveri et stupere illa oporteat, multi tamen obstupescunt et ista non animadvertunt, Deumque ex illis ut oportet cognoscere non discunt. Nos igitur alia quadam ratione Deum cognoseere discamus. Quaenam vero tandem ista est? Nempe, ut nos ipsos diligenter intueamur et exploremus, ac miseriam in quam demersi sumus agnoscamus, et in quam subinde, nisi Deus retineret, delaberemur : deinde beneficia quae ab ipso accepimus uni illi accepta feramus, nostramque in ipso fiduciam omnem collocemus, et in ipsius timore ambulemus, eumque sincere ex verbi praescripto colamus: quandoquidem ipsius sumus, vitamque et quidquid habemus uni ipsi debemus. En qua ratione certissima et non dubia Deus cognoscendus est, quam inereduli non babent: qua fit ut altas in nobis radices agat Dei timor, et sponte ad Dei obsequium nos componat: eamque in nobis de ipso fiduciam generet ut ab ipso in difficultatibus auxilium, et tandem etiam aeternam salutem easpectemus : gratiasque immortales de omnibus acceptis ab ipso beneficiis agamus. Hanc lo A causam dixit David: Et oinnis haec eccdesia noverit, quia non in gladio nee in hasta sadvat Dominus: quum antea Goliathum alloquens dixisset, ut sciat omnis terra quia est Deus in. Israel, quod illa eognitio propria sit ecclesiaeDci: haec omnibus incredulis etiam communis. Inde itaque discamus verain Doi notitiam habere, et in illa omne nostrum studium adliibere, ut par est, et prout ipse Deus

237	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. X,`% II.	238

docet verbo suo, et quidem recto et puro corde et animo. Caveamus autem no illa cognitio simulata vel coacta sit, quam deinceps malitia et ingratitudo ex animis deleat et exstinguat: red demur omnem potius operam, ut vere Dei virtutem apprehendamus quam Deus suis patefacit, ut in ea conquiescamus, et de ipsius auzilio persuasi simus. Nihilominus Israelitae, licet satis docerentur lege Dei et peculiari testimonio tantam esso Del virtutem quae suis liberandis et ex periculis eruendis sufficeret, non tamen in illa vera fide conquieverunt, red dubii et vacillantes fuerunt. Quamobrem David verbis istis oblique diffidentiam et incredulitatem ipsorum arguit, quod nimirum non attenderent ad divinas promissiones quae lege Dei continebantur, et non illis ut par erat fiderent. Nam si Israelitae bene cognovissent Deo salutem sui populi curae esse et liberationis bonorem et gloriam soli sibi velle reservari : non usus his vocibus esset David, ut omnis haec multitudo et ecclesia cognoscat Deum. Itaque istis verbis ostendit populum fuisse metu attonitum et perculsum, et infra spem metumque collocatum. Quid vero ipsorum animos percellebat? Nempe gigas ille miles cataphractus perterrebat, cui resistendo se impares arbitrabantur, nemine singulari certamine eongredi cum ipso audente. Dec igitur debitum honorem illos non tribuisse hinc apparet, red in externis praesidiis fiduciam collocasse: ac proinde merito David dieit oportere illos discere, Deum suos servare non ordinariis modis red prorsus extraordinariis: et hanc scientiam ex vera Dei cognitione nasci. Certa vero scientia et cognitio virtutis et bonitatis divinae manat ab ipsius verbo. Neque enim haec inferiora veram nobis de Deo cognitionem adferunt: red ad illorum intuitum potius oculi nostri caligant et sensus hebescunt. Et miracula potius ad indignationem movent, quam ad veram Dei cognitionem deducunt, nisi Dei verbo regamur et illustremur. Quamobrem Deus verbo suo, quod in lege, prophetis et evangelio continetur, nor docet. Qluoniam autem nonnunquam scientia illa in nobis est debilis et quodammodo vacillat, ac proni sumus ad contumaciam, et rebellionem ac diffidentiam: idcirco etiam opus habemus confirmatione, ut quibusdam externis testimonies Deus re ipsa ratum faciat., se non frustra loquutum esse in verbo suo, in quo maiestas ipsius splendet. Sane utilis nobis est baec doctrina, quam istis verbis Davidis, ut haec universa ecclesia noverit, Deum non servare in gladio, neque in hasta, contineri diximus.
Caeterum observandum Davidem quum Goliathum compellaret, ac diceret, ut haec muttitudo sciat quod est Deus in Israele, illis verbis incredulorum vanas superstitiones et idololatrias arguisse, et nominatim blasphemam illam gigantis maledictionem

in this suis reprehendisse. Nam ille Goliath Davidi in this suis maledicens, sperabat so tanquam fulmine illum percussisse : set hominis iram blasphemam David eludit, quum ait: Deum esse in Israede : ut indicet incredulos ethnicos adorare sua somnia et inanes imaginationes: red verum Deum esse, et coli et adorari in Israelo. Populum vero israeliticum, attonitum et metu pereulsum consolatur, confisus Deum re ipsa patefacturum se satis potentem ad suos a periculis eruendos et servandos, et licet omnibus humanis praesidiis destitutos, satis in Deo habere praesidii. Sane temporum nostrorum eaperientia nobis idem compertum facit: quamobrem tot testimoniis oportet nor magis magisque eonfirmari: ut si Dei verbo non acquiescimus, sicut debemus, saltem quum eaperientia Deum nostri misertum esse sentimus, et promissiones suas implevisse, veritatis ipsius maiorem notitiam habeamus, et in ipso uno spew omnem nostram collocare discamus. Discipulos Christi saltem imitemur, qui de Christi resurrectione dubitantes dicuntur viso sepulcro vacuo Deo credidisse. Neque vero quaecunque antea Christus Dominus noster praedixerat vana et ludicra ducebant, quibus fidem adhibuerant: red tamen adhuc incerti et dubii fiuctuabant. Deinde ubi perfeetum vident quod ipse Dei filius ore suo pronunciaverat, credunt et ipsa experientia edocti cognoscunt. Nos eorum igitur eaemplo discamus, si fuimus increduli, et non cam Dei voluntati et verbo fidem et autoritatem dedimus quam debuimus, tamen credere tot testimoniis quae Dei filius Dominus noster Iesus Christus nobis exhibet: et ne ingrati simus in accipienda gratia quam nobis offert: caveamusque ne ipsius promissiones in dubium vocemus : red certo persuasi simus Deum non frustra loquutum, neque inanibus nor paseere pollicitationibus : red potius ipsum omnem malitiam nostram sua fidelitate superaturum, nosque si in ipso spem nostrum posuerimus in suorum numerum recepturum, quandoquiden pollicitus est. Yerum enimvero in speciem videri posset ista sententia frigida, Deum non servare in lancea, neque scuto
red tantam tamen tamque arduam scientiam complectitur, ut non sine summa difficultate in mentem humanam cadat. Et, ut heri diximus, non abs re sacra scriptura dicit, Deum non delectari in equis neque in curribus: red in its qui ipsum timent, et in ipsius misericordia fiduciam collocant. bIinime quidem quasi equos, et reliquum apparatum, qui ab ipso est, reiiciat et abominetur. Quare enim equi, arms et alia istiusmodi praesidia Deo displicerent, quorum ipse ex mera gratia dedit usum hominibus? Quis Deo displicere dixerit suas creaturas, quarum usum hominibus concessit? Quare quum dicitur Deus illis non delectari, inde fit, quod homines tantum illis tribuant ut de Dei gloria de‑

trahendi occasionem inde accipiant. Nam fore fit ut qui equis, curribus, armis instructissimi runt, inde efferantur, et vans quadam arrogantia turgeant: et contra, qui iisdem carent, metu trepident: Dcique potentiae et au%ilii non recordent.ur. Idcirco licit Deus sibi ista diaplicere. Itaque carnalibus et temporalibus omnibus praesidiis opponuntur, primum timor Doi et reverentia, quae ipsius maiestati debetur : deinde spes, quae duo coniungi necesae eat. Nam scimus hypocrites abuti solitoa Dei nomine et evangolii, et palam quidem verbis praedicare, ver bo Dei dandum pondus et autoritatem ut solum eminent, et its testari nos non posse in Deo fiduciam collocare, niai nos ipsi subiicere didicerimus, et vcram obedientiam reddere: sod tamen multos ease infidclea, qui Dei timorem simulabunt, qui nihilominus neque ipsum ament, neque colero velint: verum eius summam et tremendam iuatitiam horreant. IIIi igitur solam externam obedicntiae speciem prae so ferunt, intus rebellionem foventes. Quamobrem sciamus duo ills quae diximus coniungenda, timorom et spew seu amorem. Nam timere Deum tam boni quam mall iubentur, ut monet prophets in Psalmis. Doctrinam igitur istam meditemur, Domini ease bellum: quam ob causam prophets Psalmo 33 licit eqacum ease mendacem ad salutem : et regem non servari multitudine copiarum, neque potentem multitudine virium: sed oculum Ielaovae attendere ad timentes sui. Hoc impletum videmus in Goliatho : neque dubium quin David hoc perpetuum testimonium in ecclesia ease voluerit, et saepe in memoriam populi revocarit, good semel Deus per ipaum effecerat. Quare haec verbs saepe inculcanda, non in multitudine virium servari potentos, quoniam potentiae Dei temporalia praesidia solent opponere: quae quidem sane Deus hominibus dedit et illorum usum permisit, sod its t.amen ne virtuti et potentiae ipsius praeferantur : quandoquidem Deus, suos servaturus, non pendet ab istis mediis, neque alligator istis rebus corruptibilibus, quibus homines propter infirmitatem opus habent: cui sue ipsius virtus sufficit.. Nullum itaque subsidium humanum Deus ad suos iuvandos requirit, et nihil ipsi dcest ad virtutem suam hominibus manifestandam. Sane si bent doctrinam anirnis insculpserimus, in omnem vitam sufficiet, et. tutissimum grit adversus quaslibet ten'tationes remedium. Nam si in ipsius tutelam confugerimus, certo persuasi erimus nos licct omnibus praesidiis vacuos et dcstitutos, satin tamers ipsius umbra tutos ease, quae cola plus valeat quaun mine propumnacula ad bostes a nobis propulsandos, licet armis, equis, munitionibus, militum ingcnti uumoro munitissimos et Instruct' ssimos, et ad quorum aspectum horrere mundus deberet, good suis viribus vidoantur posse universum mundum evertorc: std si Dei favorem eg‑

LgIY.

periri volumus, necessario nobis ad ipsius bonitatem eerta fiducia confugiendum eat, ut eaperiamur good alio loco prophets praedieat: Fcce reges convenerunt, progressi suet pariter; ipsi viderunt, similiter admirati aunt, conturbati Bunt, commoti sent, tremor apprehendit eos, dolor ut parturientis. Quibus verbis prophets conaolatur ecclesiam, docetque coniurantibus adversua ipsam capitalissimia hostibus, saevissimis et fortissimis, a quibus iamiam laniandi videantur, fore ut quum impetum facere volent, in furorem vertantur, et miseros licet ac inermes conspicati, non audeant tamen invadere, sed ultra progrediantur, et temere viarum ignari abitum accelerent, Deo ipsos persequente, et consilia ipsorum frangente. Profecto tails hoatium fogs et interitus longe insignior eat quam si mille propugnaculis et praesidiis humanis tegcremur. Idcirco David merito licit hoc loco, Dei ease bellum : quanquam quidam propter unicam literam ad illud bellum restringant, quasi David dicat, Deum ease populi israelitici caput, et ex periculo imminenti ipsum servaturum, qua ratione volet: good sane verisaimum eat : verum tamen etiam generalis eat sententia: qua non dubium eat quin David docere voluerit, Deum omnibus praeliis praeesae, et cui voluerit victoriam concedere. Quod ipaum ethniei cognoverunt: et ideo in helium profecturi this suis sacra facere soliti, ut bene aua consilia verterent et fortunarent. Et post partam victoriam temple fuerunt ad gratiarum actioneaz aperta. Sed quae illi this suis sacra fecerunt, mere hypocriais fuit, good verum Deum non nossent, et quae this suis off'erebant in Doi viventis contumeliam reduudarent. Sed Deus in hominum mentibus reliquas else voluit aliquas religionis scintillas, ad maiorem ipaorum condemnationem, et ut sint coram Deo inegcusabilea : good intro sibi oculos effodiant, no ad Deum vocantem veniant et assurgant. Idcirco ethnici fortunam bellis praeesse et dominari dixerunt
deinde Martem deum praeliorum imaginati aunt: Dei viventis interea non recordati. Quod et ipsum prophetae Dei populo saepe exprobrarunt, dicentes illos, suo reti et industriae sacrificavisse. Quemadmodum hodie multos principes videaa veram cognitionem Dei non habentes, parts victoria, et in patriam reduces trophaea ponere, et supplicationes decernere, subinde suum illud Kyrie eleison repetentes : sed interim suss laudes praedicaro, virtutem et industriam magni facere: fortunamque dominam laudare, Deique memoriam omnem abolere. David itaque paucis istis verbis docet, bolls ease Domini ; quasi dicat ilium dominum ease bellorum et in omnes dominari et autoritatem habcre; ut qui de suis viribus multum sibi pollicebantur, animum repente despondeant, et ab its qui imbelles et ignavi habebantur, contra omnium opinionem superentur.

241	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. gYII.	242

Caeterum ista longius etiam proferenda. Nam in
primis quum Deus exeroituum Deus dicitur, eo
docemur ipsum in mundo posse pacem aut bellum
fovere : et quum bella moventur, ipsius iusto iudicio
fieri,	rebus creatis habenas permittentis ad bomines
de peccatis puniondos. Quid dico permittentis?
imo	et commoventis, et . veluti tubae clangore ho
mines cientis, quorum opera ad egercendam vin
dictam suam utatur. Deus itaque iusto suo iudicio
bella	movet : ut homines alioquin obliviosos et re
bus	prosperis abutentes et ad vitia proclives co6r
ceat,	et excitet ad officium. Sin vero contra Deus
pacem terris reddere volet, et hominibus otia fa
cere, vel solo fiatu suo potentissimorum regum
consilia et conatus inanes efficiet, quemadmodam
pulchre proplieta docet Psalmo 46: Xon timeremus
si turbaretur terra, et transferrentur montes in car
maris: quoniam, ut sit paulo post: Deus faciens ut
cessent bella ad extremitatem usque terrae, arcum
perfringit, et truncat hastana, currus comburit igne.
Quibus verbis prophets docet, homines, licet omnes
vires	collegerint, et omnibus rebus instructi sint,
ut nihil deesse ipsis videatur, nee arena, nee equi,
nee	milites animosi, neque cataphracti milites,
neque denique ullae munitiones bellicae, tamen,
Deo	faciente, momento debellandos et consumendos:
eumque bellorum exitum fore, ut quibuscunque ipsi
placuerit victoriam largiatur. David itaque dicens,
bellum esse Domini, generali voce utitur, qua Deum
docet dominari bellis, et nullis iudigere praesidiis
humanis: sed ex voluntatis arbitrio pacem facere
et tranquillitatem terris dare, et hostes saevissimos
frangere et debellare. Ac proinde licet homines
sint	munitissimi, et omnibus rebus ad bellum ne
cessariis instructissimi, nihil tamen ipsis, quodcun
que	illud fuerit profuturum, nisi Deus ipse sit
auxiliator: quo adiuvante nullas ipsis hominum
vires, quantae quantae sint, quidquam posse nocere.
Hine igitur discamus in primis Deum precari, ut
pacem nobis concedat et otia faciat, sedatis omni
bus	belli tumultibus, quandoquidem omnia sibi
habet subiecta: deinde ad ipsum unicum confugere
in rebus angustis, siquidem auxilium suum nobis
nunquam defuturum eat pollicitus: et si quando
bella	permittat eommoveri, si ipso freti ad ipsius
promissiones confugerimus, ne dubitemus quin re
ipsa	nos faciat egperiri quod per prophetam eat
pollicitus, fore ut arcus conterat, et confringat ar
ena,	et scuta comburat igni : quin etiam ipsa regum
corda inflectat et terreat, quum nobis nocere mo
lientur: nostrique misereatur, et paterna benevo
lentia complectatur, et vires etiam ad hostium vim
propulsandam suppeditet: denique fore ut si ad
mortis limen venerimus, et de nobis sit conclama
tum	quasi iam desperatis rebus, tam miraculose
liberet, ut re ipsa tandem experiamur veram illam
	Calvini opera. Vol. XXX.

ease scripturae saerae vocem, et non inanem titulum, quum Deus eaercituum nominatur, et non temere a Davide prolatam istam ease sententiam, bellum esse Domini. Quare no dubitemus quin Deus auxilium ferat nobis opportuno tempore, non tantum adversus Goliathum quempiam, sed etiam aperemus eum quidquid nobis adversabitur debellaturum et destructurum, etsi potentia invicta videatur. Quemadmodum hie videmus Philistaeos numerosissimum exercitum habuisse, et omnibus ad bellum necessariis instructissimos fuisse: quin etiam saepe de populo iudaico victoriam antea reportasse, et tamen momento factos debiliores, et caesos fugatosque, ac magna internecione deletos fuisse. David ergo sententiam illam protulit, non tantum ad praesens bellum, sed etiam ad universam omnium saeculorum ecclesiam pertinentem. Sic solet Deus eos qui iam morti erant destinati, et quos undique pavor circumdabat, liberare, et tempestates omnes adversus suos coortas sedare et dissipare: quo fiat eius potentia et virtus nobis conspectior, qua freti non dubitemus quin omnes adversum nos iDsurgentes hostes compesoat, eorumque consilia et conatus frangat. Ac lieet illi solo adspectu nos antes propter infinitam multitudinem et vires terrerent, et ipsis resistendi nullae vires ease nobis viderentur, ne tamen animum despondeamus, neque pavore deficiamus: sed potius novas in Domino vires accipiamus: certo persuasi Deum nobis adfuturum, et in angustiis opportuno tempore auxilium daturum, et non solum quae ad hanc vitam spectant, sed etiam quae ad aeternam salutem, praestiturum: hostium denique vires fracturum, et victoriam de ipsis daturum. Ac proinde licet ipse diabolus adversum nos caput cum suis satellitibus efferat, fore tamen ut eum Deus conterat, et in ipsam inferorum abyssum detrudat. Fractis vero nostrorum hostium viribus, meminerimus deberi a nobis gratiarum actionem Deo, quod ad nos conservandos hostium capita fregerit, et magna internecione deleverit. Contra vero nisi Deo eghibeamus illum honorem, ut fiduciam in illo nostrae salutis eius freti promissionibus collocemus, profecto nihil repetitae proces nos iuverint, quandoquidem externo potius ritu quam animo sincero illum invocaverimus: ubi enim eat diffidentia, ibi non eat sincerus cultus, et potius Deus irritatur quam advocatur. Unde igitur plorumque accidit, ut non solum omnibus humanis praesidiis destituamur, sed etiam Deum ipsum pro auxiliatore adversarium habeamus, et nos in hostium manus tradat, nisi quod diffidentia nos dubios et animi fluctuantes facit, et pro veris precibus inanes tantum demurmurationes profert, quibus divinae bonitatis contemptores deprehendamur? Vera autem fides eam in nobis audaciam generat verbo Dei in nobis genitam, quae 16

243	HOMILIA LXV.	244

adversus otnnes hostium impetus animos nostros eonfirmat, quod Deum bellorum et exercituum dominum esse sciamus. Quamobrem discamus omnem incredulitatem et infidelitatem captivam ducere, ut semel in Deo fiduciatn nostram collocantes adversus quascuuque tentationes forti animo stemus imperterriti: ac proinde in summis difficultatibus et angustits Deum satis potentem agnoscamus, ad nos ex omnibus illis liberandos : mode ipsi adytum non claudamus, Bed potius fide in tpsius promissiones respiciamus, et gratiam eius admittamus.
lam vero agite, etc.

IZOMILIA Lxy.

	48. Quum ergo surrexisset Philistaeus, et veniret,
et appropinquaret contra David, festinavit David, et'
cucurrit ad pugnam ex adverso Philistaei. 49. Ft
misit manum swam in perava, tulitque unum lapidem,
et funda iecit, et percussit P7ailislaeum in fronte: et
in f xus est lapis in f ronte eius, et cecidit in faciem
seam super terram. 50. Praevaluitque David ad
versus Philistaeum in funda et lapide, percussumque
Philistaeum interfecit. Quumque gladium in mane
non haberet David, 51. Cucurrit, et stetit super
Philistaeum, et tulit gladium eius, et eduxit eum de
vagina sea: et interfecit eum, praeciditque caput eius.
Yidentes autem Philistaei quod mortutts esset fortis
eorum, fugerunt. 52. Ft consurgentes viri Israel et
Iuda, vociferati sent, et persequuti sent Philistaeos,
usque dum venirent in vallem, et usque ad portas
Accaron : cecideruntque vul‑nerati de Philistiim via
Saraim usque ad Geth, et usque ad Accaron. 53. Et
revertentes filii Israel postquam persequuti fuerant
Philislaeos, invaserunt castra eorum. 54. Assumens
autem David caput Philistaei, attulit illud in Ieru
salem : arma vero eius posuit in tabernaculo sue.
55. .Z'o autem tenapore quo viderat Saul David egre
dientem co;i.tra Philistaeum, ail ad Abner principem
militiae: De qua stirpe descendit hie adolescens, Abner?
Dixitque Abner: Yivit anima tea, rex, si nevi. 56. Et
ail rex : interroga tu, euius flies sit iste peer.
57. Quunzque regresses essetDavid, pereusso Philistaeo,
tulip eum Abner, et introduxit cora‑na Saule, caput
Philistaei habentem in mane : 58. Lt ail ad eum Saul:
De qua progenie, es, o adolescens? Dixitque David,
Filius scrvi tui Isai Bcthleemitae ego sum.

Nat‑ratio nobis hie occurrit audaciao et fortitudints, tam Philistaci quam Davidis, ex opposito consideranda. Sod in primis observandum gigantem ilium Goliathutn audacter, suis viribus confisum, progressum esse: Davidem vero contra de se nihil sperasse. sed auxiltum a Domino exspectasse. Nae

quamdiu homines sibi de Buis viribus aliquid persuadent., fieri non potest quin exitum luctuosum consequantur. Deum enim honore sue spoliant, et eodem ipsi gloriari cupiunt. Neque enim vel tantillum nobis tribuere possumus, quip Deo tantundem detrabamus: quod deinde sacrilegium horrendis poenis certum est puniri. Neque enim mortalem creaturam eo usque efferri par est, ut quod Dei poprium est sibi assumat et attribuat: quare oportuit istius gigantis arrogatiam confundi. Caeterum non satis est si homines in Deo confidant, Bed fidem ipsorum certo fundamento niti oportet. Multi enim, ut ante dixi, Dei nomine gloriantur, sed sine fundatnento, quoniam sibi quidquid libet persuadent.. At non ita temere se David gessit, sed eum Dei spiritiis rexit: hinc illae adversus Plitlistaeum ipsius vires. Porro quum dicitur fundam et lapidem accepisse, apparet Deo dace factum, qui nullo ilium metu terreri passes sit. Vix enim fieri potest quin metus aliquis, ubi praesens est mortis periculum, hominem invadat: quum saepe in fortissimos quosque viros tantus incidat pavor, ut neque ratione, neque consilio regantur, metu iudicium adimente : quod nimirum de Deo non cogitent: neque ad iflum confugiant. Quare quum dicitur David lapidem accepisse, et iaculatum esse funda, cognoscamus Deum sic ipsi adf'uisse ut neque vires neque consihum ipsi defuerint. Et quum recta, frontem medium Philistaei pettit, non dubium quin ipse Deus ictum direxerit. Nam alioqui mine potuisset lapides iaculari, vel inutiliter, vel in alias corporis partes armis tutiores. Nam, ut vidimus, Goliathus prodibat ad praelium armatus, cola facie detecta : quapropter miraculose Davidis manum a Domino regi oportuit, ut tanquam scopum lapis ille peteret et feriret. Nae fortunam hie ethnici incusabunt: Bed sciamus ista nobis proponi ut Del consilium cognoscamus de sue populo sine gladio aut aliis armis istiusmodi servando. Caeterum quum Goliath ille dicitur antequam ictus occumberet tanta arrogantia processisse adversus Davidem quasi victoriam in manu haberet, ita comprobatur e_,pertentia quod alio loco sacra scriptura nos docct, Del nempe contemptores, quum securos se arbitrantur, et magis clamoribus fiduciam demonstrant, ac triumphant, exitio tamen sue else propinquissimos, et memento else obruendos. Ruemadmodum ibitur praegnantem mulierem dolores partus incogitantem invadunt : ita fiet cum its omnibus qtios propria arrogantia excaecat, quos Deus repente invadit, et quo maior illorum fuit coDfidentia, eo gravior poena sequitur, Deo stultitiam illorum pers(!quente. Quid enim obsecro est in his terris firmum et stabile? Nae si serio vitae nostrae conditionem consideremus, certum est singulis Momentis novas metus occasiones nobis praeberi: Bed

245	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XYII.	246

praesertim quum urget oonsoientia, et quot peccatorum coram Deo rei simus, quasque poenas meriti simus attendimus, et quot rationes habeat non puniendi, quas tanquam sagittas thecis suis continet, quarum infinitus eat numerus, nonne satis magna nobis offertur curse et sollicitudinis occasio, non quidem qua obruamur, sed qua eautiores fiamus, ut in timore Dei sollicite ambulemus, eumque precemur ut nostri misereatur, et nos ab infinitis mortis periculis quibus circumdamur protegat? Quare quum improbi sic gloriantur of secure vivunt ac in vidis indurantur, quasi foedus cum morte et sepulcro pepigissent, ut loquitur Isaias propheta, et videntur ipsum Deum lacessere quasi inermem: aut quasi possint ipsius manus effugere: quis miretur eos incautos a Deo deprehendi ; et quum extra omnem aleam esse sibi videbuntur, ad rationem vitae reddendam adigi, et tanquam fulmine incogitantes obrui? Talis fuit istius Goliathi exitus. Quod autem adiicitur Davidem quum funda iaculatus gigantem deiecisset nullum habuisse gladium, magis ac magic nobis admirandam Dei virtutem contemplandam tanquam in speculo exhibet, qua populum suum in summas angustias redactum, et quasi desperantem de salute, liberavit. Quod enim norninatim non exprimitur, facile, tamen colligitur. Nam si dicam: Immanis gigas ab adolescente superatus eat: potens ille of robustus miles a rustico inexercitato et longe impari, cataphractus miles, qui fuit unus instar propugnaeuli, ab inermi opilione deiectus eat: qui solo adspectu non tantum aliquem robustum virum terrebat, sed universum egercitum, ictu funda iaculati lapidis ab opilione deiectus et prostratus eat, sane nisi nitro caecutimus, fateamur necesse eat divine illud virtute factum ease. Nae fateor profanos homines et hebetes, fortunam hie vociferaturos: sed quoniam in bruta degenerarunt. Sciamus itaque Dei spiritum simpliciter narrare caesum et prostratum a Davide Goliathum primo ictu lapidis funda emissi, sine gladio, sine ahis ullis armis, ut inde fiat Dei virtus illustrior. Tune vero Dominus Davidem inermem ad praelium ire voluit, sine gladio, quem quidem deinceps in aliis praeliis adversus hostes adhibuit; sed its. tamen ut satis ostendat se multum profecisse in admirabili Dei auxilio quod hoc temporo senserat. Nam palam multis locis profitetur, se neque in gladio, neque in hasta salutem suam ponere: et fallacem equum esse die praelii. Nae David adversus hostes armis utobatur, et se ab illorum impetu tutabatur, sed vicissim testatur, se neque in suis viribus, neque in armis, neque in toto bellico apparatu spem seam reponere, quae omnia nihil sunt aliud quam vanitas, sed ab uno Deo auxilium exspeCtare. Hine discamus Deum saepe sine mediis humanis suos ex periculis servare: quae si tamen

prout ipsi placuerit adhibeat, et suis creaturis ad opus suum utatur, nihil tamen illa de Dei potentia detrahere : neque in illis externis mediis haerendum esse, nisi plane caecutire volumus. Ac proinde si Deus nobis gladium manu gestantibus victoriam de hoste dederit, ne illud industriae nostrae adseribamus, sed Deum sciamus eandem nobis inermibus et omni auxilio carentibus salutem afferre potuisse.
Sequitur deinde cucurrisse Davidem et stetisse super Philistaeum, et gladium ipsius eduxisse de vagina, eumque interfecisse et caput eidem amputasse. Bis fit mortis Philistaei mentio. Nam quum David funds lapidem iaculatus esset, dioitur turn interfectus: deinde iterum dioitur eduoto gladio caesus. Primo igitur loco mors accipitur pro lethali vulnere : quandoquidem ictu lapidis° its prostratus eat, ut se non potuerit erigere, neque movere: quare David confestim in eum irruit, et gladium ipsius invasit, et semimortuum cecidit: neque enim lapidis ictus eum plane interfecerat, sed its tamen Doi menu deiectus fuerat, ut movere se non posset, donee ipsi David gladio caput amputaret. Hine admonemur Deum nobis quidem de hostibus victoriam aliquando concedere, sed its ut nondum plane mortui sint: at tamen Deum inceptum opus non deserere, sed opportune tempore perficere : ac proinde patienter exspectandam impletionem
et animos assumend08, siquidem re ipsa iam se a nostris stare partibus palam ostendit. Hie vero in primis observandum, quomodo Deus manu sua hominum corda teneat. Nam ecce morte Philistaei illius reliquorum animi corruerunt. At non Philistacus ille gigas eos adversus Israelites armaverat: sed patria egressi sunt adversus Israelites se illis viribus longe superiores esse confisi, et se multitudine ac viribus meliores facile oppressuros illos attonitos et saltem tributarios eos reddituros sperantes. Ergone hominis caedes tantum illis pavorem attulit, ut metu omnes oporteat diffugere? Sane Deus tantum illis pavorem iniecit, ut nemine insequente debellati sint, et quidem vix audentibus Israelitis sese loco movere. Neque enim dicuntur Israelitae visa Philistaei atrage concurrisse ad praelium, sed simpliciter dicuntur Philistaei diffugisse, quos deinde Israelitao fugientes persequuti sunt. Continebant ergo se castris Israelitae, quid acturi essent ignari: et Deus illos tanquam victos intra castra continuit, ne sue innratitudine tantum Dei beneficium obliterarent. Nam si repente prostrate gigante fuissent hostes adorti praelio, victoriae partem sibi attribuissent, deque suis viribus gloriati fuissent. David quidem ictu illo aliquid effecit, sed quid ille ictus adversus tot hostes potuit? Nos sane hostes praelio adorti superavimus. Deus igitur illis hauc gloriationis occasionem adimit, quandoquidem castris eontinet, et tanquam 16*

247	HOMILIA LXV.	248

vinculis et repagulis illos coercet, ne pedem moveant: ne glorientur se hostes praelio victos in fugam vertisse, et Davidis factum elevent, sibique Deo detrahentes victoriam ascribant. Neque vero Davidis virtutem dccantari Deus voluit., sed suum opus agnosci per Mills ministerium, quern se Deus elegisse demonstravit non ad uDius tantum gigantis caedem, sed ad ingentis illius excercitus stragem, qui populum Israeliticum velut oviculas laniaturus videbatur. Hie animadvertendum igitur quomodo Deus eos deiiciat qui leoninam prae se ferunt audaciam : et ita terreat ut Dtrllo insequente metu diffugiant: cuius pavoris a Deo immittendi saepe in sacris fieri rnentionenr videmus. Quin edam illam meretricem Rahabam videmus illius metus facere mentionem, exploratores a Iosue missos alloquentem, quae tamen ncque legis divinae neque purae religionis ullam habebat notitianr : et praeterea confiteri Deum Israolitarum iam populum suum in terrae Chananaeae possessionem misisse, licet tamen in cam nondum esset introductus; Deus, inquit, in omnes huius regionis incolas terrorem suum immisit. Quum igitur divini terroris scriptura memimit, ostendit audaces antea viros et robustos ac strenuos, a Deo quum ipsi placuerit exiguo momento terreri et enervari. Idem hie Philistais accidisse videmus. Equidem fateor in profanis bistoriis legi magnos exercitus levissimis de causis perterritos, ut sibi fuga consuluerint: sed hie perculiaris quaedam ratio est. Quod nempe Deus Davidi tantam audaciam dederit, ut hostium castra propius aecesserit, et in Goliathum irruerit, eidemque caput amputarit. Et quidem praesente gigantis armigero, qui poterat quidem in Davidem impetum facere: sed perterrefactus diffugit. Merito igitur David alibi praedicat, se Deo adiuvante muros transsilire et in aerem volare, velut ab ipso acceptis caprarum et cervorum pedibus. Sed quid impediebat Philistbaeos prostrato licet cum tanto dedecore suo gigante, quominus in Davidem impetum facerent? Nae non tantum in Davidem, sed in ipsum Israelitarum exercitum irruere poterant quandoquidem ingentem babebant militum numerum. Yerum terga dederunt, et antequam ictibus ullis urgerentur profligati sunt. Quo facto evidenter apparuit divlDae manus vis Lit nullam Israelitae occasionem habuerint victoriae laudem sibi tribuendi. Quod vero dicitur David evaginato gladio Philistaei caput illi amputavisse, eo docemur bostium artna et praesidia quibus plurimum confidant, in confusionem et exitium ipsis convertenda: et propriis armis conficiendos, et proprio gladio iugulaDtlos. Utilis sane modis omnibus doctriDa: Dam fore nobis persuademus hostes armis instructos, quibus vebementer noceant, immo nos profiigent superari a nobis non posse nisi iisdem armis muDiamur, et vires viribus opponemus. Nam Del virtu‑

tern semper alligarnus its quae egterius apparent: quamobrem eo attentius haec doctrina est meditanda, quo procliviores sumus in contrarium vitium, nempe sciamus oportet Deum suae maiestatis contemptores vel propriis armis confossurum : ac longe ipsis fore consultius si nullis gladiis neque armis munirentur: quandoquidem quo fuerint illis instruotiores, eo maior sit ipsorum arrogantia casum maiorem allatura.. In primis observandum Deum res omnes creatas habere in mane, et illis ad quemcumque usum velit uti: atque ita confirmatur magis ac magis illa quam exposuimus sententia, Deum servare sine lancea et clypeo. Nam etsi frequentes gladios et alium bellicum apparatum hostes affatim habeant, Deus tamen illos etiam sine ictu potest caedere et debellare: quod Madianitis contigisse videmus, qui mutuis sese vulneribus confoderunt. Hie vero aliter Deus operatus est. Nam Pbilistaei illius gladium Deus Davidi in manum posuit. Ex quo sperandum est Deum hostium nostrorum vires in nostras manus traditurum : et quum adversus nos sententiam mortis dederint, ut sola voluntatis ipsorum exspectetur impletio, et iam nostris cervicibus gladios impendentes viderimus, tune Deum nobis adfuturum, et quid opus facto sit provisurum, neque unquam nos in angustiis deserturum. Verum tamen istud maxime in hostibus spiritualibus loeum habet: quod nisi mente infixum haereat, in maximas difficultates praecipites feremur. Nam diabolus multis nos artibus aggreditur, et non tantum nos mendaciis adoritur, sed ipsum Dei verbum ut confodiat assumit. Quid ergo nobis miseris fieret, nisi gladium illi possemus in usum nostrum adversus ipsum eripere? At Deus misericors gratiam illam nobis largitur, ut quum diabolus nos iugulaturus gladium attollit, eodem illo tanquam clypeo tecti repellamus ictus adversarii, et plane ipsum confodiamus.
Sequitur: Assumens autem David caput Philistaei, attulit illud in Ierusalem: arma vero eius posuit in tabernaculo suo: deinde Saulem inquisivisse de Davide: Quis ille esset iuvenis, unde genus duceret. Sed non servata est hoc loco temporis series, Dam quod posterius gestum est priore loco exprimitur, sed non ita sollicite observat scriptura dierum aut dictorum seriern, sed summam eorum tantum, quae cognitione digna suet attingit. Neque enim aures nostras incunda quadam et eloquente rerum gestarum narratione vult demulcere: sed rerum ad salutem nostram necessariarum summa capita proponere. Primum igitur quum David caput Pbilistaei tulit Ierosolymam, factum est ad populi confirmationem: licet tamers tune temporis Hierosolyma non esset sedes regia: nam Saul non babitabat Hierosolymae: quae deiDde etiam in Iebusaeorum potestatem venit: sed arcano quodam

249	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. gVII.	250

Dei consilio factum ut eo portaretur. Nisi forte per anticipationem hoc dictum velimus, ut aliquo loco sit Goliathi eaput positum, unde sit deineeps Hierosolymam delatum. Sed quae de gladio dicuntur, inter se videntur non convenire, positum nempe in ipsius tabernaculo, quem deinceps videbimus in sanctuario repositum, prope sacra vestimenta quibus summus pontifex Deo victimas oblaturus solebat vestiri. De Goliathi capite virisimile est a Davide fuisse portatum, non tantum ut qui in patria remanserant ad bellUm non profecti confirmarentur: sed ut singuli ad Deo gratias agendas excitarentur de tanto accepto beneficio, tam turpe caput gigantis intuentes, qui quam immanis et eflerus fuerit vivus vel ex ipso capite amputato appareat, quod intuentibus horrorem adbuc incuteret. Tanto igitur magic populum ad gratias Deo agendas oportebat excitari, quo fuit eius beneficium illustrius, nullis humanis viribus promotum, sed sola ipsius virtute. De gladio vero quem hie posuisse in tabernaculo suo dicitur, et alibi in sauctuario, verisimile est Saulem adhibitis in consilium ducibus censuisse Deo else dicandum et consecrandum. Et fuit ille m.os antiquus, ut bostium insignia, vexilla, gladii et similia in templis suspenderentur et Deo consecrarentur, itaque testarentur victoriam a Dei gratia manasse, pro qua illi gratias agerent. Quam consuetudinem fateor superstitiosam fuisse, et plerumque maximam partem eorum qui trophaea istiusmodi erexerunt, de Deo non cogitasse. Sed tamen illos Deus hac ratione inexcusabiles reddidit. Nam quod erectis trophaeis sese magnifecerunt, Deus palam fecit ipsos quod Dei proprium est usurpasse: neque aliis testibus convinci illos oportuit. Denique istud semper fuit animis hominum insculptum, ut in templis trophaea suspenderent. Saulem vero alia mente fecisse possibile est: nam ut paulo post videbimus, ubi primum Davidis laudes audivit praedicari vehementer affectus est et aegre admodum tulit. Quare verisimile est indignatum Saulem si rusticus, si opilio retineret domi gladium viri fortis quem cecidisset, et gloriaretur se populo rebus afflictis magnam salutem attulisse: quamobrem non esse illi gladium istum relinquendum. Sed si ipse gladium accepisset, domi servandum, se ridendum omnibus exbibuisset, et de sua ipsius gloria plurimum detraxisset. Nam etiam audiebat Davidis laudes a mulieribus et virginibus palam deccantari, Davidem decem millia interfecisse, Saulem vero mille. Pudor igitur illum retinuit quominus arma Goliathi in domum suam inferret: sed specioso praetextu iussit in sanctuario reponi, ad divini nominis gloriam. Nae religionis in Saule quaedam apparet species: sed intus odio et invidia davidis urebatur: cuius si posset gloriam tantique facinoris memoriam, perpetua oblivione delere cuperet. Yerumtamen Deus

I	nibilominus suum opus perfecit, Davidemque sic sua providentia fovit, ut licet adempto gladio non minus tamen in Dei tutela fuerit, et maior illi reservata sit oecasio illo utendi quam si domi suae retinuisset. Nam ut, deinceps videbimus, quum sine armis a Saulis conspectu fugisset, et ad sacerdotem venisset, quaerens num aliquem gladium haberet, oblatus est ipsi Goliathi quern interfecerat gladius. Paratus itaque et reservatus in eum usum fuisse videtur, quemadmodum sane non est dubium quin divina providentia haec omnia ita fiesta sint: ut David profugus, et in aliona regione peregrinus, et rebus omnibus destitutus, saltem ibi gladium quo se tueretur inveniret. Ex quo apparet improborum hominum consilia non ad eum finem ad quem dirigebantur, sed saepe prorsus contrarium pervenire, et contra ipsorum opinionem succedere. Exempli gra.tia: si Saul potuisset animo coniicere Goliathi gladium Davidi serviturum, et eum ex sanctuario capturum, domi illum ha.bere quam in sanctuario reponere maluisset. Sed Deus mature suis providet, et ea praesidia quibus egent in hac vita praeparat. Quare quum Saul Davidis memoriam tollere cupit, eo magic exaltatur a Domino, et ipsomet Saule quanquam inscio, ad id ipsum perficiendum utitur.
lam ad reliqua pergamus ubi dicitur Saul quaesivisse ex Abnero principe militiae, quis ille esset iuvenis, et unde genus duceret. Abnerum autem se prorsus ignorare respondisse. lam ante hunc nodum solvimus, quomodo fieri potuerit ut Saul Davidem non agnosceret, qui domesticus ipsius fuerat, et qui coram ipso citharam pulsare consueverat, quemque armigerum suum esse voluerat. Nam redierat quidem David in aedes paternas et ad ovium pascua: sed non impediebat illa absentia quominus agnosceretur. Sed illud magic in Abnero mirabile videtur. Nam si dicatur Saul a Domino sic excaecatus ut nullam hominum haberet notitiam, quid de Abnero iudicandum arbitramur, quem nihil tale passum esse certum est: ac proinde cui bene notum esse Davidem oportuit? Sed possumus ex hoc loco coniicere, illam ignorantiam magis ab arrogantia et eontemptu quam ab ulla alia re profectam. Ergo licet Saul et Abner Davidem possent agnoscere, tamen quia pauper et vilis abiectaeque conditionis erat, eontempserunt. Ex hoc itaque contemptu caecitas, ut eum quem millies viderant Sauli inservientem, cithara mali spiritus afflictionem levantem, quoniam parvi faciunt, et inglorium else volunt, non agnoscant. In quo possumus tanquam in speculo contemplari quod solet in mundo plerumque accidere: ut nimirum magnates et principes viri, opera minorum utantur: sod ne ipsis aliquid debere et devincti else videantur, statim eorum memoriam elabi sinant. Caeterum fieri etiam potest ut Deus Abnerum et Saulem sic excaecarit, ut quern nove‑

251

rant antes Davidem non agnoverint. Ruidquid sit non parva tentatione Davidem affectum verisimile est, quum se non a.gnosci conspiceret. Quanquam non vchementer illum de eo laborare conspicimus. Neque onim regi ministerium suum superioris temporis exprobrat. Et sane merito poterat David Saulem ingratitudinis accusare, his verbis: Nonne to me probe nosti? nonne is ego sum quern a domo paterna evocasti, ut coram to citharam pulsarem, dum to malua spiritus exagitat? Nonne ego to saepe sum comitatus et armiger tuns fui? Sed istis omnibus abstinens simplieiter respondet, se Isai I3ethlehemitae filium else aervi ipsius. Ex quibus apparet Davidem non se admodum commendasse, neque optasse vidcri, neque aegre tulisse post aliquot dierum ministerium non agnosci, et quaesitam prius gratiarn momento evanuisse. Unde colligimus illum non ab hominibus mercedem exspectavisse, quam nullam nut exiguam fore animadvertebat: sad a Domini bonitate, quam tamers sibi non deberi satis agnoacebat. Atqui Saul ipsum precibus ab Isai patre Davidis obtinuerat. Nam inquit: Stet David in conspectu rneo: invenit enim gratiam in oculis meis. lam vero quum honore debito est afficiendua, ab ipso non cognoscitur. Quire summam in Divide modestiam conspicimus, qui honores ab hominibus non expetit, etsi iam quod,vmmodo delibatos, quandoquidem in regia aulam venerat, et armigor ipsius factua fuerat. Nae fuit ab aulicorum illorum moribus alienissimus, quos aulici honores tantopcre alliciunt, praesertim eorum qui longe alia raiione vitam transigerent, si modo animum vellent adiicere : sad quam primum aulam Vol procul salutarunt, lam facti nobiles, rerum domesticarum omnem curam abiiciunt, nisi good corradere semper aliquid conantur. Nam sibi dedecori fore arbitrantur ai Labore aliquo vitam tolerarent, et suam aped hominea conditionem fore viliorem. Quin imo multos miseros mendicos videas, qui si ad bellum profecti sint, et urgeas ut ad artem aliquam se applicant, ignominiosum sibi decant: et rusticos agricolas a stiva semel abductos nunquam reducas ad agriculturam: peregrinari malunt in alicnis regionibus, quarn aliquam artem profiteri: et, good aliorum usi sent ministcrio, turpe sibi et ignotniniosum docent alteri inaervire. Sed varia runt tempura: good ipsis tamers etsi fame premantur persuaderi non potent: nam se ad priorem Main vit.am rc;dituros aibi polliccntur. Contrarium prorsus Davidem soquutnm vidernus, quandoquidem nullis aulicis deliciis est delinitus, quin libenter in domum paternam ex aula ad pecuariam artem exercendam reverses sit: ct iicet in castra redierit, neque magnopere se commondarit ut graham spud aulicos sibi quaererct, neque edam se non agnosci conquestus sit. Et de Divide haetenus.

HOMILIA Lg.V.

252

Nunc etiam expendamua formulam illam iurisiurandi qua utitur Abnerua regi respondons : Yivit anima tun, rex, si noai. Aulica haec prorsua assentatio; etsi neque blaspherna, neque Doi honori contraria, neque contumeliosa. Nam praeter iusiurandum Bunt etiam quaedam asseverationes seriores, quibus sine iuramento aliquid aimus a.ut negamus, veluti si quis per vitam suam aliquid asserat: neque vitae suae imprecatur, neque se idolum facit: sad asserit good sit tam verum, quam verum est se vivere. Licet itaque nonnunquam istiusmodi formulas adhibere sine Dei laosione: quanquam nonnihil deflectitur a regula iuramentorum quam ipse Deus praescripsit in rebus neceasariis: qui iussit populum per nomen swum iurare, Dent. 13. Donainum Deum Mum timebis, et illd sodi servies, ac per nomen ildius iurabis. Atque haec pauca de quaestione ills aufficiant, liceatne good asserimue aliqua protestatione confirmare: good etsi homines ad Dei mandatum adiiciunt, non ta.men omnino per se condemnandum est. Sed Abnerum videmua assentatorie sic loquutum: quemadmodum in aulis regum et principum usu venire consuevit, ut a.ulici communem loquendi usum prorsus immutent et egreDie dissumulent. Quin imo Ioaephum ipsum videmus assuevisse in aula Pharaonis iurare Aegyptiorum aulicorum ritu. Neque vero, fateor, in Dei contemptum iurat: Per vitam Pharaonis, spud fratres sese dissimulans, ut metum illis iniiceret sibique autoritatem conciliaret. Sane videretur Domini oblivisci et verbi ipsius, Pharaonemque in ipsius locum substituere: sad absit ut earn ipsius fuisse mentem dicamus: etsi Aegyptios certum est Dei nomen profanasse regi suo adulantes. Ac sane videmus in imperio romano Icnge acceptius et in maiore pretio fuisse iuramentum per fortunam imperatorum, quam si per omnia idols sun deieraasent. Hine apparet ambitionem in auks principum semper obtinuiase, ut adulatores non tantum eos magnificis titulis et nominibus extulerint: sad etiam in idols transformarint: et its Dei gloria minus cognita fuerit, et multum de ea detractum sit. Sic hoc loco Abner, per animam Sa.ulis iurans, vere ipsi adula.tur, good quern priorem vitam egisset in agris et bubulcus fuiaset, iam tam insignibus titulis efferatur. Nos itaque Canto diligentius simplicitatem in verbis retineamus: et qni ad summon honores evecti sent, modestiam colere discant: quandoquidem insignes illi tituli tandem in superstitionem vertuntur, et sacrilega audacia tantum de Doi honore detrabitur quantum illis ascribitur, et omnis religio hac ratione pervertitur. Cuotcrum quern dicitur David ad regem introductoa ab Abnero, observandum fuisse quidem istud aliquod praemium virtutis pro bone locata regi opera: sad non in eo Davidem seem seam collocasse. Nam sane si praemii et

253	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. gVIII.	251

mereedis rationem habuisset, occasio videbatur illi oblata offensionis: siquidem alii Saulis satellites maioribus praemiis ornabantur, et in autoritate maiore erant. Atque ille quidem, antequam se ad singulare certamen cum gigante offerret, audiverat regem nobilitaturum, et divitiis multis ditaturum eum qui gigantem illum prostrasset: quin et filiam in matrimonium ipsi daturum : et domum ipsius omnibus tributis et vectigalibus liberam facturum: verum tamen apparet Davidem non fuisse rebus istis adductum, neque persuasum ut tam impari eertamine cum Goliatho congrederetur, sed sola Dei gloria et studio salutis populi fuisse impulsum. Hie observandum, Deum quidem permittere ut sui etiam in mundo pro suis benefaetis praemiis afficiantur, hominum infirmitati aliquid condonantem : verum tamen non esse in istis haerendum, neque appetendam ab hominibus mercedem instar mercenariorum: sed Deo inserviendum fideliter, prout quemque ad hoc vel illud opus vocat. Quare Davidem tanquam exemplar imitandum nobis proponamus, si officio nostro fungi cupimus. Praeterea _ observandum eos qui summam suam felicitatem in his rebus terrenis constituunt, et mercedem benefactorum ab hominibus sperant saepe opinione falli et spe sua eacidere. Quod ipsius Davidis eaemplo manifestum est. Magno enim illi constabit Saulis servum et armigerum fuisse. Sed quoniam ad ea non appulit animum, idcirco quae a Saule passus est bene ipsi eesserunt: Dec ipsius conatantiam et patientiam egercente, et in adversis illum consolante ne deficeret. Quamobrem fideliter ad finem usque perseveravit, nobisque se ipsum exemplum utile proposuit, ut in Dei timore sincere et sine fuco ambulemus, et in ipsius obsequentia perseveremus, ut quidquid fecerimus ad Dei gloriam et proaimorum utilitatem referatur, licet ingratus mundus pro benefactis iniquitatem et malitiam rependat.
Iam vero agite, etc.

HOMILIA. LXVI.
CAP. gVIII.

1. Et factum est, quum complesset loqui ad Saul, anima lonathae conglutinata est animae David, et dilexit cum lonathas quasi animam suam. 2. Tulitque cum Saul in die illa, et non concessit ei ut reverteretur in domum patris sui. 3. Inierunt autem David et Ionathas foedus: diligebat enim cum quasi animam suam. 4. Nam exspoliavit se Ionathas tunica qua erat indutus, et dedit eam David: et reliqua vestimenta sua usque ad gladium et areum suum, et usque ad baltheum. 5. Egrediebatur quoque David ad omnia quaecunque misisset cum Saul, et prudenter se

agebat: posuitque cum Saaul super viros belli, et accepttus Brat in oculis universi populi, maximeque in conspectu famulorum Saul. 6. Porro quum rcverteretur percusso Philistaeo David, egressae‑ sunt mulieres de universis urbibus Israel, cantantes, chorosque ducentes in occursum Saul regis, in tympanis laetitiae, et in sistris. 7. Et praecinebant mulieres ludentes atque dicentes: Percussit Saul mille, et David decem millia.. 8. Iratus est autem Saul nimis, et displicuit in oculis eius sermo iste : dixitque : Dederunt David decem millia, et mihi mille dederunt : quid ei superest, nisi solum regnum ? 9. Non rectis ergo oculis Saul adspiciebat David a die illa et deinceps.

Narratio sequitur familiaritatis et necessitudinis quae intercessit Ionathano Saulis filio cum Davide: et vicissim odii quo Saul in Davidem egarsit. Dei sane providentia factum ut David hoc solatium baberet persequente ipsum rege Saule: nempe ut. eum Ionathas in omnibus iuvaret, et illius innocentiam tueretur: etsi nibilominus Saulis furor et crudelitas longe superior fuit. Primum ergo dicitur anima Ionathani veluti conglutinata animae Davidis, quibus verbis areta et inseparabilis amicitia inter. utrumque describitur. Et quo magis eaprimatur amor Ionathani, se eguisse dicitur, Davidemque sua tunica induisse, et arcum, gladium et baltheum suum illi dedisse. Hie autem in primis observandum,., non inscium Ionathanum faisse Davidem designatum regis olim suceessorem, quod ipsemet Davidi declarat: neque tamen illud impedivisse quominus. Davidem amaret. Unde colligimus bane amicitiam non fuisse quaesitam spe aliqua utilitatis quam a.. Davide easpectaret, quandoquidem ultro dignitatem. regiam illi cedit. Atqui notum est quanta sit natura. dominandi cupiditas: et nota inter ethnicos pro‑, verbia: Ius et aequitatem propter regnum violari: Fratrem fratri non parcere. Videmus igitur Ionathani amicitiam non fuisse carnalem, sed virtute et Dei timore conciliatam : ae proinde longe aliam ab hominum amicitiis, quae sane nisi Deus its praesit, nihil aliud sunt quam sui ipsius dilectio. Nam etsi amicus in gratiam amici multa velit efficere, tamen si ad ipsas radices et originem amicitia illa eaploretur, mera simulatio invenietur, quod se suamque utilitatem quaerat, quemadmodum ait ille: Vulgus amicitias utilitate probat. Omitto amores caecos et. detestandos: sed de its tantum amicitiis loquor quae inter homines honeste inter se viventes vigent: quarum principium Deum inquam esse oportere, et ad ipsum tanquam verum finem referri. Sed natura est adeo corrupta ut se ipsum quisque amet et quaerat. Nemo non expetit alteri praeferri: et iam inde a matris utero infantes se ipsos amare et aliis praeferri velle videmus. Et ubi primum possunt discernere quantitates rerum, in suum commodum.

255	HOJZILIA LXVI.	256

esse propensos, et indignari nisi ad libitum ipsis omnia gratificeris: qui morbus cum aetate magis invalescit. Nam ambitio et honorum cupiditas contemptum aliorum parit, et aliorum incommodo et detrimento sibi ad honores viam struit. Denique quaecunquo amicitiae alto quam Deo ut fundamento nituntur, et quae ad ipsum ut finem ultimum non referuntur, simulatae sunt et fucatae. Neque enim illarum principium, ut dixi, bonum est neque rectum: deinde amici se amari ab amicis non credunt, nisi ad malum ipsis suam operam navent, et sua flagitia tegant: ac proinde tales amicitiae in Deum ipsum et in ins et aequitatem peccant: et nihil nisi vanitas sunt, quod homines sint sui ipsorum amantes. Quanquam alioquin amicitia est singulare inter homines bonum, modo ad Dei cultum et gloriam referatur. Singulare inquam bonum quod neque reges neque principes sua conditione contenti esse possint nisi amentur, et habeant amicos quibuscum sua communicent familiariter. Ac sane vix ullum in mundo reperias sine amicitia, quem in hominum animis affectum ipse Deus insculpsit. Amicitiam autern hie voco illam animorum coniunctionem quae oritur ex morum similitudine, et affectionum ac voluntatum consensu, ut verus inter amicos amor appareat. Nam amicitia quae ab amore malo et detestando nascitur, ut vitia foveantur, Deo et naturae contraria est. Sed ubi virtutis amore conciliantur amicitiae, et Deus primas in amore partes retinet, illam ego laudabilem et honestam. amicitiam dico, et bonum inaestimabile. Nam si quis prosperis rebus utatur, eius laetitia multurn augebitur, si amieum habeat quicum familiariter sua communicet: et in adversis minuetur molestia si possit in alieuius sinum effundere. Quare quum sit manifestum amicitiam honestam hominibus a Deo datam esse summum bonum, tanto maiore studio debemus eam ad ipsius Dei gloriam referre. Nam quo pretiosiora sunt . Del dona, eo magis ipsi devincti sumus, et gloriam ipsius promovere iubeniur. Quum vero amicitiae vaoae et incertae sunt, neque ad Dei gloriam spectant, in Deum peccatur et sacrilegio maiestas ipsius violatur : quandoquidem non illi honor qui debetur exhibetur. Quare licet boneSte inter se homines vivant, et amicitiam colant, quoniam tamen illius fundamenturn non est Deus, vera diet non potest. Ionathani vero amicitia singularis hie coMmcndatur, quum dicitur: Davidem dilexisse tanquagn (rnimam seam, et aniMa lonathae congdutirata awincae Davidis. Nam istis verbis docemur Ionathanrrm non utilitatis suae gratia Davidem amavisse, ut fere solent bomines sui cornrnodi causa eolore amicitias: nam ant spe lucri ducuntur, ant honoris, ant bonae famae: quae est amicitiarum potius violatio, quandoquidem Del verbo non nituntur, sed privata utilitas et cornmodum quaeritur: ac

proinde maledictionem secum trahunt. Ionathas vero Davidem virtutis amore dilexit. Unde discimus ita colendas amicitias ne nos ipsos respexisse et utilitatem quaesivisse videamur, quod natura malum inhaeret nobis, amor nempe nostri, sed virtutes in its amemus quos Deus insignibus ornavit: et quemadmodum ab uno ducimus omnes originem, invicem tanquam unius corporis membra sincere et integre vivamus. Neque vero dico part omnes amore posse diligi, etsi omnes amandi sunt a minimo ad maximum, et quidem etiam bostes infensissimi et capitalissimi : sed tamen de speciali quadam erga familiares amicitia loquor: quae etsi non est illi generali qualitati contraria, qua neque tollitur neque minuitur, distincta tamen et separata est ab ilia. Quamobrem, si Dei filii sumus et ipsius spiritu regeniti, caritate omnes eomplectemur, et ipsos nostros, ut ante dixi, hostes capitalissimos: sed nihilominus arctiore quadam coniunetione et amicitia sociabimur its quorum mores nostris similes fuerint. Sed, ut praemonui, summopere cavendum ne nostri amore abripiamur, quo natura plerumque ducimur: et Deo in amicitiis primae partes tribuendae, si amicum ipsum habere volumus, et honestam amicitiam colere. Nam alioqui certum est nos in quaelibet vitia fore proelives, et multas malas affectiones amicitiae nomine tecturos. Neque vero loquor de impuris illis amicitiis quibus mutuo foventur crimina, sed de amicitiis civilibus inter honestos viros, quae tamen nisi Deo nitantur, non possunt nisi esse vanae et inanes.
Et hactenus de amicitia ilia Ionathani cum Davide: tam expendamus etiam divinum erga Davidem favorem et benevolentiam, qui amicum ipsi Ionathanum suscitavit, quo in rebus difficilibus iuvaretur et sublevaretur. Nam, ut dcinceps audituri sumus, David cum horrendis tentationibus luctatus est, adversus ipsum omnibus insurventibus, adeo quidem ut neque patrem neque matrem neque consanguineos fautores et adiutores habuerit, qua do re conqueritur Psalmo 27, adeo quidem ut tanquam putridum corporis membrum abiiceretnr, tam a summae dianitatis quam ab infimae conditionis viris tanquam reus laesae maiestatis haberetur qui tamen insons erat cot‑am Dee, bonum illi testimonium ferente conscientia: Insontem audire nemo volebat: praeoccupat.us falso praeiudicio, regis hostem esse et perfidiosurn Pavidem. Quare opus habuit fido amico, qui in istis tentationibus eum solaretur, qui levior‑es efficcret tentationes et afflictiones mutuo colloquio et favore. Ionathanum igitur ipsi Deus amicum susciravit. ‑::Quod vero sese exuit tunica, et ca Davirlem induit, eique etiam gladium Sunni dedit, arcum et baltheum, fuerunt amicitiae summae pignora, quae Deus non modo non improbavit, sed ad ipsius laudern memorari voluit. Quamobrem ex

257	IN I. LIB.' SAMUEL. CAP. gYIII.	258

hoc loco facile colligimus, non omnes amicitias condemnari, ut multi fanatici, dum videri volunt ad summam quandam scientiam, et ad angelicum quandam perfectionem venisse, docent oportere aequalem esse erga omnes caritatem, et reliquas amicitias Dei legi repugnare. Nae istiusmodi homines adversus ipsum Deum pugnare velle videntur, et coelum terrae commiscere. Quamobrem discamus ista inter se minime pugnare, omnes amore complecti, ut Deus iubet, et tamen peculiares quasdam amicitias et arctiores cum quibusdam colere: neque Deum improbare si quis necessitudine aliqua coniungatur cum eo quern sibi morum similitudine parem repererit, quicum sue consilia communicet: modo retineatur in istis modus: et ne amicitiae praetextu alteri noceamus, quem candide nobiscum agere viderimus: et ne reliquos despicianus, qui non erunt nobiscum tam arcta necessitudine coniuncti, aut parvi prae istis familiaribus faciamus. Sane si istis affectibus moderemur, et quam posui regulam sequamur, Deum non improbare nostras amicitias sciendum eat.
Praeterea sequitur Saulem secum assumsisse Davidem, his verbis: Tulitque sum Saul in die illa, et non concessit ei ut reverteretur in domum patris sue. Quin etiam posuit sum super viros belli: non quidem imperatorem exercitus fecit, nam ut videbimus Abner dignitatem semper retinuit summi ducis et imperatoris. Verum tamen David quibusdam copies praefectus fuit. Deinde Saul eius opera in multis usus eat, dimisitque ad omnia sue negotia, quibus illi gratiam et autoritatem apud populum conciliaret. In istis autem dicitur David sese gessisse prudenter, quae vex in hebraea lingua duplicem habet significationem. Primum enim accipitur pro sapienter se gerere: et deinde pro felicem successum habere. Nam haeo duo solet Deus in servis suis coniungere : nempe in rebus gerendis pradentiam, et felicem successum exitumque consiliorum. Itaque vox Hebraea aliquando pro felicitate et prosperitate sumitur. Denique Davidem indicat scriptura tam prudenter negotia Saulis admimstrasse,. ut factus sit omnibus amicus, et cum Saule remanserit non amplius reversus domum paternam. Etsi iam fovebat animo Saul odium illud, quo deineeps illum aperte persequutus eat, ex invidia ortum iam tom quum a caode Goliathi ad ipsum ab imperatore Abnero ductus eat: deinde auetum laudibus illis quibus Davidem mulieres illae cum virginibus extuierunt, quum Sauli a praelio revertenti cum tympanis, tibiis, citharis, et aliis istiusmodi musicis instrumentis, choreas agentes occurrissent, et dicerent, Saul interfecit mille, David autem decem millia. Recens istud vulnus accessit superiori, quod tam alte in ipsius haesit pectore, ut nunquam concoquere potuerit. Equidem illum fateor antea fuissa a malo
Calvini opera. Vol. gX%.

apiritu agitatum : sed aio non fuisse tune in aliquem nominatim malo animo; sed potiua instar ferae cuiuadam fraenum arrodentis, good Deus per prophetam illi significasset fore ut regno exeideret
itaque animo furorem suum eoneoquebat, good non haberet obieetum peculiare in good suum virus evomeret. At quum Davidia gratiam et autoritatem quam caede Goliathi acquisiverat animadvertit, in ‑vidia ringitur, et fraenum arrodens invidiam eoncoquit, illum ease coniectura suspicatus quern Deus successorem regni designavit. Hine igitur Saulis odium, good etsi diSSimulavit, tamen spud se alu%t et fovit. Quamobrem good Davidem seoum ease voluit, good militaribus oopiis praefecit, et ad molts negotia adhibuit, mere fuit hypocrisis et Simulatio, ut eo praetextu facilius inaautum opprimeret : maxime irritatus illo mulierum occursu et applausu, in quo summa ipsiua apparuit ingratitude.
Transeamus igitur ad ea goes de into mulierum oceursu memorantur, his verbia: Porno quum reverteretur percusso Philistaeo David, egresses aunt mulieres de universes urbibus Israel, cantantes, chorosque ducentes in oceursum Saul regis, in tympanis laetitiae et in sistris. De vocibua hebraeis non existimo magnopere laborandum, quibua vel choreae vel cantiones significari possunt: suffieit enim ai quum de exsultatione mulieram fit mentio, sciamus eaS venisse in occursum Saulia ut Deo laudes aeeinerent pro ingentibua benefactis, quibus populum affecerat, et de hostibus triumphandi matertam dederat. Porno tam hoc loco quern passim in sacris insolens et abaonum videretur, mulieres aut tympanum aut alia musica instruments pulsasae, good istiS temporibus et regionibus hoc non sit usitatum. Sed tempera et regiones sues moribua et institutes vixerunt, goes ipsis relinquenda aunt. Fait autem vulgare et usitatum in orientalibus regionibus ut mulieres musica instruments tractarent: good maaime fit conspicuum ex ea hiatoria quern sacrae scriptures de Maria Moses sorore memorant. Nam dicitur Maria post admirandum mania rubyi transitum, assumto tympano sere reliquia mulieribus ducem praebuisse, et divines laudes musieiS inserumentis decant.asse, et gratias pro tantis a Deo aoceptis beneficiis egiSae, Profeoto non fuerunt istae inaneS naeniae, neque ex intemperantia quadam ridiculae saltationes et choreae, quales hodie profane homines agitare Solent. Sed series, quibus continebantur divines laudes, goes ad eantua et tibicinem prosequebantur: quemadmodum ex ipsius Mariae cantico sates apparet, cuius argumentum aunt divinae promiSSiones, quibua innixa Maria tam admirandam liberationem praedicabat. Sane non dubium eat, quin Deus illi musicae praefuerit. Nam et ipaemet per spiritum suum Mariae dictaverat argumentum, good ea praeeunte reliquae mulieres se17

259

HOMILIA LgVI.

querentur: quare edam in illo cantico Dei laudes praedicari et celebrari bonitatem audimus. Atque idcirco etiam canticum illud ut rem laude dignissimam videmus in ipso legis volumine conscriptum, et ut facinus memoria dignum monumentis sacrae scripturae insertum. Ergo ex istis conspicuum eat, muleres in illis regionibus instrumentis musicis uti solitas, virtutique datum fuisse, cuius rei edam facit fidem Psalmus 68, obi Davidis victoriae its praedicantur, qui fait figure Domini nostri Iesu Christi, ut euiuscunque conditionis homines et sexus victis et cassia hostibus Deo gratias agerent, Davidia facts canentes: non quidem ut ipsius personae dignitas omnis tribueretur factorum egregiorum, sed ut ad ipsum Dominum nostrum Iesum, cuius erat figure, ease referenda demonstrator. Is enim eat Dominos nester Iesus Christus coram quo fiecti omne genu oportet, et cui soli agendas gratiae de omnibus victoriis guns de hostibus nobis largitur. Verum tamen tempers illo figurarum dicuntur mulieres et puellae virgines occurrisae regi cum tympanis, citheris et tibiis, laudes illius deeantaturae. (~,1uae omnia recitantur a prophets tanquam Deo grate et accepts., eiusque cultui convenientia. et pare verse religionis. Caeterum tune temporis sub legs maximum usum fuisse inatrumentorum musicorum certum eat, ad laudes Dei celebrandas: gone si hodie tanquam necessaria revocaremus, ad veteres umbrae rediremus, lucemque itla,m gone in filio Dei apparuit obscuraremus et obrueremus. Quare fait in Papatu ridicule nimis et inepta imitatio, quum tempts exornare, Deique cultum reddere celebriorem existimarunt, si organs et alia istiusmodi mulGa ludicra adhiberent: quibus maxims Dei verbum et cultus profanata runt, populo externis istis ritibus addicto potius quam verbi divini intelligentiae. Scimus autem obi nulls eat intelligentia, nullam edam aedificationem ease : quemadmodum Paulus apoatolus docet, quum sit, quo mode potent idiots reddere fidei testimonium, nut quomodo dicturus eat Amen ad gratiarum actionem, nisi intelligat? (lucre fideles hortatur eo loco ut Deum precantes, et ipsi psallentes, et precentur et psallant intelligentia, non lingua peregrine, led vulgari et intelligibili, ut sit in ecclesia aedificatio. Quod itaque fait in usu legis tempers, nullum hodie locum spud nos obtinet: et rebus iatis non mode superfiuis, led inanibus etiam abstinendum eat: good sufficiat pure et simplex divinarum laudum modulatio, cords et ore nostro singwli idiomate: siquidem scimus Dominum nostrum Iesum Christum apparuisse, et umbrae illas legates sue adventu dissipasse. Musicam itaque illam instrumentalem teneamus tune rations temporis itlius et populi fuisse toleratam, good essent ut pueri, quemadmodum sacra scripture loquitur, qui puerilibus istis rudimentis

indigerent, quae hodie non aunt ultro revocanda: nisi perfectionem evangelicam velimus abolere, et plenam totem quam in Christo Domino nostro conaequuti sumus obscurare.
Et hactenus de musica: de choreis autem vet saltationibus, quum dicuntur mulieres choreas egisse, peculiaris quaedam ratio eat : nam et its dicitur David saltavisse. Neque enim erant illae choreae petulantes et lascivae quales Bunt hodie: siquidem exsiliebant illi et saltabant prae laetitia, qua ipaorum cords eommovebantur ex divinae gloriae amplifications propter benefacta gone ab ipso acceperant, et quibua sees Deum et protectorem ipsorum magis magisque patefaciebat. Quas vero saltationes hodie videmus passim agitari, quis dicat istia similes? Certum enim eat quotquot hodie fiunt istiusmodi saltationes, ease ad omnem lasciviam et impudicitiam iter. Nam etsi non semper re ipsa scortentur saltantes, tamen aditus patefit ad istiusmodi turps facinus, et Iota in quibus instituuntur, runt plerumque certissima lupanaria. Dav idis vero saltatio, legem ex parts respicit: in qua nihil immodieum fait, neque laetitia stulta et inanis: sed, ut ante dixi, vehemena et ardens stadium Dei laudes praedicandi, quo patres exarserant, sed rite et institute suorum temporum. (~,luare diligenter observanda eat temporum illorum a nostris differentia: ut eo sit illustrior lox ills quam nobis attulit Dominos neater Iesus Christus evangelii praedicatione. (1~uamobrem quum hit audimus mulieres venisse cum tympanis et musicis inatrumentis obviam Sauli, et choreas egiase, teneamus illaa ad Deum precandum et laudes ipsius praedicandas fecisse ad exemplum et institutum Marine sororis Mosis et reliquarum mulierum, gone ipsam comitatae fuerant. Ex quo praeterea diseimus mulieres licet adversus hostel arms non ferant, gratias tamen agere Deo pro victoria debere. Nam quot quantisque casibus obnoxiae, si hostel vietoria potiuntur? Milites sane vet viri semel oecumbere et gladio perire possum: sed miaerae mulieres hostium ludibrio et dedecori exponuntur, ut, si daretur optio, lone melior future sit ipsorum conditio si semel gladio perire possent, quam dedecori et ignominiae hostium exponi et turpiter violari, denique mills opprobria pati, et tandem crudeliter trucidari. lllae sane non possunt hostel sues ulciscir sed domi debent remanere, suisque precibus Deum sollicitare dam milit.es adversus hostel dimicant pro victoria. Quandoquidem igitur sanguine virorum victoria quaeritur, quiescentibus interim domi mulieribus, good lint armis tractandis imparea et inhabiles, eo maiore studio et ardentioribus precibus Deo gratias agere debent, good ipsae quiescentes liberatae lint, et liter non pugnantibus Deus ipsis victoriae fructum largiatur, segue illarum protectorem demonstret. Idcirco igitur hit nomi‑

261	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XYIII.	262

natim fieri mentionem audimus mulierum, quae tympana et alia musica instrumenta pulsarant, obviam Sauli venientes, partamque illi victoriam gratulantes.‑ Et praeterea tam ex hoc quam ex illo loco de Maria Mosis sorore, colligimus Deum non tantum a viris, sod etiam a mulieribus laudari velle: ne insolentiores viri mulieres ab hoc dignitatis gradu deiiciant, nempe, omnes tam viros quam mulieres venire in partem Dei beneficiorum: et non minus ipsi gratas et acceptas esse a mulieribus oblatas gratiarum actiones, quam quae a viris offeruntur. Idcirco etiam Psalmo 148 propheta singulos hortatur, senes, iuvenes, mulieres, virgines ad laudes Dee simul canendas, eiusque nomen celebrandum. Non debere igitur arceri serum illum a divinarum laudum praedicatione ex istis apparet, modo sit consensus omnium aetatum et sexuum, ut senes cum iuvenibus, viri cum mulieribus et virginibus uno omnes ore Doom laudent et praedicent: et pro stultis et ludicris naeniis, ad quas iuvenilis netas potissimum impellit, laetari in Domino diseant, et omne suum studium in nomine ipsius magnifaciendo collocent: solamque Dei gloriam quaerant, et pro viribus promoveant. Caeterum prout hominum ingenia aunt levia et vana, vix fieri potent ut divinae laudes adeo purae sint et sincerae quin aliqua laus hominibus tribuatur in its carminibus quibus facta ipsorum egregia decantantur. Neque vero nego fieri posse mentionem honorificam eorum, quorum opera Deus usus erit: sed vitium reprehendo, quod illis quae Deo debentur ascribit, tantumque de Dei gloria detrahit. Quamobrem danda nobis opera eat, ut quum Dei laudes praedicamus, et hominum mentionem aliquam facimus, ne sic eon evehamus, ut de Dei gloria tantum minuamus quantum illis tribuimus : sed Doe semper debitum honorem reddamus, et hominum mentionem obiter et veluti per transennam faciamus.
Porro quiddam humani passae hoc loco videntur mulierea, quae dicebant: Percussit Saul mille, et David decem mildia. Nam ita praedieantur utriusque virtutes, et quasi insignia et stemmata ipsorum eriguntur. Quanquam haee verba dupliciter exponuntur. Nam alii existimant Saulem hostes profligasse, quasi mille homines interfecisset: ant ipse cum suis militibus mille homines eecidisset, David autem solus decem mille trucidasset. Sensus autem simplicissimus mibi videtur iste: Saulem nimirum interfecisse sua millia, Davidem vero sua decem millia: sed haec non aunt tanti momenti ut in illis sit immorandum diutius, praesertim itaque expendamus istarum mulierum cantiones, quibus Davidis laudes maxims decantabantur. Atqui David antea vilis et abiectus opilio fuerat, quare illae quae ipsi tribuebantur laudes ease immensae videbantur. Et quis ferat tyronem adhuc,

qui vix unquam gladium gestaverat, non modo cum
rege comparari, sed eidem praeferri? ut regi sua
millia, Davidi vero sua decem millia tribuant?
Novum et insolens istud Brat, ut		non immerito
Saul indignatus videri possit. Atqui nullo modo
eacusandus eat Saul: etsi enim natura in animis
hominum vehemens illa passio locum occupavit,
sacra tamen scriptura malitiae, ingratitudinis et
contumaciae reum Saulem facit: et deinceps vide
bimus quousque odium illud ipsum impulerit prae
cipitemque dederit. Lieet igitur novum et insolens
erat Davidem privatum hominem vilis et abiectae
conditionis regi praeferri, Saulem tamen oportuit
hie sese continere et coram Deo deiicere, agnos
eentem se rieque posse, neque debere		Deo resisters,
cuius ad ipsum mandata Samuel de		reiectione de
tulerat. Reum et convictum alicuius facinoris
oportot coram sue iudice, qui mortis sententiam
tulit, deiici, indicts autoritatem agnoscentem ad
sententiam adversus ipsum ferendam. Deus vero
iam per Samuelem deeretum de ipsius reieetione
pronunciarat: et aunt Dei consilia et iudicia irre
vocabila quae adversus res creatas decernit, quod
summus index sit et iustissimus. Quid ergo Sauli
supererat nisi ut sese coram divina maiestate deii
ceret, eamque suppler adoraret? et		quandoquidem
antea contumaciter sese adversus Deum gesserat,
poenam etiam a Deo deeretam humiliter subiret?
Verum ille nihil minus quam istud facit, quare
inexcusabilis eat ipsius rebellio adversus Deum,
et in Davidem ingratitude. Nam etsi David
abiectae conditionis erat, nonne tamen ipse Saul et
universus cum illo populus devincti		tenebantur .illi
quem Deus ipsis servandis elegerat?		Sane victoria
Dei solius debebatur gratuitae liberalitati : sed sum
cuius utitur opera et ministerio non vult re%ici et
contemni, seu odio haberi. Quare videntur illi
fanatici homines magime culpandi,		qui se pudore
j ‑ quodam apud homines retineri simulant, ut si quis
pro accepto benefieio gratias agat, ad perfectionem
angelicam ostentandam, excipiant, se		nullo unquam
beneficio iuvisse sum qui gratias agat, Deum omnia
solum effecisse: et tamen mera hypoerisi laborent,
gloriam apud homines maaime venantes. Sane
agnoscendum a Deo manare omnia,		et non inutiles
ad ullum bonum opus, nisi ipsemet ad illud eacitet
et impellat: quamobrem Deus semper a nobis eat
invocandus, et eidem agendae gratiae: sed interim
non reiicierida instrumenta quibus ad		nostrum com
modum et utilitatem utitur. Quamobrem Saulem,
oportebat agnoscere, quantum Davidi, sue et populi
nomine, deberet. Nam unde, quaeso, salus ipai
totique pop‑111o emanavit nisi a Dei gratia, qui
praeter omnium spew et exspectationem sese
ultro ipsis obtulit, et admirandas suas virtutes in
Davidis persona facere conspicum voluit? Quanta
	17'°

263	HOMILIA LXYI.	264

igitur ingratitude fuit non agnoscere benefactum Davidis? quanta malitia tam atroci odio Davidem prosequi et pro bono malum rependere? Cur non cogitabat opus divinum ease? Davidem sibi nihil proprium vendicare? Dee duce factum illud esse? Cur non in memoriam revocabat Dei decretum, de sua exauctoratione et reiectione a regia dignitate, et eidem sere submittebat? Quare Saul non Davidem, sad Deum ipsum inseetabatur, et ipsi Dee viventi bellum indicebat: et tanquam furiosus et freneticus ipsum coelum petere volebat. Haec itaque manifests Saulis vitia. Hine discamus in primis cavere summopere, ne aliis virtutes quas a Dee acceperunt invideamus: siquidem alienarum virtutum invidi non in homines tantum, sad in ipsum Deum viventem peccant et sunt contumeliosi: et si divinam maiestatem adversariam babent, quales ipsorum vires adversus eam futurae sunt? Conspicuum igitur est, odia, et invidiam, et livorem alienae virtutis esse adversus Deum immicitiam: ac proindo qui proximo dons invidet, non adversus mortalem, sad adversus Deum ipsum pugnare, et tandem detrimentum ac summam confusionem in se ipsum accersere. Quin imo Saul ipse sese ore proprio condemnat, quum sit, quid ei superest nisi solum regnum? Nam non dubium eat quin venerit ipsi in mentem Samuelis illa comminatio, cui pro viribus resistere nititur. Sed quid miser promovet, nisi quod adversus stimulos ealcitrat? Inde apparet homines suis passionibus implicitos, omnem sensum rationis amittere, et tanquam feras belluas in obvium quemque temere ferri : ac si Deum ipsum offendant, etiam adversus ipsum pugnare, suumque exitium sibimet ipsis adferre. Quo sumus igitur in hoc vitium procliviores, eo maior adhibenda nobis eat cautio, ut nostris affectibus moderemur, no temere adversus Deum ipsum insurgamus et feramur: sad sponte et placide eolla ipsi subiiciamus, et, quam poenam nobis imponere placuerit patienter feramus. Et de istis hactenus. Saul nihilominus Davidem spud se retinuit. Quid its vero? Nam eius aspectum vix ferre poterat, et ut deinceps videbimus, eius praesentiam tam aegre tulit, ut alio amandarit, et alibi mandata ipsi dederit, no amplius oculis ipsius obversaretur. lam itaque retinuit ipsum apud se, invitus et cum amicitiae simulatione. Inde apparet homines odia sua et inimicitias plerumque tegere amicitiae pallio, et aliquem odisse in pectore, quem tamen, no malitiam suam et virus prodant, secum retinere et habere velint, multisque beneficiis demereri videantur, sad ut incautum si possint opprimant. Sane primariae dignitatis viros, puta rages, principes et istiusmodi viros magnos videmus, si quod ingens beneficium acceperint ‑a subditorum aliquo, pudore quodam affici quod ipsis eo nomine devincti sint : ac proinde optare a sue conspectu

remotos, et illorum nomen a vivis sublatum. Talis eat pro acceptis beneficiis gratia, et compensatio. Profecto si Saul candide et sincere cum Davide egisset, cum intro apud se receptum fovisset, et ad honores promovisset, re ipsa expertus, et universus cum ipso populus, quot quantisque virtutibus a Deo esset exornatus. Sed nihilominus, etsi contra ins et aequum immicitias pectore fovebat, et non cum homine mortali, sad cum Deo ipso bellum suscipiebat, vel invitum oportuit apud se Davidem retinere ut eius furor et odium augeretur, et contra Davidi prosperum rerum successum dari, et gratiam et autoritatem ei, vel ipso Saule ministro, parari. Nam quot illi mandata dedit in tota regione, tot media fuerunt quibus illi gratia et autoritas apud populum parata fuit: quod etiam nominatim dicitur. Hine apparet principes saepe vel invites promovere sues subditos in aliquam dignitatem, non amore quo illis bene velint, quoniam non sunt liberi, sad vitiorum suorum servi. Praeterea observandum sua opinione Saulem excidisse. Nam quum Davidem spud se retinuit, non modo viam praeelusit omnibus suis pravis adversus ipsum consihis, sad etiam occasionem populo praebuit, quod metuebat, efficiendi. Nam populus iude poterat occasionem arripere regia dignitate ipsum spoliandi, et ludibrio habendi, quod malo spiritu vexari, et ignominiose vitam agere videret. Nosne, poterant dicere, regi insane et furioso servituros? Istis et similibus rationibus adduci poterat populus ad Saulem exauctorandum, et in ultimum exitium deturbandum. Multi poterant ex plebe rebus novis studere, et pulse Saule Davidem illi substituere, qui spud populum suis virtutibus et egregie factis gratiam et autoritatem acquirebat. Saul autem illum apud se retinet, ut tanquam mancipio utatur, et eius virtutem quodammodo sepeliat: sad opinione fallitur. Nam Dei decretum irrevocabile suum effectum produeat necesse eat. Quamobrem animis nostris altius infigamus eam sententiam, quae in saeris saepe occurrit: Nulla humana consilia, neque ullos conatus posse Doe resistere: id est, posse impedire quae apud se decrevit. Si Sauli Dei sententia non fuisset abrogata regia dignitas, et si non accepisset a Samuele propbeta decreti divini declarationem, poterat humans quadam prudentia Davidem fovere, et ad aliquos honores promovere, quo facto sibi gratiam apud populum conciliasset, ut qui gratum animum ei exhiberet, cuius auxilio victoria parta fuerat. Sed quum apud se manere iubet, sic ut ne prodire quidem sine mandato possit, et tanquam captivum retinet, etsi suum consilium non prodit, satin tamen apparet ea mente ipsum facere, ut Davidem arceat a regia dignitate, De sibi succedat, et illam Ionathano filio sue praeripiat. Yerumenimvero frustra laborat; quod metuit eveniat oportet : nee ipse Saul

265

IN I. LIB. SAMUHHL. GAP. gV111.

eat inseius. Quid ergo aliud eum facere velle digerimus, quam Dei deeretum:resoindere, etinvictam ipsius voluntateiri in mendacium vertere? Bed istis artibus sperabat se Deo etiam invito regnum retenturum. Et quid tandem luori fecit, nisi quod horrendam et stupendam mortem in se derivavit? Saulem itaque videmus istis suis dolis et malis artibus Deo semper restitisse : et pro viribus procurasse ut ad Ionathanum filium post se regni possessionem transmitteret. Bed frustra Deo resistitur. Patienter ferre debebat decretum Dei quod immutare non poterat, et quandoquidem officio non fuerat defunctus, et propter contumaciam suam de regno deiioi meritus fuerat, ad Doi misericordiam confugere et diviuae eastigatione cervices submittere debebat, veniamque deprecari: ut poenae mitigationem impetraret. Bed dum odium adversus Davidem fovet, et adversus ipsum invidia ringitur, bellumque suscipit, quid alind promovet quam quod malum suum auget? Et tamen tam altas radices egit in ipsius pectore adversus Davidem semel conceptum odium, ut nunquam exstingui potuerit, sad potius in dies exarserit. Hine illa simulatio, et hypocrisis, quod Davidem, quem oderat cane peius et angue, tamen apud se retineat ut favore ipsum conplecti videatur, et varia mandata magni momenti det, etsi nunquam rectis oculis enm inspexerit, a qua die laudes illas Davidis audivit a mulieribus praedicari. Neque enim eius commodis studuit, quem rectis oculis non vidit, etsi domi retinuit: sad potius eius exitium pro viribus quaesivit. Interim vero Dens sum cohibuit, munifieumque erga sum quem oderat ease vel invitum coogit. Quamobrem ex ista Saulis hypoerisi discamus sapere, et in memoriam revooemus dictum illud Ioannis in priore sua canonica, non odio habentes proximos, non posse fieri regni caelestis haeredes: quod et D. Paulus altera memorabili sententia confirmat: Eum qui fratrem odit ‑ease homicidam. Licet itaque proximum non afficiamus iniuria, neque minis torreamus tanquam iniurias illatas ulturi, tamen si pectore odium oecultemus et foveamus, iam coram Domino condemnati sumus, et‑ digna merces eat nostris factis exapeotanda. Discamus igitur eaemplo Saulis, qui, quod Davidem quidem honore afficere videretur, et favore eomplecti amareque se simu= laret, hominibusque fucum faceret, :odium tamen intus foveret, a Deo condemnatus ‑eat =cordium scrutatore : cui nulla res creata potest imponere, quandoquidem hominum corda in potentate habet, qua ipsa remotissima cordis penetralia rimatur, et non iudicat ex rerum externarum specie.
lam vero agite, etc.

HOMLLIA LXVIL

10. Post diem autem alter'am, invasit spiritus Dei malus Saul, et prophetabat in medio domus suae. David autem psallebat mane sua, sicut per singulos dies. Tenebatque Saul lanceam. 11. .Et misit eam, putans quod configere. posset David cum pariete : et declinavit David a facie eius secundo. 1.2, .Et timuit Saul a facie David, eo quod Dominus esset cum eo., et a se recessisset. 13. Amovit ergo cum ‑Saul a se, et fecit cum tribunum super mille viros : et egrediebatur et ingrediebatur in eonspectu populi. 14. In omnibus quoque viis suis David prudenter agebal, et Dominus erat cum eo. 15. Yidit itaque Saul q4od prudens esset nimis, et coepit cavere cum. 16. Omnis autem Israel et Iuda diligebat David: ipse autem egrediebatur et ingrediebatur ante eon:

Consideranda nobis occurrit admiranda viarum Domini ratio, et quibus modis sua consilia perficiat et ad suum exitum perducat: quam ob causam Davidem voluit apud Saulem manere, licit non ea asset mans et voluntas Saulis. Bed its solet Deus hominibus praeter ipsorum , consilia ~ et eogitationes uti. Interim videri poterat David longe remotior quam propinquior huic fini, quandoquidem a Saule Veluti captious aut mancipium quoddam habebatur
nam sibs videbatur Saul Dei gratiam ' posse :quodammodo vincire si domi Davidem retineret, et omnia ipsius facta diligenter exploraret. Bed opinions sua excidit, ut solet Deus improborum bominum consilia frangere et in coutrarium oommntare. Verumtamen hominum iudicio David videbatur a dignitate regia remotissimus, contra apem illi factam a Samuele. Deinceps sequitur, spiritum Doi malum invasisse Saulem: ex quo apparet non continue fuisse affiictum Saulem, sad per intervnlla, Deo aliquid de iusta sua vindicta remittente et aliquam quietem Sauli coneedente. Sic videmus improbos subinde quibusdam conscientiae morsibus eaoitari: et Dei praesentiam horrere, et metu attonitos. obatupeseere : deinde Deo aliquid remittente et quietem aliquam concedente, ad ingenium redire, ,et sibi impu.nitatem pollicentes magis ac magis indurari : sibique persuadere nullum amplius in eoelis Deum cuius manu et virtute non urgentur. Its Saul quum malo Dei spiritu agitaretur.. Hic xutem in memoriam revocanda quae antea commemoravimus, nempe hunc spiritum malum vocari _Dei .spiritum‑ quandoquidem Deus ip$is ,diabolis uti solet ministris suorum iudiciorum.. Quod .nisi gobis persuasum esaet, qualis nostra, quaeso, foret ,conditio? Nam si diaboli, ;qui .aunt insto rogientium ,leonum praedae simper inhiantaum, pro arbitrkp :ianpetum in non facerent, oertum eat non ;l~i$ _vsistendo Jouge 4mpares,,canditaouemque noatram dQnge

267	HODIILIA LXVII.	268

fore miserrimam. Quare quotiescunque diaboli potestatem aliquam in nos obtinent, sciamus Deo habenas laxante et permittente fieri: Dam alioqui singulis momentis in desperationem incideremus. At vero quidquid 1111 sine Doi permissu moliantur, irritum esse certum est. Illi quidem sane perpotua quadam rabie aestuantes nostrum exitium quaerunt: sed Doi potente manu coercentur, De quod volunt, possint. At si laxarit ipsis Deus habenas, agnoscarnus Deo volente nos per ipsorum castigare Diinisterium contingere. Neque vero potest qnisquam dicere neque iudicare id quod a Deo proficiscitur malum esse, quatenus ab ipso procedit. Nam afflictio ills Saulis per malum spiritum fait iusta Dei punitio. Denuo itaque videmus immissum malum spiritum, ad Sauletu affligendum, qui vocatur malus spiritus Domini. Nae hominum iudicio males: scripture onim se ad captum nostrntn accommodat, et de bono vel malo loquens, ex nostrae infirmitatis sensu et quantum intelligentia possumus assequi, loquitur. Malum enim dieimus quidqnid nobis molestum est, et naturae nostrae repugnans. Aestum et frigus metuimus, famem et sitim, et mortem ipsam tanquam infensi=simum et ultimum hostem horremus. Et its loquitur etiam scriptura: Deus enim its nobiscum balbutit, veluti nutrix quaedam cum infantibus. Qnare cum hit dicitur spiritus males Saulem afflixisse, cavendum summopere ne ipsi Deo culpam ullam ascribamus, neque adversus ipsum obloquamur quasi malum immitteret. Nam si Dei iudicium in Saulem intueamur, aoquum et iustum illum esse iudicem inveniemus, ob eas causas quas antea pluribus exposuimus. Atqui quum Saul vexaretur denuo, dicitur malus spiritus Domini fuisse a quo vexatus sit. Sane hominum respectu et ex illorum sensu et apprehensione mains. I‑Zinc igitur discamus quam misera sit hominum a Deo derelictorum conditio. Nisi enim ipsius spiritu regamur, a diabolo nos oportet possideri, fierique ipsius mancipia: non tamen nisi quantum ipsi Deus permittit et habenas laxat. Neque enim diabolus rabiem suarn in omnes aequaliter exercet: veruintamen nisi Dei praesidio teo;amur et ab ipso regamur, certum eat ipsum diabolum in nos iutraturum et tyrannide vexaturum: ac, licet non atatim percipiatur eius tyrannis, tandem tamen regnaturum. I3anc ob causam etiam princeps tnundi dicitur: et nos Deus noster Iesus Chrisrus docet, ipsurn quamdin furor eius non cohib.,tur, triumphos facere, boruines opprimendo. Quod conspicuum eat hoc Santis exemplo, quod quidem singulare a liquid prae caoteris habet: sed tamen ex quo genera,le istnd principium necessario colligendum, nos a Satana, nisi furorem eius Deus cohiberet, perpetuo et sine fine vexatum iii. Ruamobrem singulari Doi beneficio erga DOS fieri agnos

I	camas, si ratione et intelligentia fruimur, mentemque retinemus, eiusque praesidio et custodiae acceptum feramus beneficium, et ei debitas gratias
j		agamus.
(zluod vero sequitur: Saulem a malo spiritu vexatum, prophetasse in medio dorraus suae, non sic intelligenrlum, quasi Deus eum suo nomine loqui voluerit, neque quasi prophetiae donum accepisset, quale Samuel et reliqui a Doe missi prophetae. Yox enim ills prophetae in sacris diverse accipitur: quemadmodum dicitur seduetores in nomine Baal et
~	omnium aliorum idolorum prophetasse. Et menzinisse debemus quod.monet Paulus apostolus, ma.gnam ease inter homines donorum et virtutum diversitatem, quae tamen omnia proficiscuntur ab uno et eodem fonte et scaturigine, nempe unico Dei sancto spiritu, a quo omnia bona manant. Yerutntamen quoniam seductores et impostores qui falso Dei nomen praetexuerunt hunt prophetarum titulum usurparunt, sacra etiam scripture sese ad communem hominum sensum accommodat. Idcirco Saul
i	prophetasse dicitur, non tamen ut David prophetavit, non ut Samuel, non denique ut alias ipsemet Saul quum in regem electus esset, ut antes vidi‑
~		mus : sed enthusiasmo quodam coneitatus, et furore
'percitus fait et extra se positus, et fanaticas reve
l		la.tiones habuit et protulit. Itaque minime dubium
	eat quin haec vox contraria 1111 sit de qua diximus
	antes. f~,luum enim designates a Deo rex esset
	Israelitarum, Deus ut autoritatem 1111 conciliaret, et
	electionis ipsius cerium et indubitatum spud omnes
	exstaret testimonium voluit ipsum prophetare. Dono
	itaque illo prophetiae Saul ma.gnopere eat, honoratus,
	Deusque a.rztoritatem 1111 maximam ea ratione ccn
	ciliavit, homini pries rustico vilis et abiectae con‑
~	ditionia, quae in contemptum spud multos ipsum adducere potuisset. Ruare tit dignitas regia 1111 confirmetur, et divinitus electum indubitato signo siuguli cognoscant, eum velut in praesentia Dei sisti oportuit, et coram ipso prophetare. lam vero exauctoratus a Domino, qui regnare ipsum diutius non vult, per intervalla quiotem aliqnam percipit, sed its tamen tit ratum Dei decretum maneat, oportere in ignominia et dedecore ipsum vivere, suosque posterns regni successione privari. Tanta itaque mutatio facts eat Saulis, ut qui pries erat instar angeli, nunc in reprobum sensum coniectus sit, et abominationi sit. omnibus, et horrorem intuentibus tam triste spectaculum et exemplum divinorum iudiciorum adferat. En de qua prophetia hit agatur. Discamus itaque non oportere nos ease contentos aliquo titulo et signo servorum Dei, sed ease revers tales quales habcri volumes et agnosci Doi servi et fiiii. Sane Caiaphas semel prophetavit, ueque tamen ipsum proptorea prophetanz dixerimus:

‑ . qua in re seam stultitiam produnt papistici doctores,

269	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. gVIII.	270

quum diount Caiapham quod esset pontifex habuisse donum prophetiae: ac proinde idem esse de papa iudicium quod sit ecclesiae caput. Sod in primis ostendant quo fundamento nitantur quum idolo illi, cui nullus honor debetur, attribuunt dignitatem illam capitis ecolesiae. Quam ridiculum argumentum illud, quo Caiapham propbetasse volunt, ut papam in eodem gradu eollocent. Nae loquutus eat ut pica et psittacus garriunt, ut eat in communi proverbio, et quidem omnino contra mentem suam, quum dixit expedire ut unus homo pro toto populo moreretur. Sane non agnovit Christum pro Dei filio: neque etiam percepit quale commodum et utilitas ex ipsius morte et passione ad universum genus humanum perveniret, in hoc unicum intentus ut quoquo modo Christus a medic tolleretur. Nihilominus tamen boo illi Deus extorsit, ut ostenderet mortem filii sui generi humano salutem et vitam allaturam. Verumenimvero Caiapham neque ut doctorem, neque ut magistrum in ecclesia admittemus, et nulla eius eat autoritas, neque eorum qui se illo tuentur, quandoquidem eorum quae protulit nullam intelligentiam habuit, immo contraria illis prorsus et repugnans eius intentio fuit. Quamobrem quum Saulem audimus prophetasse, ne cogitemus reliqua fuisse quaedam adhuc in ipso vestigia donorum quae prius in ipsum Deus contulerat: sed agnoscamus potius inchoatam in illo gratiam_, fuisse prorsus deformatam, et in contrarium prorsus usum conversam: Saulemque maledictioni divinae factum obnoxium, non. tantum quod ergs Deum ingratus fuisset pro tot aoceptis ab ipso beneficiis: Bed quod ei invideret quem Deus populi sui ductorem designarat, et unctum suum fecerat, id eat eum qui figura erat Domini nostri Iesu Christi: adeo quidem ut insano furore sit percitus. Et de istis hactenus.
Sequitur Saulem furibundum et insanum voluisse Davidem hasty quam mane tenebat transfigere, sed Davidem bis declinasse. Tum Saulem metuisse sibs a facie Davidis, quod Dei spiritus ab ipso recessisset, et animadverteret Davidem a Deo regi et ipsius praesidio vallari, Be vero miserum et reiectitium esse a Domino. Hine in primis observandum quam miraculosis et admirandis modis Deus suos tueatur: et iam antes docaimus Deum nonnunquam per quasdam ambages et vias obliquas quibus retroire potius quam promovere suum opus videatur operari; quo virtus ipsius tanto sit illustrior. Nam si bominum more operaretur, naturae illud tribueremus, neque in eius bonitate apem poneremus, auxilium in rebus angustis ab ea sperantes, quod fortuito evenire nobis persuaderemus. At quum Deus contra hominum spem et exapeetationem, quo remotior videtur eo magis suum opus perficit et decretum ad finem perducit admirandis modis, de quibus nunquam cogitassent, tum sane vel invitoo fateri

necesse eat, manum Domini rem illam perfecisse. En cur Deus saepe mediis utatur apud homines contemptis, ut gloria sua fiat conspectior. Davidis exemplo eonfirmatur haec doctrina, quem a Samuele videmus unetum fuisse, non tantum ut rex esset in hoc mundo: Bed etiam ut esset figura et imago Domini nostri Iesu Christi. A septis igitur ovium deduxit eum Dominus in Saulis aulam. Sed in ea quomodo exceptus eat? Saul insidiis mortem illius quaesivit, et persequendi ipsum finem nullum fecit. Et hoc ipso loco videmus ilium his in mortis venisse periculum : Saule hastam in ilium vibrante cuius ictum non evasurum ilium sperabat. Quid ergo Saulem impedit, nisi Deus qui ictum a Davide avertit, quemadmodum saepe contra ictus in nostram salutem dirigit? Memoria repetamus quod ante audivimus: David lapidem funda iaculatus eat, qui Goliathi frontem recta petiit. Erat autem ille gigas miles cataphractus, reliqua corporis membra tecta habens excepts fronte. Quare David multos lapides iaeulaturus videbatur antequam nudum illam eorporis partem attingeret, nam si millies armaturam attigisset, inanes ictus fuissent, quod armis Buis teetus tanquam forti propugnaculo tutus videretur. Davidis itaque manus arcana Doi virtute regitur, ut solo ictu superbus et immanis ille gigas prosternatur. Sic contra licet Davidi Saul sit proximus, et habeat in potestate, ut nemo prohibeat. quin hastam in ipsum iaculetur, non tamen ferire, quem petebat, potuit. Conspicimus igitur quomodo ex parte Deus Saulis manum avertit, ab alters. Davidis brachium direxit. Ex istis discimus, nos licet multis undique periculis, Deo permittente, cingamur et obBideamur, ut de nobiB actum ease iam videatur, tamen ex illis nos eruendi rationem Deum facile inventurum. Nam habet in potestate non solum mortis exitus: Bed potest ex mortis faucibus, quum volet eruere: et faeiet etiam quotiescunque fiduciam omnem nostram in ipso collocabimus: quemadmodum docet Paulus in 2. ad Cor. c. 1. Itaque quum hoc loco Saulem audimus iaculatum fuisse totis viribus hastam in Davidem ut eum transfoderet, quem tamen non attigit, agnoscamus irritum ictum quod DavidiB vita in umbra Domini tegeretur, qui Buos eripere novit ex omnibus periculis, et nunquam in rebus incertis deserit. Quare promissione illa nitamur, Deum nos tanquam oculi sui pupillam caros habere, et occultaturum in propugnaculo suo, sic ut nee homines improbi, qui turbaB dare et nocere possent, nee ulla quantacunque via ipsorum, nee consilia quibuB obrui poteramus, ad nos usque perveniant, quum Deus fuerit nobis clypeus et propugnaculum. Quare in ipsius bonitate speremus, licet mille periculis obsessi : et quum ne passum quidem promovere poterimus quin veniamus in hostium laqueos, sciamus tamen

2'71.	HOMILIA LXV1I.	272

Deo protectoro nos salvos fore, modo in angustiis istis ad ipsum confugiamus, at nos ei totos permittamus, Davidis exemplum imitati, qui Psalmo 31. in summo constitutus diserimine, ait: Domine spiritum meum in manes teas commendo. Nae, quum ex imo pectore tales preces fudit, videbatur iam in sepulcro pedem alterum habere, quare ad Daum ardentibus votis mori paratus confugit. Equidem arinosco nos live prospera, sive adversa utamur valetudine, sive secundis, sive adversis rebus, oportere ad Daum precibus confugere, quemadmodum DOS exemplo suo Dominus ipse noster lesus Christus docuit. Sed tamen quum hostium suorum furorem David conspiceret, at videretur in ipsorum potestate iam futures, turn maxima vitam seam in Dei manum coniecit, persuasus Deum posse ipsum ab omnibus illis periculis at diris hostium comminationibus servare, at in libertatem asserere. Nam, inquit: to Domine me redemisti. Memoria repetebat Dei praesens auxilium, quo ictum hastae Saulis ab ipso averterat: at agnoscebat nullam esse tantam hominum vim qua possit ex periculis ingentibus erui, nisi solaam Dei manum at potentiam. Itaque promissionibus eius nititur: at licet se miserum peceatorem sentiat multis peccatorum sordibus inquinatnm, nihilominus in Dei bonitate sperat, at fructum misericordiae et gratiae ipsius exspectat. Idcirco etiam ilium Daum veracem vocat, q. d.: Tu Domine opus tuum coepisti, quamobrem at ad finem usque perduces: quandoquidem fidelis as: neque me pasces inani spa, sad benefacicndo mihi perges, at tea potius in me dona multiplicabis, quam meum exitium quaeras. Ideo confido vitam meam in manu tea positam tutam fore. Et hue pertinet etiam illud quod alio quodam Psalmo dicit, Doi misericordias esse meliores super omni vita. Vix enim sibi homines possunt consulere, vitaeque tutandae rationes invenire: qua& si forte invenisse sibi persuadeant, securiores facti indurantur, at spa inani pascuntur. David autem agnoscit rationes omnes, at omnia consilia at media bumana quibus sese tueri homines student, nihili esse facienda prae Doi manu quum pro Buis liberis nos habere dignabitur. Caeterum at istud observandum est contra, non esse nobis despondendum animum quum a Deo derelicti videbimur, ipsum etiam Davidis exemplum intuentes: quare si undique DOS obsideri ab hostibus Deus permiserit, at improbis hominibus ad nos cruciandos aliquam potestatem fecerit, ne propterea inquam terreamur, at animum ad ipsutn in angustiis eonfu‑‑icndi abiiciatnus, sad potius eo ardentioribus votis ipsius misericordiam solliciternus. Neque vero tanWm singuli sibi hanc doctrinam debent applicare, sad etiam ad generalem ecclusiao statum est transferenda. Quamobrem si is ecclesiae status videbitur, ut ipsius immineat desolatio, et quae pulchre

instituta fuerant ruinam minentur, ut Bola, tantum appareat confusia, ne pro:pterea turbemur, sad ad Dei auxilium confugiamus. Davidem enim hie videmus ad tempus veluti in ipso mortis articulo at longe a spa remotum, ut animum despondere posset, nisi Deus miraeulose providisset. Quare si evange1ii cursum impediri, si eeclesiam comminationibus terreri, si denique mundum susque deque ferri viderimus, nihilominus eperemus Daum omma improborum consilia adversus ecclesiam suam infracturum, at nubibus irrita donaturum : immo quaeeunque adversus fideles maehinati fuerint in ipsorum capita derivaturum, at summa confusione at dedecore affecturum.
Transeamus ad sequentia ills : Et tvmuit Saul a facie David, eo quod Dominus esset cum eo, et a se. recessisset. Metus quidem iste prima facie laudabilis videri posset. Timor enim Domim, ut seriptura loquitur, initium est omnis scientiae at sapientiae: at ubieunque Deus suam virtutem declarat, cum timore at reverentia nos ilium decet revereri. Quamobrem videri posset hie Saulis timor, quo a facie Davidis timuisse dicitur, non osse illi vitio vertendus. Cur non enim gratiam Dei quae in Davide tanquam radii gloriae ipsius splendebant honoraret? Deus enim satis ostendebat se velle in Davide honorari: quare Saul etiam ilium timere debet. Singulos enim oportet coram illa maiestate suprema tremere, at ante ipsius facietn silere, ut ait propheta. Verum iste Saulis timor Davidis faeiem fugientis non in alium finem spectavit: quam ut Dei praesentiam fugeret : qui sane vitiosus est timor. Nam, ut dixi, timere Daum debemus, at quaecunque suae gloriae signa dat, quibus vel confirmemur vel deiiciamur, et. ad vivum usque lancinemur, ea demissis cervicibus, at velut in nihilum redacti coram maiestate ipsius venerari, sic ut nos in ipsius obsequium ultro conponere diseamus, iugumque ipsius placide admittere, at nos ipsi regendos sine repugnantia at contradictione permittere. Nae si Daum hac ratione timuerimus, certum est nos ad ipsum posse confidenter accedere. Quapropter confirmari nos in ipsius amore, at fiduciam bonitatis ipsius in nobis auger oportet, admonitos dicto illo prophetae in Psalmis, Deum, inquit, timemus, et tamen in ipsius templum ingredimur quum suae virtutis signa quaedana edidit. David sane Deum precatus est, non teniere neque nimis confidenter, sad cum modestia at timore maiestatis ipsius: neque enim ad Dei maiestatem cum temeraria audacia mortalibus est accedendum. Timendum itaque Deum dicit David, sad addit, nihilominus tamen in ipsius templum veniendum. Quid ita vero? Nempe ipsum bonitate plenum noverat ipsa experientia, quae faciebat animum propius:ad ipsum aceedendi, precibusque sollicitandi. En qua‑

273	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XYIII.	274

modo fideles Deum timeaut, nee tamen eius prae
sentiam horreant, aut tanquam. agrestes ferae refu
giant, sed contra sese Deo ipsi offerant, eiusdemque
misericordiam implorent, non dubitantes quin etiam
exaudiantur. Contra vero Saul Davidis faciem
horruit, quod in ea tanquam in speculo Deum con
templaretur : qua de causa Davidem a se qua longe
potuit ablegavit. Atque iste eat improborum homi
num	timor de Deo : cuius praesentiam horrent, et
quam procul possunt fugiunt, exoptantes si fieri
posset ut montes caderent in sua capita, quibus te
gerentur, ne Dei manum experiri cogerentur. Me
tus autem ille oritur potius ex malitia et rebellione
quam reverentia, quod improbi Deo subiici nolnnt,
ctsi	tamen oportere vel invitos cognoscunt, et huic
cognitioni pro viribus resistunt. Hine fit ut virus
suum despument, et sese ipsos turbent et excru
cient, et inatar fluctuum sese coorta in mari tem
pestate collidentium praecipites ferantur. Stare
loco	nequeunt, et hinc inde agitati nusquam possunt
quiescere. Yerum quoniam haec videntur obacuriora,
sigillatim adhuc expendenda sunt. Quare obser
vemus Deum, licet natura sua tam bonus, tam hu
manus, tam misericors sit, ut ad ipsum tanquam
summum bonum bomines quoties sese offert rapian
tur,	non semper tamen omnibus sese tam clementem,
tan	bonum et misericordem exhibere: sed prout
bomines aunt dispositi, its Deum etiam ab ipsis
concipi. Exempli gratia, si quis suorum peecatorum
sensu affectus ills, detestetur, et vitia sua condem
net:	et deinde miseram se et fragilem creaturam
agnoscat, tum maxime sentit quae ipsum urgeat ad
Deum veniendi necessitas. Itaque Deo suppleg
factus peccatorum veniam deprecabitur: et ora.bit
ut misereatur ipsius et peccata tegat quibus obrui
tur.	Sic miseri peccatores, vera ducti poenitentia,
et suae imbecillitatis conscii Deum audent accedere,
quod	ipsum esse summum suum bonum agnoscant,
et unicum gaudium ac salutem certain Deum re
quirere. Qlui sunt its dispositi et divinae bonitatis
gustum habent, fiunt etiam illius re ipsa perci
piendae capaces. Contra si quis superbus et arro
gans, virus suum despumet, et adversus Deum re
bel lionem meditetur : et ad Dei mentionem furore
concitetur, eiusque p.raesentia horreat, malitque
aliud	quidvis audire quam de Deo mentionem, sane
non	eat idoneus neque dispositus ad Dei misericor
diam	implorandam et re ipsa percipiendam. Idcirco
Ps. 18 Deus dicitur esse cum misericorde misericors,
et cum puro purus: id eat paeificis et modestis et
de se parum sentientibus Deum ultro se ipsum
offerre, manumque porrigere ut in ipsius sinum
coniicere se non reformident : contra vero superbis
et arrogantibus resistere, et tanquam antagonistam
adv ersus eos luetari, brachiumque suum sic eaer
cere	ut eos frangat et dissipet, quibus fractis, quie
	Calvini opera. Vol. XX%.

tem et tranquillitatem docilibus et humilibus corde faciat. Quamobrem quum Deo contumaciter resistere et reluctari homines audent, et destinata malitia et contumacia ecclesiae ipsius bellum indieere, necesse eat ut horrendis et stupendis modis virtutem et potentiam maiestatis ipsius sentiant : et eius conspectum sine horrore sustinere nequeant, quandoquidem Deum sua rebellione ad istam severitatem cogunt, quem terribilem iudicem experiri facit ipsorum furor et obstinatio. Sane prima fronte videretur istud durum et intolerabile, Deum tanta severitate agere cum its qui temere et arroganter adversus ipsius maiestatem insurgunt, et veluti refractarii fraenum arrodunt. Sed quum hominum culpa id fieri eognoscimus, Deum potius glorificemus et iusta ipsius iudicia laudemus, quam obloquamur. Et hie observanda insignia illa apud Oseam prophetam sentdntia sub finem: Quis sapiens, et intelliget ista? intelligens et sciet haec? Quia rectae vise Domini, et iusti ambulabunt in eis : praevaricatores vero corruent in eis. Quibus verbis propheta docet oportere nos quae Deus iudieia in impios exercet in nostrum usum convertere, et Deum semper et in otfnibus suis iudiciis esse bonum, iustum et sapientem agnoscerere: Nihil in omnibus ipsius operibus requiri, tanquam mancum et imperfectum : sed omnia ease perfectissima. hluoniam autem ab omnibus ills non percipiuntur, idcirco sit prophets
Quis prudens? quis sapiens? et haec intelliget? Et utitur interrogatione propheta, quae vehementior est in affectibus movendis, ut homines magis ad operum Dei apprebensionem excitentur. Caeterum minime mirum videri debet si adversus Dei opera multi semper obloquuntur: alii quidem dentibus adversus ipsum stridentes, alii virus suum et blasphemas voces evomentes, ut Deus qualis eat ab ipsis agnosci non possit. Sed unde istud, oro, manat nisi ex eo quod homines intelligentia et sapientia destituuntur? ' At Deus stultam illam mortalium contumaciam Dee obloquentium, deque eius operibus detrahentium, miris modis contundit. Quam multos istiusmodi homines hoc saeculum producit, qui de Deo loqui non aliter audiuntur, quam canes divinam maiestatem allatrantes? Nos discamus contra de Deo et verbo ipsius sapienter loqui: et sacram scripturam tractantes caveamus ne quid irreverenter effutiamus, et ne illam in fabulas convertamus. Itaque prophetam audiamus hominum arrogantiam contundentem, quum sit homines quidem Deo obloquentes, sibi sapientes videri, sed insanos et amentes esse. Quare si quem prudentiae gustum habemus, Dei operantis vias esse semper recta.s cognoscamus, quod fideles semper agnituros certum eat in omnibus ipsius operibus, impios autem blasphematuros: quod experientia quotidiana docet. Nam ubi Deus res secundas immiserit, 18

275	HOMILIA LXVIL	276

gaudio exsultant, et miris modis efferuntur: sin adversis urserit et. gravioribus poenis exercuerit, calcitrare adversus stimulum non desinunt. Denique quocunque tandem modo Deus operetur, improbi semper ad' illa offendunt, neque rectam viam insistere norunt quae licet plana sit, tamen in salebras se coniiciunt, et furori laxas habenas permittunt. Sic solent improbi homines etiam in patenti via et non difficili offendere. Sin vero contra intelligentiam habuerimus, et affectus nostros composuerimus, quidquid Deus immiserit, sive adversum sive prosperum, in eo glorificando perseverabimus. Caeterum certum est omnes natura sua carere ratione et intelligentia: et eos maxime qui subtilissimi et acutissimi videbuntur, adeo quidem ut si de divinis operibus sit iudicandum longe aliis hominibus caeciores deprehendantur: quamobrem invocandus Deus ut nobis discretionis et intelligentiae spiritum largiatur, ut ipsius opera comprehendamus, et in nostram utilitatem convertamus. Saul itaque quum hie dicitur, timuisse a facie Davidis, similis videtur reo cuidam apparitores et ministros publicos metuenti, ut non tantum locum in quo feruntur sententiae, aut in quo damnati cruciantur horreat, sed ad occursum apparitoris pavore tremat et sibi nullum ex illis unquam fieri obvium cupiat. Eadem est omnium improborum bominum ratio, qui non solum incurrentem in oculos Dei maiestatem metuunt: sed ad quodvis signum gratiae Dei et spiritus ipsius obstupescunt et expaveseunt : cuius rei exemplum in Saule conspicuum est. Inde fit conspicuum profanos homines adversus Deum contendentes, nomenque ipsius pedibus conculcantes, eiusdemque virtutem, quantum in ipsis est abolentes Deum non nisi coactos metuere. Atqui Deus meritas poenas tandem illis rependet, et quam meriti sunt mercedem persolvet. Nam non solum ipse plenus maiestate tremendus ipsis apparebit, et in factis admirandus : sed efficiet ut eos ipsos qui nullius momenti videntur reformident, et abiectissimi quique coram hominibus, metuantur tamen ab its qui antea iugum omne videbantur excussuri. Sane Saul, si potuisset, aperte Deo reluctatus esset, et bellum etiam indixisset: et tanquam fera bellua Dei maiestatem contumeliose petiisset. Yerumtamen nihil tcntare aperte audet, sod tanquam catenis constrictus pectore virus concoquit. Non itaque recto quodam affectu Deum timet, sed metu quodani retinetur, et Davidem velit nolit metuere cogitur. At quaeso quis erat David? Vilis opilio a septis ovium in aulam Saulis adductus ut laborantem citliara recrearet, cuius dcinde armiger factus est. Ruare ergo Saul Davidem metuit? Nempe is Doi maiestatem quandam prae so ferebat. Hine observemus improbos quidem homines libenter si possent Dei memoriam abolituros, cuius gloriam

miris modis contemnunt et pro viribus lacerant: sod interea Deum tanto se ills terribiliorem praebere, ut ipsorum arrogantiam et contumaciam rideat: metumque illis eorum iniicere, qui nullius sunt coram bominibus momenti, et qui nocere nullo modo ipsis possunt. Hoc sane non est admirandum, quandoquidem scriptura dicit: Improbos nullo subsequente metuituros, et Dei contemptores sonitu folii volantis terrendos: et vel umbram pavorem ipsis allaturam. Nam quum summo illi imperio subiici bomines nequeunt, suam imbecillitatem prodant oportet, et arrogantiam illorum Deus rideat, ut in omnibus factis confusione suffundantur, incertique ac dubii perpetuo fluctuent. Quamobrem Deum timere discamus sincero animo, et pura mente colere. Metus enim ille verum bonorem maiestatis ipsius in nobis efficiet, et bonitatis ipsius effectum sentiemus, qua freti quidquid contrarium nobis fuerit facile contemnemas: et ubicunque operum ipsius vestigia quaedam apparebunt, ex its occasionem laetitiae capiemus. Scimus enim illa nobis fore salutaria, quandoquidem Deus pater noster est, et quidquid ab illo proficiscitur, in nostrum eommodum et utilitatem cedit. Sane improbi quum de divina potentia mentionem aliquam audiunt, sibique manu ipsius pereundum sentiunt, dentibus infrendere solent, neque unquam eo adduci possunt ut agnoscentes peccata veniam deprecentur. Contra quum fideles diabolorum conatus animadvertuDt, quibus oxitium ipsis minantur, et iam ipsorum laqueis constringi videntur, ardentioribus votis ad Deum confugiunt, et maiore cum fiducia in ipsius bonitate spem collocant. Nam, aiunt, Domine si to pro nobis, quis nocere poterit? Enim vero quum Deus sit omnipotens, quare bostium minas metueremus, et dubitaremus de victoria, quasi de nobis triumphare possent? Ruandoquidem enim corporum et animarum nostrarum Deus est eustos, certum est illum virtutem suam incomprehensibilem exserturum, quotiescunque nos tueri et protegere adversus illorum conatus volet. Ita fit igitur ut fideles praesentiae Doi signa nunquam metuant: sed ipsum potius requirant, freti cognitione illa se in Dei filiorum numerum fuisse receptos: et quidem quoniam ad ipsum non nostris viribus et iustitia fulti venimus, sed cum omni modestia et bumilitate sic abiecti, ut peccata nostra et imperfectiones cognoscentes, nos nobis ipsis displiceamus, et in ipso solo summum nostrum bonum quaeramus; siquidem natura sumus omnibus rebus vacui.
Et haetenus dictum esto de verbis illis: Saulem a facie Davidis timuisse, quoniam Deus erat cum illo: sequentia etiam expendamus: Et a Saule recesserat. Ex quibus ‑apparet quod ante attigimus, et observatione dignum est, Deum non dare nobis

'277	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XVIII.	278

signa suae maiestatis ut earn horreamus et refugiamus, sod illis potius nos ad se invitare : ac proinde homines Dei faciem fugientes malitiam et ingratitudinem erga Deum prodere. Sic dieitur Saul non tantum metuisse Dei praesentiam, sod etiam causa metus notatur, quod tanquam putridum membrum resectum esset a corpore, et a Dei gratis excidisset, et dedeeori et ignominiae omnium expositus esset. Quare danda nobis opera, et omne studium adhibendum, ut quum in nobis Deus habitaverit, ne nostra ingratitudine illum expellamus: sod alacri mente semper requiramus, quum maxime videmus ipsum ad nos accedere et fugientes vocare, ut dons quae ex mera ipsius liberalitate percepimus cpagis a,c magis in nobis augeat, donee ad suam perfectionem venerint. Istis igitur nos ad Deum oportet invitari, ut praesentiae ipsius gustum verum habeamus, et omnibus nostris sensibus eum quaeramus, studiumque adhibeamus ut in nobis per s. sui spiritus virtutem habitet. Contra si a Deo separati fuerimus, certum est fore ut praesentiae ipsius omnia signa metuamus of horreamus, eumque procul a nobis facessere cupiamus, et nobiscum nihil habere negotii. Santis exemplum igitur intueamur, ut ex eo discamus in Doi timore ambulare, et eius gratiam its demereri no unquam a nobis recedat. Nam et in Davide contemplari possumus idem quod bic in Saule, si voces in quas erumpit Ps. 51. diligenter attendamus : etsi Deus Davidem nunquam omnino deseruit neque abiecit ut Saulem. Nam speciale istud est Dei filiorum privilegium, ut quum videbuntur eo usque miscriae devenisse ut a Deo derelicti videantur: et praeterea improborum hominum risibus et sannis tanquam acutis iaculis petantur, quibus spem auxilii divini ex ipsorum animis delore conantur, nihilominus tamen precibus et orationibus Doi praesentiam requirant, ut nullum damnum ex improborum hominum contumeliis accipiant: Deo vicissim tempore opportuno ferente ipsis auxilium, et malum quod exitium minabatur in bonum convertente: qui licet ipsos propter peccatorum multitudinem detestari et abominari posset, tamen propter sacrosanctum nomen suum, super ipsos invocatum, clamores ipsorum benevolus exaudit, ut praetor omnium exspectationem suae misericordiae fructum percipiant. Absit autem a nobis ut Deo vindictae cupiditatem aliquam aut severitatem tribuamus, ut eunt bomines ad vindictam proclives: sod potius Doom sciamus quodammodo sese a nobis occultantem et recedentem, occasione ex nostris peccatis habere ‑severius nobiscum agendi. Hoc ipsum sane David fatetur, nam non abs re Deum invocat, his verbis: Renova in me spiritum tuum, Domine. Videbatur igitur David ad tempus a Doo reiectus, et primo intuitu nihil differre status ipsius a Saulis conditione, prae‑

sertim si tot acoumulata peooata peccatis et flagitia flagitiis consideres. Nam quale facinus, adulterium cum uxore fidelis servi conimissum? Quale, fidelem servum ut adulterata fruatur proditorie neci dare? Nonne merebantur ista flagitia ut David tanquam putridum membrum ex ecclesia pelleretur? Vet'utnenimvero Deus illum ad peccati agnitionem et eonfessionem ex mera gratis adduxit, quum profitetur ingenue se tanquam reprobum fuisse, et.quasi sepultum et exatinctum iii se spiritus Dei donuln. Hoc si Davidi tam insigni prophetae contigit, quantopere Deum debemus timere, et precari ut sua luce nos irradiet, ne unquam ab ipso deficiamus, sod perpetuis precibus sollicitemus, ut praesentiam ipsius requiramus, suaeque bonitatis nos faciat participes? Sane admirabilis est divina ills lux, quum dona sui spiritus nobis communicat, tit nos secundum ipsius voluntatem regi patiamur quotiescunque ad se invitat: et de nobis modeste sentiamus, nostrisque viribus nihil tribuamus gloriam apud homines venantes: sod honorem ipsi debitum reddamus, et ipsius gloriae amplificationem summo studio quaeramus. Et quaecunque ab ipso dona aoeepimus in proximorum utilitatem convertamus, vitaeque sanetimonia exemplo aliis simus: ne nostris peccatis veluti densis quibusdam apiuis bonum illud verbi divini semen suffocemus, Deique spiritum quantum in nobis erit, in nobis exstinguamus. Caeterum si nos negligentia nostra, incuria, ingratitudine, et oupiditatibus carnalibus contigerit istis rebus terrenis deliniri, et Dei dons in nobis sepeiiri, saltem poenitentia ducti cum Davide dicamus: Domine renova in me tuum spiritum, quem antea habui, et mourn cor sic humilia, ut me sponte tibi subiiciam. Nam homines diaboli mancipia flunt, quum Dei iugum exeutere et se ipsius imperio subducere volunt. Ergo quum audimus Deum sua dona nonnunquam nobis adimere, monemur, cavendum ne nostra negligentia reiiciamur, dandamque operam ut sollicite et anxie remedium in ipso Deo quaeramus adversus malum quod ultimum nobis alioquin exitium esset allaturum. Quamdiu itaque Deus benoficio tanto nos afficit ut ipso quasi mariu sua regat, omnibus viribus ipsum sequi nitamur; et quacunque duxerit sequamur, eumque suppliciter precomur ut sua manu regat, donee absoluto vitae nostrae curriculo perveniamus ad ipsum, eiusque gloriae participes in nomine Domini nostri Iesu Christi, fiamus.
lam vero agite, etc.

HOMILIA LXVIII.

17. Dixitque Saul ad David: Ecce filia mea maior Merob, ipsam lobo tibi uxorem : tantummodo 18*

279

HOMILIA

esto vir fords, et praeliare bells Domani. Saul autem reputai5at, dicens : Non sit manes men in cum, red sit super eu~ra maniss Philistinorzcm. 18. Ait autem David ad Said: Quis ego sum, nut aucce est vita men, nut cog)catio patris mei in Israel, ut dam gener regis ? 19. Factacm est autem tempos quacm deberet dare lllerob felia Saul Davidi, data est Hadriedi 1Vlolathitae uxor. 20. Dilexit autem Michol
lea Saul alters., David: et nunciatum est haul, et placuit ei. 21. Dixitque Saul, daho earn illi, ut fat ei in seandalacm, et sit super eum manes Philistinorum. Dixitque Saul ad David: In duabacs rebus gener mews cris Iaodie.

In hsc historic primum occurrit Saulis obstinatio in odio adversus Davidem, quern tamen amore complecti debebst, ad quern multis occasionibus incitabatur:red nihilominus tam altar egerat radices in ipsius pectore virus illud, ut odium semel adversus ipsum conceptum perpetuo foveret.. Ex opposito considcrandum erit diviniim opus in evertendia improborum consiliis et conat,ibus, qui omnes irriti fiunt: et licet nihil nisi fraudes et dolor moliantur, et sibi callidissimi et vaferrimi videantur, Deus lateen sic eludit ut omni ape excidant. In Davido contra tanquam in speculo Dei providentiam et bonitatem in leis protegendis, qui licet undiquemortis periculis cincti, et earn in ipsis sepulcri fsucibus constitute, perire tamers non posaunt: quip polies omnes a se comminationes propellant, otsi minus in sere tutandis provide. Davidia porro patientia et . mansuetudo nobis tanquam exemplar proponitur imitanda, ut malum benefaciendo vincere discamus, quod ipse nor Dominos noster Iesus Christiis admouet. Veniamua igitur ad ipsa contextusverba, quibus dicitur, rS'aulem timxcisse a facie Davidis, et cc se am.ovisse, praefecisseque co7zortibus guabusdam militum: Davidenaque contra tantam graham sibt aped omn.es conciliasse, Deumque talem ipai serum successum, tantamque in gerendis rebus prudentiam dedisse, ut Saulis in illum invidia et virus magic magisque apparuerit. Nam quae causa Saulem in odium et invidiam Davidis, nisi Bona Dei quibus David erat insignis, impulit? Quapropter eo maior est Saulis improbitas: earn si quis contumelies nut iniuriis affectus, era impellitur ad vindictam, else Deo iudice condemnatur, tam en.apud homines excusatur. fed si quis intuitus virum aliquem summer virtutibus eximium uratur, et illi dons divina invideat, sane pravam mentem et distortum ingenium et adversus Deum rebelle prodet: et instar horrendi et detestandi monatri inter homines habebitur. Plciscendi quidem iniurias, eaters est omnibus insit.s cupiditas, quanquam privates ultionibus abstinere Dei verbo iubemur, sed ex senses communes iudicio, provocati vim vi repellentes, fe‑

LXVIII.

cisse quod naturae conse.ntaneum eat omnium ore dicentur. Yerum si quis ei in quo nulls contumelia, nulls erit iniuria, red cola Dei gratis apparebit, qua in illius amorem pellici nor oportebat, furibunde invideat, et impetum facial, merito ipaia ethnicia edam fuerit abominandus. At Saul hoc morbo laboravit: nor contra discamus dons Dei ubicunquo apparebunt amaro et eomplecti. (luod vero David a.ula pulses, ne Saul amplius obiecto illo donorum Doi af6ceretur, prudenter se gessit, et tam prosperos rerum successes habuit, ut magus gratis et autoritate spud populum valeret, nor docet intueri Dei providentiam in evertendia improborum consiliis, et praeter ipsorutn opinionem in propria capita quae machinati fuerant derivandis. (qluamobrem affectus nostros discamus its componere in Dei obsequium, De adversus ipsum insurgamus. Nam etsi videamur initio feliciter omnia suacepisso, et ex animi sententia ventura omnia nobis persuadeamus, certum tamers eat Deum tandem nostros conatua et consilis risurum, et in nor ipsos et nostrum exitium conversurum. Tanto igitur maiore studio nostril affectibua moderari discamus: quibus si laxas habenas permiserimus, certum est nor adversus ipsum Deum insurrecturos, et adversarium habituros. Ecquis vero futures est exitus? Deone invite et reluctante rem conficiemus? Caeterum quern Davidem videmus tam prosperis usum succeasibus, favoreque et gratis multum spud omnes potuisse, sciamus, licet insurrexerint adversum nor potenkissimi et cruentissimi hos.tes, a quibus molts mala imminent, si Deum a nostril partibus st.antem habuerimus, non habere causam metuendi, siquidem omnes ipsorum conatus evertet momento, dabitque laetitiae materiam, ut cum Davide gloriari licest, nobis unicorn Doi praesidium satin ease adveraua hoatium myriadas, qui videbantur nor momento oppressuri, et ex quorum manibus non apparebat ullus evadendi modus, quos Deus repente potent dissipare. Hinc illud Pauli epiphonema: Sa Deus pro nobis goes contra nor? Quis poterit nocere? Sane diabolum cum sues satellitibus insidiari nobis certum est, quemadmodum ex hac ipsa historic discemus, red irrito conatu, Deo ipsius et satellitum disturbante et disaipante consilia. Quare Doi bonitate freti maneamua imperterriti. Nam good hie de Davide dicitur omnibus Dei His applicandum est, non oportere nimirum nor hostium nostrorum et hominum improborum minis, consiliis, molitionibus commoveri, good Deus possit nor adversus ills tutor conservare: quemadmodum neque Davidem unquam derelictum fuiase videmus, quip opportune tempore semper divinum auzilium senserit, else varies modes exercitum.
Deinceps vero sequitur, Saulem Davidi filiam Merob maiorem natu promisisse in matrimonium:

281	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XYI1I.	282

quam illi antea iam debebat ex pacto et promissione solenni, ei qui gigantem illum Goliathum debellaret promissam: sod beneficium illud oblivioni traditum erat. Ex quo apparet quae plerumque sit principum fides: qui etsi liberaliter muita promittunt, nunquam tamen atant promissis, nisi fuerit a re sun. Interea Davidis modestiam et patientiam videmus. Nam etsi deceptus, et frustratus eo praemio quod ipsi merito debebatur, propter Goliathi caedem, nibilominus inimicitiam dissimulat, regique se fidelem exhibet, et officio strenue fungitur. Quo exemplo admonemur, ut ante dixi, non pensare malum malo, sod patientia nostra in inimicorum caput carbones derivare et incendere, ut loquitur sapiens: et bac ratione ipsorum malitiam frangere, et ad aequitatem et rectitudinem revocare. Peculiare sane istud exemplum. Quam est enim difficile malum bono pensare, praesertim erga hostes? Nam etsi quis sibi sic temperet; ut affectus iniuria non quaerat rationem ulciscendi, tamen abstinebit pro viribus, offieiis illum a quo iniuriam‑ acceperit demereri: cui se nihil debere profitebitur. Hine fit ut plerumque animum abiiciant, qui alioquin nulla subire pericula recusabant in aliorum gratiam, et tam ingratum hominum animum detestentur. Hine etiam qui publics munera sustinent, aegritudinem magnam concipiunt, et in officio faciendo segniores efficiuntur, quod etsi non omnino abiiciunt, tamen aegre faciunt. Si quis alterius commodis studuerit, et se lusisse operam videat, in posterum abstinebit, nut si omnino non poterit, tamen non alacri animo deinceps sod remissius aget, quod in ingratos suam operam contulerit. Quin et ipsos verbi divini ministros istis tentationibus saepe exerceri videas, quum se animadvertunt operam ludere in docendis ingratis, contumaeibus et rebellibus: neque tam alacri animo et studio suum munus exsequi, quam alioqui facerent si dociles et gratos auditores naeti essent, ac proinde ab officio vel prorsus vel saltem ex parte resilire. Tanto igitur laudabilior ista Davidis virtus, quam imitari omni studio debemus, quod non illum Saulis malitia, non ingratitudo, non perfidia dimovit ab officio, sod fideliter, quod sui esse muneris existimavit, perfecit. Ille sane satis perspiciebat, se operam ludere Sauli ministrando, sod contra gratum officium illud esse Deo non ignorabat, quamobrem omnes difficultates, quibus deterreri poterat, hac sofa ratione superavit. Hoc exemplum imitari nos decet; ut licet veluti repagulis quibusdam homines malitia sun et ingratitudine ab officio faciendo impedire et morari nos nitantur, agnoscamus diaboli fraudes et dolos quibus nos ad animi deiectionem et officii nostri desertionem sollicitat. Nam si semel haeserit animo nostro sententia ista, licet homines ingrati studium nostrum in ipsus benefaciendo neglexerint, et malo

bonum pensent, Deo tamen nostrum officium gratum et aceeptum esse, pergemus alacriter in vocatione. Nam quare officium et vocationem deserimus, nisi quod nos operam lusisse existimamus in ingratos conferentes nostrum stadium : et hac ratione non meminimus Deum nos observare, et conatum nostrum approbare, et in accepti rationem referre, olim abunde satisfacturum, Iicet nullam coram ipso mercedem mereamur? Yerum si steterit infixum animo Deum nostros labores accipere, et quum donis spiritus ipsius usi fuerimus in proximorum nostrorum utilitatem gratum opus habere: et licet ab hominibus reiiciamur, et irritemur, non tamen inane et irritum fore nostrum studium, sod Deo gratum sacrificium, oportet istis veluti quibusdam aculeis impelli ad officium, et in eo confirmari. Sic Davidem fecisse videmus, quem Saulis malitia et ingratitudo non potuit a vocatione et officio dimovere.

Sequitur expendenda modesta ipsius responsio, qua se indignum tanto honore profitetur, propter abiectam patris et totius cognationis conditionem, quum sit: Quis ego sum, nut quae est vita men, nut cognatio patris mei in Israel, ut fiam goner pegis

Sane non est loquutus simulate: sod in eo summa modestia apparet, qua Deus illum exornavit, ut nulla gratia, nulla autoritas .qua pollebat apud singulos persuaserit illi se dignum qui goner regis fieret, eique tam arcto foedere iungeretur. Rara sane virtus inter homines. Nam contra plerumque fit ut si qui ad aliquam dignitatem promoveantur, licet in mediocri adhuc statu, tamen sui ipsorum obliti, vel ipsas nubes se superaturos arbitrentur, lunamque, ut aiunt, dentibus arrepturos. Quam longo intervallo distant a Davide, qui licet toti populo carus, et ipso rege suis egregie factis clarior, nihilominus illatam iniuriam negata ipsi quae merito debebatur filia regis patientissime tulit? Nam nonne illum stimulare et ad iracundiam provocare populi querelae de Saule poterant, qui excipiebat, Davidem licet non ea dignitate esset quae sit cum rege conferenda, datam esse tamen fidem publicam, et deberi ipsi ex pacto regis filiam : nimium ingratum Saulem erga Davidem, euius erat in Israelem tantum beneficium. Ex istis igitur apparet Dei spiritu Davidem fuisse gubernatum, et ea modestia donatum, ut licet multum apud populum gratin et autoritate valeret, nihilominus de se modeste semper senserit, of nulls superbia et ambitione sit elatus. Hine discamus Deum precari, ut si nos in hoc mundo velit ad aliquam dignitatem evehi, modestiae spiritu donet: quandoquidem fore fit ut rerum secundarum saccessu homines excaecentur. Davidis etiam exemplum intueamur, qui modestiae et mansuetudinis donum a Deo acceperat, et ab eodem regebatur: Deumque precemur,

283

HOMILIA LXVII1.

ut omni superbia et arrogantia nor exuat, ut liter in pretio aliquo spud homiues simus, et honoree assequuti, ne aura populari capia.mur, et istis honoribus inebriemur, sed omnium virtutum praecipua, nempe humilitate iusignes fiamus. Porro Saul iterum Davidem decepisse dicitur, filiamque Merob, quae Davidi promissa fuerat, alteri tradidisse. Davidem profecto non legimus sere obtrusisse, et Saulem de implenda promissione interpollasse: sed Saulem verisimile est gratiam et autoritatem qua David spud univeraos valebat animadvertentem voluisse ipsum sibi hat rations conciliare, et populo imponere, si pro genero habererur et filii graclum obtinere videretur. Sed observandum Saulis pravum ingeuium etfraudulentum: neque enim Davidis amore filiam ipsi ofierebat, qui mete et odio adversus sum aestuabat. Hint vero quanta vanitate ferantur improbi discamus, ut iam ante attigimus, quorum animus multis hint rode eogitationibus at>ripitur, ut nunquam conquiescant, nullam certam consiliorum rationem ineant. Deus itaque illos continua inquietudine turbat, quod instar fanaticorum exagitentur.
Consprcuum istud exemplo Saulis, qui Davidis adspectu turbatus a se alio dimisit: ubi vero felices illius successes audivit, gratiamque et autoritatem quam illi spud omnes Deus conciliavit, statim eundcm ad se vocavit. Periods agitur itaque cum Saule argue cum aegroto, qui in frenesin incidit: Dam modo hat visions, modo ills turbatur, et valde laborat in ills fantasia, quousquo in frenesin aut furorem incidat. Nam, ut ante diximus, Saul putavit se mali solamen aliquod accepturum, si Davidem ab adspectu suo remotum procul dimitteret: et remotum statim revocat, audiena Davidis prosperum successum. Sed revocat ut vultu quidem amicitiam simulet, odium vero pectore foveat, et fraudes quibus incautum illaqueet, data in uxorem filia nectat. Quare dum egregie dissimulat odium, sit: Nma sit mcanus meet super cum, red sat super sum manes Philistinorum. Nae, quandoquidom Saul tantam crudelitatem animo fovebat, libenter Davidem necari iussisset, ut sublato ipso mete omni liberaretur. Sed tamen timore quodam retinetur, qua via rem illam aggrediatur dubius. En quomodo Deus suorum salutem procurer. Nam saepe quidem permirtit hostes humaniratis mesas transsilire, et crudelit.er saevire, ac impudenter quodvis flagitium admitt.ere. Verumtamen etiam illorum consilia repents invertit, quernadmodum in Saule ipso supra conspeximus, qui bia in Davidem hastam iaculatus quidem eat tanquam cum transfossurus: sod cuius ictum Dens aversum a Davide irritum fecit. Nonnunquam etiam improbos ferocientes, et virus seem despurnantes Dour, its coerces, no consilia sea possint ad exitum perducere: immiaso

284

quodam terrors, qui tollit ipsis animum id aggrediendi quorl insanus ipsorum furor agitabat. Sic Saul est cohibitus: qui Davidis necem omnibus modis quaerebat, et multos quidem dolor quotidie neetebat: red tantum ipsi Deus metum iniecit, ut Davidem non audeat aggredi, no ingrati animi et perfidiae accusetur: et populus seditione facts discessionem a se moliatur. Quoniam igitur Davidis prosperos successes adversus inimicos videt, quiescit et vultum diseimulat: et potuit spud se cogitare Davidem sere populi praesidium, et nullum ipsi virtute parem seas. Quare a caede quam moliebatur abstinet: red tamen sit , sit manum Philistinorum super sum, ne ipso videatur mortis illius couseius. Laudabitur, inquit, tanquam strenuus imperator, et lacrymis mortuus decorabitur: red ego interim caedis non accusabor, res occults manebit. Hint apparet quid possit metes, ut eo pravi homines prohibentur malam seam voluntatem exsequi: et quid pudor, quo revocantur a pravis cupiditatibus. Neque enim mutata mente meliores fiunt, sed in pectore odia et inimicitias alum, of obliquas vise quaerunt, quod coram hominibus virus seem dotegere non audeant. Eadem onrnium eorum ratio qui Dei timore non retinentur; qui licet ignem extrinsecus non iaculentur, pectore tamen continent: et interim licet invidia rumpantur et furore aestuent, invitos tamen oportet sibi all illis timers guos funditus deletos vellent, et quos facile pessundarent, nisi Deus furorem ipsorum arcana sea vi compesceret: adeo tit omnes eos qui Dei spiritu non reguntur necesse sit aut leoninam vim aut vulpinam pellem induere. Alii, inquam, vi aperta saeviunt, et se omnem humanitatem et aequitatem exuisse demonstrant, et tanquam immanes ferae ferocitatem swam produnt. Alii vero vulpinantur: nam etsi vultu amicitiam simulant, et verbis testantur, tamen suis technis et fraudibus eorum quos oderunt mortem procura.re non desinunt; donec animum seem sanguine illorum expleverint. (qluinam autem, obsecro, istorum meliores? Profecto si e duobus malis minus eligendum est, certum est aperte iuimicum non sere tam metuendum, quam sum qui inimicitias dissimulat, et tegit pectore. '1'urpius etiam est dissimulare, quam aperte profiteri odium : et facilius cavetur qui procul minatur, et ore aperto inimicitiam decla.rat. Versipelles autem illi qui amicitiae praetextu impouunt, et aliud in ore habent aliud in pectore, dolor et fraudes nimirum habont, longs deteriorea et maxis detestandi, quam quorum aperta vie est. Ira Saul pravum scum ergs Davidem animism occuluit, et tamen clam ipsi vitam eripere studuit. Hoc exemplum nor decet intueri, et rode dieters, danda om‑nem operam, ut si vitia emendate cupimus, Deism ante oeulos habeamus. Nam multum promovisae vide‑

285	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XPIII.	286

bimur si coram hominibus puri et integri appareamus, et tamen vitae emendationi non studeamus. Sanctimoniam quidem prae nobis aliquam feremus
red interim nostris affectibus indulgentes inebriabimur, et meram hypocrisin fovebimus, odium, inimicitias et omne genus malitiae exercentes, et in illis nor magic ac magis indurantes. Et quoniam non possunt homines quid occultemus in pectore diiudicare, iusti nobis videbimur, et frontem perfricabimus, non agnoscentes nor ferre sententiam in nor ipsos, quum Saulem condemnamus, et detestamur. Quare ipsius exemplo discamus candide et sincere cum omnibus agere: et quandoquidem nemo non damnat Saulem improbitatis, quod necessitudinis et affinitatis praetextu Davidi mortem procurarit, cognoscamus nos, etsi turpitudinem nostrum et malam mentem coram hominibus occultemus, adeo tit nullus nor accusare ullius criminis possit, nihil tamen propterea promovisse, red contra potins coram Dee mains crimen incurrisse: qui tandem quam occultare studuimus turpitudinem coram omnibus deteget et in apertum producet.
Et quidem hactenus de Saulis fraudibus quibus oblata Davidi filia in uxorem laqueos illi nectere studuit, simulata tamen amicititia, et virtutis ipsius praemio et mercede, quem tamen cane peius et angue oderat, et in hostium mantis praesentemque mortem dare studebat. Sed in verbis Saulis quae praecesserunt, alia etiam turpior quaedam observanda simulatio cum tyrannide coniuncta, nam sit : Tantumodo esto fortis, et praeliare bella Domini. Nihil in Saule posse requiri dicas. Nam rei privatae augendae non videtur fuisse cupidus, red Dei gloriae promovendae tantum studiosus. Sunt sit, bells Domini quae praeliaberis: quasi dicat, non tantum legatus meus eris, non tantum meis populique commodis inservies, red ipsi Deo viventi operam navabis, euius nor populus sumus, et qui nor in suam protectionem recepit: quare quum adversus hostes pugnabis, non mihi tantum et buic populo, red ipsi etiam Domino inservies. Ergo in specie vir fortis et pins videtur esse Saul, red, tit ante dixi, talibus verbis pravum suum ingenium occultat, mera eat verborum simulatio et bypocrisis, quandoquidem Davidis mortem hoc affinitatis praetextu quaerit, et impius eat in Deum cuius nomine ad tegendam suam crudelitatem et turpitudinem abutitur. Neque vero mirum istud videri debet, quoniam omnibus hypocritis commune eat, tit facilius suns doles tegant, Dei nomine abuti, sive adhibito iuramento, sive protestatione, sive alia quavis ratione. Pium itaque zelum et studium in Deum profitentur, officia multa quae proximis accepts debent, in medium proferunt, denique nihil nisi Dei gloriam et proximorum caritatem loquuntur, red longe alia mens ipsorum eat. Lucrum , enim

suum quaerunt, alii divitiis parandis avaritia ducuntur, alii vero hor<oribus consequendis ambitione turgenG, denique nihil nisi fraudes et doles machinantur, et eorum oculos perstringunt quibus fucum faciunt, et tam blandis et piis verbis suam turpitudinem tegunt, tit nihil uisi Dee duce et autore facere videantur. Quare quum tam iDgOniOSi Sint homines, immo tam impu<lentos in aasumendo in vanum Dei nomine, quo suam iniquitatem tegant, et hominibus imponant, Canto maior adhibenda nobis eat cautio in nobis explorandis, ne unquam Dei nomen asaumamus nisi sincere, et in omni aeqnitate et rectitudine, no unquam in vanum ant simulate illud usurpemus : red si iurandum erit aliquando, cum reverentia et timore divini nominis faciamus.
Sed quis fuit tandem exitus? Agite iam ex sequentibus verbis expendamus; Factum eat autem tempos quum deberet dari 1Vlerob filia ,Said David, data eat I3adrieli Molathitae uxor. Augetur iniuria prior dedecore quo Davidem afficit, ignominiose ipsum promises filia privans et alteri collocans. Nae si quis sun iure fraudatur, et promises non sequuntur, et pro navata opera non mode non rependitur mercer, red eadem privatur, magnum iniuriam, et vix tolerabilem patitur: sed si ad superiores illas iniurias etiam accedat contumelia et dedecus, tit omnium risui exponatur, certum eat intolerabilem iniuriam ease. Nam quo meliore indole fuerit aliquis et quo fidelior, on, gravius feret inustum aliquod sibi dedecus et ignominiam. Tali contumelia fuit affectus David a Saule. Nam antes quidem sun iuro fraudabatur, quum promissa in uxorem regis filia, ante congressum cum Goliatho, non daretur ex pacto debits: sed quum deinde sponsalibus faetis, et Davide iam generi locum obtinente, nuptiae eelebrari debebant, alius ipsius locum occupat, et omnium risui et cachinnis exponitur deridiculus, nonne merito poterat vehementer indignari et adversus Saulem exacerbari? 'Perum tamen quam patienter istam iniuriam tulerit apparet, quandoquidom nihilominus in officio tam ergs Saulem quam populum fideliter perstitit. Ecquis vero non commoveretur tam insigni accepts imuria? Yerum tamen David nequo indignatur, neque conqueritur. Nae qui dignitatem aliquam inter proceres assequuti stint, si quam talem contumeliam passi aunt, nihil non ad uleiscendos inimicos movent: David vero licet multas videatur occasiones habere et rationes illatam iniuriam aibi vindicandi, tamen agnoscit Deum his media velle patientiam auam exereere. Neque enim ille se in populi gubernationem ingesserat: sed Deum sciebat sibi autorem, a quo :tanquam menu ad honorem et dignitatem illam deductus fuerat, et ipsi gratiam et autoritatem spud populum conciliarat. Quare licet Saul eum multis

287	140MILIA LXVIII.	288

occasionibus ad uitionem irritaret, Dei tamen timore et ipsius cultus amore tenetur, et intra patientiae terminos retinetur. Nae Saulis ingratitudo nimium erat turpis, et merito poterat David, sibi nimium inuri dedecus et intolerabile, verbis istis aut similibus conquer). Meno vero tam indignis modis a Sallie excipi, taritum dedecus ego paterer? Quare filiam despondit ut ea me turpiter fraudaret? ego regis filiam neque prensavi neque petii: ego sum paratus ad, stabula ovium patris mei redire, vita milli privata placet: quare ergo ille me dedecore affectum, ridenduin omnibus propinat? quare poprilo praebet occasionem cum risu quaerendi, quomodo ille goner regis repulsam passus est,? Sane quum istis omnibus David abstinet, et ista non commotus initiria nihilominus pergit in Dei vocations, et non desinit Sauli tam ingrato, tam perfido fidelem operam navare, satis superque testatur se principium illud cognovisse de quo parum cogitamus, et quod tamen obversari oculis oporteret singulis momentis, nempe nos edam hostibus nostris esse devinetos, et officium nostrum else tit in vocatione perseveremus, etsi nos ill) multis modis lacessant, quo Deus nos cum illis versari velit, et quam quisque vocationem accepit exercere.
Et hactenus de Davide dictum esto his fraudato, et tamen initiriam dissimulante patienterque ferente : Saulis vero faetum expendamus, quo suam non modo ingratitudinem, sod a mente alienationem prodidit. Nam apud omnes homilies oportet contractus esse bonae fide) : et virum principem maxitne decet, quemadmodum aliis dignitate et excellentia praeire vult, sic etiam in primis datam fidem servare. Porro qualis contractus est matrimonium? Sapiens Salomon vocat divinum eontraetum et foedtis: ut doceat inviolabiliter oportere servari, et qiiidem sanctius quam reliquos omnes contractus. Et tamen nullos facilius frangi, praesertim inter principes viros certum est, sod in summarn ipsorum condemnationem. Nihilominus Saulis perfidia nobis hie proponitur, qua promissam Davidi filiam suam alterr tiitnen repulso Davide tradidit, ut flagitium illud tanto magis abominari discamus. Nam Donne ipse pacer videbatur fiiiam amatori vendere et prostituere: quandoqnidem Davidi promissa non poterat altori dari? Neque onim licebat Saul] quod Deus coniunxcrat dissolvere: quare alter) tradens Davidi desponsatam videbattir tanquam in ganeo producere: duaridoqtiidem Dei iiistituto mulier non potest esse tlnorrun virornin uxor: quemadmodum nequo vir nnus dnarUill tnulicruni. Quare hint apparet eos qni in rebellions sua indurantur, tanto stupore affici, tit inalurn a bono discernere neqneant, parvique faciant de se hominum opinionem, et licet maledictis multorum petantur, id negligere tamen, modo prava sua consilia perducant ad finem opta‑

tum. Nos vero observemus, posse quidem ab hominibus violari matrimonium: quod tamen Deus est vindicaturus, quandoquidem eius autor est, et vindex, ac proinde vult summa fide observari sine fraude et dolo : adeo tit non tantum hominum aut. rerum creatarum, sod praecipue gloriae et honoris Del rationem habeamus, quod omnes Deo debemus.
Deinceps sequitur: Michol alteram Saulis filiam amavisso Davidem: Saulemque re audita laetatum else, ut novam occasionem haboret Davidem inter' ficiendi. Etiam ante mortem illius quaesiverat, promissa filia, sod alia quadam ratione abductus alter) filiatn desponderat. David interim iniuriam dissimulans quietus erat, et ita veluti quaedam remora iniecta est Saulis eonsiliis de tollendo Davide. Nam animo suo constituerat Saul ilium perdere
et tamen praeter opinionem ipsius saluti consuluit. Et hoc saepe usu venit ut consilia et fraudes improborum hominum quibus mortem fidelibus procurabant, in ipsorum boniim of salutem cedant. Cicet istud in Saulis facto contemplari. Nam erat oblata nova Davidi sese ulciscendi occasio, quum Saul ingratum snum animum et malitiam magis magisque patefecisset; sod tamen memor officii quod tam ipsi Deo quam regi totique populo debebat, patienter i ferre maluit iniurias, et oblivisci eorum ornnium quibus a Deo alienari potuisset privatam quaerens vindictam: et quidem in primis dedecus et ignominiam a Saule sibi inustam. Sane si David omnium hominum contomptissimus et abiectissimus fuisset, nulla tarnen Sauli supererat excusatio, quasi rebus angustis filiam promisisset: quod nulla necessitate coactus Davidi filiam desponderat, quam neque ambiverat, neque petiorat. Sed intro conditionem propositam a Saule de consequenda filia in uxorem David obliviscitur: neque etiam propter ademptam ultionem quaerit. Qua ergo mente Saul non modo iniuriam David) non levem facit, sod etiam mortem ipsius modis omnibus quacrit? Nempe ilium furor et insania prorsus excaecabat: verumtamen quidquid moliatur et moveat, Davidis commodis et ut.ilitati cedat oportet. Bin(',, inquam, apparet quam admirandis modis Deus suum opus promoveat, et quam mirabiliter quae ecclesiae Doi ultimum exitium miuabantur, in ipsorum hostium confusionem et ruinam convertat, et laqueis quos improbi tetenderant, in ipsorum confilsionem nectat. Sic Saul sibi maltim accersivit, siquidem omnibus pravum et dolosum ingenium stium patcfecit, et se ipsum perpetua confusione ct ignomiriia obrait. Quum ergo Davidis adspectu territus, cum a se procul amandavit, quum prosperis ipsius commotus successibus eundem revocavit, quum honorem et gratiam qua pollebat ipsi invidit et perdondi rationes quaesivit, quid ilium ista qtiaeso iuverunt? En quam admirandae viae Domini, qui occasiones nobis ignotas

289	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XYIII.	290

arripit, quibus improbos in confusionem et ruinam dot praecipites, et inscios fideles servet et ex improborum faucibus eripiat? Illi quidem in Deo spew suam collocant, et in angustis rebus auxilium ab ipso sperant, sed rationes quibus Deus ipsorum sit miserturus ignorant, quas praeter ipsorum opinionem producit, et fructus illarum participes facit. In istis ihitur tanquam in speculo Dei bonitatem et misericordiam erga suos licet contemplari, et nominatim in hoc exemplo Saulis, qui licet frustratus Davidem esset maiore natu filia, minorem illi despondit, remque gratam habuit. Nam quum ea ratione Davidi dolos necteret, sibi ipsi malum quaesivit, quod tamen nulla poterat assequi coniectura, contrarium prorsus eventum sibi pollicitus: sed Deus sua providentia rexit ista omnia in fidelis sui servi commodum et utilitatem. Hine itaque discamus nulla hominum consilia, nullas hominum vires posse Dei providentiam remorari et impedire: ac licet hinc inde agitemur, et diris comminationibus terreamur, quamdiu tamen nos ipsi subiecerimus, et sponte ad ipsius obsequium composuerimus: ne dubitemus quin brachium suum ad nos defendendos exserat, of donis suis abunde cumulatos protegat, et ab omnibus hostibus liberet.
lam vero agite, etc.

HOMILIA LXIX.

	22. Et mandavit Saul servis suis: Loquimini.
ad David clam me, dicentes: Ecce places regi, et omnes
servi eius diligunt to : nunc ergo esto gener regi.s.
23. Et loquuti Bunt servi Saul in auribus David
omnia verba haec: et ait David: Num parum videtur
vobis generum esse regis? Ego autem sum vir pauper
et tenuis. 24. Et renuntaaverunt servi Saul dicentes:
Huiuscemodi verba loquutus est David. 25. Dixit
autem Saul: Sic loquimini ad David: Non habet rex
sponsalia necesse, nisi tantum centum praeputia Phi
listinorum, ut fiat ultio de inimicis regas. Porro Saul
cogitabat tradere David in manus Philistinorum.
26. Quumque renunciassent servi eius David verba
quae dixerat Saul, placuit sermo in oculis David,
ut fieret gener regis. 27. Et post paucos dies sur.
gens David, abiit cum viris qui sub eo erant, et per
cussit ex Philistaeis ducentos viros, et attulit eorum
praeputia, et annumeravit ea reg‑i, ut esset gener
eius. Dedit itaque Saul ei Michol fliam suam uxorem.
28. Et vidit Saul, et intellexit quod Dominus esset
cum David: 117ichol autem filia Saul diligebat cum.
29. Et Saul magis coepit timere David, factusque
est Saul inimicus David cunetis diebus. 30. Et
egressi sunt principes Philistinorum: a principio
		Oalvini opera. Vol.)=.

autem egressionis eorum prudentius se gerebat David, quam omnes servi Saul, et celebre factum est nomen eius nimis.

Hesterna concione coepimus declarare amorem illum quo Michol filia Saulis Davidem prosequebatur, ab arcano Dei consilio profectum, qui rerum creatarum corda sic novit inflectere, ut opus suum ad cum finem quern decrevit perducat. Sauli porro placuisse dicitur amor ille quo Davidem Michol filia ipsius prosequebatur: minime quidem quod ipsum poeniteret facti et elusi Davidis, velletque ipsi satisfacere: sed quod has ratione semel animo conceptum odium et necem Davidis speraret se posse ad suum finem perducere, tradendo ipsum in manus Philistaeorum. Idcirco dicitur servos suos adornasse, qui Davidem ad petendam filiam Saulis 14licholam sollicitarent. Ex quibus apparet Dei contemptores semper fraudibus et dolis ac malis artibus intentos, obliquis viis, ut scriptura loquitur, ambulare: quare nos contra Paulum exhortantem audiamus omnes fideles, ut in simplicitate et integritate ambulent, et cum proximis candide, non autem oblique et tortuose versentur. Et si Saulis perfidiosus animus a nobis merito condemnatur, sciamus nos Dei verbo teneri, non tantum cum familiaribus et cognatis, sed cum omnibus etiam agere candide et simpliciter. Porro in Saule licet nobis eorum intueri mores, qui fraudibus indulgent, ac praesertim aulicorum technas, quum Saul adornat certos qui Davidem amicitiae praetextu deliniant, et in animum inducant, ut regis filiam petat, tanquam ipsi gratificantes: Saulem dissimulent ista scire aut velle: immo fingant se timere no ad regis aures perveniat istius se rei autores Davidi fuisse. Haec tota simulatio prodit Saulis malum animum, cuius consifia fuerunt ut Davidem circumveniret. Sed quum omnia bene disposita sua consilia sibi persuadet, et laquei tensi, quibus Davidem irretiat, videntur, ei contigit quod sacra scriptura testatur, Deum deprehendere sapientes in suis astutiis. Quod vero scriptura sapientes nominat, non fit quod revera sapiant, sed ex hominum opinione et sensu loquitur: qui pravos homines et maxims versutos magno ingenio et acuto esse existimant. Quare scriptura illis quidem titulum attribuit sapientiae, sed interim ostendit sapientiam illam nihil aliud esse quam fraudes et dolos. Itaque propheta in Psalmis dicit illos a Deo deprehendi incautos, quum ad exitum sua consilia perduxisse sibi videntur. Hoc in Saule conapicuum: quare coniungenda est haec historic. cum doctrina, et non dubitandum quin, quum hostes quotidie multa moliantur, et laqueos multos ponant, in quos praecipites ferri videantur fideles, Deus tamen suis provideat, non tant.um laqueos frangendo, sod etiam in eosdem eos

19

291	HCMILIA LXIg.	292

inducendo a quibus structi fuerant: quemadmodum et alio loco in Psalmis prophets dicit, impios fossas multas excavantes et laqueos nectentes, in illos dandos esse praecipites, summa cum ignominia et confusione. Porro David non commovetur istorum sermone, neque illi tale matrimonium probatur, sed paupertatem gentisque ac familiae ignobilitatem obiicit, quae ipsum a tali dignitate procul arceat, satis conscins repulsae quam erat iam in priore filia passus. Ac sane verisimilo eat Davidem repulsam passum abiecisse animum et a nuptiis filiae regis abstulisse, et tales honores flocci fecisse; quae sane fuit insignis Davidis virtus. Nam alias videmus quo studio plerumque exaestuant ignobili loco et paupere nati, si ape dignitatis excidant: et quantopere suis affectibus indulgeant, ut quanquam animadvertant Deum ipsorum consilia frangere et irritum laborem facere, non tamen desinant quod animo semel susceperunt persequi: et cupiditatibus dominari nequeant, neque affectibus moderari; et si hac non successit alia aggrediantur via, tit quasi Dee invito velint ad fastigium quo tendunt pervenire. Verum istiusmodi homines frustra sese fatigant, et multos in vanum labores suscipiunt, quod neque suis affeetibus moderari, neque se Doi voluntati subiicere possint. Hine itaque discamus, Dee non permittente ut voti alicuius, quod etiam bonis rationibus nitebatur, fiamus compotes, quiescere, cognoscentes Down nolle nos ulterius progredi: quare incepto desistamus, et nostris cupiditatibus resistendum norimus, et eas domandas, ut Deo nos sponte subiiciamus, et ad ipsius arbitrium componamus. Huins rei exemplum eat David, qui quum ad filiae regis nuptias animum applicuisset, non quidem sese ultro ingerens, sed ultro a rege promissa ipsi filia, et ipsa etiam desponsatione confirmata, nihilominus tamen repulsam passus eat. Quid ille vero? Nae denegatam iure poterat suo repetere: sed in quas se difficultates coniecisset? quas cruces sibi fixisset? quos inferos, quas furias excitasset? Sed mmgna in illo virtus multas et magnas difficultates superavit. Quiescere maluit quam tot laboribus ins suum redimere. Quare sermonem iniicientibus de alters filia, paupertatem suam obiicit, et gentis ignobilitatem, ac vitae pristmae conditioDem, qua se contentum sit malle privatum vivere, et ad ovium septa redire, quam regis filiam
ambire, et cum contemptu repulsam pati, et ludibrio baberi.
Porro Saul audito Davidis responso iussit per internuncios illos ipsi referri, regem nullam aliam poscere dotem quam centum interficiat Philistaeos quorum ad re ;‑em ferat praeputia. Sod impossibile istud Davidi fore existimabat, et tamen quoniam fortis erat et magnanimus rem aggressurum, et its in Philistaeorum potestatem venturum ac periturum.

Haec Saulis fuerunt consilia, quibus Davidem in periculum mortis comicere volebat, specioso quidem praetextu, sed doloso tamen. Verumenimvero secum has rationes frustra deputat, quandoquidem Deus penes se consiliorum istorum exitum retiDebat : solus enim pro arbitrio regit et gubernat omnia. Idcirco etiam Solomon dicit homines inire multa consilia, sed Deum illa disponere: adeo quidem ut non modo sint illa irrita omnia, sed etiam ut ne linguam quidem movere possint, sine ipsius voluntate. Verumtamen ea eat bominum arrogantia et temeritas, ut sibi persuadeant se in manu Dei potentiam habere: quod vitium non tantum in regibus et principibus locum habet, sed omnes etiam cuiuscunque Sint ordinis et conditionis bomines invasit. Merca.tores maria tranant, ad mercaturam exercendam, diemque reditus sui dicunt, quasi nihil ipsos posset remorari. Alii denique de hoc vel illo disponunt negotio, ut nemo tam abiectus sit, qui non quod ammo concepit velit, tanquam in sua potestate Deum haberet, perficere. Sed contra etiam apparet quomodo Deus tantam hominum stultitiam rideat: praesertim quum ea consilia ineunt quae licet Deus improbat et condemnat, volunt tamen perficere. Nam quandoquidem adversus ipsum insurgunt, quid, quaeso, tandem promovebunt? Conspicuum istud exemplo Saulis, qui ut dixi, quum secum suas rationes iniret, et iam speraret se Davidem in apertam mortem coniecisse, et innocentem obruisse, Deique gratiam quae in Davide maxime splendebat, ut ante vidimus et infra etiam pluribus videbimus, abolevisse, diabolieo sane furore et audacia percitus in ipsum Deum ferebatur, sibique nihil impedimento fore quominus impleret consilia existimabat. At longe sua opinione deceptus eat, et in contrarium ipsi consilia versa sunt. Nos itaque discamus non decipi, et non indulgere vitiis nostris et cupiditatibus: sed in Deum et ipsius promissiones spem coniicere, et procul a nobis quidquid bomines imaginabuntur reiicere. Dei vero certo factis nobis promissionibus fidamus, ipsum nostra consilia et conatus secundaturum, modo in ipsius viis ambulemus, id eat, ne ad dextram aut sinistram deflectamus ab ipsius mandatis: sed rectam viam, quam verbo suo praescribit, insistamus, nihilque nisi voluntati ipsius consonum suscipiamus. Nos denique certo sciamus hanc viam insistentes a Dee benedicendos, et rerum nostrarum eventus secundandos: sed si contra ]axis habenis nostris indulgere cupiditatibus, et quodcunque libido dictaverit facere voluerimus, certo Deum omnia consilia nostra eversurum, et re ipsa testatum facturum, nos nihil esse nisi homunciones.
De praeputiis vero, mirum eat Saulem partem illam humani corporis voluisse sibi a Davide adferri : quod in odium licet idololatriae fecisse videtur,

293	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. gVIII.	294

tamen fuit ridiculum: quemadmodum multos hodie videas ex suo sensu multa inepta et ridieula stulte excogitare quibus papisticas superstitiones derideant. Eadem fuit illorum temporum ratio. Praeputia ergo, id est pudenda illorum Saul volebat praescindi, ut ita se incredulos illos detestari profiteretur. Circumcisionem enim populo silo Deus signum foederis dederat, quale hodie nobis signum est baptismus. Sane hominum quidem iudicio res absurda et pudenda videbatur, salutis promissionem in ilia paste humani corporis obsignari, et particulam carnis abscindi in signum foederis cum Abrahamo et ipsius posteris initi, receptique in gratiam populi: led tamen ita visum Deo fuerat: neque licet adversus ipsum altercari, rationemque mandati exigere. Verumtamen non abs re datum circumcisionis signum, et in parto ilia corporis pudenda foederis cum Abrahamo initi et gratiae Dei obsignatio praecepta. Nam ea ratione significabatur tota generis humani corruptio et maledictio: pars enim ilia generationi ordinata significabat humanam pollutionem. Deus itaque resecta cuticula illa volebat homines agnoscere nativam suam corruptionem, ut sibi ipsis renuntiare discerent, ut novae creaturae fierent, ut prima ilia quam ab Adamo acceperant generatio quodammodo aboleretur, Deique filii fierent. Atque hie fuit circumcisionis usus, ad quem et alius accedebat, nempe signum benedictionis et salutis quam exspectare ab Abrahami semine et posteritate iubebantur: quod in Domino nostro Iesu Christo deinceps impletum videmus. Etsi igitur primo adspectu ridiculum videbatur, adoptionem in populum Doi et ipsius miserieordiam in parte ilia pudenda corporis declarari, tamen bona ratione niti praeceptum videbitur, si Dei consilium homines in8pegerint, neque altius tamen scrutari voluerint, sod cum modestia et humilitate Deo se suamque sapientiam submiserint. Nam si Dei praecepto acquieverint, abunde ipsis satisfactum erit. Quamobrem circumcisio licet hominum opinione ridicula res esset, Dei tamen gratiae et favoris indubitatum et certissimum erat testimonium : in parte illa corporis nominatim impressum, ob eas potissimum quas ante rationes attulimus; primum, ut omnes in Adamo propter ipsius peccatum esse maledictos docerentur: deinde ut exuta miserabili conditione, sibi ipsis renuntiare discerent, suamque omnem beatitudinem et summum bonum in uno Iesu Christo Domino nostro ex Abrahami et Davidis stirpe oriundo quaerere et exspectare. Quamobrem Iudaei circumcisione gloriantes, et incredulos aversantes et dedignantes, praeputium ipsis obiiciebant, quod ipsi ex Abrahamo essent oriundi et promissiones sibi factas et circumcisione obsignatas haberent. Huius rei exemplum supra in Davide vidimus, Goliatho sic insultante: Istene incvrcumcisusimpune Dei viventis exer‑

citui exprobraret? Quasi diceret: Istene infidelis, idololatra, ab ecclesia Dei extraneus et reiectitius, nobis Israglitis, Dei populo, ac ipsi Deo insultaret ? quare ita loquitur? Nempe, quoniam incircumcisus. Hue ergo Saul respiciens quanquam stulte et ridicule facit, praeputia Philistinorum petiit, tanquam insignia hostium populi Doi, et illis ignominiose insultaret: En, miserorum adversus Deum pugnantium insignia, en illorum egitum. Ergo Saul simulabat se Philistinorum tanquam Dei hostium necem et interitum quaerere, quanquam revera in animo Davidi periculum strueret, ut in ipsorum hostium manus veniens interficeretur. Et quidem alt: Ut flat ultio de inimicis regis: led quos tamen victores maluisset, hostes divinae legis et verae religionis, quam Davidem quem exstinctum cupiebat, sic illum ad ultionem impellente malitia, ut hostibus cedere mallet victoriam, quam Davidem ad eam dignitatem promoveri.
Sed quidquid molitur ipsi in dedecus et confusionem cedit: et quod Davidi struit damnum, in ipsius caput recidit: quemadmodum sequitur Davidem paulo post, vel non magno post intervallo fecisse in Philistaeos impetum cum suis militibus
nam ante audivimus illum mille praefectum fuisse
militibus. Caeterum, millene secum an partem ali
quam assumpserit superfluum esset disputare, suf
ficiat illum cum aliquot militibus		in Philistaeos
irruisse; et caosis ducentis eorum attulisse praepu
tia, quae coram Saule numerata sint. Sane verisi
mile est attonitum Saulem; et opinione sua decep
tum, libenter moras si potuisset nexurum, et cavil
lis usurum ne promissis staret: led ne in summum
dedecus apud plebem veniret, necesse fuit illum
implere promissa. Cogitur itaque pudore quod alio
qui noluisset perficere, ut nullus amplius ipsi locus
efiugio supersit, quin Davidi filiam		suam Michol
in uxorem tradat. Ex quibus apparet Dei poten
tia in coercendis improbis et ipsorum furore do
mando, quasi crinibus arreptos compesceret. Neque
enim Saul constituerat unquam Micholam filiam
Davidi nuptiis locare, licet ab ipsa redamari Davi
dem probare videretur: led occasionem fidelis servi
clam interficiendi et innocentis sanguinis effundendi
quaerens nuptias praetexebat. Atque istae fuerunt
eius artes, quibus tamen nihil promovit: nam Da
videm oportuit ad summos honores evehi, regisque
generum fieri et filiam ipsius desponsare. Sed qui
fit ut Saul consentiat, quum vel moral nectere, vel
aliquid posset adhuc praetexere? Nonne poterat
etiam regia vel tyrannica potius autoritate et po
tentate suam sententiam revocare, et causas etiam
adferre, quibus se antea quibusdam de causis coac
tum lam facti poenitere diceret: quemadmodum
principes, ins omne et aequum pervertere praeteatu
potestatis et autoritatis solent: vel etiam simulare
	19*

295	HOMILIA LXIg.	296

se consilio suorum obtemperare velle, et istis fraudibus in impietatem et imust'tiam omnia convertere? Verumenimvero Deus in contrarium omnia convertit, et callidorum ac versipellium hominum consilia in caput ipsorum retorquet. Sic oportuit Saulem Davidi filiam suam nuptiis locare, ex pacto debitam, licet libenter sententiam suam esset mutaturus.
Quis vero tandem istorum exitus? Sequitur
Et vidit Saul, et intetlexit quod Dominus esset cum David. Et Saul magis coepit tinmre David, factusque eat ipsi inimicus cunctis diebus. Ex quibus clarius adhuc apparet quod supra exposuimus, nempe improbos quidem timere Deum, at non tit sese ill' submittant, et se ad ipsius obsequium componant, sed potius ut infrendeaut dentibus adversus ipsum, et pro viribus ipsi reluctentur. Et hoc iam ante in Saule vidimus, et modo fit longe clarius. Neque enim tantum dicitur Saul vidisse Davidem per Dei aratiam prospero rerum ttti successu, sed agnovisse pDeus illam successum David' contingere quod Deus esset cum ipso. Quare igitur timet Davidem, si Deus erat cum ipso? Nam si fortunam exiStimasset rerum dominam Davidi favere, videretur aliquomodo excusandus, si Davidem optaret mille mortibus per're. Sed quum sibi persuadeat Davidem per se nihil esse, sed quidquid eat ease Dei favore, et bonitatis divinae signa non dubia in ipso apparcre, quare obstupescit et totus cohorret ? Nonne potius debebat hoc in animum inducere
Deus hie eat, ergo propius m'bi accedendum eat. Sed quo plura videt praesent'ae Doi signa, eo plus ltorret, et longius recedit. Quemadmodum homrnes rabidos videmus buc illuc circumspectantes, si in aquae conspectum inciderint terreri, et sibi aquam contrariam imaginari, quod tamen el ementum eat vitae ltumanae pernecessarium et utile: ita Saul hic videtur Doi pracsenti<lm tanquam sibi noxiam horrere. Nam illius mentem sic transversam agebat frenesis ut gratiae Dei praesentia, quae omnem metum et pavorem lenire et placare solet, perturbetur magis, et non possit quiescere et suis se cogitationibus solar', sed fur'is agitetur ut nihil apttd se possit statuere, moxque in bane modo in illam propendeat: Davidisne praesentiam fugiat, eumque procul a se ableget, an vero domi ipsum retineat. Profecto nobis omnibus idem contingeret n's' Deus ipse nobis notum faceret ubicunque gratiao ipsius apparent vestib'a, totidem esse bonitatis ipsius erga nos testimonia. Quamobrem observandum eat 'stud Saulis exemplum, ut si Deus in proximos nostros amoris sui et paternae bonitatis signa contulerit varia dona et sua gratia exornarit, discamus eos aware, et in ipsis Deum colere et venerari, ne forte nobis idem quod Sauli contingat. Caeterum quam horrendum eat, quaeso, istud

exemplum, et quam detestabilis bominum malitia, qui adversus Dei gratiam in aliquo prae aliis conspictram non verentur stomachari et magnopere indignari, adeo ut resistere, et sese illi opponere non reformident? Nae haee non videntur posse in homines cadere: verum quum in reprobum sensum comiciuntur, quid non audent, instar furiosorum et rabidorum canum, ut ante docuimus? Quid quaeso Esavo contigit? quo dementiao devenit? Nae si patris benedictionem contempsisset, datam Iacobo quam fraude praeripuerat, parvi factum illud fecisset et pro nihilo babuisset. At sese vebementer excrucrat, et gemitibus ac ululatibus implet omnia. Quid ita vero? Nempe ista non esse rem ludicram, neque hie agi fabulam sciebat : sed Deum istis praeesse et eadem regere cognoscebat, fratremque suum lacobum a Domino electum inde facile colligebat : sed an ideo sese ad Domini obsequium componebat? Imo contra sese propinqua patris nece consolatus eat, et ape de fratre brevi a se interficiendo snstinuit. Itaque berledlctionem Deo nolente vult obtinere, vel eodem invito. At quinam fit ut Esavus, si fratrem suum electum a Dom'no fuisse sciebat, et ita persuasus erat, ut reluctari non posset, contra Dei decretum fratri struat insidias, et mortem eius quaerat? Nempe binc apparet quod ante dixi, coDiectos bomines in reprobum sensum suum ipsorum exitium et ruinam promovere adversus Deum pugnando. Ex parte quidem sibi Deum adversum sentiunt: sed alia ex parte sensum omnem divinitatis ab'ic'unt, et spoDte sese in tenebras eoniiciunt, omnemque constderationem potentiae Dei fugiunt. Denique Deum ipsum horrent, minime quidem ante 'psius maiestatem trementes, et sese 'lli subi'cientes: sed sere magis indurantes, et in malitia obfirmantes sine ratione et iudicio.
Idem Sauli contigisse videmus. Sensit enim et ipsa experientia doctus eat Deum esse cum Davide: Dam non simpliciter dicitur David prospero successu rerum usus fuisse, sed Deus cum ipso fu'sse, et eundem adiuvisse. An vero Saul idc'rco mollitus eat, et sese coram Deo deiecit et humiliavit? an agnovit se vices humanas opus suPerans aggred', quum Davidem opprimere volebat, quem Deus attollebat? Contra magic magisque induratus et obfirmatus eat. Et licet amicitram simulavit, ipsique filiam suam nuptiis locarit, tamen odium adversus ipsum pectore fovit, metumque intra so continmt, occasionem quaerens Davidem e vivis tollendi, modo tamen no ipse fecisse vel conscius fuisse videretur. Ideirco dicitur ad finem usque fuisse factus inimicus David' : quamobrem timor ille fu't furiosus et rabidus, qualis esse solet omnium improborum et reproborum. Neque enim Dei gratiam possunt quam animadvertunt contemnere,

297	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. gVIII.	298

quod tamen maaime apud se ea.petunt: led coercontur tanquam belluae immanes, furorem deapumantes, quae tamen vinclis et catenis vinciuntur, ne noceant. Sic Saul indignabundus libenter Davidi ai posset vim aliquam inferret, et quo illuatrior in Davide apparel Dei gratin, eo magis egasperatur et fremit, ut non immerito faetus ipsi inimicus dicatur, quod eghorruerit Dei dons in Davide conspicua. Nos itaque discamus eo magis Doi dons ubicunque apparuerint venerari, quo magis in contrarium vitium videmus homines proclives, et demos operam ne in eam phrenesin incidamus quae ultimum nobis eaitium adferat, et in nostra capita Doi fulgurantis manum trahat, et hinc inde versemur, tantamque in nobis mutationem sentiamus, ut non tantum res creatas metuamus et oderimus, led et ipsum Deum horreamus. Sed quis erit,, obsecro, furoris istius egitus? Contra vero si eos amaverimus in quibus spiritus Dei gratis et dona maaime egcellunt, et tanti ea faciemus quanti par eat, quod Deus in illis‑ glorificetur, certum eat ea ratione ipaa etiam aliorum dons cessura nobis in commodum et utilitatem : ac licet parvi et abiecti simus, multis longe nobis egcellentioribus, nos tamen in partem donorum quae in illos Deus contulit venturos. Caeterum eat etiam hoc loco eapendendum illud odium quo Saul adversus Davidem eaarsit, et quod nunquam egatingui potuit: ea quo apparet quanta sit humani ingenii a Deo derelicti depravatio et corruptio: et quam sit difficilis ad Deum conversio, quum semel aliquis factus iniquitatis mancipium ad quodvis malum babenas laaat, nisi Deus miraculose ipsum convertat. Et tamen omnibus hominibus commune eat istud vitium: quemadmodum contra rara eat virtus perseverandi in bono et recta via. Et fit istud conspicuum egemplo Saulis, nempe difficilius ad id quod ins et aequum postulat homines adduci, quam ipsas bestias et feral animantes. Nam et ferae ipsae eieurantur et mansuescunt temporis aliquo intervallo: sic leones et aliae ferae paulatim ad manum venire docentur. Quid hie igitur de homine dicturi sumus, qui suam imaginem in alio deberet eontemplari: cur enim ratione et intelligentia praediti sumus, niai ut inter nos ipsos arcto quodam vinculo vinciamur, quod omnes ad Dei imaginem conditi sumus? Sane multae ferae sunt ea natura ut nunquam ferociam deponant, et neque cum feris aliis neque cum hominibus possint mansuescere : led tamen non possunt ease bominibus in reprobum sensum coniectis deteriores. Qlualis enim hie Saul apparel 1 Davidem fidelem operam sibi navare et ‑fideliter procurare sun negotia videbat : quum Saul centum Philistaeorum praeputia dotis nomine petiisset, David ducentos Philistaeos cecidit, quorum obtulit regi praeputia: unde fiebat satis conapicuum Davidem

regis atudiosum et amantem ease. Sed nibilominus Saul magis egacerbatur, et locum irae suae facit. et inde occasionem Davidis maiore odio prosequendi capit, unde habebat fidem ipsius admirandi. Neque vero tamen David ideo lusit operarri : quandoquidem Deus fidelitatem ipsius agnovit, et licet Saulis ingratitudo potuiaset ipsius animum deiicere, Dens tamen ostendit non inaniter operam fidelem Davidem Sauli navasse, quam Deus approbabat. Profecto non dubitandum quin eodem modo nobiscum Deus agat, si benefaclendo non defatigemur, et non ab officio resiliamus propter eorum malitiam, qui nostra benefacta ingrato animo non agnoverint, quandoquidem illorum oblivio Deum nunquam capiet. Verum non leviter praetereunda Saulis obstinatio, quum dicitur factus inimicus Davidi cunctis diebus: nam ex eo apparel quod ante attigi, nempe eum qui semel pravam viam ingressus a recta deflexit, nunquam posse

reverti ad bonam frugem: et insigne ease miraculum, quum aliquis peccata sun detestatua ad Deum convertitur. Et sane tanta eat nostrorum affeetuum via, ut facile in vitium feramur, et non sine labore virtutem eaerceamus; sed contra vel minimo quovis obiecto ad malum abducamur. Quare Deum precemur ut nos sancto suo spiritu regal, a cuius gratin eat in bono perseverantia. Nam sicuti Saulem in malo propria malitia perstitisse, sic contra Davidem Dei apiritu in bono perseverasse conspicimus, et nunquam fuisse benefnciendo fatigatum. Idcirco Paulus nos hortatur, ne propter hominum malitiam indignemur: et licet ii quos omni beneficio et studio devincire nobia studuerimus, parvi faciant nostrum stadium, et videamur operam lusisse ipsis benefaciendo, ne propterea tamen ab officio recedamus. Ac ai naturae imbecillitatem vitio nostro tegendo praeteaimus, Davidem intueamur, quern eadem qua nos carne et ossibus conflatum. Deus tamen viribus donavit quibus tali tentationi resisteret, suoque i11um apiritu replevit. Quare quum tanta sit nostra infirmitas ut vel minima re ab officio avertamur, ad Deum ipaum confugiamus, ipaumque precemur, ut Iicet hominum malitia nos ab officio deterrent, ipse tamen sua manu regal, et in officio retineat, a quo nunquam dimoveamur.
Deinceps sequitur: Michol filiam Saulis Davidem redamasse: et Phidistaeorum principes egressos, a principio autem egressionis eorum prudentius se gessisse Davidem. quam omnes servos Saui'is, id eat Philistaeos ad bellum egreasos saepe velitationibus muftis eaercuisae Israelitas, led Davidem fuiase inatar propugnaculi, et prae omnibus servis Saulis se fortiter gessisse. De Micholae amore sentiendum eat, Deum its suam ergs Davidem benevolentiam testatum ease conciliata illi usore, ut magic Saul ureretur conapecta mutua coniugum amicitia. Ve‑

299

IIOMILIA LXIX.

ruin tamen quaex•at aliquis, qtromodo Divide ex hostibus victoriam reportante regi bane consultumsit, ac proinde annon videatur Saul Deo resistendo tamen favorem ipsius experttxs, et licet improbusrebus tamen secundis anus. (~,lualis vero tentatio potuit animum Davidis subire, . quum videret Saulis odium non posse mitigaxi, neque vinci, licet ipse quotidie tam ingrate homini swam operam navaret, et vitam edam exponoret? Nonne igittxr videtur base ipsius animum subir<; potuisse cogitatio: Me rnisero quid fiat? Nam si hodie periculurn evasi, quid er astinus dies vehat nescio, sequin laborurn finis, quae merces? Si rnille animas hostium prostravex•o, mihi tamen nee seritur, nee rnetittxr: immo contra me regis furor tna.gis accenditur, tantum a best ut mihi concilietur: quire igitur ego diutiusingrato honxini maim operarn locarem, quire vitam tot periculis exponexem? Dtxra sane gravisqtxe fuitills tentatio, qttatn quum superavit, exemplum fait quod non decet irnitari : ut si forte homintxm militia et ingratitude non ab officio deterruerit, et operam ludere videamur, Deurn precemur ut non in eo retineat, nobisque satin sit ipsi gratum et acceptum aces stadium nostrum, licet ii quorum commodis et utilitati inservierimus illud negligant et parvi faciant, quandoquidem amplam mex•cedem est retributurus: quemadrnodttrn istud est conspicuum example fidelium omnium qui spew cairn in ipso colloca.r•unt: sad maxima Abrahami, quern Deus in cairn tutelam recepit. Hine saepe se omnipotentem dicit et protectorem ac mercedem ipsius amplam fore. Omnipotentem autem vocal, ut carte persuasi simus illum satin fortem ad non defendendos, suamque manum fore nobis instar proptxgnaculi. Protectorem autem et mercedem, nestatum DAIS camper quiet um, txanquillum et triumphantexn polliceamur, sad sciamus camper nobis imminere pugnas sive adversus inimicos, live adversus DOS ipsos, tit discamus patientia vincexe iniurias et contumelias quibus ab its etiam afficiemur, quorum utilitati et coxnrnodis studuerirnus. Nam in istiusmodi lucta D011S nostrum infirmitatem sttblevabit, ut cognoscamus non ]psi plaeuisse, et animas nostras et corpora illi obtulisse et conaecrasse. Atque in eo couquicscere non oportet.
Caeterum ne Deum existirneuxus dux ins egisse cum Divide, quttm Saulem voluit omnitrxn Davidis victoriarum fructu frtri :sad its voluisse magic rna,gisque Saulcm indurare. Nam tit sacra scriptura loquitur, Deus improbis bcuefrtciendo, et beneficiis illos cttmulanclo, tanquani bovcs ,tut porcos habet, qui nxactationi dostinati sagina,ntur. Nam quae animantes ad laborers reservantur, modic;o victu aluntur: sad quae mactationi destinantrxr, multo cibo sagina.ntur. Ha.nc similitudinem prophets notat quum sit: Do mine, praepara illos tccnquam in die

occisionis. Et its deiuceps videbimus Saulem praecipitem factum in suum exitium, quoniam Deus illum tam exitioso et funesto exitio destinarat, uG circa libri finem visuri sumac. Denique res istae nunc prosperae et secundae versae runt ipsi in maledictionem et egitium. Contra vero licet Dei filiis malts undique creentur pericula, et in magno pelage saevis undique fiuctibus premi videantur, nihilominus tamen finis malorum est aliquis, et superatis tandem omnibus difficultatibus tandem ad tranquillum portum devecti beatit.udine fruuntur, longs res omnes istas terrenas superante. (qluapropter quum increduli votorum suorum fiunt compotes, et ipsis ex animi sententia omnia succedunt, sic ma.gis ac magic caecutiunt, et. penitus excaecantur : et bone saginati adversus ipsum Deum calcitrant., sad tandem Deo rationem omnium reddituri sunt, et graviorom condemnationem subituri, quo maioribus donis ornati fuerint. Idcirco Paulus apostolus dicit eon qui abutuntur Dei patientia vocantis ipsos et invitantis malts cum levitate et benignitate, thesaurizare sibi ipsis iram in die iris et patefactionis iusti iudicii. Neque enim Deus ferre potent Bona sua profanari. (zluare quum suis bone6ciis Deus non ad se illicit, si nostra militia recesserimus, et recalcitraverimus, certum est turpitudinem nostrum tandem patefaot.urn iri, poenamque et supplicium horrendum fore.
Et hactenus de Davidia constantia in navanda Sauli ingrate fideli opera. Rued vero dicitur David prudentius egisse quam reliqui Saulis servi, uomenque eius factum celebre, apparel Deum voluisse ipsum in illam dignitatem sushi, ut spud omnes autoritate et gratis valereG, eumque populus amore singulari complecteret.ur, quo Saul magic magisque ureretur, et ipsius odium et crudelitas excitaretur. (zluae quidem in specie Davidi noxia ease videbantur : sad quum in Dei asset tutela et praesidio, novit edam Deus Saulis impetum frae.nare, et ipsius omnes conatus frangere, quemadmodum sequente capita docebimur. Deus itaque Saulem Davidis prospero successu vult magic ac magic Uri, eique inimicum fieri, ut magic eius furor exacuatur, et tamen its Davidem protegit, Do quid ipsi Saulis fraudes et conatus adforre dotrimenti possint. Davidis itaque fama fit in dies clarior et reliquis omnibus Saulis ducibus praefertur, et honors debito fruitur. Hine itaque discamus, insurg'entibus adversum non muftis hostibus propte,r dons quibus a Deo fuerirnus exornati: et indrgnantibus xmprobis, si nostra opera .Dens insigne aliquod opus perfecerit, modisque omnibus et rationxbus nostrum exitium quacrentibus, Deum tamen non sua mina sublevaturum, nosque ipso fretos adversus omnes hostes et invidos boni nostri fore lutes. Neque vero tales camas quin aliquando sentiamus ex istis

301	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. gIg.	302

aliquam molestiam: sed si id contigerit, ad exempla sanctorum hominum oculos convertamus, et nominatim Davidem intueamur, cuius aspectu poster dolor leniatur: ac persuadeamur Deum nos in hac parte explorantem, etiam tanquam clypeo tecturum, et quaeeunque hinc inde exsurgant tempestates, tutaturum, et adversus illas omnes its defensurum, ut impavidos f'eriant ruinae. Contra sciamus fore ut si stulta quadam ambitione efferamur, et ultro a Deo recedamus, et ab ipsius obedientia resiliamus, nostra omnis opera sit inanis, et quum videbimur in summum usque fastigium evecti, tanto graviorem casum, et mains exitium sentiamus. Quare ad aliquem dignitatis gradum evecti, Deo acceptum beneficium feramus, eoque semper nitamur: quod fundamentum si posuerimus futurum est, ut licet sus deque omnia ferantur, et undique confusione cingamur, Deus tamen omnes illas nubes discutiat, euius auxilio freti sumus quod toties re ipsa sumus expe.rti. Ac licet saepe non appareat praesens Dei auxilium, fides tamen nostra res istas omnes inferiores superabit, et in Dei promissionibus conquiescere faciet, nempe, nunquam perituros qui suam in Domino spem collocarunt, quibuscunque tandem urgeantur difficultatibus : sed Deum effecturum ut patientia vincant et superent omnes Satanae et satellitum ipsius insultus, donee tandem illos ad suae fidei perfectionem deduxerit.
lam vero agite, etc.

HOMILIA LXX.
CAP. gIX.

1. Loquutus est autem Saul ad Jonathan

scum, et ad omnes servos suos, ut occaderent David. Porro Ionathas f lies Saul diligebat David valde. 2. Et indicavit Ionathas David, dicens: Quaerit Saul pater meus occidere to : quapropter observa te, quaeso, mane, et manebis clam, et absconderis. 3. Ego autem egrediens, stabo iuxta patrem meum in agro, et ego loquar de to ad patrem meum, et quodcunque videro nunciabo tibi. 4. Loquutus est ergo Ionathas de David bona, ad Saulem patrem suum: dixitque ad eum : Ne peccet rex in servum suum David, quia non peccavit tabi, et opera eius bona sent tibi valde. 5. Et posuit animam suam in manu sua, et percussit Philistaeum, et fecit Dominus salutem magnam universe Israeli. Yidisti, et laetatus es, quare ergo peccas in sanguine innoxio, interfciens David, gui est absque culpa? 6. Quod quwm audisset Saul, placatus voce Ionathae, iuravit: Yivit Dominus, quia non occidetur. 7. Yocavit itaque lonathas David, et indicavit ei omnia verbs haec : et introduxit Ionathas

David ad Saul, et fuit ante eum sicut erat heri et nudius tertius.

Hie in primis observandum, improborum hominum Deique contemptorum malitiam augeri indies, donee in desperatam impudentiam desinat: et contra Dei filios ex aliquo periculo liberates in aliud incidere, et tamen semper miraculose ab ipso conservari. Quod apparet ex istis quae hoc loco de Saule narrantur, omnem lapidem movente ut David interficeretur. Et quidem antea speraverat se sic ipsum oppressurum, ut tamen caedis ipsius conscius minirne videretur: quandoquidem putabat Davidem nunquam Philistaeorum manibus evasurum : et its se extra omnem suspicionem futurum. Nam poterat simulare se Davidis mortem aegre admodum ferre, ut solent plerumque multi luctum simulare, et in pectore summam laetitiam occultare. Quum vero Saul animadverteret se operam lusisse Davidi insidias parando: Deumque ipsius opinionem et exspectationem lusisse, iam aperte laxis habenis furere, et quam din intus foverat crudelitatem prodere incipit, filiumque Ionathanum reliquosque servos ad Davidem interficiendum sollicitat. Ex quo apparet ipsius caecitas et fanaticus furor. Nam si solo Ionathano, vel tribus ant quatuor servis consciis mortem Davidis ‑quaesivisset pudori reliquus adhuc aliquis locus fuisse videretur: sod quum omnes sues ministros ad caedem hortatur, depuduisse illum apparet et Davidis necem non potuisse amplius dissimulare. Quare videtur iam prorsus desperatus, et immanis ac efferus omni humano affectu et honestate spoliatus, eo amentiae devenisse ac stuporis, ut iam neque Deum neque homines vereatur, hominumque existimationem et bonam famam negligat, et homicida et quidem perfidiosus fidelis sui servi non reformidet audire. Ex quibus verum illud esse comprobatur quod ante attigi, in Saulis persona fieri conspicuum, improbos din dissimulatam malitiam et improbitatem tandem prodere, et eo amentiae et furoris progredi, ut nullo amplius pudore, neque discrimine boni ant mali, retineantur. Quod eo diligentius est observandum, quo plerumque multi gravius in eo peccant. Nam exempli gratia, qui ad furtum animum adiicit, initio quidem horrebit alicuius iugulum petere, contentus loculos abstulisse, a caede prorsus alienus : sed ubi diabolus semel animum invasit, sic indurat et exagitat, ut tandem laxis habenis ad quodvis scelus feratur. Atque hoc Paulus ipse docet quum sit, eos dedolere qui a Deo in reprobum sensum coniecti sunt, ut non solum apud homines omnem reverentiam et honestatem respuant, sed etiam conscientias mortuas habeant, ut Dei timore non amplius retineantur, quo solo possunt homines cohiberi ne praecipites in vitia ruant, tantoque magis iram Domini

303

adversus se ipeos provocent. Atque hie Domini contemptus improbus occupat, qui ad quodvis flagitium frontem perfricnerunt. Nam nemo repents improbus: qnarc sum qui male facere incipit, spec est posse adhuc euntineri in officio: aed qui malo asauevit, mercedem f,rctis suis convenientem a Deo recipit, nempe a Deo tows diabolo permirtitur, ands summus diviui nom, nis contemptua nascitur Et quemadmodum Del reverentia improbi non tanguntur, neque ipaius iudiciis commoventur, quae pro virili conantur irrita facere: sic etism spud homines tanqunm perfrictae fronds scorta depuduerunt, neque amplius boni vel mini discrimine afficiuntur, aed coclum terrae miscere volunt, ut mun<lus summa rernru omnium confusions turbetur. Quae quum videmus in mundo tam frequentia, Deus est summopere invocrtndus, no nos derclinquat et nobis ipsis permittat: sod potius quum ad malum aollicitabimur, edam si vitium adhuc is cordia penutralibus occultism sit, vomicam aperiat et pus eiiciat, ne intns resect.um ipsum cor auffocct. Ruare quum talia exempla nobis proponuntur, nos ad vivum affici oportet et ad Deum ardentibus votis converti, ne nos in tam lethalem casum praecipitet. Caeterum quum homines its pedetentim a Deo recedere, et tandem tam procul aberrare, ut in viam nequeant revocari, indeque ab omnibus saeculis malum istud huminnm mentes occupasae videarnua, Tacit ne hoc tempers mirari nos oporteat, quum hypocrites videbimua ad tempus speciem aliquam boni prae se ferre; tandemque a Deo product et tanquam in theatro collocari, ut coram omnibus ipsorum turpitudo appareat, immo et ipsis pueris innotescat: sed tames admonet ut summo studio talem divini nominis contemptum fugiamus, ne iatis hominibus nocentiores tandem inveniamur.
Atque istud apparet ex narratione aormonis illius quern Seal ad Iouathanum filium et ornnea servos habuit, quo sibi ipsi intro dcdecus perpetuamque infarniam quaesivisse videtur. Nam aperte seam perfidiam, odium in Davidem, su mmamque crudelitatem prodit. Hine itaque discamus quod Paulus admonet, eos qui Deum non honurant ut decet, in tasters ab ipso confusionern dart praecipitea, ut no quo quidem honori percent, sed lose intro deridenclos omnibus exponent. Sic Deus aua.e rnaiestatis contemptores ulcisci aolet. Nam eo fine seas nobis p<rtefacit, tit ipsi obsequamur debitamque reverentiam cshibenmus: nosque ab ipso in sum finem creator ecianrus, ut in nobia glorificctnr. Discamus itaqua nos illi totos, corpus nimirurn et animam, dicers in omni puritate. Nae si nos adeo esae miaeros contigerit, ut ad quodvis Ilsgitium praecipites ruarntrs, coquc deveniamus imprctatis, ut Doi nomen contemnere eiuaque glorisrn profa sere studeamus, multaa habere ipsum sere ulcis‑

HOIIILIA LXg.

cendi rationes cerium est. Nam in tantum stuporem coniiciet, ut famam spud homines tueri negligamus
quod natures contr.rrium eat. Ecquis enim nescit homines ignominiam seam tegere pro viribus, et seam existimationem aped omnes sanctam et inviolabilem else velle? Sod ii quos Deus in aenaum reprobum coniecit, nullo pudore, nulls sui existimatione retinentur, imo videntur studio suam turpitudinem spud omnes palarn facere, et suam cru<lelitatem, perfidiam et acelus publics prodere. Nos itaque si sapimua, et nisi volumes in mine difficultates incidere, Down colere et revereri, nosque illi totos cum candore et simplicitate dedere moniti discamus. Verum enim illud eat spud prophetam Domini, quod superius audivimue dictum : Honorabo eos qui me honorant, et eos ignominia et dedecore i7avolvam, qui me contenxnunt et parvifaciunt: quod ratam fieri ipaa experientia docemur. Caeterum non debent filii Doi aummam pacem et otium in hoc mundo sibi polliceri: sed contra perpetuum bellum et pugnam quamdiu superstitea fuerint exspectare, adeo quidem ut malum unum malts male excipiant, et veluti fluctus fluctibus succedant, adeo ut per mills mortis discrimina aegre vit.am in hoc mundo trahant. Neque vero tames omnium trominum par est conditio: segue omnes tam duris exerceri casibus quam Davidom videmus. Suis enim parcit Deus, quorum infirmitatem uovit. David vero, quoniam Domini nostri Iesu Christi fait figure, propositus est nobia exemplum ad quod componamur. Nam et hoc notum est: Domiuurn nostrum Iesum Christum fidelium omnium esse exemplar, quemadmodum Paulus 8. ad lhornsnos capito declarat, quum fideles admonet et hortatur ad patient' am, proposito capitis nostri Icsu Christi exemplo, qui sere nobis proposuit exemplum quod omnes decet imitari, nequo meliorem oxpetere conditionem quam fait ipsius. Docet itaque nos oportere ipaum sequi, et id ipaum in Davide tabnquam exemplari proponitur imitandum. Nam quern Davidem Deus tam variis modia et tam muftis tentationibua exercitum auxilio silo iuvit, et ox pericnlis libersvit., admonemur nobis per ignem et aquam trauseundutrr, ut loquitur Prophets Psal. 66. id est omnia quamvis durissima nobis ease subounda, et earn mnltis difficultatibua et afflictionibus luctandum, segue otium nobis promittendum quamdiu in terns vixerimua, quasi post lectern unam aut alteram tranquilli futuri simus, sed novas semper difficultates et tentationcs exapectandas, quibua fidem et patientiam quorum Deus explorers solet. Sic Davidem videmus primum non procul abfuiase a sepulcri faueibus, quern Said heaters in illum iacularetur, gees parieti infixa. eat. Deinde elapsum ex tanto periculo, rursum missum contra Philistseos, ut ipsorum armia oxatinguerotur. Verum etsi gravia et periculorum plena ista erant, tit Deus

305	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. gIX.	306

illius curam abiecisse videretur, re ipsa tamen 11 ostendit sibi esse curae ipsius vitam et salutem, quum in omnibus istis periculis eum est tutatus, tandemque salvum et incolumem reddidit. lam its‑ ! que Saulis furorem intueamur, qui sublata simulatione furit aperte, et quod ante foverat pectore I Davidis odium palam detegit, et veluti dato signo convocat inimicos qui faciant in ipsum impetum. Quare si Deus nos varns tentationibus exercuerit, no tameu animum dospondeamus, neve adeo mopes et efleminati simus, ut post unum aut alterum praelium tanquam emeriti milites ab imperatore vacationem adipisci cupiamus: sed potius norimus vitam praesentem non tantum cum stadio quodam conferri quod semel ingressos oportoat decurrere, sed cum bello continuo, et quamdiu vixerimus non finiendo. Nos itaque potius sublatis in coelum oculis, et iacta ibi anchors, laborum finem et quietem exspectemus. Sane Deus aliquando nobis in his terris quaedam otia facit: sed tantum ut renovatis viribus alacriores ad praelium aceedamus Deumque quocunque vocaverit sequi parati simus.
	Porro in Saule apparet non esse bominibus
magnopere fidendum quum plerumque et incon
stantes et perfidi reperiantur, etsi amicitiam simu
lent, et prae se ferant. Nam videmus Davidem,
quem ante Saul magni feeerat, et servi ipsius ama
bant et honore afficiebant, iam in odium et Sands ,
et servorum ipsius venire, consilia de ipsius caede
inter se inire, neminem ad ipsum excusandum os
aperire. Solus Ionathanus Saulis filius miseri et
innocentis causam audet defendere, fidemque et
animi magnanimitatem retinere. Unde apparet quod
ante dixi, non omnibus hominibus esse fidendum
quod David ipse doctus experientia docet nos: Ne
hominibus fidite, inquit, in quibus nulls, fides. Davi
dis autem patientia documento erit, non fidendum
amicis simulatis, qui dum prospera fortuna fruemur
arrideant, in rebus angustis et incertis deserant:
quod saepe use venire solet : sed in Deo spem omnem
nostram reponamus. Qui si semel nos in suam
tutelam et clientelam receperit, ne dubitemus quin
ipsemet nobis in rebus incertis amicos excitet, qui
nostram innocentiam tueantur, et auxilio invent:
quemadmodum Davidi lonathanum patronum sus‑ i
citavit. Nam Ionathanus Davidis causam apud pa
trem ausus agere, sese in magnum periculum con
iecit. Didebat enim patrem per intervalla furore
agitari, et tanquam fanaticum hominem rabiem
seam despumare: quare quum audet illi turpitu‑ j
dinem facti ob oculos ponere, et ipsum patrem
arguere, non dubium est quip se in mortis pericu
1um coniecerit: ac proinde speciali Doi gratis fuerit
adiutus, et sancto ipsius spiritu confirmatus. Hoc I
nos decet imitari, et Doi fretos auxilio, nu11a refu
gere pericula, Deo bunc honorem exhibentes, ut
		Calvini opera. Vol. XXX.

ipsi vitam nostram committamus, cuius proprium est cam defendere : non tantum sea ipsius vi sod suscitatis etiam creaturis et hominibus quorum auxilio iuvemur, prout ipsi placuerit: et quibus, si forte periculorum magnitudine terre.rentur, et animos et vires sufficiat, quibus omnes difficultates superent, et Dos nunquam deserant, red ipso vitae suae periculo constanter adiuvent. Hoc itaque est observandum, qunm dicitur solus Ionathanus ausus fuisse Davidis innocentiam apud patrem tueri. Sed praeterea notandum Ionathanum non agere Davidis causam tanquam supplicem, veniamque deprecantem, sed ipsius innocentiam graviter tueri, patremque ipsum crudelitatis, ingratitudinis et malitiae accusa.re. Magna fuit igitur Ionathani fides, et sincerus candor. Nam si supplex tantum patri factus Davidem ipsi conciliare studuisset, hominum more, vitamque deprecari, et ad patris voluntatew annuere, et vela quodammodo ventis permittere, faterique Davidem quidem reum esse, sod utendum ergs ipsum misericordia; ut Solent aulici regum et principum aures istiusmodi verborum lenociniis demulcere, et iratos plaeare, ut non omnino reos condemnent, sod tamen aliquid tit verum concedant quod illis males animus contra omne ins et aequum dictaverit. Nihil in Ionathano simile: quem Deus sancto suo spiritu sic rexit, ut fidelis amici functus sit officio. Nam parum erat Davidi vitam donari, si dedecus et ignominia illi fuisset conflata, qui summis honoribus merito erat afficiendus. Yae enim, sit prophets, dicenti bonum esse malum, et malum esse bonum, lucemque in tenebras convertenti. Quare si Ionathanus tantum Davidi vitam servare studuisset, et Sauli patri adulat.us concessisset partem eorum quae de Davide criminabatur, certum est amici causam faisse proditurum, et licet ipsi amicum, Deo tamen iniuriosum fuisse futurum. At non tanti erat neque tam pretiosa Davidis quam Dei causa: itaque bene Ionathanns Davidis causam its coram patre agit, ut maxime iure et aequitate nitatur. Quare quotiescunque iudicio et sententiis iniquis oppressos autoritate nostra iuvare voluerimus, non tantum habendam personae ipsorum rationem sciamus, ut vitae ipsorum consulatur, sed maxime causae, quam pro nostra virili tueri debemus: ne nobis idem quod Pilato contingat, qui Christum quidem ex manibus Iudaeorum qui mortem ipsius procurahant eripere voluit, sed tamen nonnisi ignommia publica affectum. Sed Deo placere non potest eiusmodi simulatio: quare amicorum proximorumque commodis et utilitati studentes ca. vere debenmus ne dedecore ipsos affici sinanius, et ne causae ipsorum aequitatem praetextu vitae conservandae prodamus, aut pedibus conculcemus, mendacium et iniquitatem improborum veluti nostro calculo approbantes.

20

307	HOMILIA LXg.	308

Sod ipsa Ionathani verba digna sunt quae accuratius expendantur : Loquutus est Ionathas de David bona ad Saul patrem scum, dixitque ad sum
iYe peccet rex in servum scum David, quia non peccavit tibi, et opera e‑ius bona suet tibi valde. Quandoquidem, inquit Ionathanus, David regem nulla in re laesit, eo magis inique agit Saul ipsum persequendo. Ionathanus igitur patri exprobrat ingratum animum, quum Davidis benefacta non tantum commemorat, sad etiam ait Davidem non peccasse in regem. Neque vero tamen etiam excusari apud Daum Saul potuisset si morte Davidis privatam aliquam iniuriam ultus fuisset. Scripta enim iam lox Dei: et quidem in animis hominum natura iusculpsit, bono malum compensandum : quare neque natura ipsa magistra Sauh Davidem ulcisei licebat. Ac tie Ionathanus quidem voluit patrem eximere divinac tlltlonl si Davidem laesus ipse ulcisceretur : sod peccatum gravius faeit et crimen auget, quum ait Davidem nulla in re peccasse adversus Saulem. Naturae enim ipsi repugnat, eius exitium quaerere a quo sis affectus beneficio. Ionathani sane naooqsia laudanda, patris vitium libere damnantis, et Davidis in patrem benefacta commemorantis. Nam, ait, nihil in to peccavit, et opera cius bona .sent tibi valde. Quare summa ingratitudo hie apparet cum summa malitia coniuncta. Nam inhumanum est sum a quo non aceeperis incommodum aggredi et babere contumeliose: quanto itaquc crudelius et immanius, cum cue devinctus sis multis beneficiis, et cuius singulars sit erga to studium et muita benefacta, odiis prosequi, et eius vitae insidiari? Nae brutes ipsis animantibus deteriores sunt istiusmodi homines. Nam et canes cum agnoscit a quo frustum panis acceperit, et ipsi lcones mansuescunt et cicurantur, ut ex profanorum multis histories apparet. Denique videmus ariimantcs brut;is agnoscere suos dominos et benefactores. Iniantes antequam pueritiam attigerint nutrices suas agnoscunt, a quibus vitam hauriunt, et in quarum tnammis praesidium suum collocant. Quos vero Deus sensu et rations donavit, quae nullts vlrtbus 1>otest expelli, quandoquidem ipse conscientiae sensus intus urit et cogit eos a. quibus acceperint boneficia agnoscere, nonne plus quam efferatos et barbaros esse necesse est, si acceptis ab aliquo beneficiis, cue vitam debemus, et qui nostris commodes studuerit, vitam auferre malis artibus nitimur? Istis rationibus Ionathanus patrem, et illum quidem regem constringit: at urget etiam quum addit, et vidisti, et laetatus es. Saepe quidem contingit nos ab aliquo beneficium aliquod consequi, de quo non constet: sad ubi agnitum beneficium nihilo minus parvi faeimus, et negligimus, eo maior est malitia nostra, et maiorem condemnationem meretur. Notanda iitur illa cireumstantia, quum

Ionathanus patrem praeveniens ait, non potes ignorantiam ullam praetexere, neque opus babes inquisitions, to ipsi vidisti Davidis animum, to ipsius benefactis gavisus es: ac proinde quantum ipsi debeas, euius mortem quaeris, non ignoras. Summa ipsius erga populum, summa erga to beneficia, quum et to et populum ex inimicorum manibus eripuit; to sane illi coronam tuam debes, sine cuius auxilio in hostium potestatem deveneramus. Testibus non opus est, neque ulla inquisitions, to ipse testis as idoneus : to gavisus as ipsius virtute. Gaudium autem illud Saulis manavit ex aff'ectione naturali, quod Deus regis et populi misertus asset: quare quum iam capitalis asset illius inimicus qui causa ipsi fuerat tantae laetitiae, quis non illum pro monstro merito babeat? Sane potius ignis et aqua conciliabuntur, quam duae illae tam contrariae affectiones. Nam qui beneficiis affectus est ab aliquo, nisi omnem exuit naturalem affectum et rationem, saltem sum honors dignatur, et saltem animo habet quam gratiam referre non potest. Quare desperatus est Saul et prorsus insanus, quum oblatam ipsi laetitiae occasionem, in odium convertit, et laetitiae illius autorem cane pains et angue exosus persequitur, eique ultimum exitium quaerit. Quamobrem lona.tbani integritas et liberalitas summopere est comtnendanda, quod patris vitia non dissimulavit, sad illi aperte suam turpitudiuem detexit.
Et quidem ulterius edam respexit, nempe non esse ipsi negotium tantum e.um Davide, a.ut mortali creatura, sod cum ipso Deo vivente. Nae multum erat exprobrasse patri crudelitatem et ingratitudinem, ut ante vidimus, sad tamen beneficia Davidis sic exaggerat, tit, velit patrem ad Daum ipsum assurgere, quum ait, et fecit Dam"aus salutem magnam univer.so Israeli. Tune ergo Doi manum rescinderes? Nam quid aliud est David quam Dei matins, per quem operatus est, quem to tamen persequeris? Vide ergo quicum tibi res sit, et cue bellum indicas. Nae aped homines ipsos perfidiosus et ingratus audies : et ita quidem ut tibi nemo amplius fidat, sad to universus populus abominetur, et dicat: Nonne in Daum as iniurius et contumeliosus? Nam quid aliud est David quam imago praesentiae Del? Tune igitur innocentem opprimes, et Deo invito, quem de suo solio non potes deturbare, sum cuius usus est ministerio trucidabis? Eum, inquam, cuius memoriam exstare perpetuam oportet, quod eius manu fuimus a periculo proximo liberate? Idcirco bene concludit lonathanus: Cave ergo pecces in sanguine innoxio, interficiens Davidem, qui est absque culpa. Haec ergo Ionathanus apud patrem protulit, quae scriptis dari sanetus spiritus voluit, ut ex its utilem doctrinam hauriamus, et singuli nobis ipsis admonitiones istas et

309	1N I. LIB. SAMUEL. CAP. gIR.	310

exhortationes applicemus. Quare si eos a quibus nullam iniuriam passi sumus, violentia et iniuriis afficiamus, certum est malitia inegcusabili peccaturos. Etsi non simus ab omni culpa vacui, quum species aliqua iniuriae nobis factae ulciscendae apparebit: quandoquidem eos qui vim vi repellere, malumque malo compensare studuerint, Deus olim ulturus est. Quanquam co impudentiae devenerunt papistae, ut docuerint rein arduam et difficilem esse iniuriarum oblivisci, et inimicis nostris benefacere, ac proinde admonitionem illam consilium esse ad perfectionem adipiscendam, non autem expressum mandatum divinum: sic ausi adversus Deum blasphemare. Nae istiusmodi cavillis et effugiis hand iuvabuntur coram Deo: qui nos iubet adversum nos ipsos pugnare: et quum luctam in nobis senserimus, et repugnantiam adversus Del mandata, ipsum invocare ut omnes inimieitias et vindictam ac ulciscendi appetitum ex animis nostris eripiat, et spiritum lenitatis et mansuetudinis infundat. Sed in primis si innocentibus nocendi quaedam animum nostrum occupaverit cupiditas, istam doctrinam in memoriam revocemus: et de acceptis beneficiis non tantum gratiam habeamus, sed etiam referamus. Nam ingratitudine nullum apud bomines vitium magis detestandum : de qua ipsi ethnici leges ponere non esse dixerunt necesse, quod satis a natura omnium inentibus insculptum sit, gratiam pro acceptis beneficiis referendam, et nemo possit ullam ignorantiam praetexere: ac proinde non opus sit legibus ullis ant adhortationibus homines ad officium cogere. Nihilominus tamen nimium est vulgaro istud ingratitudinis vitium, et nimium altas egit in nostris animis radices, donee illud Deus radicitus egstirparit, et ab eo repurgarit. Quamobrem ore Ionathani prolatam sententiam agite diligenter meditemur: ac si eos quibus nullis benefactis devincti sumus, tamen diligere tenemur, multo magis eos qui nos sibi multis beneficiis obstringerunt amandos esse meminerimus: nullamque ipsis de nobis conquerendi occasionem praebeamus, quasi leviter ipsa erga nos benefacta praeterierimus, et ingrato animo negleaerimus. In primis igitur hoc principium altius mentibus nostris infigamus, nos si erga homines ingrati fuerimus, illis licet pacatis et tranquillis, et ultionem non repetentibus, et benefacere nobis non desinentibus, Deo rationem olim reddituros, adversum quern bellum suscipimus et praevalidum adversarium habituri sumus, quum in ipsius creaturas iniuriosi sumus: quandoquidem quaecunque dona proveniunt ab hominibus, a Deo primum emanarunt. Quare si quis in rebus incertis et difficillimis opem tulit et adiuvit, Dei organum et ministrum ipsum agnoscamus, et beneficium ipsi acceptum feramus: et contra si erga beneficos ingrati fuerimus, Deum ipsum nostra ingratitudine

offendi non ignoremus. Haec sane diligenter nobis meditanda sunt, et tenendum etiam bonum malo compensantes, Den rationem olim reddituros, qui causam eorum suscipiet, et tanquam laesae suae maiestatis reos faciet, qui ultro erga homines ingrati ipsum Deum provocasse videbuntur. Caeterum quemadmodum Ionathani fidelis doctoris audire praecepta debemus, sic cum edam tanquam exemplar sequi par est, in arguendis et reprehendendis quos ad malum ferri videmus praecipites, ut furor ipsorum retineatur, quod quisque pro sua virili et secundum occasiones quae a Den offeruntur debet efficere. Quamobrem diligenter attendendum quod Paulus admonet, ne invidiae, odiis, inimicitiis et aliis istiusmodi vitiis consentiamus, sed etiam ut opera iniustitiae redarguamns : quae doctrina non unius ant alterius tantum fidelis propria est, sod omnibus communis. Quare si officio nostro erga Deum defungi volumus, quum fraudibus aliquem circumveniri, quum proditiones, quum saevitiae et crudelitatis signa quibus aliquis petatur conspexerimus, nostrum est pro virili istiusmodi consihis resistere, neque tantum privatim admonere, sed palam arguers peccantes, et tanquam.fidos Dei patronos ills et aequum tueri et defendere. Nam certum est nos si silentio causam innocentium prodiderimus, et si quum Deus dederit facultatem pravis consihis et violentiae improborum resistendi, non fecerimus pro nostra virili, DOS in numero improborum a Domino habendos, nullumque eacusationi locum apud ipsum futurum, quominus malo consensisse iudicemur. Atque hanc ob eausam olim propheta leremias conquerebatur, suorum temporum corruptelam deplorans, nullum reperiri qui veritatis causam susciperet, omnes caligare oculis et mutos esse. Quibus verbis docet intolerabili ignavia peccare eos qui quum habeant improbis resistendi facultatem et occasionem, dissimulant tamen et oculos avertunt auresque obturant, ne vidisse vel audivisse videantur.
Caeterum aliquid amplius in facto Ionathani est observandum. Nam patris accusans malitiam, videbatur etiam ipsum ad iram provocare, et hac ratione non modo non consulere Davidis saluti, sod sere in apertum periculum coniicere. Perumtamen ista Ionathanum non impediverunt quominus innocentis et iusti hominis causam libere apud patrem ageret. Et hoc imitari nos oportet: ac proinde licet ab officio multa nos deterrere possunt, puta metus ant periculi imminentis, ant offensionis eorum qui autoritate plurimum valent, nihilominus tamen alacri animo pergendum in officio est, et procul a nobis istiusmodi cogitationes reiiciendae, quibus prohibemur causam miserorum defenders : Deum vero potius quod officii nostri partes requirunt egigentem audiamus, nosque illi totos permittamus non dubi20*

311.	110113LIA JAX. 	312

tautes quin tempore opportui_o iuvet laborantes. et ! benevertat, quum operam in eo collocaverimus, ut adversus iniurias protegat. Cuius rei exempltrrrr ' quod praescripsit suo verbo non inviti sequamur. t‑sto [onathanus, Down nitnirum sincere et cLrndidc; ! Quwn vero Saul Ionathani monitis obtemperaverit, ambulautes coram ipso rrtinquam deserere. Nam ; agrro~cainus nos centuplo graviore poena multandos quid obsecro. Satrlem impedivit quominus a.dver‑ a Domlrro, si admonitionibus locum non dederimus, sus lonathauum filiurn excandesceret? Nonne po‑ eed refractarii fuerimus. Sane Saul non semper terat ~atrl etiam cum contumelia filium repellere: se obsequentem bene monentibus praebuit, ut deinQuis to es, qui patrem audes reprehendere? Nota ceps apparebit, et sine ratione et aequitate in pravo enim est patrum in filios arrogantia, si admonere suo instituto perrexit: verumtamen illum Deus ipsos de aliqua re audeant. Tune, inquiunt., abor‑ j hoe teunpore voluit sanis filii consiliis obtemperare, tive me reprehendes, to consilium dabis, et quid et nobis exernplo esse quod imitemur. Res admirnibi f'aciendurn docobis? Nfeum est potius to ad‑ ranch profecto fuit, fanaticum et furiosum hominem, nrorrere of reprehendere. Istis ac similibus voci‑ et arroganter adversus ipsum Deum frementem, bus Said Ionathanum reprehendere potuisset, et train despumantem, malitiae ac rebellionis plenum, regiarn potestatem illi obiicere, ut ad autoritatem i et vin(lictae cupidum, moveri tamen admonitione lraternarn regia maiestas accederet, quam revereri : filii, et ita flecti ut Davidi conciliatus ipsi mortem lonathannm oportebat, et. non ita violare aut parvi ` struere desisteret. Quare si Saul tam improbus facere, ut filins et subditus patrem et regem tan‑ :, et flagitiosus, tamen acquievit Ionatbani filii admoquam par aut socius argueret. Sed Deus Saulem nitioni, licet graviter ab ipso reprehenderetur, et VOluti quibusdam vinculis coercuit, et cobibuit, ne ta, nrluam ingrates et homicida accusaretur, etsi non in iras effervescerot, et tanquam bellua impetum totidem quidem verbis sed sensum tamen hunc in admonentem faceret. Hine itaque discamus ad‑ ; babentibus, et quae solidis rationibus nitebantur, versus opines difficultates luctari: et no dubitemus i quid nobis futurum existimamus, et quam eaeusaquin Deus sit. nobis adfuturus, quum ipsius ver‑ tionem praetexemus, si nos quidem Dei filios esse bum sequuti fuerimus: et licet homines adversarios i velle profitemur eumque colere et venerari, et tamen habuerimus, qui variis artibus nos ab officio deter‑ i admonitionibus dare locum non possumus, sed denreant, et animos abiicere iubeant, summaque vi tibus infrendemus, et extra rationis terminos egredipersequantur, Deo tamen freti patienter iniuria.s rnur pertinaciter institutum pravurn retinentes, et Miles fer"rmus, et opportunum auxilium exspecte‑ in petus ruentes? Nae longe deteriores Saule nos mus. Quip imo aliquid et.iam amplius hic apparel, fore certunr est, ac proinde miserandam esse nosnernpe Demn dare locum suae gratiae contra om‑ tram conditionem: quandoquidem horrenda poena nit;m hominum exspectationem, ut non sit irritus ( manet eos, qui seam causam contumaciter defeneorum qtri Deum sequuntur labor: quod instar dere volent. Quamobrem quicunque tandem ille stimuli esse debet ad officium erecto animo facien‑ I sit. qui nos admonet et reprehendit et cuiuscunque dim omnibus quorum opera Zeus uti vult. Nam conditionis sit, et nulla licet autoritate insignis, saepe videas multos reldctari, et vel eorum quos j tarnen tenendum est a Deo veritatis autore profireprehenuri sent contumaciam et arrogantiam, vel crsei reprehensionem: quam si reiicimus magnopere sua.m ipsorum tenuitatem et ignorantiam, vel me‑ ', Detnn otl'endi certum est.
tum no frustra laborent apud refractarios praetexere,			Et hactenus de Saule dictum esto, qui licet
et ita quodammodo suas manes abluere, ne pec‑			odio infensissitno Davidem ad mortem usque perse
casse et ab officio recossisse videantur. Sed inanis			queretur, sanis tamen filii consiliis et admonitioDi
isto praetext.us, of v~rna escusatio, quod non ant‑			bus locum dedit, et conscientiae stimulis excitatus
madvertunt isti homines sese ab officio recedentes			etiarn iureiurando affirmat se a cogitata caede abs‑
adversns Deunr peccare et quodammodo dedecore ! tentnr urn : Davidemque in graham recepturum
et ignomirria afficere, quum pro aequitate et recti‑ quo iuramento sese quodammodo voluit alligare,
tudine st;ire ipsos iubet., et ornni iniustitiae et ma‑ ‑ et 1‑)eo subncere, suaeque crudelitati et malrtiae
teficiis sere pro viribus opponere et prava consilia renttntiare. Nam certum est hoc iuramento non
condemnaro. Quare quum hoc Deus iubeat, minime i tanttrm voluisso Ionathano Saulern fidem facere se
dubitandimr est, quip obcdientiue benedicat, et vel ab ineepto destiturum, sod etiam testari sibi pec
surdis (let atrres ad admitterrdas admonitiones, vel catttm displicere et ex aninro dolere, velleque Deo
meritam tnercedem ropendat: nostrarnque operam sese obsequentem praebere, et in omnibus obtem
gratarn et, acceptam habeat: vel si cum efferis ho‑ perare. ldcirco se ultro itireiurando devincit, ne
minibus trobis fuerit nogotiurn, eos contra omnium a pravis cupiditatibus abripiatur, et tentationi suc
opinionem domet et mansuetos reddat. Conspi‑ curnbat, sod ut fortiter jilts resistat. Sese itaque
cuum i1ttd exemplo lonrttbani: tit non dubitrm sit iureiurando adstringit, ut si fidem fallat, merito ut
quin Deus nostram obedientiarn accipiat, et tabores impius et sceleratus a Dee puniatur. Tantundem

313	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XIg.	314

igitur iusiurandum istud valuit, ac si spud Deum professus esset, se pristina vitia eiurare, ut se totem Dei cultui dederet, et pro viribus in eo perseveraret: paratus si contra fecerit meritas poenas de sceleribus suis dare. Atque huius iurisiurandi finem istum fuisse apparet, quum verbis Ionathani vehementer affectus, et sense peccati morsuque ipso conscientiao excitatus fuisset. Sed non fuit iste sensus diuturnus, quandoquidem paulo post ad ingenium reversus est. Nos vero cognoscamus a Deo nobis illum propositum fuisse in exemplum, ex quo discamus pudore peccatorum affici, quum Deus monitores mittit: et novam mentem tnduere, ut peccata non tantum condemnemus, sed etiam detestemur et eiuremus, ac pravis omnibus cupiditatibus renuntiemus, et adversus ipsas sic luctemur ut eluctemur, donee tandem Dei voluntati subiecti eius mandatis non amplius reluctemur.
Iam veto agite etc.

HOMILIA LXXI.

8. Motum est autem rursus bellum : et egresses David pugnavit adversus Philistaeos, percussitque eon plaga magna, et fugerunt a facie eaus. 9. Et factus est sparitus Domani males in Saul: sedebat autem in domo sea, et tenebat lanceam. Porro David psallebat manu sea. 10. Nisus est autem Saul emafgere David lancea in pariete: et declinavit David. a facie Saul: lancea autem casso vulnere perlata est in parietem, et David fugit, et salvatus est nocte ills. 11. Misit ergo Saul satellites suos in domum David, ut custodirent cum, et interfceretur mane. Quod quum annunciasset ipsi 1Vlichol uxor sea, dicens: Nina salvaveris to node hac, eras morieris : 12. Deposuit cum per fenestram: porro ille abiit, et aufugit, et salvatus est. 13. Tulit autem 1Vlichol statuam, et posuit earn super lectum, et pellem pilosam caprarum posuit ad caput eius, et operuit cam vestimentis. 14. Misit autem Saul apparitores qui raperent David, et responsum est quod aegrotaret. 15. Rursumque misit Saul nuncios ut viderent David, dicens: Aferte cum ad me in lecto, ut occidatur. 16. Quumque venissent nuntii, inventum est simulacrum super lectam, et pelles caprarum ad caput eius.

Consideranda hoc loco nobis iterum Davidis perseverantia proponitur: quod quantacunque Saul adversus ipsum ingratitudine et malitia peccarit, nunquam tam en ab officio discesserit: sed omni polies pietate et officio ergs Saulem ipsi satisfacere conatus sit. Quamobrem nova Sauli offerebatur amandi Davi.dis occasio, veteresque omnes inimicitias deponendi. Nam etsi antes odio i.nfensissimo

i		illum esset persequutus et aliquam inimicitiarum
occasionem habuisse videretur, tempora incidebant,
	quibus omnem iracundiam deponere debebat, esci
	f tato et renovato a Philistaeis hello Iudaeam inva
	, dent.ibus, adversus quos implorandum Davidis au‑
~		xilium. Is enim prosperos a Deo successes habue
	rat, et eius mane Deus populum seam in liberta
	tem asseruerat. Quare omnis spec populi videbatur
	in Davide si fieret dua exercitus sits : quod ipso
	edam exitu confirmatum est, quern David victo
	ream adeptus est a Domino. Sane Saulem nulls
	potent excusatio a flagitio purgare : quandoquidem
	si iustis odiis certasset, ea tamen propter tot Davi
I		dis in populum et regem ipsum benefacta oblivisci
~		oportebat. Nam its plerumque accidit, ut bene
	factis veteres iniuriae deleantur. Tantum veto ab
	fuit ut Saul Davidis in se benefactis placarotur, et
	rationi et aequitati locum daret, ut contra magic
!		ac magic agitetur malo spiritu, Davidemque truci
~		dare conetur. Ubi veto tusiurandum illud quo se
	paulo ante devinxerat? Sed non mirandum si per
	iurus Davidem insequitur, quod amens et furiosus
	esset. Ex quo apparet quo furoris homines ple
~		rumque deveniant, ut sint brutorum et ferarum ra
	bidarum instar quern agitantur a diabolo, sensuque
	ac ratione careant, quod ab illis Deus seam spiri
	tuW retraxerit. Nam qua re a brutis discernimur,
	nisi ratione et intelligentia quam accepimus a Do
!		wino? Nae tit nobis vitam Deus tollere quam
	dedit potent, its et eandem relinquere, sed its tamen
~		ut licet brachia, manes et pedes moveamus, tamen
	anima protean obstupefiat et brutescat. Id maxime
	conspicuum in Saule, quern sic intueri debemus
~		ut ex eo discamus in primis Davidis imitari con
	stantiam, quern ab officio, licet a Saule provocatum
	saepius, nunquam tamen recessisse videmus. Sane
i		postquam Saul ipsi fuisset conciliates, et iureiurando
	confirmata. esset ills reconeiliatio, potuisset a tam
	insani et furibundi hominis consortio recedere
j		verum illi seam operam non negavit, et ad con
'		suetum ministerium reverses est. Deinde ingruen
	tibus hostibus ipse in apertum discrimen se conii
	cit, non attendens cum pro quo vitae periculum
j		cubit toties malo affectu et summa ingratitudine
~		ipsi fuisso iniurium. Noverat enim ille satis cui
~		navaret operam, vocationisque case satin Brat memor.
~		Neque veto semel aut iterum de vita ipsum fuisse
j		periclitatum a.pparet, sed subinde novas illi positas
	insidias, ut instar aviculae fuerit accipitrem inter
~		arboris ramos fugientis, ut deinceps pluribus appa
	rebit: Bunt enim ista tantum earum tentationum
	primordia, quibus Davidem miris modis exagitatum
	fuisse videbimus. Unde discamus, non mirari et
	tanquam novum et insolens egistimare, si Deus non
	istis malis exercuerit, sed cases omnes patientcr
~		ferre meminerimus, et in omnibus angustiis ad

ttoMtMA LxI.

ipaum confugiamus, certo persuasi propitium illum nobis futurum, et nunquam deserturum.
Quod vero de spiritu malo dicitur qui Dei spiritus vocatur, lam ante docuimus quo sense illud dicatur: nerripe sic ut Deo nibil malipossit imputari tanqeam a»tori, sod diaboli sint ipsius vinciictae et iustitiae ministri, ut quaecunque malitia fuerit istius spiritus cuius his fit mentio, nihilominus tamen Dens illo sit uses ad seam perficiendam iustitiam, quae reprehends a nullo potest, sod in qua glorificari meretur. Spiritus igitur males eat et Del potentia, et a Dee misses, et mandate ipaius exsequens, in quibus tamen males eat, et coram Deo coedemnandus, etsi divinae iustitiae inini;ter, quam Deus obloquentibus et ringentil>ua licet hominibus approbat ipse inculpates. Admirandum igitur Dei consilium agnoscamus, in co quod ipsis diebolis utitur ministris suorum iudiciorum, quos licet pravos et rebelles sub iu~„_ um tamen mittit, et ad qeamcunque rem voluerit sibs servire cogit. Nos itaque sic arcane sate Domini decet admirari, ut veneremur: et tenuitatis nostrae conscii cum humilitete ado remus. Pravos igitur et arrogantesillos homines 'A sit imitemur, qui Deum suo captui volunt accommodai•e, et si quid rations ipsorum contrariuin occurrerit,blasphemes vases in il>aum evoinunt. Absit a nobis tanta prot.ervia: sod Del sapientiam adora»decn aciamus quam nostris sens~ibus assegai non possumus. Denique no insolens nobis videatur, si dial>oli, improbi licet et depravati, Deo coguntur Mservire, non quidem sponte et recta voluntate: sod Deo ipsos ad seem arbitrium impellentc, et per illos sea iudicia egsequente: sic tamen ut in I)eum nella pravae ipsorum vohantatis culpa cadet: ut licet improbi obloquantur et obmurmurent, tandem tamen involvantur confusione. Nos vero discamus Dco iustitiae et aequitatis gloriam tribeere: et practcre<L doctrinam ut nobis utilissimam mentibus nosti•is ;Lltius infigamus, diabolo5 tam arcte sub Del menu contineri, ut ne iuoverc se quidem sine ipsius permissu et arbitrio possint: adeo ut diabolos ipsos, et omnem ipsorum potentiam audeamus contemnere, quum scimus Deum sic illoa fraenare, tit nibil adversum nos sine ipsius voluntate moliri audcant, aut possint, et non possint ultra quam ipsis permiserit pedem mover<•. (luai•e nos interea tranquillos et quietos ease oportet, quum diebolos sciamus pot ends Doi menu coerceri: sed vicissim aciamus ambulandum nobis ease coram Deo in timore et sollicitudine: ne ipsies iram provocantes hostibus noatris laxet habenas, a quibus tandem obruamur. Hanc ob causam quotidie precamur ipsum no nos inducat in tentationem, sed liberet a male. Quibus verbis in primis agnoscimus nos diabolic expositos fore, nisi Del admiranda et infinite potentia protegeremur. Deinde et cognos‑

316

cirrus nos Deo quotidie multas occasiones derelinquendi nos et ilhs permittendi praebere: siqeidem ab ipsius sancti spiritus lace recedimus, gratiamque ipsius qua Dos ad se attrahit reiicimus. Sane tam aliquas Satanae habenas laxat, sod ita tamen ut ca occasione discamus nos ad Dei cultum componere, et in maximis angustiis et afflictionibus ardentioribus votis ad Deum confugere, ipaum invocantes ne nos Satanae permittat, sod in seam tutelam recipiat, et ita custodiat ut nos Satan aggresses operam ludat, et nii7il in Dos posait, et omnia nobis in salutem cedant. Haec iteque dicta sunto de spiritu illo malo Sauiem affligente, qui tamen Dei spiritus fuisse dicitur. Porro quum spiritum dicimus, cavendum magnopere ne confundtzmus cum sancto illo spiritu Dei, qui eiusdem eat esaentiae et gloriae cum Deo. Is enim sanctus spiritus Deo coessentialis omni boni fons eat et origo: sod sate spiritus creates eat et nateram et substantiam a Deo accepit. Quemadmodum autem boeos engelos spiritus Uei dicimus, non quod eandem habeant cum Deo essentiam, sed quod ab ipso torm:,ti et creati Bunt, sic et de diabolic sentiendum quorum origo eadem fait cum bonis angelic. Neque enim a Deo creels Bunt mali quales hodie videmus, et quelem corum melitiam sacra scripture nobis depingit.: sed corrupts runt et a sea origine decidcntes a Dco alienati : quemadmodum et hosninem de sea illa pristine puritate decidisse misers edhuc centimes. Verum quantacunque sit diabolorum rabies, qea.ntuscunque furor quo adversus Deurn insurgent et recalcitrant, nihil tamen possum efficere, et vel invitos Dei potentiae subiici necesse eat, eiusdemque mandate easequi. Ac licet furiose spas Deo resisters conentur, iustitiae tamen ipsius ministri ease coguntur.
lam vero ague egpendamus quae his iterum dieuntur: Et factacs eat spiritxcs Dominai males in .Said: quibua verbis docemur Saulem in peius semper ruenteLn edam graviorem in scum caput Doi ultionem accersivisse. Atque hoc diaerte Deus fuerat in loge sea comminatus, se crescentibus hominum delictis, et adversus Doi minas sere obfirmantibus, etiam poenes multiplicaturum. Et saepe occurrit in sacris vog illa, septies se poenas aucturum, ut homines terreat, ne patent post aliquas plagas pacatum, sed novas submde metuant, et longe gramores. Septenarius enim Me numerus accipitur pro incerto et magna. Deus itaque in septuplum poems augebit, nisi sponte nos spas subiiciamus, et in ipsius obsequium componemus, et plagis ipsius emendemur, et meliorem mentem induamus. Haec aunt hoc loco diligenter observanda, quemadmodum et insignis eat locus Psalmo, 32: sperantes in Domino misoricordia ipsius circumdari, ut re ipsa experiantur salutem ipsorum curao ease Domino: contra ‑vero, multa ease flagella peccatoris. Et quemadmodum

317	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. gIX.	318

feroces equi fraenis et lupatis coercentur, et quo magis calcitrant, co maioribus calcarium ictibus eorum latera fodiuntur, et domantur: sic etiam qui se ultro Deo non subiioiunt, neque se ad ipsius obsequium componunt, repetitis ictibus et poenis a Doe solent contundi et confringi. Conspicua sunt ista Saulis exemplo, quem malus spiritus invadens sic torsit, ut Davidis citharam pulsantis cantu iuvari quemadmodum antea non potuerit: quoniam Deus Saulem pro meritis ulturus, non permisit Davidis citharam vim habere ad ipsum recreandum et frenesin ipsius levandam. Quid ita vero iam, quod ante profuerat, remedium fit inutile, nisi quod Saul maiorem iram et indignationem Domini provocavit in se, unde maioribus et gravioribus poenis multari illum oportuit: siquidem correptus a Domino calcitravit, et rebellionem ac contumaciam rebellione et contumaoia cumulavit et auxit, et sese in ultimum exitium coniecit?' Sane de Saule ista praedicantur ut eius exemplo discamus, Dee poenas immittenti et plagis ferienti subiici, et ad primum ictum parere, ne Sauli similes facti ex Scylla in Charybdin incidamus. Sed si Dei manum senserimus, serio de ipsius iudiciis oogitemus, nunquam in crastinum reicientes poenitentiam, sed eodem momento cum humilitate nos ad ipsius obsequium componamus, no ipsius ira et iustus furor magis ac magis accendatur. Nam sane si qualia quantaque sint flagitia nostra et iniquitates perpenderimus, ligna exsiccata ad fiammam repente concipiendam videbuntur, et iram Dei proinde vehementius commovendam. Atque ista moditanda sunt nobis quum audimus Saulem deteriorem factum et contumaciorem, non potuisse iuvari citharae cantu, quod Deus non permiserit remedium istud utile illi esse, quod morbus Saulis esset incurabilis, et ipsius desperata salus. Porro in quantas angustias fuerit David coniectus, et quam admirandis modis a Dee servatus hinc apparet. Undo nos oportet sapere, et pericula praemeditari in quae possumus incidere, adeo ut nonnunquam contingat nos velut alterum pedem in sepulcro habere, et velut ipsis mortis faucibus apprehendi. Nam si tranquillum et placatum omnino '~, rerum statum nobis polliceremur in his terris, fides nostra statim ad primam tentationem collaberetur. Quamobrem omnino statuendum eat, quemadmodum D. Paulus nos admonet tertio capite ad Colossenses: Yitam nostram absconditam esse in . Domino nosttro Iesu Christo, et nos quamdiu in his terris degimus tanquam in umbra mortis versari, nihilque firmum et stabile nobis hie imaginandum. Nam et ipsa natura nostra fragilis eat et caduca, et multa nos undique pericula circumdant, et singulis momentis exitium minantur. Quare mature haec pericula nobis sunt praevidenda, quibus nos Deus obnoxios else voluit, ut praevisa minus noceant : sed quum

in speciem nulla superesse spec salutis, et mors potius praesentissima videbitur, sperare tamen in Domino discamus ipsius exspectantes auxilium, quod modis nobis incognitis et praeter omnium exspectationem continget. Deinde veternum etiam quo saepe torpent homines suae obliti conditionis excutiamus. Qui fit enim ut corrumpantur et instar ebriosorum a mente excidant, nisi quod suae conditionis sunt immemores? Nam sicut ebrius, vel paupertatem, vel morbum suum, vel denique suam conditionem obliviscitur, sic obstupescunt quieunque sua ambitions excaecantur. Inde enim fit ut in suis difficultatibus ad Deum non assurgant. Quamobrem conditionis nostrae memores semper esse nos oportet, et subinde memoriam ipsius refricare, ut tanquam calcaribus et stimulis vehementius stimulemur ad Deum ardentioribus votis invocandum, et iugum ipsius sponte subeundum. Denique certa maneat illa sententia, Deo nos variis modis exercente placide obsequendum, et quacunque duxerit sequendum : et certo persuasi simus vitam nostram ipsi esse pretiosam, ac proinde nos ab illo ut necesse fuerit protegendos et conservandos.
Hane doctrinam meditari nos oportet ex eo quod David dicitur declinavisse a facie Saulis, fugaque sibi salutem quaesivisse : quam tamen fugam multae deinceps aerumnae, graves tentationes, et dura certamina exceperunt. Deum tamen observemus Saulis ictum avertisse, ut quum Davidem hasta conaretur transverberare, factus sit ictus irritus, et in Davidis commodum cesserit, practer Saulis mentem. Sed ita solet Deus quae saluti contraria videbantur, imo quae praesentem mortem minabantur, in suorum salutem et utilitatem convertere: quod satis fit ex ista Davidis liberatione conspicuum, quam certum eat arcane Dei consilio factam, qui vitam nostram babet in potestate, de qua prout ipsi placuerit disponit, adeo quidem ut quum res omnes creatae videbuntur in nostram perniciem coniurasse, et singulis momentis mortem‑ intentare, nocere tamen non possint, nisi quatenus Deus permiserit. Yerumtamen Davidem semel quidem liberatum Dei providentia tum evasisse mortis periculum videmus, sed Saulem nihilominus iracundiorem factum, maiore crudelitate deinceps in ipsum saeviisse, et satellites misisse qui Davidis domum obsiderent, et mane ipsum interficerent. Sed cur non eodem momento quo milites ipsius domum obsederunt iussit sum interfici? Profecto minime dubium eat quin sit a Dee cohibitus, et sum metus populi retinuerit. Nam secum cogitavit se, si nocte Davidem interficeret, in odium omnium venturum, et de fama sua tantum detracturum. Et praeterea fore si tantum ex fama populus id audiat, ut memoria facti statim excidat: quamobrem satius esse ut ipsum in totius populi conspectu iubeat interfici,

319	HOb:IILFA LXXI.	320

quo		datam ipsi iustam oecasionem arbitrentur. His
rationibussese continuit: Davidis necem in crasti
num mane di$•erens, quod ipsum a suis minibus
olabi non posse crederet. Verumenimvero Dei ar
cana providentia ista geruntur, quern non sacra
pagina docet its infiectere hominum improborum
cogitationes et mentes, ut quidquid moliantur, quae
cunque agitent consilia, in fumes abeam et vends
demur irrita. Quamobrem eo maior nobis fiduciae
in Deo collocandae datur occasio, quo evidentiorihus
exemplis videmus ipsum non tantum manes hostium
suorum its tenere constrictas, ut sine ipsius permis
sions no digitum quidem movers possint: sed ctiam
serum cogitationes et mentes sic inflectere, ut uihil
possint efficere, nisi quod ipse voluerit. Ruam
obrem licet David in graviora pericula incider•it
quam ex quibus evaserat, nihilominus tamen cum
Deus protexit, et tandem ex omnibus eripult. Hine
observemus Deum mortalibus ease dissimillimum,
qui		ferre opera laborantibus semel si possunt, non
possunt scraper opportune: nee si possunt, scraper
adsrmt periculis urgentibus, vel fortitudine, vel vi
rihus destituuntur: denique saepissime fallere homi
num auxiliurn sciamus. Non its vero Deus, qui,
ut		sit apostolus: F'idetis eat, et non pernaittit quen
q‑uam ultra vises tentari, et cum tentatio7ae feticem
dal		exit um. Quare, quern non mills mortis discri
mina circumdabunt, teneamus Deum in mane ha
bere omnes mortis exiles, et tam facile non mills
periculis quam ex ono tantum posse libersre, quod
ipse Paul us docet quern sit Deum non ex multis
mortibus erepturum. Nos quidem semei tyntum
posse mori certum eat, et quidem cuique destinatam
mortem naturalem, quire de morte ills non loquitur
Paulus, quern sit, Deum non a multis mortibus
liberatnrum, sod de afflictionibus. Nam obi peri
culum aliqttod apparel, mortis est veluti nuutius:
at subindo multitude paene infinity singulis momentis
periculorum exsurgit, adeo ut videamur tanquam
praeda hostibus expositi : sed Deus non custodire et
eripere ex illis omnibus potent: et bane ob causam
in ipsum unicorn apes omnis nostra coniicienda eat.
	Atque hauc rloctrinam eruere debemus ex eo
quod dicitur Saul misisse satellites qui Davidis do
rnrrm obsiderent usque ad mane, ut deinde ipsnm
irrter•ficerent. Ex quo praeterea colligendum eat,
pa‑rum ease firm as amicitias hominum, nisi Deus
il>nor•um auimoa regat. Nemo enim Davidi ferre
audet opera : etsi non dubium eat quin Ionathanus
officio sue non defuerit. Michol autem aher at a
demo paterna, ut consilia adveraus Davidem igno
raverit. Con;iturn quidem sane Ionathanurn veri
simileeat patris iram placare, et Davidem illi con
c;iliare ut sots fecerat: Bed Deus non permisit.
Vempe its voluit Davidem experiri Deem habere
vyrias rationes suns servandi, et illum avertere ab

carom rerum ape quae in oeulos tantum incurrunt. Nam si Deus unicam in nobis tutandis et servandis rationem servaret, ipsius virtus et potentia videretur causis seeundis sffixa: Bed quern mode bane ritionem init non liberandi, mode illam de qua nunquam eogityveramus, tom in unieo Deo fiduciam omnem nostram collocare discimus, re ipsa edocti mills rationes ipsum habere non in angustissimis rebus adiuvandi, et ex omnibus periculis servandi, quoties ipsi videbitur. Ionathanum igitur videmus in praesentia non potuisae Davidem adiuvare, quod Deus non permiserit, ut salutis quam Davidi praeparabat gloria omnis ad Deum solum rediret, et in Deo fiduciam omnem collocare doceretur, quern nulls spec ab hominibus appareret, qui non indiget alieno auxilio, quoties ipsi non adiuvare in angustiis placet, quandoquidem Bolus omnia potent. Caeterum ex sequentibus quidom apparebit Ionathanum datam Davidi fidem non fregisse: nam quern Michol abesset demo paterna, non potuit divinare patris do interficiendo Divide eonsilium, quis igitur illi nisi Ionathanus patris voluntatem deteait? Nam quern se nihil spud patrem neque admonitionibus neque reprehonsionibus animadverteret promovere, et contra vim militum ad caedem pavidis comparatam ease sciret, quod aliud illi superfuit remedium quam ut Davidem fogs sibi coneulere suaderet? Itaque officio sue non defuit Ionathanus, Bed tamen non eat eius opera Deus ad salutem Davidis uses, cui non dedit facuitatem servandi.
Caeterum qua:e verbs in textu sequuntur, diligenter animadvertenda, quibus dicitur 1Vlichol filia Saulis deposuisse Davidena per fenestram: et itlum abiisse et, aufugisse et salvatum ease. Audax sane mulieris facinus. Ex quo apparet mulieres, si animum ad bonum appellerent, sicut ad malum, fore muftis virtutihus insignes. Ac proinde simulationem meram ease quern segos infirmitatem praetexunt, et senses tenuitatem, quern de magni momenti rebus agitur. Nam ex hoc loco satin apparet acutas ease mulieres, et mufti saepe seders quae viri suscipero horreant: nihil illis nimis arduum, nihil horrendum; licet mortis adeundum discrimen, delis suis omnia metuenda superare. Sic hoc loco Michol Da.videm maritum ex imminenti periculo eripuit. Hine apparel omnem adimi mulieribus excusationem infirmitatis et imbecillitstis si ex animi mollitia refugiunt labores, quos tamen ut Deo serviant et proximis debitum reddant, subire illas oportebat. Caeterum etsi base its se habent, tamen observanda Del providentia tam infirmis instrumentis ad opus seem perficiendum utentis: neque enim sexes ills muliebris tantas ex se vires haberet, nisi Deus illas sufficeret. Verumtamen saepe Deus per mulieres mufti memoria digna perfecit, quibus excitarentur qui ad res magnas suscipiendas et go‑

321	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XIX.	322

rendas erant molliores et remissiores, vel etiam pudore et ignominia afficerentur, qui in officio negligentiores erant, quod eorum magnanimitatem oportebat esse mulierum animis superiorem. Praeterea sic voluit Deus palam fieri suarum manuum opus ease, quod tam infirmis instrumentis perfectum eat. Quamobrem Davidi maior oblata eat oceasio Daum laudandi, at agnoscendi se Dei providentia ex imminenti mortis periculo liberatum, quum uxoris consilio per fenestram dimissus est, quam si humanis viribus adiutus fuisset. Nam quum solus, sine ullius auxilio remansisset, licet multi quidem ex suis militibus auxilium illi tulissent, si potuissent at ausi assent, et uxor illi sola superesset, quid posse videbatur adversus Saulis furorem? Saepe fit enim ut vel audacissimi fortissimique viri obstupescant ad regum furorem, at metu vires ipsorum collabantur. Quamobrem hinc apparet Daum sibi soli voluisse gloriam liberationis Davidis tribui, non ullis humanis viribus adscribi. Ex istorum vero narratione satis apparet Daum posse suos sine ullis humanis praesidiis liberare quotiescunque ipsi videbitur, ex summis periculis, ex quibus nullus hominum opinione videbatur exitus dari posse. Nam, exempli gratia, Davidis domum cingebant armati Saulis satellites, eumque ad mortem quaerebant. Is se per fenestram proripiens, non tamen adhuc salvus at incolumis omne periculum evaserat. Nam in armatos illos satellites poterat incidere, a quibus domus ipsius obsidebatur, et ab ipsis vel ipso momento interfici, vel ad Saulem interficiendus deduci. Yerum hostes ipsius Deus sic excaecavit, ut salvus at incolumis ipsorum manus evaserit. Quare divinum hie auxilium agnoscamus quo non ex levi aliquo discrimine, led ex ipsius sepulcri faucibus David liberatus eat. Nam sane centies mortem oppetere potuisset, nisi Dei manu admiranda servatus asset, vitamque veluti novam ab ipso accepisset. Hine discamus in Domino fiduciam nostram collocare, non quidem ut ratio humana dictaverit, et nostri sensus apprehenderint : led in ipsa morte speremus, quandoquidem Deus in ipsam mortem imperium at dominationem obtinet.
Porro sequitur alius quidam dolus quem Michol nexuit, ut Davidi tempus evadendi at fugiendi longius daretur, ex quo per fenestram dimissus fuerat. Nam sensit patrem illico satellites dimissurum qui Davidem investigarent, at inventum neci darent: quare pro viribus operam dedit ut deceptis custodibus longius tempus Davidi ad fugam daretur
Caeterum quum subinde missi satellites a Saule Davidem comprehensuri dicuntur, ex eo apparet quanto furore Saul adversus illum exaestuarit. Primum enim intromissi satellites Davidem quaerunt ad mortem: quem quum ex Michol aegrotare

Calvini opera. Vol. ggX

	, dixissent, et ad Saulem retulissent, iussit aegrotum
ad se ipsum in lecto portari manu sua perimendum.
Non tanti faciendum eius morbum qui mox sit pe
rimendus. Ratum itaque verbum esse vult; tanta
eat Saulis amentia, tantus furor. Hine apparet huie
mulieri consilium a Domino suggestum, at pruden
tiam qua patris occurreret in saniae. Nae, tit ante
dixi, pauci ad istiusmodi pavores animum retinent:
consilium enim nonnisi rebus quietis at tranquillis
accipi solet, at dato spatio ad deliberandum idoneo.
Quare si repentinus aliquis incideret pavor, sensus
obstupefiunt, at non veniunt in memoriam quae
rebus tranquillis at pacatis ad rectum consilium
occurrunt. Quamobrem miraculo quodam factum
videtur, ut Alicholi repente venerit in mentem sta
tuam in Davidis lecto collocare, pelle caprina in
volutam, at vestimentis opertam, ad iniiciendam
hostibus Davidis moram, ne repente fugientem asse
querentur; quasi res pacatae assent at per iocum
at extra periculum constituta risum quaereret. Sane
facti huius Daum at autorem at promotorem a nobis
agnosci par eat, qui Micholi consilium suggessit,
eique maritum servandi audaciam iniecit, ac pru
dentiam dedit in incepto pergendi, no in hostium
ipsum insequentium manus deveniret. Discamus
itaque divino auxilio ex periculis erepti ipsum pre
cari ut suum opus perficiat, neque conquiescat,
donee ad suum finem deduxerit. Deinde cognos
eamus Daum esse qui pedibus manibusque nostril
vires suppeditat : qui nostris mentibus consilium at
prudentiam immittit: qui animos facit ad id quod
utile eat, at ad quod ab ipso vocamnr fortiter per
ficiendum. Hine etiam in omnibus difficultatibus
et angustiis ad ipsum confugere discamus, eique
omnem nostrae liberationis gloriam tribuere, caventes
summopere ne eos imitemur qui in partem gloriae
cum ipso venire cupiunt. Nam multi fatentur qui
dem se Domini adiutos manu, led sibi etiam salutis
partem ascribunt, tantumque de Dei laude at gloria
detrahunt. Soli ipsi itaque deberi omnem gloriam
certo persuasi, ne dubitemus quin ad ipsum in
angustis rebus cum debita reverentia et humilitate
confugientes exandiat. Et si in rebus incertis an
xilium tulit, idem aliis ingruentibus effecturum
sciamus, suumque opus its perfecturum, ut nun
quam deseramur, modo nos spiritus ipsius sapientia
regi sinamus, verbique ipsius virtute armati simus.
	Quod vero nominatim dicitur Miebol statuam
quandam accepisse, at in lecto Davidis posuisse,
saepe in sacris vox ills Teraphim in malam partem
accipitur: led non existimandum eat Micholam
ullum habuisse domi simulacrum quod adoraret:
neque legimus Saulem, etsi oonieetum in reprobum
sensum, unquam tamen sibi finxisse idola quae
coleret, aut ulla superstitione fuisse occupatum.
Quare non eat verisimile Micholam ulla habuisse
		21

323	HOMILIA LXXI.	324

idola: quae certum est Davidem non fuisse tolera
turum. Iacobum quidern sane videmus Rachelis
uxoris amore nimio pracoccupatum, quasdam ima
gines domi suae ad tempos toleravisse; quae deinde
videmus illum sustulisse, domumque suam istis
sordibus expurgasse, quern post Sichemitarum
cruentam illam caedem sibi metueret. Sed quo
niam neque 'Micbolani, neque alium ullum tune
temporis legimus in Israe!e superstitionibus occu
patum fuisse, non est verisimile Micholam ulla
i 'd ol,
a coluisse, et non dubiurn est quip Saul dlvinoS et incantatores de media populi tollens, et alia idololatrica instrumenta, etiam idols sic sustulerit, ut nullus eorum usus fuerit. Sed simulacra quaedarn et statuao ad ornatum haberi pottterunt, tit plerumque solent istiusmodi ludicris homines delectari, et in supellectile multas istiusmodi formas effingere, quae vel in aulis vel in tabulis collocentur. Talia fuerunt igitur Toy‑aphim, aut status ills do qua hie fit mentio. Quae vero de pelle caprina recitantnr, qua statuam illam 111ichol involvit, ne status lignea vel aerea dignosceretur, levia sunt, et non tanti momenti ut de illis laborandum sit.. Incertum enim ad qunut rem pellis ills fuerit usui, quare verisimile est fuisse ornatum aliquem lecti, veluti fimbrias, vel talc aliquod ornamentum, ac proinde satis est quad scimus blicholam istiusmodi statuam involvisse pelle illa ad hostes Davidis eludendos et morarn nectendam, qua Davidi fugae consuleretur. Hic Micholae dolus fuit, quo retardati sent satellites a persequendo Davide : qui fuit ipsemet periculosus: nam deinceps illi patrem graviter succensuisse videbimus: sed ills sui oblita mariti saluti consulebat. Ex quo apparel non tantum amor illius in Davidem, sed edam prudentia et gratis in proctiranda mariti salute, quae singularia Dei dons fuerunt. Quapropter nos hinc etiam cognoscamus, Deum, si in eas difficultates inciderimus ut quid nobis utile sit non praeviderimus, rationes suppeditaturum quibus etiam praeter nostram opinionem et exspectationem nobis consulamus. Sane non decet nos quae nobis necessaria Bunt negligere, verumtamen hunc bonorem Dee tribuere debemus, ut nostri euram ei permittamus, eumque boni autorem agnoscamus: quern sane vel invita hominum malitia sibi reservat honorem. Nam saepe apud nos quid expediat animo versantes, praeterimus quod erat consul tissimum, ct its caecutimus ut quid expediat non animadvertamus, quum Deus memento in viam reducit, et quid sequendum, quid fugiendum sit docet. Idem Micholi contigisse hoc loco apparet, in qua fit nobis ills Dei gratis eonspicua. Nam ills quidem statuam in Davidis lecto posuit, et eandem vel caprina pelle vel pilis sic rnvolvit, ut aegrotantis speciem referat, qui vel inducias roget, vel sepulcro proximus videatur, ac

reliqua curavit ut videmus, sed Dee prudentiam ipsi inspirante. Quare non dubitandum quin nobis Deus consilium suggerat, in rebus angustis quale et quando videbitur. Etsi, ut praemonui, nequaquam ideo nos esse oportet segnes in its proeurandis quae utilia fore nobis arbitrabimur: et tamen nosse et testari omnibus dictis et factis, nos licet omnes ingemi vires explicuerimus in its investigandis, adeo tamen eaecutire ut quid utile sit non animadvertamus, donee ipse Deus dissipata caligine oculos nobis aperiat, quod momento efficiet.
Sequitur deinceps subinde misses a Saule satellites, qui Davidem aegrotantem viderent, et ad se oceidendum adducerent, et tandem illos pro Davide statuam vel ligneam, vel lapideam reperisse. Ex quibus apparet opportunum fuisse Micholis inventum et dolum, nam si tantum per fenestram maritum dimisisset, neque milites specie illa elusisset, moramque its duxisset, potuissent illi fugientem repente persequi et a via reducere. Sed quum mora aliqua intercessisset, ulterins progrediendi Davidi facta est potestas, et alicubi sese occultandi, ne in bostittm persequentium ipsum manus deveniret. Denique ex istis apparet, non abs re Micholi a Dee consilium illud suggestum, qnod its fieri postularet necessitas: unde colligimus Deum nosse quid nobis expediat et sit utile, rationesque salutis quae nunquam alioqui nobis in mentem venirent, ab ipso nobis opportune tempore suppeditari. Saepe itaque in rebus incertis hoc vel illud eonsilium capimus, quod prime quidem aspectu vel inane vel ridiculum videretur, cuius tamen exitus illud non fuisse sup.erfluum testatur: sed ea ratione Deum suum opus antea nobis incognitum perfecisse. Sic perfecta est Davidis liberatio eo consilio quod ex tempore Michel iniit, imposita statua in lecto ipsius, ut qui satellites ingressi, et ipsum aegrotare audientes, remque ad Saulem deferentes, tamdiu moras necterent dum longius David fugiens hostium conatus eluderet. Et hoc quidem divine instinctu faetum agnoscamus, quod Deus nosset quid Davidi conveniens et utile esset : ac proinde istis artibus voluerit Saul.is furorem frangere, ne in Davidem ex animi sententia saeviret: sed ille manus ipsius effugiens tanquam a sepulero liberaretur. Atque in istis admiranda est divina providentia, et in nostram utilitatem baec doctrina convertenda. Micholis responsum in crastinum differemus.
lam vero agite, etc.

325	IN I. LIB.' SAMUEL 'CAP. XI%.	326

HOMILIA LXXII.
CAP. XIX.

17. Dixitque Saul ad Michol: Quare sic illusisti mihi, et dimisisti inimicum meum ut fugeret? .Et respondit Michol ad SauU Quia ipse loquutus eat mihi: Dimitte me, alioquin intericiam te. 18. David autem fugiens, salvatus eat, et venit ad Samuelem in Ramatha, et nunciavit ei omnia quae fecerat sibi Saul: et abierunt ipse et Samuel, et morati sunt in Naioth. 19. Nuntiatum eat autem Sauli a dicentibus: Ecce David in Naioth in Bamatha. 20. Misit ergo Saul lidores, ut caperent David, qui quum vidissent cuneum prophetarum vaticinantium, et Samuelem stantem super eos, factus eat edam spiritus Domini in illis, et prophetare coeperunt etiam apsi. 21. Quod quum nunciatum esset Sauli, misit et alios nuntios: prophetaverunt autem et illi. Et rursum misit Saul tertios nuntios: qui et ipsi prophetaverunt.

Hesterna concione vidimus Dei ‑providentiam in procuranda salute Davidis per uaorem Mieholam, cui et prudentiam et animos dedit ad rem illarn perficiendam. Interim tamen illa patrem eo facto laedebat, at non in Deum peccabat. Atque hino discendum eat, videndum esse quae debeatur obedientia its qui . autoritatem et dominatum in nos obtinent, ne in omnibus morem ipsis geramus. Quandoquidem legitima saepe eacusatio subest, quod multi iniusta imperent, et Dei gloriae et honori repugnantia. Sane superioribus obedire iubemur, sod in‑ Domino, ut Deo qui summum in hominea obtinet imperium; suns honos relinquatur illibatus, et de ipsius . voluntate nihil detrahatur. Quamobrem licet Saul filiae Michol indignetur, laudabile tamen ipsins fait facinus. Nam alioquin homicidii rea fuisset si in patris voluntatem consensisset: et mariti caedis causa fuisset. At Dei mandato iubetur homo patrem et matrem derelinquere ut adhaereat uzori : quod etiam ad mulierem et quidem longe potiore ratione pertinet, quod illa viro suo tanquam capiti debet omnem honorem et obedientiam. Nunc igitur eapendamus quod dicitur Saul conquestus se deceptum a Michol: ipsa vero patri mentita, nompe, se minis coactam Davidi fugam permittere, minatum quippe mortem nisi se dimitteret. At longe aliter se res habebat. .Nam ante audivimus Davidem incautum insidiis Saulis captum iri nisi usor illum admonuisset, rationemque ipsa fugae et salutis invenisset, ae per fenestram dimisisset, fraudeque Saulis ‑ satellites elusisset moramque illis .iniecisset: Ipsius ergo non Davidis fuerant artes et consilium
iam vero patrem alloquens in Davidem. ista: reiicit, cuius minis metu sit affecta. Hine apparet in pal= .ehris facinoribus et laude dignis semper aliquid

admix tum . imperfeetionis. Sic qui plurimum in •
Dei timore profeoerunt, reliquiaas:tamen in se hn
manae infirmitatis sentiunt, et vitio aii'quo meliora
sue opera infecta cognosount. Quam ob causam
magna semper Dei timentibus offertur oocasio sese
coram Deo humiliandi. Licet enim Deum ex
animo colere et pura mente servire 4lli studeant,
et quam fidelissime coram ipso ambulare nitantur,
tame n semper aliquid desideratur in ipsorum ope
ribus: adeo ut si Deus rationes eaegerit,. in multis
debitorea inveniantur: cam merito potest opera
nostra Deus tanquam polluta et inquinata vidis
reiicere. Scimus autem nullam maculam ant labem
posse a Deo tanquam bonum et integrum opus
admitti. Quare cavendum ne operibus riostris coram
Deo gloriemur, neque intentions ambulandi coram
Deo secundum ipsius praecepta. Caeterum Deo
nostra bona opera probari et admitti non ideo ne
gamus, sod non tamen ex illorum merito vel dig
nitate fieri dicimus, sod ex mera ipsius liberalitate,
nos tolerantis quemadmodum pater suos liberos.
Hoc itaque eonstituendum eat, nihil quod a nobis
proficiscitur ease dignum per se quod Deus ad
mittat: et optima quaeque nostra opera condem
nanda quod semper aliquid infirmitatis admiatum
habeant, et nunquam ad eam perfectionem quam
Deus postulat perveniant. Nos vero, si omnem
superbiam et gloriationem deposuerimus, elato capite
non‑ verebimur ad Deum accedere, non dubitantes
quin gratum et acceptum habeat obsequium quod
illi cum obedientia offerimus, etsi vitiis et infirmi
tate multa coinquinatum. Nam quaeeunque displi
core ipsi alioqni in cultu nostro poterant non in
tuebitui•, quod in filios adoptarit, et propterea pa=
terna benevolentia et favore nos complectatur, ac
proinde vitia et imperfectiones deleat, modo tamen
nobis ipsis displiceamus et coram Deo condom
nemus. Qua ratione opera nostra nullius alioqui
pretii ooram Dec nihilominus grata et accepta fiunt
ipsi ex mere tamen liberalitate et miserioordia.
Quae quum ita sint non magnopere nobia laborandum in egcusanda Michol, quum Sauli mentita eat: cam potius laudandas quidem in ipsa reliquas virtutes de quibus egimus agnoseemus, et vitium istud mendacii nihilominus reprehendemus: ut in omnibus nostris operibus discamus vigilanter et prudenter agere, quandoquidem ea eat humane' infirmitas ut via passum unum ant alterum promovere possimus quin offendamus: quos tamen' lapsus humanos Deus gratis in Christo condonabit, modo tamen. semper ad scopum ab ipso propositum collimemus: et . ne pertinaciter in vidis perseveremus, sod ea condemnantes coram Dec humiliemur. Nam .certum eat Deum nunquam inultam ‑relicturum tantam ingratitudinem. Caeterum observandum quodlibet mendaeium ease coram Deo peocatum, 21"

327	HOMILIA LXXII.	328

licet finis ipsius non sit malus. Hoc enim indubitatum est principium, Deum amaze veritatem, quod se abnegare non possit. Quamobrem ne nos immunes a peccato existimemus, licet bona fide affirmare possunus, illud mendacium nemini noxium neque iniunostim esse. Nam, ut dixi, mendacium sua natura vitiosum est et condemnandum, quod naturae Del sit contrarium. Deum enim sibi veritatis nornen tribuere novimus, quare quidquid veritati repu'nat condemnari oportet, nisi alioqui coelum terrae miscere, et quod atrum est album esse dicere, lucemque in tenebras convertere volumus. Duplo vero gravius malum est, si mendacium alicui noxium est et denimentosum. Nam ex parte Deus offenditur mendzicio: alia ex parte proximus ex mendacio iniuriam passus laeditur. Multi vero sunt mendaciorunr gradus, quorum alio gravior et magis condemuImdus : verum tamen hoc retinendum est principiutn, nullum mendacium carere vitio coram Domino, propter quod coram ipso merito condemnemur. Quare licet iocosum esse mendacium dicamus, aut ob bonum aliquem finem, nihilominus tamen in so et sua natura semper malum est: etsi vel vitae nostrae vel proximorum consulamus: quod si ita est, quale futurum illud existimamus, quod fraude, malitia et mala conscientia hune fallere, illum bonis spoliare et tandem opprimere habet sibi propositum?
Et hactenus de Micholis facto, deinceps sequitur Davidem venisse ad Samuelem Ramam, et ipsi indicasse quidquid Saul sibi fecisset. Et ista quidem breviter recitantur, sed quae tamen multa in so continent. Nam quae potuit esse Davidis narratio, nisi plena querelarum de facta sibi iniuria a Saule, et de eventu contrario unctionis quam a Samuele acceperat? Vocatus enim fuerat David ab ovium septis et rex declaratus ipsius Samuelis ministerio a quo fuerat unctus: et ad dignitatem quam non expetebat a Deo vocatus. Quorum omnium Samuel quum fuisset administer, David profugus ad ipsum venit expostulatum, tantum abesse ut unctio regia sit ipsi utilis, ut contra mortis ipsi mille discrimina creet: atque adeo se praesentis mortis discrimen effugisse. Gravis sane tam Davidi quam Samueli tentatio. Samuel quidem merito queri posse videbatur apud Dominum, inaugurationem illam Davidis ab ipso non fieri ratam, aut saltem illius impletionem tamdiu differri, quam promoveri pi‑imo quoque die oportere existimabat. Nam quum Samuel esset propheta et. missus a Domino cum mandatis eapressis designandi Davidem regem et ducem populi, etinterim non modo non implerentur quae Deus praedixerat et testificatus erat, Bed in contrarium potius omnia ferrentur, et David in perpetuo mortis discrimine versaretur, et inops consilit, profugus et egenus exsularet, quanto in

moerore versatum ipsum arbitramur, quum se mandata detulisse videret, quae non modo suum e$'ectum non producerent, sed prorsus contrarium? Et vicissim David magnam occasionetn habere videbatur de Samuele conquerendi. Verumtamen illos sese potius invicem in Dei promissis confirmasse videmus, verumque remedium adversus istiusmodi tentationes quaesivisse. Naiotbunl siquidem venerunt ubi habitabant prophetae sese exercentes in lege Dei ad salutis doctrinam in tota Israelis regione propagandam. Itaque tanquam milites instante proelio, sub vexillum Domini se recipiunt, et adversus tam dura certamina praeparant. Nam in locum vcniunt in quo Dei vcrbutn praedicabatur, ad quod tanquam tutissimum asylum confugiunt. Hine vero docemur ingruentibus calamitatibus adversus quae nullum humanum superesse praesidium videatur, ad Dei verbum confubere, quod certissimum est Christianorum militum vexillum, ad quod se hostibus impetum facientibus recipere debent, quod nullum alibi praesidium tutius, nullas certiores vires habeant. Hanc ob causam Samuel Naiothum cum Davide venit, ut cum prophetis esset ibi habitantibus; minime quidem cum illis versatus ut discipulus vel tiro. Nam scimus Samuelem iam inde ab infantia Dei spiritus donis insignibus nempe prophetia ornatum fuisse, quum tamen tune temporis nulla esset in tota Iudaea revelatio prophetica, sed quasi sepulta iaeeret. Sed Samuel hanc solus gratiam acceperat, ut prophetiae dono esset insignis: iam vero quum ad summam senectutem vixisset, ad prophetas venit ut sese cum illis exerceat, non ut illos doctores et magistros babeat, Bed ut ipsorum consortio magis ac magis confirmetur in divinis promissionibus, et ipsi etiam Davidi consulat, cuius maxime rationem babuit, et idcirco seeum ad prophetas tanquam ad asylum tutissimum adduxit, et adversus Saulis impetum velut in fortissimo propugnaculo collocavit. Sane hominum opinione non videbatur haec ratio idonea Davidem e periculis imminentibus liberandi : quin imo consultum ipsi melius, si in occulto quodam et munito loco delituissent, quem Saul investigando non reperisset. Nam quum essent inter prophetas, fama atatim emanavit, et ad Saulis aures pervenit. Sed Samuel non humanis praesidiis et consihis sibi consuluit, Bed ad asylum omni humano praesidio et propugnaculo firmius confugit, sub ipsius nimirum Dei clypeum, prophetarum collegium, in quo esset in illius tutela qui rebus omnibus praeest. Davidem itaque attonitum voluit hac ratione confirmare, vitaeque suae periculo quam Del iussu et autoritate dignitatem Davidi promiserat ratum facere. Davidem itaque quem dimittere poterat, comitari voluit, idemque cum ipso periculum subire, ut re ipsa testatum faceret se nihil a Davide separa‑

329	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. gIg.	3303

turn habere, sed utriusque causam ease communem. Sane satis animadvertebat Saulem hoc facto magis irritatum iri, sibique ideirco mains periculum creatum iri: quandoquidem ipse tantae autoritatis prophets, et tam provectae aetatis egredi domo non poterat, quin fama statim emanaret, et ad Saulem perveniret. Nihil tamen ipsum impediit quin domo licet non sine summa difficultate egressus Davidem eomitaretur, et sua praesentia commissam sibi a Domino doctrinam confirmaret ratamque faceret. Hine apparet eos quibus verbi divini praedicandi cura commissa eat, non oportere tantum illud ore praedicare, sed etiam quum opus erit doctrinam suam vita propria obsignare, licet adversus ipsos furore mundus exaestuet. Atque, obsecro, quali tentatione Davidem agitandum putamus, si Samuel a se dimissum iussisset sibi et rebus suis ut posset consulere: se nihil nisi quod cum Deus iussisset fecisse. Contra magnopere David recreatus et confirmatus eat, quum se illi Samuel adiunxit, et velut in forti propugnaculo collocavit. ‑Sua itaque praesentia Samuel Davidem facere voluit certiorem de Dei auxilio et de promissionem ipsius certitudine
fore nimirum ut, licet ipsum ad mortem usque Saul persequatur, et maximis iniuriis afficiat, Deus tamen promissiones suas impleat, et ipsius misereatur. Sic itaque sua praesentia Davidem solatus eat, et spew fecit cum qui loquutus eat non permissurum inanem ease inaugurationem et promissionem. Denique hinc apparet quanta constantia et magnanimitate Dei ministri doctrinam suam confirmarint et ratam fecerint, quod et necesse fuit. Praeterea videmus quale sit nostrum in quibusvis afflictionibus refugium, nempe Dei verbum, quae vera eat et firmissima Dei filiorum armatura. Hine fides, hint aliae virtutes, spes, caritas, prudentia, patientia manant, quibus armati fortiter hostium nostrorum insultibus resistimus donee victoriam reportemus.
Caeterum ex hoc etiam loco colligimus, quasdam fuisse prophetarum scholas, in quibus formarentur qui deinde veram religionem docerent, puritatemque doctrinae retinerent. Neque enim aliquo tantum tempore propbetae in Naioth babitabant, sed ibi fixam sedem habebant. Porro non simpliciter prophetae fuisse dicuntur, sed prophetantes, ex quo apparet illos omne suum studium adhibuisse in divinae legis exercitatione, ut fideles doctores essent in populo. Quod vero quidam vocem illam prophetae accipiunt pro modulatore canticorum eat ridiculum : Dam non dubium eat quip bac voce intelligentiae donum comprebendatur. Prophetarunt itaque, id eat sese in legis doctrina exercuerunt: quam sibi ipsis applicarent, et discipulos erudirent. Quare prophetae hie vocantur ii qui sere in Dei lege exercebant: et prophetantes dicuntur, ut doceamur non inanes ease oportere honorum titulos,

quemadmodum multi plerumque nomen servorum Dei inaniter mentiuntur. Sic vides in papatu ecclesiae praelatos, episcopos, pastores Dei nomine gloriari, quasi in medio ipsorum regnaret, catholicam ecclesiam, successionem apostolicam, et vicariatum Iesu Christi magnopere iactare, denique istiusmodi magnis titulis insignes esse; sod non satis eat titulis gloriari nisi res ipsa respondeat, et tales sint re ipsa quales haberi volunt. Nam quales dixeris episcopos sive superintendentes, qui nullam sibi commissi gregis curam gerant, solis annuis reditibus suorum quae vocant beneficiorum contenti? Pastores edam quales, et quali cibo suas oves pa.scunt; et nbi runt oves quarum curam gerunt? Nae officii ipsorum ratio postulabat, ut Down praesidem habentes populo sanam doctrinam proponerent, eumque in sanctimonia et integritate vitae exercerent, et ad salutem viam monstrarent: sed quis illorum ista curant? Sane si Iesu Christi vestigia et mandata sequuntur operibus id manifestum debent facere. Sed quis obsecro inter illos ordo eat, purse religioni consentaneus? Dominus enim noster Iesus Chriatus quum in ecclesia pastores constituit, noluit genio indulgere et otio torpere, sod sedulam operam docendo populo navare, eidemque tam doctrina quam bonis operibus et vitae sanctimoma praeire. Sed illi quae Dominus noster ordinavit, funditus evertunt. Ex quibus apparet inanes illos titulos quibus isti gloriantur, non tantum ridiculum quiddam ease, sed impium et ipsi Deo eontumeliosum. Quo enim iure, vel quam impudenter potius illi se pastores ovium dicunt, qui lupi aunt rapaces, et procul absunt ab eo munere quo tamen gloriantur? Quamobrem diligentissime observandum quod audimus hoc loco; prophetas non titulo tenus vocatos, ut istos pseudo ‑pastores papisticos inanibus elogiis ornari videmus, sed revers prophetasse, id eat non inani quadam iactantia superbiisse, sed in Dei lege se exercuisse, et in illius doctrina sese confirmasse, ut fidelium doctorum officio fungerentur. Quare hie locus eat observatione dignus, Do falsis illis titulis quibus homines gloriantur commoveamur. Idcirco alibi propheta minatur its qui scientiam reiecerunt, fore ut reiieiantur, ne Domini sacerdotes habeantur. Porro vox ills Scientiae non pro cognitione et intelligentia, sed pro praedicatione accipitur, quasi Deus its omnibus qui haberi volunt pastores et doctores ecclosiae denuntiaret non alia ratione fore, neque h.abitum iri pastores quam si pure et sincere Dei verbum praedicent: ac proinde si id non fecerint inanes et irritos istos fore titulos. Deus enim aperte declarat se non habere pro doctoribus et pastoribus eos qui scientiam non habent, id eat, qui non aunt apti et idonei ad verbum ipsius praedicandum, et qui non funguntur verorum pastorum officio in pascendis gregibus, sed potius ease lupos

331	HOMILIA LXXII.	332

et mercenarios, et quidquid faciant, ac quibuscunque titulis glorientur esse abominationi Domino. Sane non desunt hodie qui sere magnopere iactant et ostentant istiusmodi titulis insignibus gloriantes, led quos satis manifesto redarguit os ipsum Domini. Porro quae de pastoribus dicta sunt, communia possunt etiam esse singulis, pro varia officiorum ratione ad quae vocati sunt. Sic patres oportet intueri quem dignitatis gradum a Deo lint consequuti, non ut segnes et otiosi sedeant, sod ut liberos regant affectu paterno, bonisque exemplis praeeant ipsis, in Doi timore retineant, denique christiane vivere doceant. Sic magistratus, ne otiosam aliquam autoritatem sibi imaginentur, sod a Deo se sciant evectos et in tribunali iustitiae collocatos, ut pro virili quae sunt officii sui partes sustineant. Yerbi Dei ministros similiter animadvertere decet, se non vocatos a Deo ad otium et quietem, ut tanquam muti canes torpeant, sod ut sibi commissi gregis curam habeant, salutem ecclesiae zelo vehementi procurent, Deique gloriam pro virili promoveant. Hac ratione singulos admoneri necesse ost ex honorum et offieiorum titulis quid sui officii ratio postulet, ut fideliter eo fungantur, Deoque olim rationem reddere parati sint.
Sed et aliquid amplius ex hoc loco discendum, ncmpe, nor admoneri, providendum esse ne in posterum doctrina veritatis et pura religio sepoliatur. Nam experientia docet quam facile aberretur a veritate, et quam levibus de causis doctrina veritatis adulteretur, prout levia et vans sunt hominum ingenia: adeo ut degustatum antea Dei verbum et approbatum, statim tamen ex cordibus elabatur, nisi quotidie nostris auribus instilletur, et illo aedificemur. Idcirco dixi verae religionis propagationem summa cura et diligentia fovendam: Nam qui opportuuo tempore sementem non ' facit, quam messem exspectabit? Nosne ergo segnes esse decet in facienda semente incorruptibilis et coelestis seminis? Itaque observemus non esse otiandum, neque cessandum quill sementem illarn spiritualem faciamus, ne nor et posteros inopia cibi spiritualis, qui est Dominus roster lesus Christus, invadat. Scholas igitur aper‑iri et doctores constitui necesse est: ram si haec ordinaria media neglexerimus, et librorum aliarumque rerum ad studia necessariarum curam abiecerimus, quibus erudiantur et praeparentur futuri olim divinae voluntatis testes, et qui ecclesiam aliquo ordine regant, sane horrendam confusionem in ecclesiam, et in rostra capita derivabimus. Neque vero sane ista perveniunt ad nor haereditate vel testamento, sod a gratuita Dei bonitate manant: qui non ideo tamen vult nor agere negligenter, led in hare curam sedulo incumbere, ut sementis copia scraper omni tempore facienda supersit. Caeterum fateor quidem frustra scholar

erigi, et in eis fovendis magnam curam adhiberi, futurumque irritum laborem, nisi Deus saneti sui spiritus gratiam largiatur. Nam si domus, si palatia, si urbes aedificandae Bunt, necesse est expertos viros tedificio graeesse, qui opus promoveant, et quid expediat provideant. Sic ad spiritualis istius domus aedificationem, et terrae Domini agricolationem requiruntur idonei viri qui alios erudiant, qui homines ad salutis viam vocent, qui in timoris Domini scientia magis ac magic eonfi.rment: quae nisi Deus ipso perficiat per sanctum suum spiriturn, sane irrita erupt, sod nihilominus tamer Deus requirit a nobis in officio faciendo diligentiam. Quamobrem iusto Del iudicio segnitiem et negligentiam nostrum punire certum est, quum tanta barbaries eeclesiam infuscat, ut falsi a vero discrimen ignoretur, iusti et aequi nulls notitia habeatur, strum ab albo non discernatur: quod illis temporibus in Iudaea contigisse videmus, in qua non aliter quam inter ipsoa ethnicos idololatria obtinuit. Quo vero leg diving tum devenerat? In area Domini conelusa erat, euius iussu fuerat ibidem collocata. Yerumenimvero Deus non iusserat legem in arcs sepeliri, vel tanquam aliquas reliquias asservari et adorari
sod doctrinam in ea comprehensam in ecclesia personare sacerdotum ministerio, quod illia munus iniunxerat. Sod desidia et negligentia populi factum, ut. superstitiones irrepserint, et idols invecta lint quibus soli Deo debitus honor tribueretur. Hanc ob causam D. Paulus Timotheum admonebat, uti daret operam ne neophytos ecclesiae praeficeret: sod doctrinam quam a se acceperat its committeret qui depositum fideliter servarent, et doeendi donum haberent : ut hie thesaurus in ecclesia retineretur, non ut absconderetur, sod in fidelium usum converteretur.
Porro fateor non semger ubi vigent scholae retineri doctrinae puritatem. Nam in papatu videmus fuisse acholas et ear quidem tna,gni nominis
sod quarum tamer studiis Deus non benedixit. Atque idcirco notandum quod ante dixi, vanos et irritos else hominum laborer, et inania studia sine apec;iali Dei gratis. C1,luamobrem ista duo coniungi necesse est, nempe Dorm in primis precari debemus, ut si suae veritatis splendorem et lucem voluit in animis nostril fulgere, ne patiatur rostra negligentia et socordia, vel rebellione exatingui: deinde ut sancti sui apiritus dons in nor et posterns propaget, ut scraper bonum semen abunde supersit, et fideliter quae nostri runt officii faciamus: nullis denique sumptibus, parcamus, quibus eos qui docendi donum acceperunt hones tis stipendiis foveamus. Nam Bunt illi sacerdotes guns nobis Deus ad doctrinae conservationem dat, a quibus ad officium quisque stimuletur. Nam attente of diligenter audiendi runt, quibus docendi munus commrssum est:

333	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XIX.	334

et gladius verbi divini, tit Dee obedientes in viam salutis sibi commissas oves dirigant. (ISZultum vero dissimiles istis sunt illi sacrificuli et pseudoprophetae, qui post obitum miserarum ovium pro illis sacrificant). Hanc ob causam Paulus ecclesiam Dei hoc insignit titulo, tit eam dicat esse columnam veritatis. Non quidem, quasi Dei verbum non sit in se perfectum, et suam puritatem sine hominum opera non possit retinere: sed Deus ea ratione voluit nobis salutis nostrae remedium applicari. Quare si negligentes fuerimus in fovendis qui olim officio doctorum fungantur, et in its docendis et erudiendis, futurum eat tit Dei veritas in medio nostrum collabatur et eastinguatur. Et contra si sedulo bane doctrinam eaercuerimus, et omnem curam adhibuerimus in conservanda ratione quam Deus ordinavit ad ipsius voluntatis cognitionem, certum eat fore tit sua dona et gratiam in nobis augeat, quibus in ipsius amore et timore constanter retineamur, ne unquam ab ipso divellamur. Praetorea discamus non ideo si desunt prophetae plebem oportere in ignorantia sua pergere et sibi indulgere, quod factum tamen in papatu videmus. Nam si de Dee, si de fide, si de ahis virtutibus fiebat mentio quibus ab omni corruptione vita purgaretur, et a mundo ad salutis viam amplectendam retraheretur, tum se ex plebe quisque eacusabat non esse clerieum, non monachum, illa illis relinquenda qui hanc professionem susceperunt, se miserum idiotam, qui domestica tantum curet. Atque haec fuit vulgi opinio : quasi omnis sanctitas et lux veritatis solis illis monachalibus claustris contineretur, et reliquam orbis partem ignorantia occuparet. Sed quaeso, quis nescit, qualis sanctitas in foedis illis cloacis fuerit, et inter profanos illos ganeones, qui sua loquacitate miseris oviculis imposuerunt? Nae similes fuerunt latronibus illis per orbem terrarum errantibus, quos Aegyptios vocant, qui incognitis vocibus et insolenti sermone suam improbitatem tegunt. Nulla sane fuit illis cura veritatem et salutem hominum in scripturis iuvestigandi, sola illis sanctitas et scientia in magnificis et honorificis illis titulis eonatituta: plebs vero mandatis sacrosanctae, tit vocant, matris ecclesiae so contentam iactabat. Ita neglectao geholae fuerunt, et invecta in christianismum crassa ignorantia. Sed demus istiusmodi impostores suum studium ad verbi Dei cognitionem applicuisse: inutilis tamen labor quandoquidem plebs reiiciebat verao salutis fundamentum, puram putam ex verbi divini fontibus evangelii cognitionem. Nam quae potest ease fidei certitude eius, qui ab aliena tantum pendet conscientia? At quum Deus prophetarum scholas instituit, qui veritatis doctrinam discerent, voluit et ipsos deinde facere plebem istius eognitionis participem. Neque vero possunt omnes, fateor, esse

propbetae eacelientes: verum tamen omnes esse Dei discipulos, tit monet Esaias, oportet: ram alioquin membra Domini nostri Iesu Christi esse non possumus. Nam Esaias loquens de eeclesia, quae debet a Domino Iesu Christo et evangelii praedicatione conservari, ait, omnes a Dee doctum iri: cui etiam D. Iohannes consentit, quibus verbis ostendunt quales ease debeant quicunque se in Dei obsequium componunt: minimc quidem omnes doctores, (ram else oportet qui sese egerceant in aliis docendis) sed tamer non ignaros et brutorum instar stupidos. Nam plane stint ista inter se repugnantia, spiritualem doctrinam habere, et interim Deum precari non posse, et quaecunque ad ipsius cultum requiruntur ignorare. Sane tam sunt ista eontraria quam ignis et aqua.
Et haetenus de prophetis in Naioth dictum esto, transeamus ad ea quae sequuntur de Saule, dimissos nimirum ab ipso milites qui Davidem persequerentur, et Naiothis comprehenderent. Ex quibus Saulem apparet omnem Dei timorem abiecisse
ram tit ante vidimus, Samuelem aliqua observantia colebat: et quidem ex ipsius praesentia suam autoritatem retineri arbitrabatnr, adeo tit vi retinere ipsum studuerit, donee era pallii ipsius laceraretur. Ac licet Samuel ipsi sic laceratum et effractum ipsius regnum, patefaceret, non tamen ausum ease aut indignari ant arguere: sed potius tanquam superiorem precari, tit sibi sacrificanti adesset, suaque praesentia dignatum cohonestaret. Iam vero quum Davidem a Samuelis societate non veretur avellere, se prorsus depuduisse palam facit, quum eius autoritatem violare non metuit quem in tantam dignitatem Deus evegerat, atque ipsum prophetarum asylum violare. Coetus enim erat cui Deus ipse praesidebat, ac proinde in quo Davidem oportebat tanquam in asylo tutum esse ab omni periculo. Sane nullus quantumvis locus sanctus perfugium esse debet flagitiosis et sceleratis hominibus, tit fiat latronum potius spelunca : quemadmodum in papatu eontigisse videmus, tit templis et coemeteriis abusi sint, quae asyla flagitiosorum esse voluerunt. Sed quum David illi se adiunaisset cuius ministerio Saul ipse fuerat in regiam dignitatem evectus, et quem ipsemet Saul honore dignatus erat, nimia fuit Saulis audacia et iniuria in Samuelem ab eius praesidio et tutela Davidem avellere velle. Nam quum Samuel Davidem Naiothis cum prophetis retineret, perinde fuit ac si Deo ipsi tutelam ipsius commisisset, et in looo sacro velut in forti propugnaculo, et asylo tutissimo collocasset, ubi Dei nomen invocabatur, et legis eaercitatio vigebat. Ex quibus magis magisque fit conspicuum Saulem in reprobum sensum fuisse coniectum, et Dei oblitum, omnemque religionem contempsisse, quum vi Davidem ex isto coetu voluit

tiOMILIA Lgg.III.

avellere. (.ruin et ipsius apparel ingratitude : quod ab ipso Samuele unetus, et ipsius ministerio in regiam dignitatem evectus, ia.m fore non possit ullam mutationem, et accepti beneficii memoriam abiiciat, licet revocare in memoriam illum oportuerat Dei peculiarem beneficentiam qua in regem evectus fuerat.

Caeterum missi a Saule satellites Davidem comprehensuri, dicuntur prophetavisse, quoniam Dei spiritus fatten est super eon: quibus non revertentibus et alii missi suet, qui et ipsi prophetarunt, donee et tertii mit.terentur, qui edam et ipsi prophetarunt, quasi Deus ipsos memento immutavisset. Si quis itaque petal, ubi prophetare didicissent, respondendum Dcum aliquando sine mediis humanis operari: et aliquando sea dons facere conspicua in its qui diligentiam adhibent et studio scientism acquirunt. Neque enim ullus unquam ad ullam functiouem Brit idoneus nisi Deus illum donis necessariis per sanctum seem spiritum exornet. Sed haec differentia est, quod aliquando immediate seem apiritum effundat, aliquando certis mediis largiatur. Nam et scholis, et libris et aliis istiusmodi inferioribus mediis utitur per quae in ipsis operatur. Nam, obsecro, poteatne aliquis suopte ingenio et naturae viribus ad artes ullaa promoveri nisi doceatur ? Sapietne aliquis, ant docGusne evadet etiam <luctus in scholis, an modestus propria industrial Minims gentium. Sod Deo media ills quae subordinavit benedicente. Quandoque vero Deus sine scholis ant aliis ordinariis mediis per seem spiritum operatur immediate, ut co mains argumentum laudaudae ipsius et potentiae et bonitatis praebeat. Hoe contigit its de quibus hit fit mentio: qui quidcm prophetarunt, sed sicut olim asina Balsam loduuta est sine sense et intelligentia: neque enim Brat ipsi naturals. Nam Deus brutis animantibus non dedit sensum ad intelligendum, neque os ad loqueudum, quae hominibus largitus est, ut et intollia~ant, et conceptum rnentis exprimant, Deumquc in primis g'lorificent, ad quern a Deo potissimum formati semen. Qui vero dedit hominibus vocem articulatam, of in co praestare voluit caeteris auiaiantibus, geed invicem colloquuntur, et exprimcre dicendo seusa possum, eandem et feris potuit dare: quamobrern nc;quaquam mirandum si niilitcs isles de quibus hit ,W'imus sine sense voloit prophetarc. Sod non cet magnopere nobis laborancfutu prophetaverintne illi cum iutclligentia: au vero ut picas ant aver alias aarrrirc solcut lodunti lint: sufficiat nobis quacuuquc rations fuctunr sit., Doi virtutem et potcutiaui in ipsis conspicuam flus.;c: ut licet eo venisscnt ulium in finem, Deus illos hac in re occup:tverit, uG ewtra se et quasi mcntc mot), divinoque instincGu atflati Davidem intaetum reliquerint. Sufficiat, inquam,

336

nonce sic afflatos divine instinetu, ut pro male quod antes Davidi quaerebant, ipsius saluti et commodis studuerint, et Saulis odium in Davidem contempse_ rint. Idem et deinceps Sauli contigisse videbimus. Dens itaque sic ipsorum consilium et mentem immutavit, ut non mode non comprehenderint Davidem ex regis manclato, ut contra prophetarum socii facti sint. Et istud Deus operates est, ut re ipsa testatum faceret se hominum cords in potentate et manibus habere, quae pro sea voluntate flectat et impellat. Et de Saulis militum tam qui primi, quam qui secundi et tertii venerant prophetia dictum esto. Sane Saulem vehementer istis oportebat commoveri, et agnoscere so nihil adversus Dominum pugnando promovere: sed its tamen obstupuit ut Dei manum non senserit. Nam et ipse tandem quum se a satellit.ibus ludi videret, Naiothum contendit. Ex quibus apparel improbos et flagitiosos homines nullis admonitionibus, nullis documentis ad salutis viam adduci posse, sed contra magic ac magis indurari, quemadmodum ipse prophets Esaias testatus est, Improbos, licet Dei glariam conspiciant, non animadvertere tamen, quod caligine suffocentur ipsorum oculi. En ut improbi magts ac magic Dei indurantur operibus, et a recta via longius semper absent. Hint admonomur Deum precari, ne quum seas gloriae signs ediderit non unquam sinat ills coutemnere: sed polies illis magic ac magic ad humilitatem erudiamur, eique debitam glorram et honorem reddamus. Et quo gravies iucrepaverit uostras iniquitates, eo magis com• moveamur et pudore suffunda.mur propter peccata, segue ardentius in ipsius cultum feramur, ut una sit nostra beatitude et felicitas, Deum tote vitae curriculo colere et honors debito afficere.

Iam vero agile, etc.

IIOPZILIA. I,XXIII.

	22. Abiit etdana ipso in Ramatha, et venit icsque
ad cisternam maynana qzcae est in Soclao, et inters°o
gavat, et dixit: In q/su loco sent Samuel et David?
dictacmqwe est ei, eccc in Naioth szsazt in Bamatlaa.
23. Et abut in Naiolh in Ramatha, et fatten est
etiam super eu2n spdratu., Dei, et ambutubat ingre
cliens, et propl2etabat ic.sqwecl,una veniret in Naioth in
Pamatlecc. 24. Et exsholiccoat etiam ipso se vestimen
tas suis, et prophpta‑vit cmn caeteris coram Samisele:
et cecidit nudes Iota sloe ills et nocte. Unde et exi

V

it proverbiurre: Necm et Saul inter prophetas ?

337	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. gg.	338

CAP. gg.

1. Fugit autem David de Naiotla gees eat in R.camatlaa, veniensque loquutus eat coram Ionatha. Quid feci? gees eat i.niquitas naea, et good peccatum meum in pattern teem, quia. quaerit animam meam ? 2. eui dixit ei; Absit, non morieris negate enim faciet peter mews quidquam grande vel parvum, nisi pries indicaverit mihi: launc ergo celavit me peter mews sermonem tantummodo ? nequaquam erit istud. 3. Et iuravit rursum Davidi: et ills sit: Scit profecto peter tuns quia inveni gratiam in oculis tuffs, et dicet: Nesciat hoc Ionathas, ne forte tristetur. Quin imo vivit Dominos et vivit anima tea, quia ono tantum (ut its dieam) grade ego morsque dzvidimur.

Quomodo Saulis furorem et crudelitatem Deus fregerit hactenus audivimus: gees quidem non sic fracta eat quip Davidi nocere semper quaereret, sed its tamen ut quasi Dei menu coercitus saevire ad libidinem non potuerit. l~,luod autem superiors concione audivimua misses a Saule milites ad Davidem capiendum, divine afflatu prophetavisse, eorumque conatus irritos faotos fuisse, idem Sauli iam contigit, guff. quern voluiaset ipsemet Naiothum venire, antequam ad locum ipsum aecederat, eoepit edam ipse prophetare. Neque tamon i.deo Deus illi sensum iniecit agnoscendi peccatum, neque intelligendi prophetiam ut ipai prodeaset. Sed ut heri docuimua sancti spiritus affiatum aensit, red sine scientia: et quemadmodum Deus olim asinum Balaami loqui fecit, its et Saulem nunc prophetare voluit. Quin imo Paulus apostolus docet seeps contingere ut multi in ecelesia donis multis ezcellant, et docendi facultatem habeant, denique angelorum instar habeantur, guff tamen Dei aint contemptores, ambitions et honorum cupiditate, avaritia et aliis iatiuamodi vitiis laborent,sic ut Dei spiritu non regantur, neque eius ductu seam vocationem eaerceant, et in ea aincero affectu peraeverent, Deique glories studio ardeant. Quamobrem non eat good miremur ai Saulem audimus prophetavisse, neque tamen ullo sense divines glories et honoris affectum fuisse, sod tanquam atupidum hominem et extra so poaitum, licet antes veto prophetiae done a apiritu sancto egornatum. Hint admonemurnihil nor iuvare done quaedam specialia quibus gratiam et autoritatem nobis spud homines conciliemus, nisi in primis demur operam, ut simus novae creaturae in ‑Christo, ut loquitur Paulus alio loco: et fideles admonet ut ezternam apeciem fugiant, qua mufti gloriantur inaniter, contenti gloriola quadam et aura populari. Ideirco Paulus ostendit ista omnia levia et inania ease. Quisque i.gi.tur Iesu Christi membrum haberi volt, fiat nova creature. Calvimi opera. Vol. %%%

Et do Saule prophetante haetenus. Quod vero adiioitur, prophetasse Mum coram Samuele, pugnare videtur cum eo good antes audivimus: Samuelom post denuntiatum Sauli Doi decretum de regno illi adimendo,, nunquam ampliua eum vidisse: quinam enim hoc eonvenit cum eo good nunc dicitur Saul in Samuelia praesentia prophetaviase7 Multi laborant in argutis solutionibus inveatigandis: alii enim
I dicunt Samuelem non amplius vidisse Saulem in regia pompa et magnificentia: alii, vidisae quidem, eed tanquam alium hominem, quippe apiritu Doi afHatum et prorsus immutatum, ut non ipse Saul videretur sod alius: sed istae argutiae nullo nituntur fundamento. Quare observandum quern superiua audivimus Saulem non amplius fuisse conspectum a Samuele, ex communi use loquendi dici, veluti quern taro aliquia videtur dicers solemus: Tu nunquam videria. (qluod non tantum de vise sod de colloquio et familiaritate intelligitur. Sic ergo ills posaunt ezpoui : Samuelem non amplius ab illo tempore Saulem vidisse, ut indicetur non amplius fuiase ipsi familiarem, neque ad ipsum amplius reversum ut honors quo solebat afficeret, et ut regem non coluisse, neque eius autoritatem tutatum ease: lieet tamen ipaum videre aliquando potuerit, red sine alloquio et familiaritatis ulliua testimonio. Lieet itaque iam totem Samuele prophetarit, non ideo tamen familiaribus colloquiis eum aibi conciliavit, neque ipsum interpellavit, sed tanquam peregrinum hominem et ignotum habuit, cuff Deus mentem ademerat propter ingratitudinem. Hine colligimua Deum voluiase Saulem ignominia notare et dedecore afficere, guff furioso quodam animo Davidem persequena praeter consihum et voluntatem coactus eat intactum relinquere et se domum recipere.
h'uit quidem igitur Saul in coetu prophetarum, sed ad tempos, quasi turbine quodam correptus, quern Deus agit transversum tanquam stupidum et senses eapertem hominem: in quo Dei spiritua agebat, non honoris cause sed dedecoria et ignommiae. Saul igitur apparet census omnis et conailii egpers, quern inter prophetas versatua neque Samuelem neque alios guff in illo coetu erant agnovit: sed omnibus tanquam divini iudicii spectaculum eat eghibitus, et ab eo coetu sic recessit, ut omnibus se ridendum proposuerit. Atque his videtu.r simplicissimus huius loci senses. Caeterum quern dicitur se suis vestimentis spoliavisse, nudusque fuisse tote die ills of nocte, oritur quaestio, an prophetarum mos fuerit sere vestimentis spoliare: neque enim videtur hoc rationi consenta,neum. Quidam igitur intelligent Saulem sole regiia vestibua ezuiase, et alias induiase, quemadmodum proprias quasdam fuiase prophetarum vestes videmus. Sed nominatim dicitur nudes fuisse, minims qui22

339	HOMILIA LXXIIL	340

dem quasi plane nudus fuerit, sed quod suis vestibus spoliatum Deus voluerit ita deiicere, tit singulis ipsius turpitudinem notam faceret. Prophetae quidem certa quaedam habebant vestimenta, non omnino qualia stint stolae et vestes sacrificulorum bodiernorum, sed ea tamen quibus a vulgo discernerentur. Et boo colligi potest ex Zacharia nominatim, apud quem dicitur fore, tit quum Deus ecclesiam suam purgabit ab omni corruptione, et idololatria et superstitione, pseudoprophetae qui Domini vineam administrabant, et in pretio et rintoritate erant, pallia sua prophetica abiiciant, et privatam vitam degant. Ac si quis eos interroget, quid factum sit ipsorum dignitate, respondeant, se neque prophetas neque filios esse prophetarum, et se illis omnibus renuntiasse. Quod perinde est ac si hodie monachi a Deo illuminati agnoscerent se pseudoprophetas fuisse, Dei et hominum contemptores, et variis superstitionibus et idolomaniis miseram plebem lusisse, et cucullam suam, funes et alia istiusmodi mysteria abiicerent, palamque testarentur se superstitiones illas eiurare, et nolle amplius Deo et hominibus illudere, quod diabolicas illusiones illa mysteria fuisse agnoscant. Ita dicuntur spud Zacbariam pseudoprophetae illi pallia prophetica abiecturi. Sed peculiaris quaedam hie est Saulis ratio, quem Deus ita punivit, tit exutis vestibus bumi et noctem et diem integram iacuerit. Non ergo tantum ob prophetiam exutus fuit vestibus, sed peculiarem quandam ultionis divinae notam illi Deus inussit, Do esset in pretio et honore, et ne prophetans videretur pristinae dignitati restitutus. Deus itaque illum dedecore et ignominia notavit, tit tanquam turbine agitatus momento deiiceretur, et vestimentis exutus pavoris sigoum palam ostenderet. Hie locus itaque nullo modo probat prophetas exuere vestes solitos, et ante vidimus illos varia loea lustrare solitos, et in Dei honorom quaedam cantica canere: sod Saulis factum quiddam habet a prophetarum more diversum et separatum : Deo ipsuin deiiciente et in terram proiiciente et bumiliante, non quidem tit ex ammo poenitentia duceretur, Dam sui semper similis in malitia perrexit, sod tit a Deo ignominia multaretur, et toti populo contemptibilis redderetur, et ipsius furor et improbitas vulgaretur, qui licet furioso impetu ferretur et sanguinem avidissime sitiret, nihii mmen auderet, sed potius divina manu, tanquarn fera quacdam repagulis coorceretur. Sic Deus ridendum propinat Saulem, et ignominia notat, tit vestibus spoliatus et nudus coram Deo et hominibus veniam deprecetur furoris: et ita Deus faciat testatum indignum esse Saulem hominum consortio, quern nudum sine vestibus bumi iacere cum ignominia volcbat, non quidem plane nudum, sed tamen exutum vestibus tit cum dedecore volu‑

taretur. Hine discamus quibus nos coram Deo vestimentis ornari deceat: quamdiu enim nobis ipsis induti coram ipso apparemus, nostra natura, cogitationibus et affectibus, longe deterius nobiseum agitur quam si omnino nudi essomus. Hine in evangelio Domini nostri Iesu Christi passim iubemur exuere sordes nostras et carnales omnes cupiditates, quod nihil sint aliud quam foedae pollutiones, quibus a Deo tanquam profani et detestandi reficiamur. Quare deponi oportet a nobis, et nosse quicunque splendor virtutum appareat coram hominibus, nihil nisi imperfectionem et vitium esse coram Deo, adeo quidem tit neque coram Deo, neque coram ipsius angelic comparere possimus, donee exuerimus quod natura nobis proprium est. At si nudi fuerimus, magna sequetur inopia et egestas, et horrenda confusio qualis Saulem invasit: quamobrem DOS oportet omnibus vitiis et corruptionibus exutos Domini nostri Iesu Christi iustitia vestiri. Quare discamus ita nostris sordibus spoliari, tit Christum induamus, et Doi filio conformemur: ac proinde ad ipsum accedamus ipsius vestibus induendi: quod ipse solus nos Deo patri possit conciliare, gratosque efficere. Spoliamur igitur cum aliquo nostro dedecore, sod non tamen sicut Saul, quoniam Deus ipse nos iustitia., sanetitate et perfectione unici sui filii induet.
Sequitur deinceps hanc ob causam vulgatum fuisse proverbium: Num et Saul inter prophetas? In quibus verbis etiam aliqua videtur esse repugnantia. Nam quum antea facta est inaugurationis Saulis mentio, quum iussus esset eum Samuel ungere inter Israelitas, dictum est illum accepisso prophetiae donum, et quum in prophetarum coetum incidisset qui ex quodam loco in alium proficiscebantur, in medio ipsorum prophetavisse: et inde Datum proverbium, propter rei insolentiam: quandoquidem homo rusticus et, agrestis tam excellenti dono fuerat ornatus et quidem momento. Quare quum fiebat alicuius mentio qui a bardo et atupido in doctum et acuti ingenii virum evasisset, adhiberi solebat istud proverbium, Saul etiam inter prophetas, tit admiranda quaedam mutatio notaretur: quemadmodum Saul antequam in regiam dignita.tem eveheretur, bomo rusticus et rudis visus fuerat inter prophetas. Yerum quoniam Saul postea fanaticus et quasi furiosus et insanus factus est, tit cum hominibus non posset conversari, novam dedit occasionem huic proverbio renovando: tit quum aliquis vitam egisset antea flagitiosam et deploratam, et ad bonam mentem et meliorem frugem reversus esset, de ipso diceretur: Num et Saul inter prophetas? Quasi dictum esset: Istene improbus, iste flagitiosus, iste salutis deploratae, conversus ad frugem rediit, et instar angeli sapit, et in Dei filiorum numero habetur7 Saul itaque

341	IN I. LIB. SAMUEL. CAP: XX.	342

primum dedit proverbio isti occasionem, quod homo rusticus et agrestis ac ignobili loco natus fuisset in prophetarum coetu spiritu divino afflatus, quum designatus esset rem Israelitarum. Deinde iterum quum in reprobum sensum coniectus, licet a malo Domini spiritu vexaretur, tamen Dei voluntate ad temporis momentum cum prophetis prophetavit, non sine miraculo, quod sensu et intelligentia careret. Denique proverbium istud fuit in usu apud vulgus, ad Dei gratiam magnifaciendam et praedicandam, nominatim' in aliquo conapicuam, de quo nulla omnino apes esset frugi futurum : ant quum aliquis antea vitae deploratae et perditae, in rectam viam redibat. Ac sane Dei virtus in istis duobus insi;nis eat. Primum, quum Deus ad funetionem aliquam utitur aliquo, qui videretur antea prorsus ineptus et non idoneus. Et hoc saepe contingit, ut atupidi et inertes multi videantur, qui ad publicas functiones vocati longe se alios quam speratum esset praestent: quae sane summa diligentia et attentione runt nobis consideranda, ut Dei gratia tanto magis agnoseatur et praedicetur: et persuasum habeamus nos quum ab ipso pendeamus, etiam accepturos dona necessaria, prout ipsi placuerit, etiamsi natura simus inhabiles et inepti. Deinde quum flagitiosos homines, reprobos, et a Dei ecclesia reiectitios in gregem suum revocat, et in viam salutis reducit. In quibus Dei bonitas et potentia eat agnoscenda et simul etiam praedicanda. Discamus itaque Dei opera sic admirari ut insolita, ne irrideamus, sed cum bonore praedicemus. Nam multos videas, qui quod divina opera suis sensibus non comprehendant quod sint insolita, reiiciant, et velut aures obturent ne intelligant. Hoc its contigisse videmus, a quibus illud ortum proverbium: Etiam ne Said inter prophetas? quum primo coepisset prophetare, nam cum indignatione quadam dictum illud ab ipsis apparet. Siquidem solo suae rationis et sensus iudicio ducti, iudicant ease impossibile Saulem prophetare, quos Dei virtutem oportebat potius suspicere, et agnoscere potestatem in donis suis in eos quos ipsi videtur conferendis. Ex quibus apparet, nonnullis tam insolentem videri donorum Dei rationem, ut quoniam captum ipsorum superat, eam reiiciant et contemnant. Nos vero contra discamus admirari Dei opera, et in usum nostrum illa converters : Deique bonitatem adorare nostris sensibus longe superiorem. En .quis sit huius proverbii usus, Saul inter prophetas. Quamobrem si hodie quosdam videmus in ecclesia loquendi facultatem adeptos, qui videbantur ad publicam functionem inepti, et a Deo factos idoneos, res illa tanta tamque inopinata mutatio sane miranda videbitur, quam sensibus nostris non apprehendimus: sed tam admiranda mutatio nos in admirationem divinae misericordiae et bonitatis exci‑

tare debet, quae res suas creatas habet in potestate, et easdem pro sua voluntate regit et administrat. Deinde si flagitiosi homines et qui deploratam vitam egerunt, et ad quodvis flagitium sibi habenas antea permiserunt, ad meliorem frugem, et Dei timorem revocentur, veluti si quis antea vel adulter, vel ebriosus verbi divini intus operante virtute et efficacia mutetur, et ex scortatore vel adultero castus evadat, ex ebrioso sobrius : qui contumeliosus et iniuriosus, omni abstineat iniuria: blasphemus anteactae vitae sordes detestetur: denique illi omnes Dei nomen revereantur, et quisque pro virili sanctifieent, nonne tum merito dicemus: Num et Saul inter prophetas, non tantum admirati divinum opus, sed eius bonitatem etiam in hominibus a se alienissimis ad frugem revocandis, praedicantes et dignis laudibus celebrantes, nosque ad ipsius obsequium componentes?
Transeamus ad caput vicesimum, in quo dicitur
David fugisse de Naioth, et venisse ad lonathanum, conquestusque de patris iniuriis qui ad mortem ipsum persequeretur. Ex quibus apparet Deum fregisse quidem istum Saulis impetum, fui‑oremque ipsius a Davide avertisse, sed nondum tames otium Davidi facere voluisse: sed a praesenti eripuisse periculo of morte, diutius variis tentationibus exercendum, quibus succumbere et in desperationem venire potuisse Davidem erat verisimile, nisi viribus plus quam humanis fulcitus fuisset. Quamobrem parum videretur humano iudicio sublevatus David, quum imminens sibi hoc periculum evasit: nam quomodo laetaretur qui ex mortis discrimine in alia multa incidit, et ut dicitur ex Scylla in Charybdin. Nam adversus ipsum Saul maiore quam antea furore exaestuat, et non desunt ipsi arma et facultas animum caedis avidum explendi, nisi David tam procul abeat, ut ubi sit gentium Saul suspicari non possit: quandoquidem omnes inimicos et infestos habeat oportet, quem odio rem persequitur. Ergo non videretur magnopere expetendum quod a Deo beneficium tunc David accepit: quem semel fortitor mori satins videbatur, quam toties de vita periclitari. Sed in eo nos oportet Dei suos exercentis providentiam intueri: quorum se vitam tuori ostendit, ut interim per mille mortis discrimina deducat, et multas undique pavoris occasiones excitet, ut in ipso invoeando fiant ardentiores, et ipsorum augeatur ad ipsum confugiendi studium, et non defatigentur novas subinde tentationes ferendo. Nam Deus ipsorum his rationibus explorans patientiam et obedientiam, docet ease in hoc mundo peregrinos, eorumque vitam a se uno pendere, et servitutem quam in hoc corpore patiuntur momentaneam ease docet, ut veram libertatem et spiritualem quietem in ipso solo, per Dominum nostrum Iesum Christum quaerere discant. Profeeto dura videtur illa na22"`

343	HOMILIA LYg1II.	344

turae nostrae et humanis sensibus conditio, perpetuis difficultatibus et angustiis exerceri : sed cui tamen sponte nos oportet subiici, praemium tandem istius luctae exspectantes. Haec itaque nobis in Davide consideranda et meditanda proponuntur, ut in ipso tanquam in speculo contemplemur non esse i faciendas nobis ipsis delitias, etsi rebus secundis fruamnr, et neque in illis fiduciam collocandam: quandoquidem ea nostra est conditio, tit summa laetitia in snmmam tristitiam, et iucunda rerum facies in tristem mortis faciem immutetur. Deinde ad Doum in omnibus angustiis et difficultatibus confugere docemur: Davidis exemplurn imitantes, cuius deinceps patientiarn et preces ad Deum videbimus. Equidern fateor Davidem fuisse Dei donis et gratiis ornatum, et ad eam venisse perfectionetn quae in mortalem potest cadere, adeo ut angelicis virttrtibus excelluisse merito dici possit. Sed nihilominus tamen illum oportuit et fait utile sic explorari, variis calarnitatibus exerceri, et neque otio nequo tranquillitate frui, sed in mille mortis periculis versari : quemadmodum ipsemet Psalmo 30, fatetur, se dixisse in tranquillitate sua, se non dimotunr iri in saeculum: et se praesumptione nimia ob rerum successurn inebriatum, ut modestiae linrites transsilierit, quum statuit apud se fore ut non dimoverctur in saeculum, quasi domum sibi infra nubes tixisset, et humanae conditioni non amplius obnoxius, et miseriis rnultis quibnscum humana luctatur imbecillitas exornptus. Is licet tot tentationibus exercini., et variis modis exploratus, fatetur tamen se sui ipsius oblitum fore, nisi Deus ipsum I expur‑gasset, et in afflictionum fornace excoxisset illam arrogantiam qua plerumque in secundis rebus homilies utuntur. Quae quum ita lint, serio de nobis cogitare debemus, quum in nostram instructionem ea nobis proponantur. Nam quum suam infrmitatem David agnoscat, quisque nostrum admoiietur sibi cavere: et Deo nobis otia faciente et rerun successum concedente, exspectare quascunque tentationcs, quibus ipsi nos explorare videbitur. Et praeter‑ea docemur non despondere animum gravibus licet affiictionibus nos undiquaque prementibus, sed in ipsius bonitate sperare, quae nunquam est defutura invocantibus se sine fuco et simulatione, et sua peccata detestantibus et sincere agnoscentibus et confitentibus, quemadmodum Davidem Psalmo supracitato 30 vidimus suam ingratitudinem, quum rebus secundis frueretur, ingenue confiteri. Nam quum fuisset a Deo in regiam dignitatem evectus, et in monte Sion positus tanquam in forti propugnaculo placide regnaret, non ignovit ut debuit prosperum rerum successum a Dei bonitate manure: atqui meminisse debebat se illtrm Davidem esse quem Deus ex sepulcri faucibns ereptum miraculose liberaverat. Quare tantum Dei beneficium

revocare in memoriam illum oportebat, cuius manu sublevatus fuerat, lie plane occumberet. Quamobrem quum Davidem conspicimus Dei manu miraeulose ex imminenti periculo liberatum, non tamen a persequUtionibus Saulis immunem fuisse, sed variis afflictionibus reservatum, ut ipsius patientia exerceretur: agnoscamus Deo nos ex aliquo periculo liberante, non tamen promitti nobis perpetuum otium et tranquil] itatem, sed si passum unum a sepulcro recesserimus, praesentem tamers in oculis semper esse foveam: aut si plane ab uno aliquo periculo liberati simus, aliud subinde praeter omnem opinionem oriri: quod non videri debet novum aut insolens: siquidem Davidem, quod exemplar Brat patientiae et constantiae, videmus tam acriter fuisse variis tentationibus exploratum : ut ex eo discamus qua cura Deus suos foveat, et tueatur adversus quoslibet inimicorum insultus.
Caeterum quantus Saulis fuerit furor in Davide persequendo, satis apparet, quod non erubuit ipsi Deo velle resistere. Nam non peccavit ex ignorantia: siquidem licet insanus esset, tamen quum Dei manum sibi sensit iniectam, et exutis vestimentis, nemine illum nisi Deo cogente, culpam fatetur, et prophetisans in coetu prophetarum Davidem non agnoscit, sed velut extra se positus quid faciat ignorat, nonne agnoscere Dei iudicium in se illum oportebat, quo admonebatur ut suam agnosceret culpam veniamque deprecaretur, et omni abiecta mora innocenti quem iniuste oderat conciliaretur? Yerum alienissimus fuit ab ista cogitatione, et ad odium iuveteratum et. consilia sua reversus est; quo facto nonne plane amentem of furiosum illum fuisse videmus, quum non animadvertit quam singulari favore Davidem servum suum Deus compleeteretur? Quin et Deo ietus ingeminante quibus sese Saulis adversarium esse palam faciat, nonne monstrosnm est illum nihilominus perseverare in misero Davide persequendo, et ad mortem quaerendo : ac ipsi Deo bellum velle indicere, et sponte adversus Deum pugnare? Hine fit conspicuum, diabolum semel homines invadentem sic ipsos agere transversos, ut ultro adversus Deum ausint insurgere et pugnare. Nam etsi non quidem volentes Deo bellum inferimus, tamen malitia et ingratitudo nostra faciunt, ut vel incogitantes adversus Deum feramur, et veluti furore perciti insurgamus. Et quemadmodum furibundi homines modo hunc, modo illum strangulare vel laniare nituntur, etsi non destinata malitia, verumtamen ex furore et amentia: sic quicunque diabolo permittuntur, in Deum ipsum insurgere non verentur. Porro quum Saulem, antea in regiam dignitatem evectum a Domino, iam videamus in tam miserabili et deplorato statu constitutum in hoc mundo vexari, et similem factum diabolis, qui a Deo boni angeli

345	IN 1. LIB. SAMUEL. CAP. XX.	346

creati de sua origine exciderunt, revocare in memoriam debemus D. Pauli exhortationem et in ea proficere, quum ait: Qui stare se existimat, videat me cadat. Sane non possumus nos ipsos sustinere, sed remedium tamen quaerere adversus infirmitatem nostram possumus, si nimirum ardentibus votis cum omni humilitate Deum precemur, ut sua in nobis dona continuet: et nos sciamus ab illo pendere, ne effraenibus equis similes simus, ne vana quadam gloria et arrogantia efferamur, quum Dei gratia et donis excellentibus ornati fuerimus: sed eum a quo illa accepimus sciamus momento posse eadem adimere: gloriam itaque ipsi debitam reddamus, et ipsi uni accepta dona feramus. Ne arroganter de nostra prudentia sentiamus: et ne negligenter officium faciamus : sed semper humiles cum metu et sollieitudine salutem nostram perficiamus, Deumque invocare nunquam desinamus. Atque haec animis nostris infigenda sunt, et metuenda illa terribilis Dei vindicta, ne donis suis spoliatos Satanae sic permittat ut tanquam ipsius mancipia trahamur cum ignominia et dedecore quocunque ipsi libitum fuerit. Et idcirco nos Christus admonet ut vigilemus, fore minatus ut si ex aliquo loco diabolus egressus, eodem revertatur, non solus ipse sed multis ahis stipatus spiritibus dominatum invadat, et summa vi retineat. Atque haec merces omnibus its debetur, qui a .Deo aeeeptis excellentibus donis segniores erunt in ipso invocando, ut eadem in ipsis perpetuet, ne in Satanae veniant potestatem. Nam huius mundi principem esse Satanam acimus : ac proinde nos quum Dei sancto spiritu afflamur, ab illo iniquitatis gurgite et diabuli tyrannide qua premebamur liberari. Quare si Dei spiritum nostra malitia reiecerimus, necesse erit nos in diaboli potestatem venire, et tam horrendis modis ab illo vexari, ut in detestationem omnium veniamus. Metuendum itaque tam horrendum iudicium, cuius tamen nobis in Saule tanquam in imagine viva proponitur exemplum: fore nimirum ut qui a Deo fuerint aversi, et ipsius dona spreverint, in horrendam mutationem incidant, ut quandoquidem Dei imperium ferre non potuerint, diaboli tyrannidem ferre cogantur.
Sequuntur deinceps verba ista Davidis apud Ionathanum de Saule conquerentis expendenda: Quid feci, quae est iniquitas mea, et quid peccatuna meum in patrem tuum, quia quaerit animam meam? Digna observatione verba, ex quibus apparet qua ratione David Ionathani auxilium et opem implorarit, nempe, ut ipsius innocentia veniret in medium. Atque hac ratione debemus in rebus incertis auxilium exspectare, et cavere ne quando nostra pervicacia et arrogantia male nobis consulamus. Nam eo impudentiae plerosque venire videmus, ut licet centies millies peccarint, sibi tamen statim

ignosci velint: atque in hunc usum plerumque amicitiae quaeruntur. Si quis enim alicuius flagitii reus tenetur, vultu quidem virum bonum simulat, sed tamen animo violationem iustitiae expetit, lit a criminis poena liberetur. Ideo non inquirendum tam severe in causam dicet, et ne omnino nullum peccatum dicatur, aliquod quidem fatebitur, sed non tantum ut tam severe et rigide sit puniendum. Atque ita solent qui veluti duabus sellis sedent. qui nullo Dei gloriae studio ducuntur, et in qnibus
I	nullus est candor et integrit;is. Denique ut ante dixi, multi amicitias fovent magis studiosi salutis improborum et flagitiosorum hominum, quam Dei gloriae et proximorum innocentiae: sibique videntur officio pulchre defuncti si amicorum turpitudinem occultarint. Bed David nos hoc loco longe aiiud docet: nam nullum a Ionathano petit auxilium nisi proposita oonditione ut ipsius innocentia et integritas innotescat. Idcirco vel ipso iudice suam causam tuetur, quum ait, quidnam est peccatum meum, et quaenam iniquitas? Nam suorum factorum dictorumque rationem reddere paratus Brat. Equidem agnosco saepe sceleratissimos quosque suam innocentiam plenis buccis profiteri, suamqne innocentiam impudenter proferre, ut iusti reperiantur. Sed longe alia est Davidis ratio, qui nihil agit nisi candide et sincere. Quare neque sese impudenter iustificat, neque se simulatis verbis tuetur, ut plerique solent etiam deierando sese licet sontes tueri. Non it.a David: sed ipse se offert Ionathano, rationem actionum reddere paratus : et idcirco suum peccatum proferri postulat, poenam, si quid mali admiserit, ferre paratus. Hoc exemplum nor decet imitari, ut bonam eonscientiam coram Deo et hominibus retineamus, ut quascunque afflictiones et cruces Deus immiserit aequo et patienti animo feramus. Atque hoc ipsum nos docet Petrus apostolus, admonens fideles ut non patiantur tanquam fures, latrones aut flagitiosi homines : sed si Deo volente persequutionem patiantur, coram Deo et hominibus bonam suam conscientiam testari possint, ut immerito ab hominibus affligi ipsos palam appareat: tota vita nostra pro nobis ferente testimonium, et nostram integritatem et candorem testante. Porro ex Ionathani responsione apparet Saulem iam ipsi diffidere coepisse, et non communicasse cum illo sua consilia: et quidem ut Davidem facilius opprimeret, noluisse quod mente occultabat patefacere: siquidem nihil antea promoverat patefacto Ionathano suo consilio. Quamobrem inscio Ionatha.no mortem Davidis procuravit: quemadmodum verisimile est Davidem fraudes Saulis detexisse, qui licet iuratus Ionathano promisisset se non amplius Davidis necem quaesiturum : tamen inscio Ionathano magis ac magis procuraverit. Non dubium ergo quin David Saulis malitiam dete‑

347	HOiyIILIA LggIV.	348

xerit, licet iureiurando promisisset se ab incepto destiturum.
Sed tamen Ionathanus istud perspicere non potuit, quemadmodum ex ipsius responso eonspicuum est: Non facit,, inquit, pater mews quidquam grange vel parvum, nisi pries indicaverit mihi: hunt ergo celavit me pater metes sermonem lantummodo ? Nequaquam erit istud. Atque ita Ionathanum excaecatum fuisse videmus tit patris malitiam apprehendere non potuerit, nisi David eam ipsi patefaciat. Hine fit conspicuurn Saulem ita fuisse dementatum, tit fuerit in malitia pertinax et Davidem pervicaciter ad mortem sit persequutus: et quidem non indicato consilio Ionathano cui coronae successionem procurabat. Nempe nolebat impediri ab ipso, red semel Davidem tollere a vivis, tit ipsius morte ignominiosa tota patris familia etiam dedecore et ignominia perpetua notaretur. Hane ob causam David iureiurando se apud Ionathanum purgat omni adversus patrem peccato, quod sane iusiurandum minime fuit de nihilo. Nam de vita ipsius Davidis agebatur, et de promisso ipsi regno de quo Ionathanum oportebat fieri certiorem, a quo edam David opem et auxilium exspectabat. Quare non est habendum istud iusiurandum love ant inane, tit plerumque homines temerarii stint in iurando: red necessitate coactum Davidem iuravisse certum est. Nam primum de ipsius vita aaebatur quam in pretio habere debebat, quandoquidem Brat Domini nostri Iesu Christi figura. Deinde accedebat Ionathani caecitas qui falsa opinione deceptus patris malitiam non poterat animadvertere, quem contra deposuisse pravum animum erga Davidem sibi persuadebat, et ita incautus Davidi exitium adferebat. Quare oportuit Davidem ad exeitandum Ionathani torporem iureiurando querelam suam confirmare et ratam facere. Verumtamen in huius iurisiurandi formula quaedam vox non debet in usum admitti. Nam in iuramentis solum Doi nomen usurpare nor sacra scriptures docet: sod Davidis infirmitatem Deus hac in parte toleravit: quum ait: Vivit Dominus, et vitit anima tea. Diximus in iuramentis solum Del' nomen usurpandum quamobrem siquis creaturam ullam admiseet, Deo socium tribtut, quod nimis horrendum est dicta. Idcirco videmus Deum nominatim in lege praecepisse de iuramentis, tit per nomen ipsius solum iuretur: quemadmodum Esaias propheta docet: Ft qui itcrat in terra, iurabit in Deo, amen. Est i'vitur haec iuramentorum regula, tit cum honore et reverentia Dei nomen assumatur, quandoquidem solus ipso ho,ninum corda et renes scrutatur: s(‑lus veritatem tueri potent. Et bane ob causam iuramento dissidia sea homines componere volentes iurant per maiorem se, nimirum per Dei ipsius nomen, tit omnium index et vindex agnoscatur. David ia‑itur

iurans per Dei nomen et per animam Ionathani, videri posset ab hac regula recesisse quam sacra scriptura praescribit. Sane aliquid in hoc iuramento defectus esse fatendum est, sod non existimandum tamen voluisse Davidem aliquid de Dei autoritate detrahere: et non iurassc per viventem animam lonathani, tit aequalem illam Deo faceret: red tit summam amicitiam qua ipsum complectebatur testatam faceret: quasi dictum vellet: Dominus vivit, et tantum vita tea mihi cara est et tanto to amore complector, tit millies mori malim, quam aliquid contra nostram amicitiam peccare, idcirco iuramento isto affirmo rem ita esse tit dixi. Quare iusiurandum est mixtum adiuratione ab amicitia quae inter Ionathanum et Davidem intercedebat. Quin imo frequenter sunt istiusmodi asseverationes, tit aliquis in animam et vitam seam iuret: quod non est iuramentum eiusmodi quo se faciat aequalem Deo, sod asseveret tam eertum id esse quod ait quam certum est se vivere. Verumtamen summa in istis iuramentis sobrietas est adhibenda
ac proinde tutissimum non egredi limites quos Doi verbum praescripsit. . Nam quicunque per creaturas iurat, idololatra est. Sic papistae, qui in omnibus manifesto sunt idololatrae, per D. Petrum, Paulum, sanctam Barbaram et alios istiusmodi deierantes, totidem idola in Dei locum evehunt: quae tamen sacra scriptures passim valde severe condemnat. Quid hie ergo facto est opus? Nempe iurantes Deum advocent solum testem et iudicem. Nam si creaturarum nomen admisceatur, socius Deo datur, et de ipsius autoritate tantumdem detrahitur. Optimum igitur remedium est intra fixos terminos in evangelio subsistere.
lam vero agite, etc.

HOMILIA LXXI V.

4. Et ait Ionathas ad David: Q‑uodcunque dixerit mihi anima tea faeiam tibi. 5. Dixit autem David ad Ionathan: Ecce calendae sent crastino, et ego ex more sedere soleo iuxta regem ad vescendum: dimitte ergo me tit abscondar in agro usque ad vesperam diei tertiae. 6. rS'i respiciens requisierit me pester tuns, respondebis ei: Rogavit me David, tit iret ccleriter in Bethlehem civbtatem suom: quia victimae solennes ibi sent universis contribulibus suis. 7. Si dixerit: 13ene: pax erit servo tuo, si autem fuerit iratus, scito quia completes est malitia eius. 8. Fac ergo misericordiam in servum tuum: quia foedus Domini me fanadum tuum tecum inire fecisti: si autem est iniquitas aliqua in me, to me interf ce, et ad patrem tuum ne introducas me. 9. Et ait Ionathas: Absit hoc a le: neque enim fzeri potest, zct si certe

349	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. Xg.	350

cognovero completam esse patris mei malitiam contra te, non annuWiem tibi. 10. Responditque David ad Ionathan: Quis renunciabit mihz, si quid forte responderit tibi pater tuus dure? 11. Dixit vero Ionathas ad Davidem: Veni et egrediamur foras in agrum.

Pergimus in explieandis Davidis tentationibus, cuius vita tam dubia et incerta videbatur, quam si a tenui filo dependeret: siquidem ne momento quidem quietus esse potuit. Quae sane doctrina quibusdam delicatulis taedium fortassis adferet: sod quae tamen nobis valde eat utilis et necessaria. Nam fore fit ut si unam out alteram afflictionem fortiter tulerimus, diuturnitate frangamur et animum despondeamus: adeo quidem ut qui fortissimos sibi videbatur, si mensem unum out alterum continuis exerceatur calamitatibus et difficultatibus, nimium longum illarum afflictionum tempus reputet: et nisi Deus relaxationem et remissionem doloris aliquam mittat, vix a murmure sibi temperet. Quamobrem exemplo Davidis eonfirmari non oportet, ut si Deus non ad mensem unum out alterum, non ad annum unum out plures, sod ad ultimum usque vitae nostrae curriculum velit non explorari, discamus aequum esse ut patienter et aequo animo feramus quaecunque immiserit, eumque aerio precemur ut vitam nostram custodial, ut eandem illi tanquam gratum sacrificium ofleramus. Nam increduli multa subsidia quaerunt, quibus adversus quoscunque casus protegantur, et ab omnibus periculis ease tuti vehementer expetunt: sod fideles contra vitam student devovere Deo: quotiescunque visum ipsi fuerit: et agnoscunt breve else vitae istius stadium et curriculum. Infideles vero contra varias rationea investigant et rimantur, quibus sese protegant, et semper incerti et dubii metu trepidant. Fideles autem, licet sciant mortem suis ceivicibus singulis momentis imminere, et huic conditioni se obnoxios esse, nihilominus tamers pacato et tranquillo animo vitam degunt, spew suam in Deo reponentes, quem suarum animarum custodem esse persuasum habent. Caeterum etiam observandum Davidem, licet certa fide in Down niteretur, suumque protectorero et vindicem ipsum esse persuasum haberet, novis tamen semper agitatum apprehensionihus. Nam fide in Deum non redduntur fideles sensus omnis expertes, quin pericula ipsis imminentia provideant: et iisdem afficiantur et commoveantur. Its David in Deum quidem spem suam reposuit, certus ipsum promissiones suas impleturum : sod non ideo tamen atupidus, qui suo atatu non commoveretur, et obstinatam regis adversum se malitiam et odium internecinum expertus magnopere terreretur: quemadmodum apud Ionathanum conquerevs digit, se non abesse passum a morte, et iugulo suo gladium intentari. Quare quum non exuerimus

adhuc sensus naturales, non debemus tamers istis terreri, neque vitae cursum abrumpere, sod potion adversus nostras infirmitates fortiter pugnare. Ac sane fiduciam in Deum nunquam reponemus sine lotto quadam et repugnantia carnis. Atque hose eat istms historiae summa diligenter a nobis in genere consideranda: iam vero sigillatim agite singula expendamus. Davidi igitur in mentem venit regis ergs se animum explurare: ratio quam init ea eat, ut solenne sacrificium toti familiae patris commune praetexat. Itaque dicit fore (sod tantum ex coniectura) ut. si Saul de ipsius absentia inquirens admittat excusationem Ionathani, nempe, rogatum se a Davide, ut faceret ipsi poteatatem eundi celeriter in Bethlehem natale solum, et se veniam dediase propter solenne sacrificium, res suss else bono loco, nullumque sibi metuendum a rege periculum. Sed si contra, inquit, rex indignetur me a to dimissum, signum erit. ipaius malitiam completam ease et nullum amplius suporesse remedium, nullumque amplius ipsum aequitati et rationi locum daturum, good elapsum a euis ma,nibus Davidem aegre feret. Hac rations, inquit David, cognoscemus ipsius in me odium quo me ad mortem usque persequitur, quum me elapsum existimabit: virus enim suurn contmere non poterit; aignumque iuveterati et lethalis odii dabit, ut coram ipso me nunquam amplius oporteat apparere.
Addit vero David: Si autem eat iniquitas aliqua in me, tu, Ionatha, me interfCCe, et ad patrem tuum ne introducas me. Quibus Davidis verbia Ionathanus commotus affirmat iureiurando se nolle manum illi inferre, cuius innocentiam plus satin habet compertam: Atque David ut Ionathanum magic moveat obiicit illi foedus Domini good mutuo pepigerant: ut per datam fidem et iuratam amicitiam illum ad servandam amico fidem exhortetur. Interoa vero dubius qua rations fieri certior de Saulis ergs se animo, et sibi ipsi ac saluti sua consulere possit, a Ionathano deducitur foras in agrum, et ab illo signs intelligit quibus de re tots fiat certior: et foedus ante initum novo iureiurando confirmat: Davidemque obteatatur ut quum ad regiam dignitatem perve‑
nit, eadern orga se humanitate et clementia utatur.
eri
Sed into sigillatim expendenda, et in primis animadvertendum Davidem hit aliqua infirmitate laborasse, quum annuum sacrificium absentiae suss praetexuit, good tamers non erat. Itaque mendacio sere texit. Quod si quis excipiat, nemini ipsum nocere, neminem voluiaso fraudare, non sufficiens eat excusatio. Nam supra oatendimus Deum its veritatem amore, ut si quid admisceatur mendacii grave sit adversus ipsum peccatum. Quare licet nihil malitiose dicatur, nemo conqueratur de illata sibi iniuria, mendacium tamers semper eat condemnandum. Deus enim sui semper similis mutari nunquam potent: et

351	HOMILIA LXXIV.	352

veritatern amat, quandoquidem ipse est veritas: quare ipsum oportet abominari et detestari quidquid ipsius maiestati contrarium est. Davidis itaque simulatum praetextum excusare nemo potest: sod potius eius exemplo sapere debemus, et in memoriam revocare quod saepe in sacris occurrit, nempe Doi filios etiam ad bonum finem collimantes, saepe tamen labi et aberrare. David quidein sane rectam viam institit, et ad finem quem debuit respexit, nempe ut Deum sincere et candide coleret, in ipso ct misericordia ipsius fiduciam reponeret, promissis donique ipsius per Samuelem factis fideret. In
q'btis	it, ot paeDe angelica
ul		ownibus insignis fui
Davidis perfeetio: verumtamen quae semper aliquid humani passa est. Ex quibus discimus ties lieet Dec servire tam ardenti studio non possimus quam oporteret, non ideo tamen debere animum abiicere
sod potius pro viribus eniti, agnoscentes interim optima quaeque nostra opera eoram ipso imperfecta, immo vitiosa fore, nisi benigne illa acciperet et toleraret. Quin et ipso Paulus apostolus hoc ipsum nos exemplo sue docet, nam de so ipso loquens, et quidem eo tempore quo plurimum in evangelic doctrina profecerat, et tam multa admiranda gesserat, et evangelii doctrinam tam longe lateque propagarat, tamen fatetur se non facere bonum quod vellet, sod facere malum quod nollet, et quod odio prosequitur, seque ideirco miserum hominem dicit, quod Dec servire tam sincere non possit quam debeat et exoptet. Quod si Paulo contigit tam excellenti Dei servo, quid nobis futurum putamus? Quare tenendum est, neminem posse unquam mentem ad bonum aliquod opus adiicere, quip multis impediatur studiis repugnantibus: sod non ideo tamen animum despondendum. Caeterum quum probe nobis cognitae fuerint nostrae infirmitates, eo nomine nos Deo magic devinctos agnoscamus, eumque precemur ut benigne nobiscum agat, et nostras imperfectiones et defectus non exigat ad suae legis amussim, et tie intret nobiscum in iudicium ut propheta loquitur, sod defectus nostros fegat, et foedus quod nobiscum iniit in Domino nostro Iesu Christo gratunm et acceptum habeat. Ac licet in via currentes labamur, pro bonitate sua sustineat, cursumque nostrum gratum habeat, et ad ultimam usque inetam dirigat. Deinde pro virili nostra vias omnes obliquas et sinuosas fugiamus: Dam si vel tantillum a recta semita deflexerimus, facillime in devia et saltus aberrabimus et praecipites feremur. David quidem a recto scope non resiliit, sod Dei bonitati imputandum, quod ipsum mendacio usum in viam tamen reduxit: ac proindo cavendum nobis tie istud exemplum imitemur, quod si fieret, Deum proculdubio tentaremus. Ac sane nimium proclives sumus ad vitium, ut non opus sit exemplis quibus ad licentiam abutamur. Nam si saepe qui vitiis

pro viribus student dominari, of habenas rigidas adducunt, in multis tamen labuntur: quid futurum nobis existimamus si intro nobis ipsis hoc vel illud permittimus? Quamobrem discamus Deum non tentare: et quum Davidem tanto perculsum metu videamus, ut ad mendacium tanquam unicum asylum sibi reliquum perfugerit, Deum precemur ut si qua solicitudo nos urat aut metus percellat, spiritum nobis discretionis et sani consilii largiatur, et ad ipsum unum respiciamus, ab ipso quidquid utile fuerit exspectantes, ut quicunque casus ingruerint, veritatem et iustitiam inoffenso pede sequamur.
Caeterum hie quaestio quaedam oritur, an singulis permissa fuerint haec annua sacra, quae tamen lege Dei prohibits nominatim videmus. Unicam enim et earn simplicem sui cultus regulam Deus praescripsit quam a singulis verbo sue obedientibus voluit observari. Cuius legis usum duplicem possumus animadvertere. Primum enim Deus se solum audiri, tanquam unicum populi sui legislatorem, et Dominum, a cuius verbo pendere omnes oportebat: deinde concordiam et unionem in populo fovere voluit publicis illis sacrificiis, quae ipse instituerat. Respondemus ad istam quaestionem, utjicum quidem altare Dei iussu erectum, et unicam sacrificandi formam institutam: sod licuisse singulis ad altare' Domini voluntaria dona offerre, et certam aliquam diem ad familiae sacrificium habere, quemadmodum initio huius libri vidimus Elcanam Samuelis patrem cum uxore solitum quotannis peculiare Domino sacrificium offerre. Quapropter non violabatur istis sacrificiis lox ills Domini generalis, qua populum iussit sacrificaturum in templum convenire, et ad suum altare sacrificia sua offerre. Atque its runt intelligenda quae hoc loco David dicit de sacrificio annuo paternae familiae, propter quod ipse Betblehemam iverit.
Porro dicit se quod calendae essent crastino ex more, sedere iuxta regegn ad vescendum debere. Novilunium itaque intelligit, qui dies Deo sacri erant, quoniam festi. Nam populum adhuc rudem Deus istis ritibus tanquam pueros rexit. Nos vero quibus sere familiarius patefecit decet esse alacriores ad gratias ipsi agendas de tot tantisquo beneficiis quae quotidie ab ipso accipimus : et in primis de vita quam ab ipso habemus. Atque idcirco Deus noviluniorum dies esse festos itisserat : quandoquidem ills lunae mutatio satis manifesto ostendit oportere Deum sua dons continuare, quod alioquin singulis momentis deficiamus. Lunam sane quum intuemur, corpus coeleste et varias illius facies, quandam imaginem vitae humanae habemus: nam plenilunio fit corniculata et paulatim deficit donee amplius non appareat. Quae facies est bumanae fragilitatis imago. Deinde quum luna renovatur, videtur nova quaedam a Dec facts creatio, et quasi

353	IN I. LIB:: SAMUEL. CAP. XX‑	354

coolum renovatum. Ideireo itaque Deus lege veteri
per Mosen data iusserat novilunia Deo dicari, et
	dies illos festos esse, ut populus Dei nomini bene
	dicendo et gratiis ipsius. et donis meditandis vacaret.
	Hodie vero non aunt noviluniorum dies festi : pue
	riles enim illos ritus non habemus, et figurae.illae
	et umbrae legales desierunt : non quidem quod ve
	teribus illis patribus meliores simus, aut quod Deus
	aliquam in nobis qualitatem inveniat, aut aliquod
	bonum : led quod Dominus noster Iesus Christus
	apparuit omnium illarum umbrarum et figurarum
	corpus et substantia. Nos igitur licet novilunia
	non habeamus festa, veritas tamen illorum reti
	nenda et observanda eat, ac proinde agnoscendum
nos non fuisse semel a Deo creatos et in mundo
	conatitutos, led ab ipso nos in dies foveri : ac proinde
	singulis momentis esse a nobis invocandum, et bo
	nitatem ipsiua erga nos meditandam, ut subinde
cum propheta eaelamemus : Quid eat homo, Domino,
ut eius memor sis. Et recordemur eius quod alio
	loco propheta dieit, Deo spiritum suum auferente,
	homines deficere et in nihilum reduci : et contra
	emittente res omnes creatas. recreari : ac proinde
	speremus ipsum vires etiam nobis suppeditaturum
	quum nostra opera volet uti. Caeterum Saulem
	videmus festum istud celebravisse, sod ut solent
	hypocritae rebus saeris vacare. Nam etsi religiosus
	in specie velit haberi; et legis eaeremoniarum ob
	servantissimus: interea tamen internum et lethale
	odium adversus Davidem peetore fovebat.. Sed
	quomodo vitam suam Deo acceptam feret, qui in
	nocentem ad mortem persequitur? Sed ita con
	sueverunt hypoeritae. Sic videmus impios illos
	Iudaeos non ausos Pilati praetorium die paschatis
	festo ingredi, ne polluerentur. Sed, quaeso, ubi
	erat pollutio? Sane non in ipso praetorio, quod
	tantopore dedignabantur, sod in ipsis. Ex quibus
	apparel quanta passim hypocrisis hominum mentes
	occupet, et . quomodo eaternis istiusmodi ritibus
	Deo illudant, quum tamen ne principia quidem
	verae et sincerao religionis habeant. Hanc ob cau
	sam Dominus per isaiam.. prophetam egprobrabat
	olim popuio, ipsos manus habere sanguine pollutas,,
	et esse intolerabiles. Neque vero eaistimandum
	Deo displicuisse ritus Moos of caeremonias, quarum
	autor ipsemet fuerat, nam quaeeunque Deus verbo
	suo instituit approbat: led legem violatam ostendit,
	quum Iudaei quidem festos dies celebrarent, et in=
	terim mutuis odiis et inimicitiis laborarent, rapims,
	egtorsionibus et concussionibus ‑et similibus pleni
	essent. Nos itaque licot istiusmodi dies festos veto
	rum more more non habeamus, quandoquidem non am
	plius legis umbris et.figuris subditi sumus, disca
	mus quotiescunque in concionem venimus, et no
	minatim die domidico, qui dioatus eat ut vacemus
	bonis operibus, et caritati erga proaimos, ac vitae
		Calrovni opera. Vol. B.%%

integritati et sanctitati atudeamus, Doi in nos innumera benefacta agnosoentes, pro quibus ipsi gratias agamus ex animo:,:ac proinde pollutiones nostras non misceamus its quae Deus ad suam gloriam et nostram salutem sanotifieavit. Quare singuli sese vitamque suam eaplorent oportet, et infirmitates suas ex animo condemrient,~et detestentur, quandoquidem scimus optima etiam nostra opera non posse coram Deo nisi ut polluta iudicari, quaetamen ex. immensa bonitate et misericordia tanquam bona acceptat et admittit, . quum vitam nostram illi acceptam ferimus : et licet multorum .defectuum ‑ nos reos sciamus, tamen ad ipsum recurrimus et ab eo toti pendemus, et cum progimis nostris in omni sinceritate et fidelitate vivimus. Haec ‑doctrina discenda eat ex Saulis eaemplo, quern quidem ezterna specie religiosum fuisse videmus: led interim animo fovisse adversus Davidem odium implacabile, et ipsum quibuscunque modis potuit ad mortem fuisse persequutum. Sane fuit ea rations coram Deo magis reus. Numquid enim nostris pollutionibus Deum.immiseere eat, quum eaterius ipsius cultus studiosi videmur, et tamen pectoribus pravas cupiditates fovemus?
Porro Davidis illa Yconiectura: Si Saul audaens Davidem abiisse. excusationem admittat, bene serum actum iri, nititur eo quod : ante attigi furidamento; nempe Saulem, si omnino constituit Davidem oeeidere hoc audito nuntio, magis eaacerbatum iri, et virus suum evomiturum .quum a suis manibus elapsum arbitrabitur. Sane improbi homines saepe tam occults proditiones suas . moiuntur, ut via deprehendas, et eaterna specie facillime hominibus incautis imponant: sod tandem ipsorum turpitudinem Deus detegit: ac proinde truantumvis astuti sint et versipelles, Deus tamen ~bertis signis et notis eorum prodit perfidiam, et in publicum produeit, ut apud omnes innoteseant et infames ae easecrabiles reddantur. David igitur has ape fretus fore sibi per‑, suasit, ut licet Saul do)is: et fraudibus sibi, insidiaretur, Deus tamen ipsum permitteret sic extra se prae iracundia efferri, ut palam quid pectore haberet oecultum detegeret. Hie admonemur quum hostel fraudibus et proditionibus vitae nostrae insidientur, et ad mortem quaerant,. Deum precari ut ipsorum consilia et oceultas molitiones detegat, et in apertum _producat, ut eorum manus effugere possimus.
lam ad illa Davidis verba transeamus, quibus Ionathanum per datas deatras obtestatur, rogatque ut quandoquidem foedus. Domini cum `famulo suo. percussit, ipso sua manu ,ipsum ,si qua eat iniquitas. interficiat. ‑ Quum foedus Domini serum dicit Ionathanum fecisse, sic hortatur Ionathanum ad perse‑, verandum in amicitia; et4 ;fide, quam ipse ultro. cum: Davide contraaerat. Et,. eo quidem nomine David: 23.

355	HOMILLA LXXIP.	356

Ionathano plurimum erat devinctus, quum ultro ipsius amicitiam expetivisset. Nam si ipso Ionathanum de amicitia prior interpellasset, et ipso annuisset, magoi beneficii loco erat babendum: sod quum Ionathanus prior Davidem interpellat, qui Ionathani amicitia et favore opus habebat, sane magnopere Davidem sibi devinxerat. Nihilominus David istis verbis ipsum ad perseverandum in amicitia coepta cohortatur. Nam fieri potest ut qui cum altero amicitiam contraxit a qua velit discedere, queratur se alterius importunis precibus adductum, et ad eam amieitiam coactum. Atque bac ratione amicitiae saepe dissolvuntur. At ai quis prior alterum interpellavit et illi se obliaavit,

certum est inexcusabilem esse frangat. David igitur Ionathanu ipso foedus obtestans; idem facit

ipsum ut non conquiescat donee
perficiat. Hine discimus _nos si

si m
datam fidem per initum ab ac si hortetur iriceptum opus Deo concedente

veno fecimus, ad perseverandum obligari. Nam multos videas qui si semel argue iterum bone fecerint, officio satisfecisse sibi videantur, et si ad a.liquod tempos fortiter se gesserint, delude resiliant. ab officio, tamen extra omnem ‑culpam se esse sibi perauadeant. Contra vero sane, si Dei dona ad auum usum referre didicerimus, nunquam benefaciendo defatigabimur, sod eo sttidiosius good coepimus persequemur, ne in stadio deficiamus. Atque iatis veluti atimulis se fideles Doi servi debent eastimularo ad officium, quum memoria repetunt quae Deus opera per ipsos effecerit, ut quandoquidem Deus occasionem illis dedit benefaciendi, etiam ad finem uaque pergant alacriter, et non niai re perfecta conquieacant. Hypocritae quidem oceasionem glotiandi accipiunt ex bone gestis, quasi sibi Deum illis devinxerint, et libertatem quidlibet pro arbitrio gerendi, quasi ab omnibus legibus aint immunes, et sibi sua liberalitate et fortiter factis omnea devinxerint. Fideles contra Dei aervi quo maioribus factis insignes fuerint, eo modestius de se sentientes Deo gloriam omnem praeclare gestorum tribuent: et lose ipsos incitabunt ne Dei opus sepultum iaceat et imperfectum sua ingratitudine relinquatur: Indc ergo maiorem ad sole fortiter gerendum occasionem accipient, quo maioribus a Deo beneficiis affecti fuerint, et ad res maiores gerendas adhibiti, et magis ac magis fervebunt sancto desiderio ad Dei opus promovendum, ut nullorum periculorum metu ab incepta deterreantur, . good Dei gloriae propagandao studio ardeant. Porro quum se David Ionathani famulum dicit, no simulatam modestiam arbitremur. Nam ille quidem rex erat designatus et Samuelis ministerio unctus et inauguratus : vorum tamen tempos nondum advenerat quo in posaesaionem regni mitteretur, et idcirco se intra praesentis

conditionis torminos continet, good singulari observatione dignum est. Idem in Iacobo est conspicuum, cui primogenitura data fuerat, et nihilaminus se tanquam famulum coram Esavo fratre gerit. Ac sane nisi firmissima fide divinas promisaiones retinuisset, non tam alacriter tot perieulia vitam obiecisset. I'aternam enim domum relinquere maluit, spe illius terrae benedictae, quae ipsi in haereditatem Brat cessura, quam primogeniturae ius alteri cedere. Qua.s vero miserias pertulit, quot afflictionibus, quot durissimis calamitatibus exercitus eat? Nihilominus tamen fratrem Esavum compellana air : Ecce room servum : et famulos suos praemittens ad Esavum sic alloquitur: Ire ad dominum meum. Undo ista, quaeao, mutatio? Ducebaturne aliqua poenitent.ia beoedictionia acceptae? .An divinam procnissioocm repudiabat? Minime gentium : sod sciebat se non posse good ad eaternam speciem venire in possessionem illius primogeniturae quae adhuc tanquam terrestris paradisus latobat, et cuius fruitionis tempos nondum advenerat: Sua igitur spe conEent.us, cuius se indignum fatetnr, coram hominihus agnoscit .se Esavo fratre longe inferiorem. Sic edam hoc loco David, qui licet a Deo rex fuisset, clesignatus, nondum tamen oral in regiae sedis possessionem missus, neque adhuc regiam autoritatem et potestatem acceperat: aed ad tempos occultam else oportebat ac veluti sepultam. Idcirco itdquc se Ionathani regis filii famulum dicit: licet cum sciret non venturnm in partem regni, neijue .patri successurum: sod sibi potius subiiciendum, quinn in regni potestatem venisset. Ideoquc Dei bonam voluntatem agnitam Ionathanua adorat, et admittit: Davidemque rogat ut licet pater ingratus sit erga ipaum, suique suorumque misereatur. Davidem itaque videmus non vocare se Iouathani famulum ficta quadam of mendaci modestia civili, sod se re ipsa talem agnoscere. Foedus autem Domini vocat amieitiam quam invicem invocato Del nomine contraxerant. Foodus itaque divinum vel promissio vocatur, quae cum iuramento coniuucta est: good observatione dignum est. Nam si animis nostril altius haec insederit opinio Deum advocatum a nobis iureiurando testem, pra.efuisse pactis et conventis, vel latum unguem a promissis recedere horrebimus: no Deo fidem datam frangere velle videamur. Sed rode fit ut saepissime homines tam facile per Dei nomen deferent, good level Bunt et inconstantes, et facile ex ipsorum animis elabatur omnis Dei memoria: adeo ut cooties iurati parvi faciant iuramentum, quo sola charta videtur onerata et commaculata. Nam obaecro, quis non foedam dicat maculam quum veritatis testimonium iureiurando praetexitur, et interim sub illo fraudes proditiones occultantur? Sed, proh dolor! nimium

357	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. g%.	358

hodie vitium frequens. Quid its vero, nisi quod Deum praeesse contractibus its omnibus non ferimus in quibus nomen ipsius invocatur, idest index Deus advocatur, ne permittat impunita esse periuria? Hoc igitur observandum foedus Domini dici, quodcunque pactum ant conventum, in quo Dei nomen invocatum fuerit, et eui sese contrahentes submiserint iudiei, ut eos qui non sincere et candide, sod dolose et fraudulenter eontraxerin 1 graviter puniat et ulciscatur. Aliud etiam caput hie observandnm et in memoriam saepe revocandum, nempe omnes amicitias turn fore firmas et legitimas quarum Deus autor fuerit, et quarum finis et scopus eat ipsius gloria. Contra vero illegitimas si Dei verbo et voluntate non nitantur. Quemadmodum improbos homines videmus multis et magnis foederibus et amicitiis coire, etiam interposito iureiurando ut in improbitate se invicem foveant, quasi Deus in partem praedae veniat, ut nulla ratione dissolvi posse illa© amicitiae videantur. Verumtamen maledictae sunt istorum amicitiae et foedera infausta, quae ad rectum finem non referuntur. Quamobrem si vere amicitiam invicem colere, et probari Deo nostras amieitias volumus, ipsum unum intueri et in eius gloriam ut verum scopum illas dirigere diseamus: ne ipsius honori et gloriae detrahamus : Sod potius nos ad virtutem mutuo cohortemur, et amicitiam ad aras usque colamus, ut nulli quantumvis gratia et autoritate valenti parcamus, ant vitium foveamus Dei ;loriae et honori contrarium, sod illud potins nostro calculo condemnemus.
Atque hactenus de illis vocibus: Foedus .Domini me tecum inire fecisti. Pergamus ad sequentia verbs : si autem eat adiqua iniquitas in me, to me interice: quibus verbis confirmatur, quod ante diximus, Davidem non obtestari Ionathanum ut favors tegat aliquod suum factum, qui fore omnium mundanarum amicitiarum finis eat, ut ad vitium amicorum tegendum proclives sint. Qua ratione adversus ipsum Deum luctantur mortales, et eius fiunt inimici, et adversantur ipsius iustitiae, quum hominum amicitiam Dei gloriae praeferunt. David ergo nobis hoc loco normam . praeseribit ad quam exigere nostras amicitias debomus: ne favors nostro complectamur eos qui peccaverint, ut in. peccatis suis foveantur. Sane amicorum in aliquod peccatum lapsorum nos misereri par eat, et pro virili nostra erigere seriis reprehensionibus et cohortationibus: sod non ideo tamen aliquid de Dei gloria detrahendum, et iustitia corrumpenda. Profecto non raro hac in parte peccatur: nam saepe ea eat hominum intemperantia, ut maritus stulto ducatur uxoris amore, et vicissim uxor mariti, et reliqui aliqua necessitudine coniuncti similiter peccent, ut mutuo sese scabant et malitiam defendant. At

nos longs contrarium hie exemplo suo. David docet, quum ipsius Ionathani menu quantumvis amici petit interfici, si qua in re nocens comperiattir. Quibus verbis ostendit se nolle sibi parci, si quern miquitatem admiserit, neque Ionathani gratis et autoritate velle tegi flagitium si quod fecit, sod velle potius summo secum iure agi: et propterea veluti gladium in menus Ionathano tradit, quo si qua in ipso iniquitas reperta fuerit iuguletur, et supplicio afficiatur. Tu ergo, inquit, mihi amicus es, to me interfice, facile tibi necem meam condono si me perfidum ant infidelom regi patri tuo fuisse deprehenderis: to ipso flagitium ulciscitor.
Contra Ionathanus Davidis mnocentiam suo responso eomprobat: Absit hoc a te, inquit: neque. enim feeri potest ut si certe cognovero completam else patris mei matitiarrc contra te, non annuntiem tibi: neque patiar tibi ab ullo fieri iniuriam. Quibus, inquam, verbis Ionathanus Davidem omni culpa liberat. Et sane improbe fecisset Ionathanus et impius in patrem fuisset, si Davidi pepercisset itisi probe ipsius innocent iam et fidem. compertum habuisset. Nam quum regia,filius esset, honorem et reverentiam patria omnibus rebus quantumvis caris et pretiosis praeferre debuit: et quum ad paternam autoritatem regia edam dignitas accederet, dttplici tenebatur officio. Patrem vero Ionathanus deserit ut Davidem complectatur: Sed quibus, obsecro, causis? Nam scripture sacra iubet nos superioribus obsequentes ease. Sane: sod ea conditions, quern evangelium . docet, ne adversus Deum peccetur, deque ipsus gloria nihil detrahatur. Quare quum animadverteret Ionathanus, se patri obsequi non posse, nisi fuse sanguine innoxio, ac proinde peccando adversus ipaum Deum, ideirco patris derelictis partibus in Davidis amicitia permansit, et in suam clientelam recepit. Quibus docemur amicitias carnales, ut loquitur scripture sic conciliare, ut primus locus rationi, veritati et aequitati relinquatur. Nam plerumquo, ut ante dixi, quaeruntur amicitiae quibus vitia mutuo foveantur, et Dei gloria hominibus longs postponatur. Quamobrem suam quisque vocationem sic exerceat, ut Dei gloriam, honorem et iustitiam rebus omnibus humanis anteponat. Caeterum quum Ionathanum cum Davide familiariter loquentem audimus facere patris malitiae mentionem, ne arbitremur contemptu patris id factum, quern tanto honors eat reveritus, ut ante vidimus, ut ad sins mandatum mori non recusarit: sod potius aequitatis et iustitiae amore, quae sic oculos ipsius illustravit ut se non permiserit stultis aflectibus in<lulgentem rectum a malo non posse discernere. Quemadmodum stultis amicitiis plerosque seeps sic exeaecari videmus, ut omnem rationis sensum amittant: sic exempli gratis maritus uxoris amori sic indulgebit, ut ad 23"

359	HObIILIA L1NrV.	360

multos ipsius lugus et alia intemperanter facts caeeutiat: et vicissim ugor amore mariti sic occupetur, ut ainat sibi persuaderi si quod peccatum admisisse neget se, cuius revers sit conscius. Sic parentes liberorum amore stulto capiuntur, ut ad illorum vitia aequo sint indulgentiores, et de ipsis peccantibus poenas sumere neque velint neque sumi patiantur: et vicissim liberi ad parentum vitia caecutiant. Atqui hac ratione iustitiae via praecluditur, et de solio suo Deus quasi detrahitur, dum mortalium amorem ipsius gloriae praeferimus. Quo itaque proeliviores aunt ad peccandum hac in parte mortales, eo attentius haec doctrina meditanda, ut si amicis Vol amicitiae, vel consanguinitatis iure devincti sumus, non ideo tamen discrimen iusti et iniusti tollamus, et quasi lucem cum tenebris miaceamus. Quare ubicunque malum fuerit admissum ingenue condemnandum eat, sive in consanguineis, sive in amicis, live in nobis ipsis. Nam si propria vitia eapendere et iudicare non possumus, quomodo iuste in alios sententiam feremus? Quamobrem nulli parcendum eat, ac no parentibus quidem, praesertim quum de Del honore et gloria agitur. Sane parentes quidem tolerandi : sod its tamen ne ipsorum vitia foveantur. Si quis filius vitia patris novit, ills debet odisse, patremque admonere, et si pbtest ad meliorem ment.em revocare. Huius rei egomplum esto Ionathanus, qui de malitia quidom pat.ris loquitur, quam ante cognoverat: sed nihilominus in ipaius obedientia permansit, et quidem ad mortem usque eat ipsum comitatus, ut deinceps videbimus. Ex quo apparet insum amicitia rerum mortalium non abductum ab amore divine. Sic ergo vitia progimorum odiase debemus, ut quae officii nostri partes requirunt ipsis faciamus, of ne Dei verbum contemptui habeamus. Caeterum quum iureiurando renovatum fuisse foedus illud inter Davidem et Ionathanum animadvertimus, ex eo apparet in hominibus ease semper aliquid diffidentiae: good nos non oportet admodum mirari. Nam si cum Deo solo res sit nobis, quam muftis qllaea0 diatrahimur cogitationibus et dubitationibus, quibus mens nostra tanquam fluctibus agitata aestuat? Quid ergo futurum putamus si cum hominibus negotium habeamus, quos tam variabiles et inconstantes ease et tam plenos superbiae et pravae voluntatis novimus? Quod ergo iureiurando foedus inter Ionathanum et Davidem renovatum videmus, factum eat ut de alterius fide neuter ipsorum dobitarot, et nominatim ut Ionathanus Davidem, quern in tantas angustias redactum vidcbat, certiorem de sua amicitia et egregia in ipsum voluntate facoret. Quo egomplo debemus eacitari ad proaimos admonendos, quum vitia quaedam in ipsis occults videbimus, ne ipsorum vizia tegentes in partem culpae cum ipsia ve‑

niamus: quod pluribus deinceps eumus egplicaturi. lam Vero agite, etc.

HOMILIA LXXV.

12. Quumque exissent ambo in agrum, sit Ionathas ad David: Domine Deus Israel: si investigavero sententiam patris mei crastino vel perendie, et aliqacid boni fuerit super David, et non statim misero ad te, et notum tibi fecero, 13. Flaec faciat Dominos Ionathae, et haec addat: si autem perseveraverit patris mei malitia adversum te, revelabo aurem team, et dimittam te, ut vadas in pace, et sit Dominos tecum, sicut fait cum patre meo. 14. Et si vixero, fades mihi misericordiam Domini: si vero nsortuus fuero, 15. Non auferes misericordiam team a domo mea usque in sempiternum, quando tradicaverit Dominos inimicos David, .unumquemque de terra: auferat Ionathan de domo sua, et requirat Dominos, de mane ininaicorum David. 16. Pepigit ergo Ionathas foedus cum domo David: et requisivit Dominos de mane inimieorum David. 17. Et addidit Ionathas deierare David, eo good diligeret illum: sicut enim animam swam, its dzligebat eum: 18. Dixitque ad cum Ionathas : Cras Calendae sent, et requireris, requiretur enim sessio tux. 19. Usque perendie descendes ergo festinus, et venies in lacum obi celandus es in die in qua operari licet, et sedebis iuxta lapidem, cui nomen eat Esel. 20. Et ego fuss sagittas mittam iuxta cum, et iaciam quasi exercens me, ad signum. 21. 11Tittam quoque et puerum, dicens ei: Vade, et affer mihi sagittas: Sa dixero puero, ecce sagittae intra to aunt, tone eas: to veni ad me, quia pax tibi est, et nilail eat mali, vivit Dominos. 22. Si autem sic loquutus fuero puero : Ecce sagittae ultra to sent, vade in pace, quia demisit to Dominos. 23. De verbo aectem good loquuti sumus : Ego et tu, sit Dominos inter me et te, usque ins sempiternum.

Hesterna condone coepimus tractare quomodo Ionathanus Davidi solatium adferre studuerit, iterata promissione amicitiae et novo iureiurando confirmata. Nam quum in cas angustias aliquis redigitur, ut praesentem, quocunque se vertat, mortem intueatur, ei aliquid condonandum eat, etiamsi quadam dubitatione et sollicitudine laboret: neque iniuriae loco habendum, si quibus deberet, non plane confidit. Nam scimus quam sint hominum passiones vehementes, adeo ut sibi non possint dominari qui timore percelluntur. Quare Ionathani exemplum nobis imitandum eat : nam videbatur posse conqueri de iniuria sibi facts a Davide, good ipsi diffideret: sed earn in Davide animi perturbationem animad‑

361	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. gg.	362

vertit, quae non pateretur ipsum rationi locum dare. Quare movetur Davidis pavore, et aliquid ipsius perturbationi condonat, et pro virili adferre conatur remedium. Hine mutuo iureiurando confirmatur iterum initum inter ipsos foedus. Ac sane homines natura proni sunt ad illa iuramenta, quum necessitas postulat. Equidem de temerariis iuramentis non loquor, et de rebus vanis et inutilibus leviter factis: sad de its quae ad res magni momenti adhibentur, quum aliqua subest dubitatio ut homines utantur iureiurando quasi quodam coelitus oblate remedio, ad mutuam tollendam diffidentiam. Hoc igitur quasi fraeno debent homines retineri: nam unde iusiurandum proveniat, satis apparet, nempe a vitiositate quae in utraque parte eat. Nam alter diffidentia laborat, quem tamen melius sentire de illo cum quo contrahit, nempe fore fidelem, oportebat. Alterum vero cogitare, unde illa diffidentia proficiscatur, nempe quod se ipsos homines non norint, et ad inconstantiam proclives sint, itaque amicum ferre, et illi quid peccat, condonare. Sed quum suum quisque ins pertinaciter vult tueri, et nemo infirmitati progimi condonare, et efugia hinc inde quaerere, inde fit ut dissolvantur amicitiae. Ergo apparet iuramenta esse ab hominum infirmitate : quam tamen Deus tolerans suum nomen nobis concedit, ut eo tanquam certo pignore nigi, fidem alii ahis praestemus. Nae quum Deus tanta erga non utatur bonitate, ut nomen suum eo usque demittat ut sit nobis loco pignoris, eo maiore modestia et reverentia non deeet ad iurandum accedere, et dare operam ne Dei nomen temere assumatur. Deum itaque iuramentis praesidere sciamus, ac proinde non permissurum ram tam sanctum et sacram contemni, et in abusum venire. Atque hanc doctrinam referamus ex its quae de Ionathano dicuntur
nempe renovato iureiurando Davidem confirmasse, et de sea fide certiorem fecisse.
Porro variae hie exprimuntur iurisiurandi illius formulae, quod tertio et quarto Ionathanus repetiit, ratumque fecit suum sermonem, et sese mutuo illi David obstrinxit. Yoces enim illae, Dominus requirat ab inimicis Davidis, non possunt ad Ionathanum referri, ut tamen fere fit, sad ad Davidem omnino referendae qui se per illas submittit hostium suorum voluntati, et puniri ab illis orat, nisi fidem Ionathano dictorum servaverit. Occurrit ergo prime loco, formula illa, Domine, Deus Israel: quae quoniam interrupta eat, quidam haec verba cum sequentibus coniungunt, Haec faciat Dominos Ionathae et haec addat. Yerum nihil impedit quominus haec verbs per se intelligamus
Dominus Deus in Israel. Nam in sacris usitatum eat, iuramenta non integre semper exprimi nee verbis conceptis explicari, sad per quandam

ano6cttizi76dv pronunciari: quemadmodum plerumque etiam in sermone usitato mufti quaedam reticent, neque plane seam mentem aperiunt quod satin intelligatur. Atque hoc in iuramentis usitatum propter ipsorum reverentiam : nam plerumque in illis peccatur ab hominibus audacia et temeritate: quibus Dei nomen adeo vile eat ut eo levissime abutantur et tanquam sphaeram volvant, atque iurisiurandi nulls reverentia decanter : et quasi Deum ipsum provocaturi novas deierationes excogitent, et in omnem impietatem praecipites ruant. Quamobrem quum tam proclives lint homines ad abutendum Dei nomine in levibus iuramentis et deierationibus, scriptura non iubet iuraturos Dei nomen formidare et coram ipsius maiestate tremere: et idcirco quum iuramentorum formulas describit, valet imperfectas profert, veluti hoc loco quum Ionathanus sit : Dominus Deus Israelis, et nihil amplius adiicit. Quae tamen intelligenti sufficient. Nam illis verbis profitetur Deem inter utrumque sedere iudicem: ac proinde se declarat eandorem et fidem datum servaturum, cognoscentem sibi cum Dee negotium ease, suumque iudicem fore: vicissimque Davidem ad mutuum officium cohortatur.
Quae vero sequuntur verbs, sent repetitio iurisiurandi qua se cuilibet poenae subiicit si sciens fallat: Haec, inquit, faciat Deus Ionathano et haec addat. Usitata phrasis in seriptura, qua quod ante diai magic ac magic confirmatur, veteres nimirum in iurando non expressisse integram sententiam, ut quam pretiosum ipsis Dei nomen asset testarentur, quod non nisi summa cum reverentia, sobrietate et humilitate usurpabant. Yerba autem ills aunt quaedam imprecatio divinae vindictae,, quasi dicat: Dominus de me ultionem sumat, et ne impunitum periurium, si fallo, relinquat, sad me Deus coelitus puniat, et in caput meum ultionem immittat. Atque haec via eat illorum verborum : quae tamen abrupta aunt, et non continent integram sententiam : Dominos haec faciat Ionathano, et hcaec addat, quasi dicat : Me Deus bin terve puniat. Etsi ergo prime adspectu verbs videantur levis ease momenti, tamen in se continent imprecationem ultionis divinae adversus eum qui fraudulenter egerit. Atque hoe diligenter observandum, iusiurandum omne continere m se imprecationem: quandoquidem saepe mufti iurant, et iuramenti causam ignorant. At si reeordarentur iuramentis finesse imprecationem, satin agnoscerent non ease temere Dei nomine abutendum, sad cum timore of reverentia usurpandum; sad metuendam divinam vindictam, quam ipsi sibi aunt imprecati, quum Deum iudieem et vindicem advocarunt. Sane fists magnum pondus spud quosvis habere debent, et a levitate in iurando deterrere, quando‑

HOMILIA

quid em nomen divinum advocatum, non sinet inulta periuria.
Pergit Ionathanus adiicere novum iusiurandum :Sic ‑Dominus inter me et to usque in sempiternum, quo magic ac magic ostendat se alienum ease ab illis omnibus fraudibus et dolis quibus homines plerumque sua periuria tegere consueverunt, pulchre secum agi existimantes, si coram hominibus occult.ae aunt ipsorum fraudes, de quibus argtii non possint, quos tames opertebat cogitare coram Deo non ease occultas, sed de illis olim reddendam ipsi ease raCionem. Idcirco etiam adhiberi Solent ab hominibus iuramenta tanquam re media quaedam, quum res occultae suet et nuliis testibus, nisi Del nomine advocate, detegi possum. Vernal hodie, proh dolor! quam haec doctrina parum spud homines valet, qui si de rebus occultis iuraverint, non magni faciunt iusiurandum, nisi quibusdam adhibitis ritibus, et testibus praesentibus a notario in acts publics redigantur: atque hit iuramentorum contemptus tantus eat ut eos etia.m qui se gloriantur fideles pervaserit. At nos contra docet hit locus, periuros licet centies periurium occultarint, non ideo tames a poena immunes, quod Dei iudicis oculos et vindictam nunquam effugiant, quipastorum et conventorum arbiter eat, et inter contrahentes praesidet. At mirum eat eos qui nomine christiano, gloriantur adeo stupidos ease ut huius sceleris magnitudinem non agnoscant, quum tames ipsos ethnicos hat religions videamus fuisse retentos : Deumque hanc omnium animis natura legem inscripsisse,non ease proximo faciendam iniurram: Deum testem unicum ease sufficientem, licet res omnes creatas periurium latest. Sane Labanum idololatram fuisse scimus, et rapinis deditumsine fide et aequitate: verum tames ills palam profitetur, generum alloquens, fore, ut si nullus alius iniurras, si quae filiabus inferatur, ulciscatur, Deus tames eas vindicet. Undo isti idololatrae hit sensus, nisi a natural Ethnici sane de iuramontis magnificis verbis loquuti aunt, ut Del maiestatem magnifacerent. Quare quum homines in i.uramentis concipiendis tam leves sint, et tam proni ad divinae maiestatis conceptual, eo maiore curs et studio meditanda. eat nobis quae hoc loco traditur doetrina, nempe : Dominum inter contrahentes seders arbitrum et iudicem : ac proindcnulls superesse hominibus effugia, quip coram ipsius iudicio standum sit.
Magnum autem pondus ho‑ibent ills verbs: ha scgnpiternum, et non leviter praotereunda. Qui fit enim, obsecro, ut periuri parvi faciant suss deierationes, et malum malo cumulent, nisi quod Deo poenas difference videantur sibi fore immunes? Hine itaque periuriorum tanta frequentia, impunitatis ape nimirum. Quamobrem haec verbs

LX%V.

aunt diligenter expendenda: 17sque in sempiternum, quibus docemur Deo licet poems difference ad tempus, tames rationem olim repetiturum et periuria in medium producturum. Sane quum Deus sit rerum omnium testis, non statim ipso. memento et ex tempore in peccatores animadvertit: quod ipsos divina patientra et bonitas din. exspectet, et ad poenitentiam invitet ut reddantur inexcusabiles. Quae quum its sint, discamus Dei nomen advocantes, non respicere amici aut consanguinei personam, ut periurio factum ipsius aliquod flagitiosum tegamus, sed Deum meminerimus fore et in vita et in morte dictorum omnium iudicem et vindicem, ac licet nulls in his terris periuriarum appareant supplicia, re ipsa tames experturos olim homines quanti swum nomen fieri Deus volverit, et quo in honors haberi : segue unquam impunita fore tanta flagitia, quantumvis poenas in longum tempus Deus differat. David vero pro se vicissim excipit: Dominus reyuirat de mane inimicorum Davidis, gust verbs vehementiam animi ipsius exprimunt: quibus se paratum testatur poenas non tantum quas Deus ipse sua manu voluerit infligere: sed quod ipsi magic ignominiosum fuisset, ab ipais hostibus ferre. Quasi dicat: Ne me Deus ipee tantum sua manu puniat, sed ipsos improbos homines et flagitiosos adversum me concitet, et illorum ministerio me ulciscatur, et maiore dedecore obruat. Deum enim scimus saepe ad suppliciorum
gravitatem adiicere dedecus et ignominiam, ut peccatores magic ac magic humilientur. Multi enim fort; animo quaedam adversa ferre parati runt, modo fortunarum tantum iacturam aliquam faciant aut in corporibus aliquid sine contumelia et ignominia patiantur, quibus dedecus et ignominiam ferre durum eat et intolerabile. Hanc igitur ob causam David hoc loco nominatim meminit ul‑
tionis divinae per manum inimicorum faciendae.
Porro hint etiam colligendum, Deo nostris hostibus
illam in nos potestatem dante, Dos officii admoneri,
tanquam si sententiam ipse adversum nos ferret.
Nam afflictiones quas nobis Deus immittit, si non
coniunctae aunt cum dedecore allt igwominia, loco
runt tantum mulctae cuiusdam ab ipso nobis im
positae. Sed quum ad afflictiones dedecus accedit
et ignorninia, Deus ostendit non leves oflensas a
nobis admissas: sed graviores quas publics igno
minia puniri necesse sit in aliorum exemplum.
Utilis sane doctrina haec eat ex hoc loco nobis
eruenda, et in usum nostrum convcrr,enda. Nam
fere improbis et flagitiosis hominibus in nos po
testatem et dominium exercentibus, indignamur et
veluti dentibus frendentes adversus Deum oblo
quimur et altereamur. Quare Deus hunt impro
bum in me dominatum habere permittit? cur istis
habenas ad me vexandum laxat? Mene perpetuis

365

IN I. LIB. SAMUEL. CAP. gg.

calamitatibus ezereendum? Istisne autem perpetuo parcendum? In quas plerumque voces erumpimus, quod non veniat nobis in mentem ea quae hie doctrina continetur; nempe Deum nostris hostibus, quicunque tandem illi sint, uti ad suam vindictam egercendam, et quidem ut maxis ac maxis humiliemur. Nam si propria manu castigare nos dignaretur, paterna illa foret castigatio. Neque enim pater filium castigans eius ignominiam et dedecus quaerit. Itaque Deus hostibus nos affligendi et durius eaercendi faeiens potestatem, illis utitur tanquam flagris et securibus quibus nos ut iustus index contundant et .poenas meritas reposcat. Idcirco nos decet sub ipsius manum magis ac magis deiici, et peccatorum sensu sic affici ut pudore suffusi ab illis resiliamus.
Praeter superiora hic.nobis egpendenda Ionathani fides et obligatio, et illa quidem admiranda. Saulis onim regis erat filius, quorum nomen et familiam nemo turn abolere cogitabat, nisi forte inimici, adversus quos turn bellum gerebat, nempe Philistaei. Nam in universo populo nullum Saul habebat aemulum, nullas privatas inimicitias, nulla odia, quin facile coronam et sceptrum regium retineret. Verumtamen ultro Ionathanus Davidi regium sceptrum defert. Quid its vero? Nempe regem fore Davidem agnoscit, etsi turn valde afflictum et variis fluetibus agitatum, adeo ut ne ad momentum quidem usquam tutus videretur, quin de vita periclitaretur, ut deinceps videbimus. Davidem ergo licet profugum, et Sauli eaosum et infestum, Ionathanus regem agnoscit et fatetur. Quid its, nisi quod divinas promissiones intuetur, et de illarum certitudine persuasus res invisibiles sibi ante oculos proponit et contemplatur? Sic Noachum videmus diluvium futurum animo concepisse, et reliquis genio indulgentibus, et voluptatibus suis operam dantibus ausie et sollicite arcam viginti et centum annorum spatio struaisse. Quamobrem? Apostolus ipse rationem docet, nempe vidisse illum fide quod nondum egatabat, et de Dei promissione fuisse persuasum. Idem ergo nobis hie de Ionathano sentiondum, qui licet Davidis statum videat tune miserrimum et abiectissimum, non desinit tamen illum ut regem agnoscere et cum illo pacisci. Nempe ad ipsius aures venerat Dei promissio facta Davidi : et noverat comminationem Domini adversus Saulem patrem per Samuelis ministerium, fore nimirum ut Deus alium successorem Sauli quaereret populo suo praeficiendum. Quas Domini minas Ionathanus sic eacepit, ut de Dei promissione Davidi facta certior factus, non dubitet quin sit illam Deus perfecturus, licet tune tern
poris hominum iudicio David esset ab ea remotissimus et alienissimus. Qua in re Ionathani virtue est maaime conspicua, quandoquidem ad ipsum

366

regia successio pertinebat. Nam quid de Davide sibs poterat polliceri? Nonne regia dignitas quam illi procurat, cum ipsius detrimento coniuneta erat ad quem successio spectabat7. Nam homines scimus suis commodis studere, et vehementer indignari si quid ipsis proponatur damnosum et detrimentosum : et nulla tam arcta esse amicitiae vincula, quae non facile abrumpant, si detrimentum adferat. Verum Ionathanus credit quod antea audivit, Deum velle Davidem regnare, et ab ipso fuisse designatum et electum regem Israeli praeficiendum. Patrem suum seque etiam divino mandato novit,de regia dignitate deiiciendum, et Davidi subiiciendum. Hine admonemur fidem non esse tantum de its quae nobis grata et utilia sunt: sed etiam de adversis, quia fit ut si Deus nos saepe contra easpectationem et opinionem eacipiat : et iucidant rerum mutationes difficiles, et nostris affeetibus repugnantes, patienter tamen ferendas et amplectendas seiamus. Idcirco Ionathani laudabilior virtus apparet, quo magis placide acquievit Domini decreto de familia Saulis deiicienda, et de Davide attollendo, et in regiam dignitatem evehendo. Rara sane fides: rara in terris virtus. Nam incredibile videretur Davidem a Ionathano sic redamatum, ut ad regium sceptrum olim occupandum ab ipso iuvaretur. Cur non enim hominem a vivis auferebat, quem in sua potestato habebat? Verumenimvero contra libenter se ipsi cum omni modestia et humilitate subiicit. Hine igitur discamus nulla re nos impediri debere quominus Dei verbum plena et indubitata .fide recipiamns; et in eo gloriemur, licet non sine detrimonto nostro impleri posse videatur. Nam fere sumus honorum avidiores, et nimium delicati, et Dei manum ferre non possumus, nisi quatenus nostris cupiditatibus indulget: hinc illa in nobis naturalis incredulitas, hinc obmurmurationes adversus Deum, cuius praesentiam in verbo ipsius contemplari non didicimus. Quamobrem ut certa fide promissiones divinas recipiamus, et sine repugnantia veritatem eius amplectamur, omnem arrogantiam et de nobis opinionem abiicere discamus : ad patientiam nos eaerceamus : nostris commodis studere desinamus: Deoque nos totos permittamus, et secundum ipsius voluntatem nos regi feramus, adeo ut licet variis eaerceamur calamitatibus, nostraque obedientia variis modis eaploretur, no tamen indignemur, neque variis cogitationibus uramur; quandoquidem nos ea conditione in hoc mundo collocatos esse a Domino, ut istis calamitatibus eaerceamur, scire debemus, et Domini voluntati acquiescere.
Atque de istis satis quae deinceps adhuc pluribus erunt eaplicanda. Quae vero de Ionathano digimus, apparent ex verbis illis : .Et dimittam te; et vadas in pace, et sit Dominus tecum, sicut fait

HOMILIA

tuna patre meo. Quibus primum Pads verbis, Davidi fausta omnia precatur, licet sibi ipsi deirimentosa videantur homiuum opinione. Et quidem soquentia verbs : Dt sit Dominos tceum, sicut fait cum patre meo, magic adhuc illud exprimunt. Nam illia videtur omnino Davidi cedere dignitatem regiam, non coactus : sad intro, quoniam eam esae Domini voluntatem persuasum habet. Davidi cedit regiao dignitatis omne ins, quod Saulis familia repetere posse videbatur: quasi diceret: Deus per Samuelem patefecit se patri ineo regnum abrogaturum, en ego volens Domini decretum admitto, patri meo abrogetur imperium, mihi ipsius suceessori, toti denique familiae : to David regnato, to gratiam Domini in familiam nostrum antes collatam solos obtineto. Ex quibus satin apparet manifesto quod paulo ante attigi, nempe Ionathanum se ipsum non respexisse: aed a Dei voluntate totum dependisse eidemque permisisse se, ut de ipso Deus statueret quod aequum et iustum iudicaret. ‑Quin et ulterius ingreditur, quum sit, sive ego vixero, sive mortuns fuero, misericordia‑ utere erya meam familiam. (luibus verbis Ionathanus primum Davidem precatur, ut si superstes fuerit ipse, David ipsius misereatur: sin vero Deus ipaum a vivis eacedere voluerit, fidem tamen ergs totam suam domum et familiam retineat. 9tque iatia conditionibus Ionathanus et David amicitiam inter se iurarunt. In quibus ipaius fidei manifestum testimcnium apparet, quum Davidem rogat ut sui et suorum misereatur : quandoquidem tune .. nullum erat apparens indicitim Davidem regnaturum. 'Perumtamen licet Ionathanus omnia videat contraria, nihilominus persuasum habet fore ut Deus stet promisais, et praetei' _ omnium oaspectationem impleat. Atque haec in animis nostris regula generalis debet tnhaerere, non oportere, ut vorbo Dei fidamus, et in eo conquiescamus, oculos ab its omnibus avertere quae extrinsocus apparent. Nam si Dei promiasiones ex its motiri vellemus quae in oculos incurrunt: certum est non modo non confirmatum iri fidem nostrum, sad potion labefactandam et avertendam a divinis promissia. Quamobrem . animis infigenda haec doctrina est, nempe summopero cavendum no fides nostra vacillet, quum videbimur operam lusisse in Deo sperantes, quod re ipsa sit patefacturus eon qui ipsum in veritate invocant nunqnam aua spa frustrari. AZaaime vero ista pertinent ad Domini nostri Iesu Christi regnum cuius David fait figura. ~,luemadmodum enim David licet regiam dignitatem adoptus, multia et variis calamitatibus fait afflictus, et muftis oppressionibus et ignominiae expositus, ut pluribus deinceps videbimus: its Domini Iesu Christi regnum saepe videmus hormonal pedibus veluti conculcari, et to eum venire contomptum, nt prorsua abolen‑

LgXP.

368

dam videatur, et perpetua oblivione obruendum. Sane Cbristus ipso in persona sua non patitur, quemadmodum quum in terria versaretur: verumtamen licet in Dei patris gloriam evectus, et in aeternas Bodes receptus sit, regnum ipsius quod in his terris colligit tam debile et tam infirmum videtur, ut vix nobts polliceri audeamus certo ipsius in incertis rebus auxilium: nisi in Dei promissiones reapiciamus, et fide in nostrum in ipsia reponamus. Hoc si animis nostris altius insederit, latronem illum conversum imitabimur, qui tam excellentem confesaionem edidit; ut multorum martyrum fidem longe superet. Neque vero pudere nos debet latroni illi adiungi, qui non modo Petrum et reliquos apostolos, sad omnes creaturas superavit. Is enim Dominum nostrum Iesum Christum in truce pendentem intuebatur, cui tantum supererat ut ultimum spiritual duceret, et summam videbat nonmodo ignominiam ipsius coram hominibus, sad etiam maledictionem coram Deo, cui obnoaius in ligno pendens lege Dei doclarabatur, et tamen ad ipaum converaus sit: Obsecro memor esto mei quum in regnum tuum veneris. Ubi vero Christi regnum investigat, cuius nullum erat indicium? Nae si ex suo senau iliud aestimasaet, licet in ipsa Dei legs totam aetatem consumpsisset, non potuisaet tam eacellenti fide Dominum profiteri. At miaeram ille vitam egerat, et inatar ferri grassatus fuerat, momento vero Dominum nostrum Iesum Christum agnosciG regem et servatorem, quasi coelos ipsos penetrasaet eiuaque perfectionem in its didicisset, licet eum a ligno pendentom, et infelicem ac maledictioni obnoaium corporeis oculis intueretur. Nos itaque conformitatem et similitudinem istam sedulo intueamur et meditemur regni davidici, et Domini nostri Iesu Christi, in quo est 6gurarum omnium impletio et complementum. Ac si Ionathanus afflicto et iacenti Davidi supplex factus est, rogavitque ut misericordiam exerceret ergs se et familiam, quum in regiam dignitatem venisset, non confidenter ad Christ.um Dei filium Dominum nostrum in gloriam suam receptum accedamus, et in ipso fiduciam omnem nostrum collocemus, minima dubitantes quip non in suam tuteiam et, clientelam receptor, ipse qui nostrum salutem perfecit, benigne respiciat, nostrique misereatur, ai in ipso gaudium omne nostrum collocaverimus: et in suum foedus receptos tueatur, et in finem usque Dei patris sui erga non miscricordias continuet.
Lt de Ionathani deprecatione hactenus, in qua tamcn udhuc obaervanda vox ills: Miscricordia Domini, cuius hit senaus esse potent, quasi Ionaihanua Deum precaretur, ut bonitatem swam ergs se exerceret: sad illam praeatat ad iusiurandum referre, quasi Davidem obteatetur, et ad misericordiam fieetat per iuramentum Del nomine conceptual: ut pergatillum

369	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. Xg.	370

precari uti fidem datam servet. Interim obser
vandum ipsum implorare Davidis miscncordiam,
quae	tamen a Dee sit: et contra declarare Davi
dern aliquid crudeliter et perfidiose facientem
sibi	aut suis Dei manum nequaquam effugiturum,
sed	olim ipsi poenas daturum. Ingens sane virtus
et fides Ionathani ex istis consprcitur, qui se in
Davidis gratiam ultro in tantum discrimen coniicit:
nam quae hie notantur circumstantiae non sunt
leviter praetereundae, quod nullus appareat cui
possit tuto fidere, et sine testibus solus Davidi
suum arcanum et mentem aperire, non sine summo
periculo et discrimine mortis audeat. Atqui non
metus patris, non periculorum magnitudo ab officio
deterruit, quin in amicitia Davidis perseveret. Nae
si ad nures Saulis ista pervenissent, magno i1ii
constitisset: Dam ante vidimus quam severe erga
ipsum se in re levi pater ges=isset, qurrm Ionatha
nus	ex hostium strage defessus et fame deficiens
parum mellis gustasset, ignarus iurisiurandi quo
populurn pater adstrinxerat, turn Saul ait: Morieris
Ionathane. Hunc patris animum et furorem Iona
thanus eognoseens certo habet persuasum so in
apertum mortis discrimen venturum, si ad patris
aures val levissimus rumor de contracto cum Da
vide	foedere venerit, fore crimen irremissibile. Sed
ille nihilominus officii sui panes non deserit. Hine
fit cons picuum eos qui verbo Dei fidem certam ad.
hibeat audaciores fieri in Domini mandatis exse
quendis: et idcirco legimus in sacris verbi divini
esse	proprium genua labantia confirmarc of bra
cbia	et. manus solutas et fractas corroborare. Ac
sane certum est nos propria virtute nitentes ad
omne bonum opus inutiles fore, et ne digitum qui
dem	naturali vi posse movere: sed quantumvis in
firmae sint nostrae wires, si Dei verbum intuearnur,
et ad nostram eruditionem usurpemus, manibus et
brachiis ita confirmabimur, ut quodvis adire pericu
lum	parati simus quum necessitas postulabit. Io
nathani exemplum imitati, quem nulla periculi im
minentis apprehensio, nullum vitae discrimen ab
officio deterruit, quandoquidem re ipsa cognoverat
Domini voluntatem esse ut David eveheretur: et
eertum est singulari arinieitia Davidem fuisse com
plexum, immo plus quam humana: vix enim amid
qui runt in gradu superiore sese subditis et inferio
ribus subiicient: non ita inter se pacisci solent
homines. Quamobrem quidquid hie a Ionathano
gestum est, agnoscamus a cognitione divinae volun
tatis de Davidis erigendo sceptro manasse: quo
fraeno suas cupiditates cohibuit, et officio functus
est amici fidelis, etiam cum vitae discrimine. Quid
ad haec quaeso, dicturi suns hodie multi evangehi
scilicet zelatores, qui tamen in sua ignavia desident,
et Deo ad opus illos vocante resiliunt? Videntur
illi speciosum praetextum habere, et officio pulchre
	Calroini opera. Vol. XXX.

defuncti, si se ipsis haec vel illa pericula obiiciant, et mortis discrimina, quae nulla ratione vitari possint. Sic solent homines manus suas abluere, ne Dee vocanti respondeant, si quod periculum immineat, quos tamen promissionibus divinis ammari magis oportebat. Contra Ionathanus: qui novit quidem dignitatem sibi quantum obtinebat abrogandam, ut David extolleretur: sed nihilominus officio veri amici vel vitae suae periculo fungi voluit. Nae poterat ille quidem se apud Davidem et alios excusare: et profiteri sibi ex animo dolere quod miser ille innoeens sic affligatur: sed quorsum propter ipsum se in vitae discrimen coniiceret? Accedebat alia speciosior excusatio: Quare ego in alieni g‑ratiam adversus patrem coniurarem, et coronam regiam illi detraherem? quaenam inde ad me reditura esset utilitas? Verum ille semel istas imaginationes abrcmpit, et omnibus its viam praescindit, quibus ab officio poterat avocari : et statuit etiam vitae suae dispendio non nisi re perfecta conquiescendum. Sane hodie non agitur de mortali quodam homine in cuius gratiam vitae periculum sit subeundum: sed de Domini nostri Iesu Christi filii Dei gloria, ad quam amplificandam quosvis cruciatus ferre nos oportet. Is enim est, ut ait apostolus Paulus, qui mortuus est et resurrexit, ut vivis et mortuis dominetur. Aequum igitur est nos pro ipsius cultu et glorifieatione vitam profundere, oculosab omnibus terriculamentis avertentes. Quarnobrem tanti facere discamus cultum et reverentiam quam Dee et Domino nostro Iesu Christo debemus, et fidei nostrae sacrificium quod postulat, ut licet millies centies vitam profusuri, nunquam ab officio vel tantillum reeedamus. Nam alioqui minime dubitandum quin ultimo die Ionathanus adversum nos exsurgat, et reos eoram Domino peragat, qui Davidis causa nullum discrimen refugit, a quo tamen Brat dignitate quam obtinebat, privandus, et pot.issimum autoritate regia, quae illi successione debebatur. At Dominus nester Iesus Christus nos non expulit nostra dignitate aliqua, maior et poteutior factus nostro detrimento: sed contra supra coelos evectus nobis similis factus est, sua bona nobis ipsum ut decet colentibus communicaturus. Quanta igitur nostra Brit nequitia, quanta perfidia, nisi in ipsius gratiam faciamus quae Ionathanus in Davidis? Et nisi ardenti studio ipsum quocunque duxerit et vocaverit sequi parati fuerimus? Ionathanus ut mortali datam fidem servaret, nullum discrimen refrrgit, nos‑ne adeo ignavos ut in filii Dei gratiam, mortis periculum adire non audeamus? Nae quauto distat intervallo veritas a figura, eo magis coram Dee inexcusabiles erimus. Nam uncle quaeso, tam vehementi amicitiae vinculo Davidi Ionathanus iunctus fuit, ut propriorum commodorum, et vitae oblitus Davidi afflicto ferret opem, nisi ex intnitu 24

HOMILIA LYXVI.

372

divinarum promissionum, et spe in Dominum nos
trum Iesum Christum, euius David erat figural
lam vero praeterierunt tenebrae, et non amplius
locus est umbris illis et figuris: sed Dominus poster
Iesus Christus, qui certa lux est et iustitia, nos
supra res omnes creatas attollit, quum ea gratin
dignatur, ut testes suae gloriae producat, et verbo
euo autoritatem conciliet. Nosne ergo segniores et
ignaviores Ionathano praebebimus, qui veritatem
habemus cuius ille tantum habebat figuram? Nonne
metuendum no tantam ignaviam Deus summo iure
ulciscatur, et duplici dedecore involvamur, quum
horrendam condemnationem accipiemus ante tri
bunal Del in filii ipsius persona?
	Denique tandem expressis iureiurando foederis
et amicitiae conditionibus Ionathanus rationem,
quam in certiore faciendo Divide de patris volun
tate sequut.urus sit, aperit, nempe, se die noviluuii,
quo vacua erit Davidis sessio, observaturum patris
erga ipsum voluntat.em, et de eadem, siguo aliquo,
do quo inter ipsos convenit, ccrtiorem facturum.
Nam, ut ante diximus, nemo se Davidis amicum
audebat profiteri, ne de vita periclitaretur. (~,luan
tis igiiur undique premeretur Ionathanus angustiis
apparet, et tamen servandi Daviclem invenit ratio
ncm. Quo docemur Deum indubitate nobis consilium
in rebus dubiis et angustis suppeditaturum ad
quaelibet vitanda pericula, nisi socordia nimia turpi
et igwa.via laboremus. Nam ubi vel minimum impe‑		ROATIj,IA j,XX._V1.
dimentum occurrit, repentino metu sic occupamur,
ut in Deum fiduciam reponere non recordemur, et
in res praesentes et ante oculos obversantes magic ~	24. Absconditzcs est ergo David in ugro, et ve~
intend simus. Quid enim, dicimus, fiet nobis si n.cr‑tcnt caterzdae, et sedit rex ad comedendum pa7aerra,
omnibus remediis destituimur? At si sincero affectu, : 25. Quumque sedisset rex super cathedram suam,
et very fide in Dei verbum et praeeeptum respicia‑ sececndacm coraszcetLCdinem., quae erat iuxta parietena,
inns, certum est ipsum nobis sans consilii et lrru‑ j sacrrexit Ionat7aas, et sedit Abner ex latere Saul, va
dentiae ad nos adversus hostes quoslibet defendendos, ~ cuusq‑ece apparuit locus David. 26. Et nova est to
quum ita necessitas postulabit, suppeditaturum: et ' gicectus Saul qzcidqacam in die illa: coyitabat enim
qua via apparebat angwstus exitus, latam viam et guoct forte evenasset ei ut non esset mundus, net pu
facilem rcdditurum. lonathanus queri profeeto po‑ rificatzes.
tc:rat nulluni sibi fidum occurrere ministrum, i:.ui caleradas,
coulmitteret ca quibus David certior fieret de Saulis
voluntate, ac se. proinde excusare; fore nimirum ut
si ipse ad 1)avidem egred,,retur, et mutuum ipsiiis
cum .L>avide colloquium paten animadvertoret, capite
plcctcrotiar : verumtamen iubet certo loco Davidem
subsistcre, et sic omnia disponit, ut res plane Iu
dicras lric geri dixeri5. 1'u sedcbis, inquit, ad tapi
dem cc.ci, nomera est Lsel, et ibi latebis donee Verfectum
sit .sirPezcm de quo corwenicyau.s. Quidam lapidem
Mum intcrpretantur fuisso signum collocatum ;id
itcr viAoribus monstrandum. Alii terminum fuiss<;
putant, distinguendis et soparandis haereditat.ibns
positum. fed existimo fuisse certain quandam spe
cum, in qua David latere sic potuerit, ut praeter
euntes intelligere posset, ipso voro ab illis non

videri. Ionathanus igitur illum ibi iubet latere, et in tertium usque diem novilunii signum exspectare, quo certiorem illum faciat de paterna voluntate in ipsum, et indicet sitne venturus, an non. Ex quibus apparet quod ante docuimus, Ionathanum Davidis vitam suae paetulisse : 'quod sciret Deum velle ipsum attollere, et in regiam dignitatem e$'erre: quae persuasio de divina voluntate in ipsius animo tam alto defixa est, ut nunquam vacillarit, neque unquam in blasphemas ullas adversus Deum votes eruperit: sod contra fortiter omnibus tentationibus restiterit, quibus impediri poterat, ne se coram Divide humilia.ret. Hoc nos decet exemplum imita.ri, et eo diligentius Deum precari, ut nobis animum et vices sufficiat, ut quum imminentia perieula conspiciemus, nunquam ita terreamur, quip ad ipsum et auxilium ipsius, sempe.r confugiamus. Quod si nostris animis haeserit, certum est Deum Bona donis cumulaturum: et quum vices dederit ad offi<;ium faciendum, etiam viam qua ex perieulis evadamus aperturum, ut nihil tam arduum sit et difficile, quod non facile superemus.
lam vero agite, etc.

		27. Ozcum.que ibluxisset dies secunda post
		rursus caprpcarzcit locus vacaaus David. Di
	:xitque Saul ad Ionathan fC.Zium scum: Cur non ve
	zit fitiacs Isai nec Jceri, net hodie ad vescenduna.
	28. 29. I~espo7utilqice Ionathas Sauli: Rogavit me ob
	nixe zct fret in Bethlehem. Ira nit: Dimitte me: quo
	,niana sacrifice,um sote7ane est in civitate, onus de fra
~ Gribus meis accersivit me: rz.unc ergo si inveni gratzam
	in occetis tzcis, vacta,m cito, et videbo fratres Meos. Ob
	lea sac causam port venit ad mensam regis. 30. Iratus
	aicir:m Saut advcrsus Jonathan, dixit ei: Fili mu
	ticris virum. uttro rapientis, vczc9raquid iynoro quia di
	tirJi.s fitiacm Isai in conficsi.onena tuam, et in confu
'~ sionerra iynominiosae matris tune? 31. Omnibus
	erair~a di.cbus quibacs f tiics Isai vixerit super terrain,
;non stabilienis In, neq2ce reyrzum tuum: Itaque iana
1 nunc mute, et addccc ezcm ad me, quia filius mortis

373	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. gg.	374

est. 32. Respondens autem Ionathas Sauli patri sue,
ait: Quare morietur? quid fecit? 33. Et arripuit
Saul lanceam ut percuteret eum. Et intellexit Jona
thas quod de initum esset a patre sue ut interfceret
David. 34. Surrexit ergo Ionathas a mensa in ira
furoris, et non comedit in die calendarum secunda
panem. Contristatus enim est super David eo quod
confudisset eum pater suus. 35. Quumque illuxisset
mane, venit Ionathas in agrum iuxta placitu.m David
et puer parvulus cum eo. 36. Et ait ad puerum
scum: Yade, et affer mihi sagittas quas ego iacio..
Quumque puer cucurrisset, iccit aliam fagitta‑m trans
puerum. 37. Yenit itaque puer ad locum iaculi,
quod miserat lonathas, et clamavit 1‑onathas post ter
gum pueri, et ait: Dcce tibi est sagitta porro ultra te.
38. Clamavitque iterum lonathas post tergum pueri,
dicens: Festina velociter, ne steteris. Collegit autem
puer Ionathae sagittas, et attulit ad domi‑num scum.
39. Et quid ageretur penitus ignorabat, tantummodo
enim Ionathas et David rem noverant.‑ 40. Dedit
ergo Ionathas arma sua puero, et dixit ei : Yade, et
defer in civitatem. 41. Quumque abiisset peer, sur
rexit David de loco qui vergebat ad austrum, et ca
dens pronus in terram, adoravit tertio : et osculantes
se alterutrum, fleverunt pariter, David autem amplius.
42. Dixit ergo lonathas ad David: Trade in pace:
quaecunque iuravimus ambo in nomine Domini, di
centes, Dominus sit inter , me et te, et inter semen
tuum, et semen mcum u.sque in sempiternum. Et
surrexit David, et abiit: sod et Ionathas ingressus
est civitatem.

Ionatbani fides singnlaris erga Davidecn nobis hie in primis est consideranda, et ingens periculum quod ipsius _gratia subiit: et vicissim gravis Davidis tentatio adversus quam diu luctari ipsum oportuit, quum nullum aliud ipsi superesset salutis remcdium nisi in fuga 'extra ludaeam. Hie vero in primis expendamus quae de Saule dicuntur, nempe quum primo die festi assedisset, et vacuus locus Davidis esset, nullam ipsius fecisse mentionem, quod Davidem cogitaret aliqua legitima occasione festo non interesse, puta quod non esset mundus, nee purificatus, quae legitima fuisset excusatio. Qluidam aliter interpretantur, quasi Saul cogitaverit aliquern casum incidisse Davidi. Malim casum simpliciter iutelligere. de immunditia illa legali, quod se purificandi otium non habuisset. Porro multas fuisse olim in loge pollutionum species cuivis notum est. Nam etsi pollutus quispiam aliqua immunditie domi poterat edere et bibere, non licebat ipsi tamen ad solenne convivium cui sacrificium adiungebatur, accedere: ne rem Domino sanctum profanaret. Quae caeremoniae fuerunt. a Deo praescriptae, ut ostenderet se in omnibus ipsum invocantibus puritatem requirere. Nam, ut alt Paulus: (luisquis

Dei nomen invocat ab omni iniquitate abstineat: et alio, loco: Abstineamus a pollutionibus, et quisque vas suum in omni puritate possideat, tanquam Deo deditus et consecratus. Nos vero iam ab omnibus istis caeremoniis Christi beneficio sumus quidem immunes, sod .earum tamen substantia et veritas retinenda. Ac proinde si sub loge, qui vel morti hominis praesens fuerat, vel cadaver attigerat, polluebatur, nunc cognoscamus nos immundos coram
i	Deo fore, et roes malitiae et iniquitatis, nisi animo et corpore ipsi dediti et consecrati in ipsius obedientia perseveremus, et cupiditatibus omnibus pravis et impuris abstineamus. Atque hie fuit legalium omnium caeremoniarum finis et usus. In primis vero est observandum non licuisse homini sic pollute ad sacrificia accedere, a quibus arcebatur. Ut Deus eo signo declararet., quo(] nos etiam alio loco praeclare Paulus docet, quum ait, nullam esse communionem luci cum tenebris, nullam concordiam Christo cum Belial, id est nullarri esse coniunctionem Christo omnis puritatis fonti, cum pollutionibus et peccatis quibus sordescimus et inquinamur. Exempli gratia, sacrosanctam coenam hodie accessuros cavere diligenter oportet ne suas sordes adferant, quibus tam sancta res profanetur, puta sacrum testimonium et pignus nostrae communionis cum corpore et sanguine Domini nostri Iesu Christi. Saul itaque existimans Davidem abesse propter talem aliquam legalem impuritatem, nullam fecit eius mentionem, ne si pollutum advocaret dedecore afficere velle videretur: sod in posterum them distulit quo non esse amplius huic excusatiom locum sciebat. Nam qui sic polluebatur, tantum viginti quatuor horarum spatio pollutus erat, et
I	deinde purificabatur egterno aquae lavacro: minime quidem quod pollutam et impuram animam aquae levis adspersio mundaret: sod ut peccatores agnoscerent se opus habere praescripta a Deo purgatione. Hoc voro tempore, quum legales illae umbrae et caeremoniae sint abolitao, non tenemur amplius illarum observatione: quare papistarum intolerabilis est inimica illa lustralis aquae veneratio: quae in ipsius Dei contumeliam cedit, et omnis religionis alia adulteratio est, quoniam iudaismum sapit, tales ablutiones in christianimum invehere. Nam scire debemus nos non posse purificari, nisi Dee nos in‑
`	terius lavante, cuius lavationis externum testimonium habemus in baptismo: et novimus omnem nostram puritatem in sanguine Domini nostri lesu Christi esse positam. Sed alia fuit temporum priscornrn ratio, quibus certis ceremoniis et lavationibus populus Israelis adstringebatur.
Ideirco igitur Saul postridie novilunii Davidem requirit: quem Ionathanus ut promiserat excusavit, ivisse nimirum Bethlehemam usque natale solum ad sacrificium annuum domesticum. Turn vero 24'*

375	HOMILIA LXXYI.	376

Saul in Ionathanum insurrexit, graviterque primum inerepuit eum; vocans filium mulieris iniquae: quasi aliquis aliquem a se facessere iubens, diceret: Facesse hine, fili scorti. Videte hominis infamiam qui filium non contentus contumelia affecisse, in matrem etiam ipsius est iniurius: quae fortasse ex vivis excesserat: a.ut adhuc vivebat: sed utut sit, cur in eam fertur eius iracundia? Fanaticum et insanum hominem merito dicemus, qui uxorem bic rebellionis accusat. Sed qua in parte peccaverat illa contra maritum? an deprebenderat illam cum filio .adversum ipsum conspirantem? Nam esto, Ionathanus sit reus alicuius facti, quid illud ad matrem innocentem? Quamobrem igitur illi Saul iraseitur ? Hine agnoseamus quam violenti sint affectus nostri quum ipsis habenas laxiores permittimus. Ira, inquit ille, furor est brevis. Quemadmodum enim bomo insanus nullum habet rationis neque aequitatis sensum: sed modo hunc caedit, modo illum mordet, modo sibi ipsi vim infert: sic ira pereitus nihil differt ab insano et frenetico, nisi quod vehemens ills passio cito transit, sed et ab insania et frenesi ad se bomo fanaticus vix revertitur. Sed iram et aliam similem passionem certum est sensum omnem rationis its adimere qui ab illa possidentur, adeo ut nihil moderatum sapiant. Sua sano cuique poena sufficit: si Ionatbanus igitur peccavisset, quare matrem ipsius Saul dedecore et ignominia afficit? Sed Saul in iram et furorem versus est prorsus eacaecatus. Et iam supra audivimus ipsum in sensum reprobum a Deo fuisse coniectum, et a malo spiritu Domini vexatum ; quod hoc loco iam re ipsa demonstratur. Sed unde fiebat ut Saul sensum omnem rationis amitteret, nisi quod diabolica malitia in Davidem ferebatur, et adversus ipsum aestuabat? Quare quo licentiosius adversus ipsum fertur, eo gravies inflammatur, adeo quidem ut omnem humanitatem exuat, et propriis visceribus non pareat. An non 'enim in ipsum redundabat uxoris dedecus, Iquam in iracundia sea vocat, inquam, rebellem et perversam, licet illa non peccasset adversus ipsum? Ergone simus Saul satis*, qui in procerum suorum coetu uxorem et proprium sanguinem sine causa criminatur et ignominia afficit? Ex quo apparet quantopere znalitia propria fuerit excaecatus. Sed binc vicissim longe fit illustrior lonatbani fides in Davidis amieitia, et in its pcrficiendis quae ipai erat pollicitus. Nam etsi p~itris iracundiam et crudelitatem sentiret, sese tainen audet opponere, et licet praesentissimum periculum videat, ut paulo post videbimus, ferre non potest ut Davidis iunocentia sic opprimatur. Itaquo exeipit: Quid idle vero fecit? Quid idle morte diguum commeruit, ut illu:n morti addicas? Qualo;

"j Textus corruptccs videtur.

ipsius est peccatum? Quibus Ionathani verbis magis irritates pater in filium insurrexit, et trucidare conatus est. Ex hoc igitur eaemplo apparel quale sit bonorum omnium offieium, nempe veritatem et aequitatem pro virili tueri : ac eorum praesertim qui ad rerum gubernacula sedent, quos plerumque contingit sea autoritate abuti ad tyrannidem. Nae si quis ex rerum externa facie iudieium ferat, videbitur Ionathanus non leviter peccasse, quandoquidem rex ipse mortis sententiam advei•sus Davidem tulerat, cui nefas erat contradicere. Sane ita est: sed Ionathanus noverat iustitiae nomen inanem tantum esse larvam, qua plerumque abuti solent qui suis cupiditatibus abripiuntur. Nam si centies aliquis ad mortem iudicis sententia condemnetur, non tamen facta diligenti inquisitione iuris et aequi, an ideo merito dicemus ad mortem trahi innocentem, quod iudicis sententia damnatus sit. Hoc videbat Ionatbanus, quamobrem non veretur se patri regi licet opponere, et afflicti Davidis causam agere et tueri. Quaerit itaque Ionathanus, qua in re David peccaverit. Atque hoc, est observatione dignum, nempe omnium fidelium offieium esse ut Dei procuratores et patroni sint, quotiescunque veritatem et iustitiam improborum iudiciis opprimi vident, et innocentes iniuste affligi : tantumque abosse debere ut in illud iudicium consentiant, ut contra pro virili causam illorum agere, et se illis socios addere ex officio debeant. Nam etsi iniquitates improborum minime conscii sint, tamen si dissimulando quod itnpium est fieri permiserint, certum est eos coram Deo desertae bonae causae reos esse, et derelicti officii ad quod a Deo vocabantur.
Et de Ionatbano hactenus; eonsideranda deinceps Saulis adversus Ionathanum verba contumeliosa: Numquid ignoro, quia diligis filium Isai in confusionem team, et in confusionem ignomimosae matris tuae? Omnibus enim diebus quibus Mius Isai vixerit super terrain non stabilieris he, neque regnum tuum. Quod conspirasse Ionathanum dicit in confusionem ignominiosae matris, non est intelligendum cum multis quasi spurius fuerit, et mater ipsius adultera, qu,)d Saulem regem et patrem videretur non revereri : sod potius ex use Commllnl dictum existimandum, ut ex aliis multis locis similibus apparet, filium sapientem patri decus et gloriam, sed stultum et perditum ac dissolutum matri dedecus et ignominiam adferre. Quid ita vero? Nompe, quod matres peculiari quodam affectu sint erga filios indulgentiores et nimio amore excaecatae maritos etiam saepe fra.udant et emungunt ab illis pecuniam quam filiis tradant ad luxuriam atque nequitiam: et omnia ipsorum vitia .tegant: denique tarn stulto amore illos prosequantur, ut ad quamvis nequitiam illis indulgeant: et non stet per eas quin

3,17	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. gX.	37 8

filii saepe ad furcas rapiantur. Idcirco igitur scriptura dicit filium perditum, nequam, of luxuriosum matri fore dedecori, ut ostendat stultam matrem dedecore et ignominia afficiendam, quum in filii vitia nimium indulserit, et hac indulgentia depravatus in quaelibet vitia proruperit. Hoe itaque sensu dicitur hie Ionathanus a Saule conspirasse in confusionem matris, cuius etiam ignomimam alt in totam reliquam domum et familiam redundaturam. Sed quo iure, quaeso, Saul ista filio exprobrat? Quoniam David rex futurus est. Sed quis obsecro Davidem regem designavit? Nae ipso non ambivit, non prensavit istam dignitatem, non malis artibus quaesivit: sola Dei voluntas, solum ipsius hie deeretum intervenit a Samuele patefactum. Itaque Saul ideo tantum Davidem persequitur, tit ex supradictis apparet, ut Dei decretum de ipso, si possit, aboleat. Atqui non cum mortali res ipsi crat: sed cum vivente Deo: quern de solio detrabore velle Saul videbatur: verumtamen illa fuit insani istius mens. Cuius insaniae vel istud esto sufficiens testimonium, quod filium alloquens ait: Omnibus diebus quibus ilius ‑1sai vixerit super terram, non poteris etc. Nam licet mortuum nonne poterat Deus suscitare, regemque constituere, quandoquidem de eo in regiam dignitatem evehendo decretum irrevocabile fecerat? Hanc Dei potentiam in nostram consolationem usurpemus. Nam qui mundum de nihilo creavit, certo potest nobis mortuis vitam restituere, et beatos in aeternum facere, locumque suis promissis invenire. Huius fidei exemplar Abrahamum Apostolus nobis intuendum proponit, cuius insignem fidem ex eo commendat, quod qunm a Deo iussus esset filium unicum suum sacrificare, vehementer commoveri et indignari potuerit, quandoquidem promissiones acceperat de salute pretium perficienda in eo qui ex Isaaci semine nasceretur, et gravissima fuerit illa tentatio, spe sua frustrari, Deo illi quod ante dederat eripiente, et promissionum suarum abolitionem re ipsa demonstrante. Quam gravem illam fuisse putamus tentationem, qua videbatur Abrahamus in summam confusionem ex promissionum divinarum abolitione venire? Sed ille tide plenus longe procul oculorum aciem direxit, in Dei virtute, potentia et bonitate fiduciam omnem reponens, et persuasus, Deum, etsi moriatur Isaaeus et in holocaustum Deo offeratur, posse tamen sibi ex illius cineribus filium suscitare. Quare Saulem oportebat etiam boo in suam mentem inducere, Deum Davidi promissum regnum superatis omnibus impedimentis daturum, et licet a se David interficeretur, Deum tamen nihilominus suis decretis viam patefacturum, suamque potentiam demonstraturum. Sed in Saule conapicuum est quo furore, et qua vesania increduli adversus ipsum Deum insurgant, ut prorsus rationis expertes videantur.

Nae si quis quaerat ex ipsis, sperentne se adversus Deum insurgentes, rem ad exitum perducturos, certum est illos re apud se diligentius pensata horrore attonitos expavefactum iri, si in cogitationem ipsis Dei maiestas et potentia venerint. At nihi!ominus quod horrent faciunt, nempe quod sint fanatici homines et adversus quem insurgant, non cogitent, neque in mentem illis Dei potentiae consideratio veniat. Hine ille furor, quo adversus ipsum Deum efferri non verentur. Ita Saul furibundus solam Davidis mortem cogitat, et modo rem perfecerit fausta sibi omnia pollicetur. Atqui Deus ilium regnaturum iam ante praedixerat. Sed aliquod aliud Sauli debuerat etiam in mentem venire, nempe, hominum vitam in Dei manu else positam. Nam etsi latrones saepe multis vitam eripiunt, non tamen in ipsorum arbitrio et voluntate vita nostra posita est: sed tantum quod Deum permittit efficiunt. Qui ergo nos in hoc mundo collocavit potestatem ex eodem nos revocandi quum libuerit sibi reservavit. Quandoquidem ergo vita nostra est in Dei tutela et patrocinio, quomodo Saul Davidem ad. mortem persequebatur, qui non ignorabat Deum non inultam illam temeritatem et arrogantiam relicturum? Sed ea fuit hominis insania. Denique apparet homines suis passionibus excaecatos, non cogitare se Deum babere adversarium, et potentiae ipsius non meminisse: sed tanquam ludicram et inanem ducere: ac ipsi Dee resistere tanquam si coelum et terram baberent in sua potestate. Sed et alia insuper hie doctrina est observanda, quanta pestis sit invidia, et praesertim quae fertur in eos quos Dens nobis praeesse voluit, et in summam dignitatem extulit. Huius mali fons ambitio, ex qua invidia naseitur; et dignitatum ac imperiorum et honorum contemptus et viobatio. Idcirco Paulus mutuam inter nos concordiam et fraternitatem commendans, ab hac tanquam malorum omnium radice orditur : Nihil, inquit, inter vos fiat ex vana et inani gloria. Certum enim est hoc vitio infectos, etiam invidia et livore laboraturos, et ubicunque Doi dona fuerint conspicua its magis disrumpendos, et Dei donis urendos, quibus proximos ornatos intuiti fuerint. Inde vero contentiones oriri Paulus adfcit, et homines extra rationis terminos forri, immb omnem humanitatem exuere. Discamus itaque in sua quisque vocatione incedere, concordiam et amicitia.m foventes. Damnosam ambitionem procul a nobis abiiciamus, omnemque dominandi cupiditatem, its quae nobis Deus largitur contenti, ac coram ipso sic deiiciamur, tit cum omni timore et humilitate ipsi pure et sincere serviamus, proximorumque nostrorum commodis studeamus. Hoc si factum a nobis erit, turn Dei dona et gratias in proximos collatas sic mirabimur ut iisdem laetemur, et in quibuscunque fuerunt quanti par est faciamus.

Deinde hue rations tanquam fracno quodarn retiue‑
bimur, no alii ahis irascamur: et potius studium j omne conferemus, et mutuas operas in nobis irivicem adiuvandis: quum tamen contra simus a natnra nostrorum commodorum tam amantes tit vel ipsi Dee resisters, voluntatique ipsius reiuctari non voreamur, utrumque fit hoc loco nobis corrspictrurn. Nam ex parte Saul sic adversus Davidem furit, ut feram potius quam hominem dicas. Quis sum autem ad tantum furorem impellit? Ncmpe cupit invito Dee regnare pro eo quod ipsi se subiicere, et magis ac magis submittere debebat, accepturnque regium diadema sponte Davidi cedere, quandoclnidem ipsi male se in hoc munere gesserat Deoque rebellarat. Quamobrem decebat illurn sese autontato reg‑is abdicare, et cam obedientiam Deo reddere, tit privatam vitam regiae anteponeret. Vcrurntamen ille se suamquo dignrtatem tueri et conservare posse, vel invite Deo, sperat. Inde factum videmus, ut rabiem suam Davidem odio persequutus diabolico despumarit. Sod obsecro quern ills persequebatur? Nae non Davidem, sect ipsum Deum cuius voluntati non vult obtemperare: hunc furoris ignem invidia intus excitabat, et modo de hoste victoriam obtineat coelum terrae misceri non verebatur, eximium sane speculum in quo se intueri debet qui arrogantia et insolentia ac contumaeia pleni proximos parvi facere consueverunt.
Tam vero ab altera parte Ionathanum intueamur, qui Davidem cognoscebat in sibi debitam suecessione sortem evehendum. Filius erat regis: ad ipsurn ergo regia dignitas pertinebat, et haereditate deforebatur. Sponte tamen cedit, compertum habens Dei decretum de Davide ad regium solium evehendo. Procul. dubio non exuerat Ionathanus humanum sensum, sod tantum profecit in Dei timore, ut suis affectibus praetulerit quod bonum et aequum esse Del indicio cognovi.t. Sic ille tenuit sensus sues captives: sibique ipsi vim fecit et Doe morem gerens exuerit magnos illos animos, qui natura ple= rumque sunt in omnium hominum animis insiti. Ad lianc obedientiam illum plurirnum edam moverunt Dei dona in Davide conspicua, quae in illo honorat. Illis poterat ex humarra malitia magis irritari, sod eo rnagis Down adorat, cttius in Davide gloriam et virtutem intuetur. En tit lonatharrus coo‑novit laudanda in Davido dona Del, quae tanturn abost tit ox ambitione et invidia dolcat in Da‑
videir. collata, ut contra pro Davidis deferrsione non modo corotram regiam relinquere, sect vitam etiatn profnndere paratus sit: Sanlis igitur verba illa : Onmibus diebus quibu.s fidius Isai zcxerit super terrcon, non stahilieris tu, neque regnuna Lacuna, non modo mentem ipsius non labefactarunt, sect in prodosito magis ac magis confirmarunt. Nam aft: Quare morietur? quasi dicat, iluomodo possum ego

regnare, quum Deo visum sit. Davidem regem constituere? Quid si ad patris delictum ego caedem etiam adiicerem, quid me misero fieret? Hine apparet arrogantiam cum invidia coDiunctam homilies in feras permutare; ad quern furorem devenisse videmus Saulem, quum Ionathanum dicit, ad regiam dignitatem nunquam nisi caeso Davide perventurum. Hine admonemur ut sine contradictions Dei volunta.ti nobis patefactae nos ipsos ultro subiicia.mus. Nam et profecto per quaecunque devia aberraverimus certum eat nos ab ipso ad anus voluntatis impletionem rcducendos, et si centies manum ipsius nos evasuros speraverimus, :amen cohibendos. Sic irnprobos et contumaces homines videmus quaevis effugia quaerere, ut se potentiae Dei subducant, segue sua omnia consilia et conatus dirigere, sect excaecatos furore non videre suam turpitudinem et temere quidvis pro arbitrio suscipere, sibique prosperum successum promittere. Sane illos quidem Deus ad tempos triumphare sinit, sect ita tamen ut se rnagis in laqueos perditronrs induant, et summa confusions obruantur. Quo igitur proclivior eat in hoc vitium lapsus, eo deligentius nobis haec doctrina meditanda eat, et in usum revocanda: ac certo sciendum Dei decretis, de quibus nobis constiterit,, sponte obtemperandum : quandoquidem nihil reluctando profecerimus et inania lint futura omnia effugia, summaque illis confusio immineat qui adversus irrevocabile Domini decretum aliquid susceperint. Caeterum et hoc diligenter eavendum ne nobis indignantibus Dei voluntas perficiatur : sect danda opera ut ultro nos ipsi Dee subiiciamus, et. psius iudicia recta et iusta ease semper fateamur, etiamsi Dos ipse aliqaa ignominia et dedecore affecerit. No propterea inquam Dei bonitatem et iustitiam fateri desinamus, si ab ipso castigati fuerimus, sect potius nos ad ipsius voluntatem totes cornponamus. Caeterum Dee talem a nobis obedientiam postulants sciamus, nostro id bone et commode fieri. Nam si ad tempos deficit, si calamitatibns exercet, tamen in nostrum salutem, quaecunque repugnare videbantur, conversurum illum certum eat. Quandoquidem igitur variae illae castigationes et afflictiones in nostrum utilitatern et commodum. Dei eonsilio feruntur, eo nos procliviores ease ad Dei subiectionem et obedientiam par eat. Atque haec doctrina ex verbis illis eruenda eat, quibus Tonathanus agnovisse dieitur Davidem, licet centies interfectum , nihilominus tamen quum a Deo rex csset designatus ad summam illam dignitatem perventurum, et praeterea quum vita ipsius in Domini esset tutela, et velut a?arum ipsius umbra tegeretur, fore omnium hominum adversus ipsum insurgentium irritos conatus.
Sequitur Ionathanum venisse in periculum mortis, good Saul lanceam arripuerit sum percussurus.

881	IN I. 1,113. SAMUEL. CAP. gg_	;382

Sane licet Ionathanus videatur illud periculum praevidisse, tamen dura illa fuit tentatio, quum patrem eo iracundiae et furoris vidit devenire ut lanceam in se filium direxerit sua manu trucidandnm, nisi Deus ictum avertisset, quandoquidem in animo filium trucidare Saul habebat. Hinc discamus nos si bene faciendo in hominum contemptum et odium venerimus non oportere tamen poenitentia benefactorum duci. Nam Ionathanus exemplo nobis est, quem certum est potuisse graviter commoveri, quum patrem adversum se tanto furore ferri conspiceret, ac proinde non nihil ab officio defloctere. Quemadmodum saepe videmus eos qui magnificum aliquod facinus ediderunt, si minis terreantur aut imminentem aliquam seditionem aut violentiam videant fluetuare, et ventis vela, ut aiunt, permittere, ac licet non immutata sit ipsorum voluntas nihilominus tamen improborum hominum irainet furorem placandi rationes quacrere, et ad tempus quiescere suumque studium occultare. Istud inquam frequenter contingere et quidem inter eos qui in maximo honore Bunt videmus: sed Ionathanus nobis hic maioris constantiae et magnanimitatis proponitur exemplum imitandum. Nam etsi pater adversus ipsum tauquam immanis quaedam bellua et verbis et factis ferretur, nihilominus tamen ille fortiter in Davidis fide permansit, et eius innocentiam pro virili, tutatus est. Ideirco dicitur surrexisse a mensa in ira furoris, et non comedisse in die calendarum secunda panem et vehementer tristatum esse super Davide, eo quod confudisset eum pater in hominum coetu. Non itaque animum despondit, non ideo a Davidis amicitia recessit, non se aliqua specie defuncti officii texit, licet horrendis agitatus difficultatibus, sed quam Davidi fidem, advocato. Dei nomine, dederat, eandem officio boni amici defunctus retinuit.
Idcirco sequitur, quum mane illuxisset venisse Ionathanum in agrum designatum et Davidi indicatum, et sagittas iaculatum esse, puer unique iussisse sagittas colligere et festinare velociter non cunctantem. Atque haec duo fuerunt insignia inter utrumque, Ionathanum of Davidem, constituta, quum puero dixit: Festina velociter, sagitta est porro ultra te, De steteris, quasi Davidem sic alloqueretur: Tibi fuga consulendum est, nam ego cum contumeliis repulsus sum. Hine iterum discamus, Deo nos affiigente et exercente, non ideo animum despondendum et ab officio resiliendum, sed constanter per quaecunque discrimina perseverandum donee integram victoriam reportaverimus. Deum quidem fateor nos posse omnibus molestiis et difficultatibus exercere, quum ad ipsius cultum vocamur : et quandoquidem rerum creatarum corda habet in manu, posset nobis apud omnes gratiam conciliare, sed tamen Deus contra, ne nostraro in hoc mundo mercedem exspec‑

temus, ne inani gloria inebriemur, ne hominum laudibus sic deliniamur ut Dei obliviscamur, permittit homines malitiis et iniquitate laborare, et eos quos benefaetis cumulare non destitimus eo ingratItudinis venire ut oeulos, ut ita dicam, nobis effodiant : hoc inquam ita Deus decrevit. Sed quorsum7 Nempe ut praemonui, ne huius mundi deliciis pelliciamur, sed Deo sponte serviamus, et nunquam adversis deiiciamur, sed vel invitis omnibus hominibus fortiter in ipsius cultu perseveremus. Praeterea Deus ita demonstrat se si quid simulatum in nobis fuerit severe castigaturum, et si contra magno studio in ipsius cultu perrexerimus felicem exitum nobis eoncessurum, quibuscunque tandem iniuriis affecti simus, et nunquam passurum ut impunitus sit poster contemptus, quandoquidem causae nostrae defensionem suscepit. Quamobrem si hominum odiis exerceri servos suos Deus permittit, in amore Dei debent conquiescere: quandoquidem solus ille potest ipsos adversus quaecunque pericula tutari, et ex iisdem eruere. Atque ille nobis quidem aliquando relaxationem a malis concedit, sic ut servi sui lint apud homines in honore
sed non est iila eonditio diuturna, ne occasionem ab illo recedendi. quaeramus, quandoquidem adeo inconstantes sumus, ut vel minima occasione ab officio deterreamtir. Qui ergo vitam suam ex animo Deo consecrat, et in vocatione tam .secundis quam adversis rebus pergit, is, inquam; certum habet testimonium se Deo pure inservire. Et idcirco Dei filios variis exerceri calamitatibus et tentationibus oportet, ut illis excitentur ad preces ardentiores. Quare discamus, ut dixi, Dec nos variis modis explorante, et' permittente nos ab hominibus affligi, quorum tamen commodis studuerimus, non tamen ab officio discedere, sed Deo nos et rem nostram committere et ipsum precari, tit nos pro sua bonitate sic toleret, ut quibusvis impedimentis et difficultatibus resistendo .pares simus ,. quibus alioquin territi a Deo recederemus. Haec igitur discamus ex Ionathano, nisi malimus illum ultimo die iudicem experin.
Sequitur tandem Davidem exivisse, et. cum Ionathano vehementer flevisse, Davidem autem amplius: et in pace dimissum a Ionathano. Porro queniadmodum invicta fuit Ionathani constantia, et data Davidi fides, its fulta fundamentis quae initio audivimus, amoxe nimirum virtutis et excellentium donorum quibus erat David ornatus: ita vicissim Davidem magna tentatione fuisse exercitum minime dubium est: quum se nullibi tutum israelitica terra exsulare cogi Saulis truculentia videret. Nam nulla tune temporis alia erat in toto mundo terra quam in Israole, in qua. Dei cultus purus et integer esset: non poterat itaque alibi quam apud idololatras et capitalissimos hostes ecclesiae commorari. Quinam

383

HOMILIA

ista vero cum divinis promissis quadrabant, quibus Deus Davidi promiserat se illum populi sui caput constituturum, et quidem facturum figuram et imaginem unici filii sui, donee in terris appareret, quandoquidem exsulare tots Judaea coaitur, ut no iili angelus supersit in ea in qua tutus sit, sod ad ipsos incredulos confugere cugatur, ut pluribus deinceps videbimus? Quibus illum arbitramur angustiis agitatum? quibus cum difficultatibus luctatuln? Deumne vero mei oblitum, et promissorum immemorem? An me Deus vanis promissionibus luserit? Quam melior erat mea, conditio quum patris eves agerem, quamque mihi tr1t10T'? Na.e moa some contentus vivebam, ego ad divitias of opes non applicabam animum, neque honorum cupiditate rebuavo aliis istiusmodi ducobar. Seal me Deus de istis non cogitantem voca.vit, medue per prophetam Sa.muelem inaugurari regcm unctiune sacra voluit, ducemque ac dominatorem populi sui designavit, sod obsecro, ubi apes ills divinarum pollicitationum? Ego iam conties ad ipsius sepulcri faeces veni, ego sine fine crucior: quo me itaque vertam amplius? Istas cut similes querelas Davidem iecisse verisimile eat: et long e satins duxisae sibi mori quam tot malis agitatam vitam ducere. Sed neque vivere, neque mori poterat, et tamen exsulare cogebatur terra sancta quam Deus elegerat, ut in ea coleretur, et sanct.uarium ipsius erigeretur, nomenque seem aacrosanctum adoraretur. Sane si Davidis exercitia et tentationes diligenter expenderimus, ccrtum eat, nos non fore tam molles of efleminatos in adversis ferendis quam fore consuevimua. Et Deo nos variis calamitatibus ut duris afflictionibus exereente, non cnodo non despondebimus animum, sod co ardentioribus votis ad ipsum confugiemus, ut infractam nobis constantiam sufficiat, qualem Davidi, quo nobis nostrae frag'ilitatis magic erimus conscii, qua fit ut ad levissima quaeque pericula vel fortissimorum animi labefactentur, et primes conatus statim evanescat, nisi spiritus Dei virtute sustineamur et fulciamur. Cavendum itaque cumin
opere ne illos imitemur qui sibi ipsis facillime omni,l indulgent, et inanibus excusationibus se tuemur. Nam satisfactum ease Deo putant, si vel levissimas excusationes praetexant. (q„luales plerique adferre solcnt : Per me non stetit quominus officio fun‑crerer, sed quis naturae rosisteret? Nonne tot j uudique me mince terrebant? Non ne tot difficultates ~ remuram iniiciebant7 Dicas non tantum ropaguhs quibusdam cohibitos, sod arduos ipsis montes fuisse svltu superaudos., cut magna vi perfringendos: et i istis excusationibus se tutos csse arbitrantur, licet , levissimis. Gluamobrem quern tot undique impedi‑
mends sollicitcmur et tot delitiis ab officio deterrea‑ ' mur, Davidem nos oportct intueri, et agnoscere nlultum abessc, ut nos Deus tam duriter quam

LggYII.

384

illum olim exeipiat. Nam si eonditionem nostram i cum ipsius contulerimus , re ipsa conzperiemus ~ levissime nobiscum agi et difficultates quibuscum colluctamur non accedure ad millesimam partem earurn quibus David olim eat exercitus. Nam etsi nos Deus ex hoc terrarum orbe violenta quadam ~ c;alamitate ra.piat, non accedet tamen ad illas animi angustias quibus David quoclammodo fractus eat, exsulare sancta Israelis terra coactus. Ac licet hoclie in varias orbis terrarunl partea iactemur: non tanti eat ealamitas faeienda: quandoquidem hodie tots terra Deo consecrata eat, cuius angulum olim terrain Iudaeam sui nominis cultui dedicarat: licet igitur hodie in certis regionibus vagaremur, non tantis afflictionibus neque tentationibus, quantis olim David, agitaremur, qui veluti putidum aliquod a reliquo eorpore membrurn resectus ease videbatur. Yerumtamen ille aese Deo uni commendavit, suamque in ipso fiduciam collocavit, non sine lacrymis quidem et gemitibus, sed quibus fideles magic ac magic oportet in divina bonitatia fiducia confirmari. Quandoquidem ex illis diseimus nos licet infirmos, et duris calamitatibus afflictos, quibus cor ipsum nostrum tanquam lances perforetur, et iam iam miseriarum copia videamur obruendi, non oportere tamen ideo despondere animum, sad in Deo sperare, et animos effundere: siquidem certum eat Deum, ° quum ipsi placuerit, sic operaturum, ut postquam in infirmitate nostra luctati fuerimus, tandem eluctemur, et nostra fides victoriam obtineat, ac re ipsa experiamur quod prophets docet eo Psalmo, quern canere eoepimus, nos qui antes laerymis pascebamur, nibilominua tandem in Dei bonitate, et misericordia gaudium accepturos, qui nostrum unicum asylum et perfugium ease debet, qui licet saepe labamur et fluctuemus, ~ nunquam tamen nos labi omnino sinet, et si forte labi contigerit, nihilominus relevabit, manuque sea sustinebit, ut facile in vocationis nostrae curricula decurramus, donee ad aeternum felieitatis portum deveniamus.
lam vero agite, etc.

HOMILIA LXXVII.

CAP. XXI.

	1. Venit autem David in 1Vobe ad Achimelech
sucerdotem: et obslup2cit Achimelech eo quod venisset
David et cdixit ei: Quure tic soZus et nullus est tecum?
2. Et uit David ad Achimelech sucerdotem: Rexprae
ccpit milai sermonem et dixit : Wemo sciat rein propter
qicum misses es a me, et c‑uiusmodi praeeepta tabi de‑

685	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXI.	386

derim : nam et pueris meis condixi in illum et locum. 3. Nunc ergo si quid habes ad manum, vel quinque panes, da mihi, aut quidquid inveneris. 4. Et respondens sacerdos ad David, sit illi, non habere laicos panes ad manum, led tantum pan.m sanctum
si mundi sent pueri, maxime a mulieribus? 5. Et respondet David sacerdoti, et dixit ei: Equidem si de mulieribus agitur continuimus nos ab heri et nudiustertius, quando egrediebamur et fuerunt vasa puerorum sancta: porro via haec pollute est led et ipsi hodie sanctiicabimur in vasis.

Pergendum nobis in historia est Davidis profugi et egsulis ab israelitica terra. Quae quam dura fuerit tentatio, procul ab ea terra quam Deus in domicilium elegerat easulare, nullus enim alius in toto terrarum orbe locus erat Deo lacer atque dicatus in qua pure et sincere coleretur et adoraretur quam sola Iudaeae regio, vidimus haestorna concione. Sane quum ab ea David cogitur egsulare, longe videbatur remotes a sibi promissi regni possessione. Ac procul dubio lacrymae illae Davidis, de quibus ante egimus
satis declarabant in quas angustias esset coniectus.
Nam licet vir fortis et magnanimus, non tamen
poterat temperare a lacrymis quas abunde fundebat.
Nam etsi Ionathanus amare flebat, David tamen
abundantius. Neque vero tamen ista impodiverunt
quip suatu in Deo fiduciam collocaret, verum ut
saepo scriptura docet, fides non reddit homines sa
aeos aut atupidos, qui malis quae sentient non com
moveantur, led interim istis modis egerceri fidelea
necesse est, ut superatis omnibus tentationibus dul
ciore fruantur victoria. Quare licet Doi verbo fi
deles nitantur, non omnino tamen affectuum et pas
sionum vis in illis eastinguitur, sod si modo in hanc,
modo in illam partem volvantur, usque ad eaitum
tamen sustinebunt, quibns Dei voluntas instar fir
mae	rupis est. Ac licet ventis et procellis agiten
tur	firmi tamen et imperterriti in divinis promiasis
permanebunt, et nunquam ipsorum exspectatio vana
erit. Quod ad Ionathanum attinet, vidimus ipsum
Dei	promissionibus magis quam rebus ullis praesen
tibus confirmari. Nam Davidis fuga videbatur illum
in integrum restituere: sicut et illa Saulis erat opi
nio,	Ionathanum filium et posteros vivo Davide non
posse regni dignitatem retinere. Contra vero Iona
thanus speravit se mortuo Davidem sui suorumque
miserturum. Atqui Davidem tune intuebatur mi
serum et afflictum cuius iugulo gladius imminebat,
in quem tanquam scopum omnes collimabant, cuius
necem omnes, ut Sauli gratificarentur, summis stu
diis	quaerebant. Denique Davidem in summas re
dactum angustias animadvertebat, led nihilominus
ab ipso gratiam et misericordiam sibi suaeque fa
miliae precatur. Quamobrem Ionathanus hoc facto
declaravit se in immutabile Dei decretum et volun
	Calvini opera. Vol. XXX.

tatem per Samuelem patefactam, de debito Davidi regno faille intuitum. Ac proinde cognovisse re ipsa porficienda gees Deus praediaerat, licet hominum opinions viderentur impossibilia. Porro si Ionathanus tantam promisaionum divinorum certitudinem in Davidis persona cognovit, quid nos hodie Eaters par est, intuentes Dei filium in coelestem gloriam evectum, licet nos in hoc mundo variis egerceri poenis et aerumnis, sizumque regnum in his terris else occultum permittat, nee longs ampliorem materiam babemus nos in Dei potestatom et manum tradeudi, quam olim Ionathanus, et non dubitandi gain licet willies durioribus calamitatibus ezerceamur, potestatem habeat ex omnibus periculia eruendi nostrique miserendi.
Porro diligenter observanda runt gust sequuntur verbs Davidem fugientem venisse in Nobe in qua erat tent Dei sanctuarium, quoniam do panibus propositionis mentio fit, qui quotidie Deo offerebantur et in mensa par manum saeerdotia proponebantur, et aliis sublatis alii substituebantur. Hie in primis observandum Davidem praeter periculum quod ipsi imminebat ab hominibus, etiam cum fame fuisse iuctatum. Neque enim fugienti licuerat de annona aliqua providers, et quamdiu latuit, verisimile est sum etiam iam tam ieiunare coepisse: iam vero profugus, et per vies invias oberrans, nulli sere audet domui committere in qua vel fruatulum panic sibi suisque pauculis servis postulet. Yidetur ergo David ab liominum consortio eaclusus, et cognatorum et amicorum communications privates, nedum ut ab eatraneis auailium aliquod egspectet. Fame etiam premitur, et nullibi remcdium malia iatis invenit, nisi ad sanctuarium Domini confugiat. Hunt enim locum aibi tutissinium asylum esistimavit : licet contra hominum opinions locus illi nulius perniciosior contingere posaet. Nam eo ad sacrificia concurrebatur ac proinde facile agnosci porterat tanquam in publico mercatu: ac proinde quum pries delituisaet modo videtur in omnium conspectum venire et se ipsum prodere. Yerumtamen minims dubitandum quip David in tantas angustias coniectus asylum eaistimarit tutissimum locum illum quern Den; suo cultui dedicarat; et cogitarit Deum sui miserturum quom in ipsius sanctuarium confugeret, et in eo ipsum oeeultaret. Ac sane hanc illiua fuiase fiduciam in maaimis leis aFHictionibus apparet ex paalmis ipsius in quibus passim has votes audiuntur: Domine to me in aliquo sanctuarii tai angulo occultabis: quibus vocibua minims dubium est gain David meditationes illas et cogitationes eapresserit, quibus se in mediis eertaminibus sustinuerit. Quum se igitur dicit occultandum in aliquo sanctuarii angulo, testatur se omni tempore in media rerum adversarum tempestate cognovisse nullum tutius asylum neque fortiorem ullum perfugii locum ease, quern in Dei menus con25

387	HOMILIA LggVII.	388

fugere et illi sese tradere. Hanc igitur ob causam in sanctuarium venire quam in alium ullum locum maluit, licet non dubiis eonieeturis suspicaretur fore ut ibi videretur et ad regem deferretur. QuemadInodum coutigisse inferius infelicis illius Doegi ministerio videbimus. Verum enim vero non dubitavit quin Deus ipsum misereretur, et profugium ipsi concederet co loco, ut praesentem alioquin mortem efugeret. Itaque non dubium est, quin, post varia quae animo agitavit consilia, tandem concluserit, nrrllum sibi tutius profugium quam locum in quo Deus adoratur et ex quo promisit se suorutn preces exauditurum, virtutemque suam erga omnes ipsum invocantes exserturum. Davidem itaque videmus non ita fuisse affectibus et passionibus suis turbatum, quin animo ipsius haeserit certa fiducia Del erga ipsum misericordiae. Quare licet multas lacrymas effuderit et se dubium animi esse ostenderit, non ideo tarnen non confugit ad Dei auxilium, et non speravit fore, ut ipsum Deus tandem velut ex mortis sepulero redivivum revocaret, sed illum oport.uit adversus affectus pugnare et carnis infirmitate premi, ut fides ipsius magis ac magis roboraretur et firma fide in Doi promissionibus conquiesceret. Et profecto quum Del bonitatem praedicat, quam in mediis afflictionibus sensit, non suam fortitudinorn praodicat, non in malis ana9aav: sed potins terrorom et formidincm suam agnoscit. Quemadmodurn psalmo 106 ait, . L'go dixi in trepidatione mea, om‑nis home mendax. Quibus verbis ostendit se non procul a lapsu fuisse. Ruemadmodum hominem in declivi currentem facile aliquis clat praecipitem. David icitur in suis illis angustiis agnovit, non habere homilies quo glorientur et de suis viribus aliquid praesumant: siquidem natura omnis homo mendax et vanus est, ut quaecunque videatur inesse animi fortitude, momento effiuat, nisi Deus virtute sua retineret.
Sequitur cleincepssacer‑dotem miratunr else, quod eum solum vidit. Non quod multis stipatus esset famulis, sod quod non co quem consueverat cominrtu stipatum videret. Nam antea vidimus regem Saulem ipsum multis et militibus et terris praefccisse et quum regis goner esset, ipsum oportuit magno aliquo famulorum et militum comitatu insignem fieri. Sacerdos igitur miratur eum tanquam miserum ac profugum sine annona fame quodammodo premi. Porro David mendacio quodam et falso pretextu se apud sacerdotem exeusat se nimirum a rege ad arcanum aliquod negotium dimissum, cum expressis mandatis lie cui rem patefaceret, et idcirco otiam se <rnum aut alterum secum famulum clanculum assurnpsisse, et iocum aliqueni certurn condixisse famulis. Ficta ista omnia sunt a Davide, ex quibus apparet Doi servos, maximis etiam virtutibus praeditos, multis tamen vitiis laborare: Deum‑

quo ipsos hac ratione deiicere suamque ipsis infirmitatem ostendere voluisse. Mentiri sane . neque licuit neque permissum fuit Davidi et eum non posse rationibus ullis excusari certum est, ut qui de illo iastificando hac in re laborant tempus et operam perdant, Deumque velut autorem mendacii faciant: sod contra ex istorum infirmitate docemur nobis ipsis cavere quandoquidem sanctissimos quosque videmus, quemadmodum et hoc loco Davidem, tam facile lapses esse. Ante vidimus Davidem tam ex‑' cellentibus spiritus Dei donis ornatum, ut omnibus admiratione fuerit : nunc vero infirmitate lapsum et in periculo deprehensum conspieimus non potuisse se aliter nisi mendacio tutari. Tanto igitur ardentius Deum precari debemus,, tit nos ipse regat et spiritum consilii in angustis et dubiis rebus suppeditet, adeo ut quaecunque tentationes ingruerint, lingua nostra nunquam peccemus. Actual enim est quam fragile membrum lingua sit. Nam etsi et eorporis et animi partes fragiles sunt, linguam tamen omnium fragillimam esse conspicimus. laluamobrem illam a Deo tanquam intra septum retineri neeesse est, et ab ipso sermones nostros regi, quod ab ipso precibus impetrare Davidis nos exemplum admonet. Quin et ipsum Davidem bac experientia doctum fuisse certum est, quum Psalmo 39 in haec verba erupit: Custodi vias mews, ut non delinquam in lingua meet, pone on meo custodiam, cum consistit peccator adversum me. Revocabat igitnr David in memoriam qnae passus orat, quum Deum tam sedulo precaretur ut on sue custodiam apponeret lie quid temere effutiret. Porro Do‑avidem videmus non potuisse sibi ac vitae consulere, nisi sacerdoti persuadens se a rege Saulo ad arcana quaedam nogotia dimissum. Qua in re apparet quam misera Davidis fuerit conditio: nam qui a Dee rex Brat designatus, qul ipslus Domini nostri lesu Christi figura erat futurus, in eam necessitatem redigitur, tit vitae consulere nisi mendacio non posse videatur. Magnae igitur Davidis frrerunt dif'ficultates a quibus emergere non posse videtur nisi summo discrimine: hacc intuentes discamus Deo nos commendare, et Maximo quum nos exploraturus in tantas angustias redi'o‑ot, ut nulla salutis ratio appareat coram bominibus. Interim etiam videbimus quantopere Davidem oportuerit de isto mendacio dolere et angi quod occasionem praebuit caedi sacerdotum, ut sue loco videbimus. Nae Davidem hnius caedis conscium minime fuisse certum est, neque teneri rationem Deo Saulis crudelitatis reddere. Sed tamen Dous ipsum hac ratione magis ac magis deiieero voluit, et specialem ipsius curam demonstrare quum miseros sacerdotes ad lanienam trahi passus est, et crudeliter caedi propter Davidis mendacium. Nos vero huic utilem nobis doctrinam referamus. Nempe licet neminem fallere mendacio velimus, neque dam‑

389	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. ggI.	390

num ulli inferre: tamen abstinendum omni mendacio, et sincere ac candide semper agendum, permisso rerum exitu Dei providentiae quaecunque nos pericula circumstent. Imo licet mors ipsa ob oculos versetur.
Deinceps sequitur Davidem postulasse a saccrdote quinque panes sibi suisque servis, sacerdotem autem respondisse se non habere laicos panes ad manum. Id eat panes quibus liceat vesci omnibus indifferenter: sed tantum panem sanctum, id eat panem propositionis qui solis sacerdotibus reservabatur, et adiicit sacerdos, ZIIodo ipse et pueri. mu‑ndi sint, maxime a mulieribus, se daturum illi panes illos comedendos, cui David respondit, se suosque pueros esse puros et abstinuisse a mulieribus heri et nudiustertius, id eat, diebus praecedeutibus, ex usitata phrasi scripturae. Et adiecit praeterea viam, licet polluta sit, se tamen nihilominus puros et nulla macula pollutos. Quanquarn de hanibus intelligi verisimilius est: panes illos sacros fore nihilominus sacros, etiamsi comedantur ab ipsis qui non runt ex ordinc sacerdotum, quod nulla macula, neque ipse neque soeii polluti slut. Quandoquidem ergo, inquit, purgati sumus, panes qui a Domini praesentia sublati sunt, non polluentur: id eat sacrificium non ideo profanabitur. Tuuc igitur ipsi sociisque, sacerdos panes qui fuerant in sanctuario, et in oblationem sacram Deo dicati, tradidit. Quod ad panes antem illos propositionis attinet, observanda paucis causa cur Deus sanctuarii mensem panibus illis perpetuo voluerit onerari. Nam absurdum et ridieulum prima fronte videretur, Deum sterni sibi mensam voluisse, et in argenteis patinis magno apparatu panes illos offerri, et in praesentia sua repositos manero, quasi ex illis cibum sumpturus videretur. Yidebantur ita Iudaei suspensi ac dubii teneri, quasi Deus non esset naturae spiritualis. Sed hie observanda generalis regula, omnes illas oblationes quae sub lege fiebant, non fuisse Dei respectu factas, sed in hominum instructionem. Quare si quid in istis oblationibus absurdum nobis videtur, nos ipsos intueamur, et quidquid illic factum eat ob hominum tarditatem et ruditatem in divinis factum sciamus. Et quoniam nimium crasso et hebeti sumus ingenio, propter torrenam huius corporis molem qua sumus circumdati, agnoscamus Deum se ad captum nostrum accommodare et rationem nos erudiendi non omnino suae gloriae et iudiciis convenientem sequi, quandoquidem usque ad ipsius gloriae maiestatem assurgere non possumus. Panes igitur isti proprositionis, ut verbo dicam, docebant domi edentes panem orportere sibi in memoriam revocare panes illos propositionis Domino in sanctuario oblatos sanctos else, ut et ipsi edentes ac bibentes Dei praesentiam agnoscerent: ac proinde neque ederent neque biberent sine hac fidei certitudine, Deum praesentem adesse comeden‑

tibus et bibentibus ad cibos ipsis sauctificandos, quo ipsi hac Domini praesentia ad gratiarum actionem magis ac magis commoverentur. Atque hoc ipsum nos divus Paulus docet, nempe licet haec abolita sit caeremonia, nunquam tamen debere fideles edere frustum panis, vel bibere quin ipsorum potus ad Dei gloriam referatur. At dicat aliquis, Deusne ergo in eau nostro et potu glorificabitur? Nae, si sobrie vescamur. Deinde et ita testari possumus quam paterno Deus de nobis sit sollicitus, quum et esui et potui nostro praesidet, et bonitatem suam ac potentiam dignatur erga nos exercere, corporibus nostris conveniens alimentum sufficiens, quae alioquin instar cadaverum collaberentur, ut istorum meditatione magis ac magis ad agendas ipsi gratias tmmortales excitemur. En ut et hodie legales illae figurae nos erudiunt, ut in potu et eau nos exerceamus in Dei timore, sobrietatemque ac temperantiam sectemur, et divinis beneficiis magis ac magis ad gratiarum actionem excitemur. Sed quae hodie spiritualia Bunt eaeremoniarum temporibus oportebat signis quibusdam visibilibus et externis repraesentari. Hanc ob eausam in lege panes in sanctuario proponebantur ad Dei praesentiam denotandam : et ad singulos monendos ut domi cibum sumentes cogitarent se a Deo veluti ad mensam invitari, cui ipsemet licet mensis nostris opus non habeat vellet tame praesidere, euramque et studium ‑paternum erga edentes et bibentes testificari : quod quasi manu propria non tantum panes distribueret, sed instar sedulae nutricis cibum in os ingereret. Huius ritus vestigia quaedam in etbnicorum sacris apparent, in quibus magna quadam religione convivia sua celebrabant. Ac licot plerumque intemperantia, luxu et ebrietate diffluerent, nunquam tamen Deus permisit illam cogitationem ex hominum mentibus obliterari, quin semper aliqua caeremonia et signo externo divinae maiestatis sit denotata: adeo ut si quod iusiurandum in mensa inter convivandum fieret, duplex esset obligatio : si quis contractus, sacer haberetur, tanquam in Dei praosentia factus : qui licet Dei veri cognitionem non haberent, eo tamen magis ac magis inexcusabiles reddebantur. Ac si hoc inter ethnicos et infideles illos obtinuit, multo minus excusari possumus hodic nisi quum illi Dei praesentiam in conviviis suis agnoverint, nos hodie multo magis et frumentum et quidquid aliud aflert tellus Dec in oblationem sacram offeramus, id eat, Deo accepta omnia feramus bona terrena quibus vita nostra sustentatur, et de illis ipsi gratias immortales agamus. Neque enim abs re Paulus ait omnia munda et pura ease per fidem purificatis, nempe quoniam cibi quos ad alimentum aecipimus, et quibus vescimur sanctificati sunt, quoniam nos verbo Dei et precibus ac orationibus sanetificati sumus. Et de caeremonia illa obiter ista dicta sunto.

goMILIA z

Tranaeamus ad histories eapositionem obi in primis illud occurit: sacerdotem Davidi et sociis prime quoddammodo recusasne panes illos dare, sed deinde concessisse, ea conditions tamen, ut ipse et socii puri essont. Nominatim vero fieri mentionem videmus de munditie a mulieribus, quandoquidem sacerdotes ipsi quum per vices suss Dei cultui vacarent in sanctuario, debebant ab uxoribus suis abstinere. Minims id quidem quasi non licitum esset matrimonium: nam good apostolus longo post tempore scripsit veriasimum eat, et Deus non eat sibi contrarius qui neque naturam neque voluntatem motet, et matrimonium voluit inde ab omni saeculo omnibus hominibua ease commune. Sed quoniam sacerdotium illud leviticum quodammodo repraeseutabat perfectionem goes eat in Domino nostro Iesu Christo plus quam humans, imo plus quam angelica, idcirco sacerdotea abatinebant ab uxoribus quum per vices Domino sacra faciebant. Quod ergo hint papistao inferre voluerunt, mere fait auporstitio et ridicule quaedam imitatio. Dicunt enim hodie sacrificulos sues quot.idie officium Eaters in Christo ofFercndo: ac proinde oportere illos perpetuo abstinere a mulieribua. Sod obsecro quis iussit illos quotidie, ut faciunt, saerificare? Nam quidquid praetexunt diabolica ills misses blasphemia nititur, quasi ipsorum sit officium offerre Deo Dominum nostrum Iesum Christum. Atqui nullum hodie sacrificium aliud eat per good possimus ad Deum accedere, nisi unicorn illud omnibus fidelibus commune Domini nostri semel in truce oblatum saerificium. Deinde pastorum officium eat animas Deo per evangelii praedicationem, ut Paulus loquitur, offerre. Quamobrem? abusus ills papisticus sans appa.ret, et intro evanescit, sed alia fait legalis illius oblationis ratio, in qua oportuit perfectionem quandam plusquam angelicam ritibus quibusdam externis repraesentari, ut nimirum veteres illi patres cognoscerent, earn qui mundum Brat Deo reconciliaturus, non ease tanti tamque excellentis muneris capacom, nisi omnem humanum corruptionem spoliaret, nihilque terrenum nut commune cum reliquis haberet, sed ipsia etiam beaton angelos dignitate et excellentia et sanctimonia longs superaret. Nos igitur hint utilem doctrinam eruamus, uempe cavendum summopere, De in abusus illos papisticos incida.mus, quibus sacerdoten sues aiunt non oportere matrimonio pollui, ac proinde no sacrosauctum illum vitae statum contemnamua tanquam sordium et macnlarum nostrarum causam, quern Deus tam accurate praeccpit, gain potius agnoscamus vitium si good in matrimonio eat a nobis ease: et hominum istorum impudentiam detestemur, qui subterfugiis suis et larvis eaternis Doum sibi patent conciliare, quasi ad hoc ipsum satis indonei. Atqui certum eat Dominum ipsum nostrum Iesum Christum, si quid hu

392

manse fragilitatis et corruptionis pa.ssua esaet non fuisne futurum idoneum ad mediatoris officium, et ad iram Dei patris placandam, ac proinde nullum nobis per ipaum ad Deum aditum fore, neque fiduciam exauditionis precum nostrarum. Quamobrem agnoscamus in nobis ease confuaionis et humiliationis eoram Deo occasionem, aed in Christo nos habere magnum fiduciae materiam, quandoquidem otnnis perfectio et sanctitas in ipso fait, adeo ut quotiescunque ad Deum ipsiun nomine accesserimus, grati ipsi futuri simus, virtute nimirum illius puritans et sanctitatis qua vel ab ipso matrix utero purus eat.

Sequitur sacerdotem Davidi panem tradidisse et Davidem ab ipso accepisae. Ubi primum quaerendum sit aacerdosne peceavorit Davtdi panes illos tradens: an edam David eosdem recipiens, quorum usum sacrum ease non ignorabat. Yerum tantum abest ut sacerdotia factum istud condemnandum videatur, ut ipsiua ore Dei approbetur. Ac proinde si sacerdos non condemnandus eat, neque David etiam lapsus hat in parts dici potent: sed potius innoeens, quern si quid erat peccati sacerdos potuisset admonere. Dates igitur panes David sine culpa et accepit et retinuit. Si quis autem excipiat sacerdotem Davidis importune petit.ione fuiase coa.ctum : dicimus nullam hit apparere faeta.m s;rcerdot.i a Uavide vim, sed nolam illi suam expositam nccessitatem. Haec igitur inter se coniuncta Bunt. Sacerdotem si Davidi dare panes propositionis sine peccato potuit, Davidem edam itidem ab ipaius menu sine peccato potuisse recipore. Sed ipsemet Dominos noster Iesus Christus hanc quaestionem 12 cap. Matt. solvit quum ipsius discipulos scribes reprehenderent, good die sabba.thi transeuntes per seta frumenti spices evellerent et ad comedendum manibus illas fricarent. Nae fame coactos fecisse id discipuloa necesse eat, qui non ut profani homincs, ut luxoriosi nut ambitiosi suis cupiditaGibus a;ebantur tranaversi, a.ut ad explendas libidines malts patiebantur. Sod ab omnibus istis vitiis alienissimi magintrum suum sequebantur, qui magno labors et curs regionem illam peragrabat, ut Dei patris rognum promoveret, miserosque peccatores ad viam salutis revocaret. Itaquo discipuli ipsius cum humilitate et obedientia Deo servientea ipsum sequuti, famem aliquam passi Bunt ideoque transeuntes per seta spices aliquot evollere coeperunt, et manibus terere ut aliquo se sustinerent alimento. Scribes vero tanquam severi indices illos aecusant, et tanquam violati sabbathi reps Domini nostri Iesu Christi discipulos faciunt: non quidem discipulorum tantum dedecus procurantes, sed magis Dominum et magistrum sabbathi violatorem et contemptorem declarare cupientes. Istis vero Dominos noster Iesus Christus respondit: Non legistis quid

393	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. gXI.	394

fecerit David, quando esuriit ipse et qui cum eo erant, quomodo intiavit in domum Dei et panes propositionis comedit, quos non licebat ei edere, neque eis qui cum eo orant, nisi solis sacerdotibus? In quo tamen a Dec non est reprehensus. Quin et Dominus noster Iesus Christus summus rerum index et arbiter ore proprio Davidem absolvit. Ac proinde quaestionem omnem hie tolli oportet de qua ipsemet Dominus noster Iesus Christus, pones quem summa autoritas eat, sentontiam tulit. Sed age quo fundamento nitatur ipse Iesus Christus expeudamus. Rationem enim addit, quia filius hominis dominus eat edam sabbathi, quibus verbis indicat sabbathum indictum fuisse ut bominibus serviret, et ideirco fideles sabbathum observantes tanquam Dei filios non in eam cogi servitutem quin libertatem habeant faciendi id quod instituto legislatoris non repugnet. lam igitur expendamus cur Dominus prohibuisset panes istos propositionis comedi a vulgo, sod tantum a sacerdotibus, et quidem velut a communi vita separa.tie, voluisset. lam ante finem legis istius ostendimus, panes nimirum propositionis oblatos et in mensa sanctuarii repositos, ut huius mensae sanctae virtute et efficacia reliquiac populi bibentis et edentis mensae veluti Dei praesentis maiestate sanctificarentur. Porro si panes illi propositionis qui tollebantur a sanctuario omnibus sine discrimine in usum cessissent, non tali reverentia qua par erat mysterium illud Paulus veneratus fuisset, et non cogitassent de Deo in cibo et potu glorificando. Ac proinde impura ipsorum mensa fuisset, quam Deo dedicari oportebat, populusque paulatim in adulterinam religionem conversus nullo divinae legis studio fuisset affectus. h`aetum autem istud Davidis divinae voluntati minime fuit contrarium. Quid ita? Nempe nolebat ipsum Deum hac famis necessitate opprimi neque ad caeremonialem illam legis observantiam sic illum obligarat, ut non posset et non liceret ipsi in casu necessitatis de panibus illis edere. Nam exempli gratia, si forte contigisset egenum aliquem et miserum hominem sanctuarium praetereuntem animi deliquium pati, quod sacerdos animadverteret, profecto apparet hominem illum licet non postulantem neque loquentem, tanquam in articulo mortis conatitutum ab ipso sacerdote sustentandurn fuisse et non fuisse peccaturum adversus legislatoris intentionem: quod non sint verba tantum legis attendenda, sod ipsius maxime substantia. Quandoquidom igitur sacerdoti licuit de vita periclitantem aliquem hoe pane sancto adiuvare et reficere, Davidem etiam sacerdos his panibus sublevans, non peccavit adversusDei mandatum: praesertim quum illum existimarit publicae utilitatis causa in tantum discrimen veuisse, et tanta necessitate premi. Atque haec sunt fundamenta facti illius Davidis,

quod speciale aliquod Dei privilegium ad actum somel illi a Deo concessum propter legis transgressionem minime dicendum eat, sed divtnum beneficium et liberalitas a legislatoris pura intentione manans. Qnum igitur Dominus noster Iesus Christ.us alt non licuisse Davidi de panibus illis edere, non sic intelligendum quasi nefas esset ant omnino prohibitum de illis edere. Notum eat quidquid Deus condernnat non posse unquam tanquam bonum probari. Ac licet contra homines sentiant Dei tamen firmam ratamque semper ease sententiam : quod igitur Dominus noster Iesus noster ait non licuisse Davidi edere de panibus illis, ex usu comrnuni loquutum eum ease sciamus. Quemadmodum exempli gratia non licuit die sabbathi carnes ad ignem ant panem coquere, neque rus proficisci, neque ligna domi findere, quae omnia lege prohibebantur ea tamen conditione nisi necessitate aliqua cogerentur. Itaque notandum eat hanc permissionem Davidi factam non fuisse contra legem speciale aliquod privilegium. Atque hoc eat diligenter observandum, quoniam ingeniosi sunt hac in parte homines in quaerendis effugiis quibus hoc vel illud sibi licere persuadeant et nominatim sanctorum exemplis sua facta probare consueverunt. Observandum igitur Davidem, licet usus sit panibus propositionis, quos Deus solis sacerdotibus reservari iusserat, noon tamers divina sententia condemnatum, quod legislatoris intentio esset legem vim suam obtinere si nulla necessitas in contrarium traheret. Hoc ita ease ex its apparet quae ante diximus, cur Deus vellet solos sacerdotes istis panibus vesci non autem communes fieri. An enim misero homini fame pereunti non fuisset istis panibus succurrendum quod Deus solos sacerdotes illis vesci mandavisset? Sane bene haec inter se conveniunt, sacerdotes solos vesci panibus propositioriis iussos et interim bumanitati locum dari, ut in casu neeessitatis auxilium laborantibus afferretur. Idcirco etiam Dominus noster Iesus Christus hanc sententiam suo calculo confirmans: Oseae prophetae verbis eandem ratam facit: Deum inquiens malle misericordiam quam sacrificium. Istorum igitur acribarum et Pharisaeorum malitiam ac virus quum Dei legem stultae suae opinioni subiicere conarentur, redarguit, quod Deus per Oseam declaravit se malle misericordiam quam sacrificium. Procul dubio, ut ante diai, sacrificia per se nihil crant: neque enim a Dec instituta, quod ipsis indigeret, sed ut illia homines erudirentur. Quandoquidem igitur sacrificia per se inutilia erant, expendenda vox illa prophetae, Deum malle misericordiam quam sacrificium. Nam hae voce misericordiae propheta humanos omnes affectus et miserationes comprehendit, quibus alii alios sese mutuo complecti debent, et in rebus angustis et difficilibus

395

AOMILIA LggVIII.

adiuvare. Porro cerium eat good quemadmodum i caritas est legis totius perfectio: sic edam dementia I et mansuetudo ergs miseros est Deo gratum secrsficium. Quandoquidem igitur Deus ipso per prophetam deelaravit hac panum propositionis oblations non impediri misericordiam in proximum in necessitate constitutum, scribal oportuit rlivinae sententiae acquiesccre. Dominos stages poster Iestis Christus aperte declaravit Davidem non assumpsisse sibs aliquam adversus legem autoritatem, sed fideliter in Dei voluntatem et legis intentionem respexisse. Sic steam sacerdotem apparet ex sea parts fusses persuasum nihil a se hac in parts peccari, Da.vidi panes silos permittcntem, led cum legislatoris voluntate et intentions permissionern illam convenire. Hine utilis nobis ost eruenda doctrine, nempe leges omncs caeremouiales ad amicit.iam proximi else referendas, et ad earn exigendas, ut si quando iuvandus re aliqua fuerit, proximu, caritati et amore proximi, lex caeremonialis cedar. Quid ita vero? nempe good loges omnes oporteat cum caritate consentire: Deus enim qui est misericors et mansuetus, non motet naturam, neque sibs epee unquam renuntiat: quamobrem non modo vanam superstitionem aio, sod meram simulationem arrogantia plenam, si gees sibs persuadeat Dei honorem et' cultum bone conveniro cum hominitm iniuriis et incommodes: nam base dir•cete re‑ i pugnare lei intentions certissimum est. (ttinam vero obsecro? Nempe good ea sit erga nos Doi caritas et humanitas, ut gees ad ipsius honorem et gloriam spectant, cum nostra utilitate et commodes coniuncta lint. Quamobrem Deum sic colere et venerari discamus, no in proximos crudeleset inhumane simus. Fquidern fateor quern de Doi gloria simplieiter agitur, oportoro ut singuli patrem et matrem, uxor•em et liberos, et quaecuuque pretiosa habent, sponto contemnant, et eor•um obliviscanter, et ar•dentibus pr•ecibus Deum exor•enk, no r•erum istarum terr•enarum aliquo desiderio teneantur, Deiquo glor•iao illas anteponant. Sod earn loquor de caeremonialium mandatorurn externa observations, qttae ad istam humanitatem et caritatem, itasent conformanda no Deum a se ipso distrahamus. Sod Deum novimus caeremonias hominibtts sic praecepisse ad sue coitus observationem, tit iisdem ad caritatem potius deducamur, quern arcea.mur.
lam vero agito, etc.

HOMILIA LXXVIIT.

7. Erat autem ibi vir quidam de serves Saul in
die illa intus in tabernaculo Domini, et nomen sees ~ Doey Idumaeaes potentissimus pastorum Saul. 8. Dixit
' aactem David ad Achimelech: Si babes hie ad man2tm
~, laastam gut gladiurra? quia yladium meum et arms
I non. tack mecum, sermo enim regis urgebat. 9. Et
dixit sacerdos: Ecce gladius Goliath Philisthaei, quern percussisti in vane Terebintlai, est involutus paldio post Ephod: si istum vis toilers, toile, neque enim ~ laic est glees absque eo. Et ait David: Non est hose
alter similes, cla melee sum. 10. Surrexit stages David, et fugit in die illa a facie Saul, et venit ad ~ Aclais regem Geth. 11. Dixeruntdue serve Aches ad
cum: Numquid nova sets est David rex terrae? nonne ~ hose cantabcant per choros, dicentes: Percussit Saul
mills, et David decem miltia? 12. Posuit autem David sermones istos in cords s2co, et extinauit valde a facie Aches reyis Geth. 13. Et immutavit os seem coram Aches, et collabebatur inter manes eorum: et impiugebat in ostia portae, diffluebantque salivae sees in barbam. 14. Et ait Aches ad servos s2cos: Vidistis laominem insanum: guars adduxistis sum ad me? 15. An desunt nobis furiosi, good introduxistis sum, ut fureret one praesente? hiccine inyredietur domum meam?

		In quantas difficultates David inciderit, et
	quern graviter tentatus fuerit: hactenus audivimus:
	quern nullum aliud ipsi superesse perfugium queen
	Domini sanctuarium et nullum alium ad placandam
	famem cibum quern panes silos propositionis, quos
	soles sacerdotibos Deus diearat vidimus. lam se
	quitur illum etiarn a sacerdote gladium, vel aliquod
~ aliud armatures genus petiisse, et a sacerdote Go
	liathi gladiurn accepisse repositum in sanetuario ad
	perpetuam memoriam insignis illius victories quern
~ Israelites de hostibus per Davidem reportarant.
	Superius autem attigimus : Saulem ambitions qua
	dam adductum, voluisse gladium illum in monu
	mentum victories de hostibus reportatae reponi.
	Nam etsi speciosus erat praetextus Deum profitendi
	cola sea virtute et potentia victoriam illam hoat.i
	bus in fugam verses dedisse, et populum miracu
	lose fuisse a Domino liberatum, tamon magis stu
	debat Davidis laudes obscurere, sibique illas
	adscribere. Yerumtamen diving prudentia totem
	istud sic administravit, ut quern gladius iste fuerit
	inutilis Davidi futures sum si dome asservasset, et
	tanquam pcculium habuisset, fecerit ut Saul sum
	ereptum Davidi suo nomine Deo obtulerit, tanquam
	si sues viribus et industria parta fuisset victoria,
	ut ita contra ipsius Saulis monism gladius ills tuto
	loco roponeretur, et Davidi usibus cederet, quern
	ita necessitas postularet: nam alioqui David sine
i armis prorsus fuisset, in maximal angustias et diffi‑

397	IN I. LIB. SAMUEI~. CAP. XXI.	898

cultates reda.ctus. Hine apparet quomodo Deus nobis saepe caecutientibus et dormientibus in nostram salutem vigeat, et in nostram utilitatem omnia dirigat, et sua providentia nobis occulta ea de quibus nunquam coaitassemus praesidia suppeditet: itaque saepe quum ingentes montes nostris oculis obiicluntur, quibus intercipimur sine spe auxilii, ipsemet viam aperit et patefacit: si immanes gurgites obiiciuntur, pontes quibus sine discrimine illos transeamus obiicit. Denique omnibus ad nostram salutem necessariis providet, adeo ut re ipsa experiamur nibil esse tutius meliusve quam nos ]psi totes permittere, ut acceptam illi feramus vitam nostram, et totius vitae curriculum, certo persuasi res omnes creatas in ipsius esse potestate, quibus quum opus erit ad nostrum auxilium utatur, et impedimenta omnia ac difficultates facillime superet, quibus alioquin facile terreremur. At licet totus orbis in nos coniurarit, Dei tamer unius providentia nobis sufficiat. Haec itaque valde utilis doctrina proponitur in verbis illis, quibus David gladium Goliathi reperisse apud sacerdotem dicitur. Iam ante declaravimus rem bonam sanetamque fuisse, dicationem illam gladii istius in sanetuario, tanquam signum perpetuum victoriae illius quam David de Goliatho reportaverat, non virtute quidem propria, sed coelitus immissa, congressuro alioqui Davide cum tam immani gigante viribus longe imparibus, nisi Deus ipse vires et animos ipsi sufecisset: quandoquidem arma illa quibus eum rex armari ad pugnam properantem voluerat, abiecerat tanquam sibi potius impedimento quam adiumento futura. Quare si simpliciter factum illud Saulis gladium Deo~ dicantis intueamur, sine prava Saulis mente et intentione, certum est bane oblationem fuisse divinae laudis testimonium, et tanquam sacrificium Deo gratum et aceeptum. Yerum, ut ante diximus, profani homines et hypocritae Solent suk vitia et pravos affectus Dei gloriae praetextu tegere. Sic exempli gratia, si ob partam aliquam victoriam ignes accendantur: si in templis detracta hostibus spolia et vexilla suspendantur. in perpetuam victoriae memoriam, videntur ista quidem publica quaedam protestatio divinae benevolentiae, cuius auxilio victoria parta sit, sed tamer hac ratione suae gloriae etiam homines student, qui nihilominus Dei gloriae maximo studio ferri videri volunt. Quemadmodum olim propheta conquerebatur de its qui Domini altare vietimis onerabant, quasi omnia sua Deo accepta ferrent deberique agnoscerent : sod interim sibi ipsis retique sue sacrificabant, suaeque virtutis industriae adscribebant, et apud vulgus praedicabant. Yerum quaecunque mens Saulis fuerit: Deus gladium istum Goliathi sua providentia in usum Davidis reservari voluit.

Caeterum mentio quaedam obiter interiicitur Doegi, qui potentissimus pastorugn Saul fuisse dicitur. Sed in explicanda istius autoritate diutius non immorabimur, si quidem non uno loco dici omnia possunt: nihilominus obiter observandum, quare potentissimus vel praecipuus inter pastores dicatur, Nam insolens videri posset in aliquo dignitatis gradu haberi vel opilionem vel bubulcum*), licet vel regis armenta vel greges pascat, et reliquis inferioribus praefectus sit. Yerum observanda est etiam temporum et regionum diversitas, ram quod est in hac regione commune, in illa non est. Et adhuc hodie multos proceres et primarios viros videas, non solum amplissimos reditus ex gregibus et armentis habere, sed etiam servorum copiam qui singuli suis gregibus et armentis praesint, adeo ut ipsorum facultates non in auri aut argenti copia, sed in armentorum et gregum abundantia consistat: quod quidem sane non ubique laudabile est, sed multi vile et abiectum vitae genus existimane Idcirco dixi advertendam esse temporum et regionum diversitatem. Quemadmodum et hodie reges suos etiam habere stabularios, quorum officium est equos et mulos alere, ex quibus maximum habent reditum. Eadem igitur ratione hoc loco Doegi tanquam excellentis alicuius et primariae autoritatis viri inter regis servos fit mentio. Dicitur autem Doeg ille fuisse in‑ die illa intus tabernacudo Domini: et videtur eo peculiari quadam religione ductus venisse. Nam si ibi tantum habitasse diceretur, aut casu aliquo in sanctuario fuisse, non posset ad Dei cultum illa mansio referri, sed ea praosentia de qua hie sermo iniicitur, ostendit cum religione adductum preces apud Deum fudisse, et pietatem prae se t.ulisse quod in locum eum secessisset, quem sibi Deus elegerat in quo nomen suum invocaretur: hodic vero mera superstitio et idololatria habenda est si quis peculiarem aliquem religiosum locum ad preces habet, quemadmodum hodie papistas videmus magnum quendam cultum Dei in suis illis peregrinationibus constituere, et ab omnibus criminibus absolut.ionem imaginari, etiam si ex veto Iacobi vel Dominae Laurentanae sacellum vel sacrum quod vocant sopulcrum perlustrarint vol ludicris quibusdam caeremoniis, quas sibi finxerunt, Deum sibi devinxerint. Sane quamdiu populum suum Deus sub legis figuris et umbris gubernavit, non fuerunt illa exercitia reprobanda. Quemadrnodum et Davidem ipsum in magnis suis eiulatibus de hoc uno queri videmus, non licere sibi cum Domini grege convenire, et laudes ipsius in fidelium coetu decantare, fidemque suam profitori. h'actum igitur istud Doegi cuius hie fit mentio per se quidem bonum et sanctum

*) Locum in ed. principe corruptum ex conieet. restituimus.

399

HOMILIA

fuit, quum dicitur Doeg in sanctuario, tanquarn in Dei praesentia, fuisse: sed its solent hypocritae ritibus externis summam devotionem et religionem profiteri, Dei tamen gloriae in cordis penetralibus parvum studiosi. Hoc nostris temporibus satis conapieuum eat in multis primariis dignitatis et autoritatis, viris, qui missam unam cut alteram audire quidem cupidissime se simulant, et tamen pravas seas cupiditates animo volvunt et repetunt, quas vel domi vel in cubiculis vel palaths suis versare animo per otium non potuissent, nisi sanctae missae devotio mentes illorum sic retineret. Sic plerosque alios videas in papatu seas illas precatiunculas, quas Pater noster et Ave Maria vocant, ingeminare, horas suas demurmurare et ab altari in aliud altare decurrere, summam rcligionem prae se ferentes. Sed quales obsecro aunt illorum ut plurimum cogitationes? Alii de usuris cogitant, alii caedes meditantur, alii adulteriis uruntur, alii ambitione et caeteris huiusmodi vitiis animos suos explent. Denique quum Doegum in sanctuario fuisse legimus, tanquaui in imagine viva contemplamur eon qui magnum quidem Dei zelum foris simulant, et tamen intus turpissima flagitia nutriunt: Deumque irrident, nomenque ipsius sacrosanctum profanant. Et quidem ista Doegi simulatio procul a vera pietate, divinique cultus reverentia abfuisse videtur, quum Davidew ad Saulem falso dotcilit, et saeerdotum, ut deinceps videbimus, cansa caedis fuit: quo crimine magic detestandus.
Iam ad reliqua pergamus in hae historic praecipua, nempe Davidem a Domini sanctuario fuisse coactum ad Achis regem unum ex Philistliaeorum satrapiis confugere, et illi se permittere. Nam erant quinque Philisthaeorum principes, qui seas provincias tanquam reges obtinebant. Hie autem Achis dicitur dominatum obtinuisse Gethae. Hie primum apparet quam gravem persequutionem David passes sit, cui nullibi tutius fuit praesidium quam apud bostes ecclesiae Dei capitalissimos. Tunc enim temporis Israelitae eontinuis praeliis adversus Philisthaeos, quemadmodum ante vidimus, et deinceps visuri sumus, exercebantur: et David quibusdam copiis lam per aiiquod tempus praefuerat, et prosperos successes adversus Philisthaeos obtinuerat. Nacre saepe Saul illum pericuiis obiecerat, et velut ad lanienam dimiserat: sod Deus illi felicem ac facilem victoriam de hostibus summo Saulis cum stomacho et indignatione concesserat, ut non dubium sit quin maximum et capitalissimum Philisthaeorum odium in se coucitasset, et nominatim egregio et memorabili iilo facto quum Goliathum profligarat et interfecerat. Ruare quum Davidi nullus alius superesset salutis locus quam in hostium capitalissimorum manus confugere,

twit curam Doo et hominibus

LXgVIII.

400

nignum eat ipsum in maximis anguatiis fuiase et veluti deplorata salute, vitaque a filo pendente, non pot uiase nisi horrendam crudetitatem et naevitiam Philisthaeorum in se exspectare. Ex quo apparet, a Domino Davidis fidem et patientiam ad vivum usque fuisso exploratam. Quae doctrine hodie nobia eo magic ent neceasaria, quo aumus delica.tiores in its ferendis calamitatibua, quas Deus immittit. Nam vel minimo ictu percussi statim deiicimur, et si Deus ictus ingeminarit nimium severe nobiscum agi querimur: ac licet non palam et aperte in querelaa eflundamur, nihilominus tames intua dolorem coquimus et obmurmuramus: quandoquidem igitur tam fragiles, tamque impatientes sumua ut calamitatum et afflictionum explorationem ferre non possimus, eo maiore curs et attentione quae de Davide hic commemorantur ammo nostro aunt eapendenda. Nam hodie mufti seam fortitudinem praedicant, et se mire quaedam passos pro Dei cults porauadent: sod quis se in tantam persequutionis saovitiam et furorem venisse iactabit pro religione christiana tuenda, ut coactus sit in hoatium manes se eoniicere t.anquam unicum vitae profugiem`I Vcluti si aper canon fugiens in venabulum irruat: cut cervus a canibus sic urgoatur, ut mete se dot in puteum praecipitem: quod quern Davidi contigisse videmus, discamus non ad ea quae Deus immiserit patienter ferenda componere. Ac si forte senaus nostri tam debilea fuerint, ut nihil perficere possimua: Deem ardentioribus votis noliieitemus, ut viren ipne nobin nufficiat : quod potent, et re ipna etiam facit: quod in Davide Dei servo taaquam in spoculo nobis licet contemplari.
Caeterum tentatio ills gravior fuiaset Davidemque gravies potuisset afficere, ai verborum lenocinio et blanditiis fuisset ab hostibus delinitus
nam fieri poterat ut Philiathaei Davidem transfugam existimantes, et regem Saulem ipni infensum persequi ad poenas fugientem, eum cum gaudio exciperent, et blandis verbis incautum delinirent
pulchre secum agi putanton, sibique gratulantes talem tantumque virum ab Israelitis defecisse. Atque ista fore aunt primariorum virorum artes, haec studia, ut eon ad so poll icitationibus pelliciant, quos viros fortes fuisse, et multa pericula subiisse et egregie multa gesnisae belli tempore viderint, ut non amplius hostes fuisse memineriut. Sibi igitur Achis adventum Davidis gratulari potarat, et mrtutis illius memor hostem oblivisci, et amieum ex hoste facere conari, quandoquidem rebus angustis ad se confugisset. Tantundem igitur de hostmm viribus detractum videbatur : ac proinde non illi imputandum si pro patria et rege fortiter antes sese gessinaet: sed potius gratis et benevolentia conciliandum. Atque istae potuerunt ease regis Achis ratiocinationes : quae ai era Davidem loeum

401	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXI.	402

habuissent, quum ad Achis profugit, sua industria servatus videretur. Sed Deus its Davidis misertus est, ut Domini manifestum opus apparuerit. Nam pro blanditiis Philistaei regis iram adversus Davidem excitant, et stimulis quibusdam exaeuunt, dicentes: Ecquis iste est profugus? Nonne ille David est qui de tuis tarn multos interfecit, cui si vitam eoncesseris, perinde facere visus fueris, ac si fasces ardentes tuis aedibus et regno subieceris? Nonne ille est qui dominatum in regione obtinuit, et de quo post nostram cladem et Goliatbi mortem est decantatum, Davidem sua decem rnillia interfecisse, Saulem vero sua millia? Nonne si fuerit apud nos in otio, et rebus usus secundis, in nostrum exitium conspirabit? Sane quum co deventum est, minime dubium fuit quin Deus Davidi viam salutis eommunem, et apud homines nsitatam ademerit, ut manifestior esset Dei ergs Davidem benevolentia, cui veluti coelitus manurn porrexisset, et admiranda ratione ex mortis faucibus eripuisset? Neque enim apud homines consuetum est, stultitiam simulantem hostibus imponere, et impune dimitti non animadversa fraude. Ant si revera David insanus fuisset, an non multos ex gente illa, et quidem ipsum regem interficere poterat, cuius non maiorem quam aliorum rationem habuisset in insania? Cuius facti si rumor ad alios pervenisset, tot ab insano illo interfectos Philistaeos, certum est non tantum Iudibrio, sed olio summo habitum iri et omnium concursu obrutum iri. Deus itaque potentiam suam demonatrare, et impedimenta omnia tollere voluit, quibus ipsius gloria vel tantillum obscuraretur.
Interim metuisse sibi David dicitur a rege Achis, et idcirco insaniam apud regem despumando, et in faciem suam exspuendo, et in parietibus signa quaedam pingendo, et in manus eorum a quibus ducebatur collabendo, et in ostia impingendo simulasset : atque hanc rationem vitae suae eonsulendi tum excogitavisse. Hie igitur merito quaeri potest Deusne simulationem istam Davidis probaverit, an secus. Iam autem ante declaravimus Deum preces servorum suorum exaudientem , non semper ad eorum perfectionem a quibus in necessitate invocabatur respexisse : etsi mox videbimus Davidem protestari se Domini auxilium expertum esse in summa necessitate, quod purum et integrum se reperisset. Verum non ea Davidis mens fuit, ut se in omnibus iustum coram Deo faceret, quasi nulla in re peccatum a se fuisset: quare Davidem insaniam simulantem peccasse fatendum est: non minus quam quum Achimelecho sacerdoti mentitus est, quum dixit se mandatum aliquod a rege habere arcanum, et ab eo gladium aliquem aut telum petiit: et sequente capite videbimus Davidem non modo mendacium agnoscere, sed etiam lugere et ingemiscere, quod tot sacerdotum morti oecasionem dedisset: Calvini opera. Vol. XXX.

quibus rebus ipsum vehementer tentari et exagitari
oportuit. Et sane minime dubium est quin animi
magnis perturbationibus agitatus sit,		ut super$uum
sit excusationem facti istius quaerere.		Verumtamen
Dei auxilium hac ratione ipsum expertum esse
coniicere possumus. Nam David videtur sensus
omnes immutasse, ut nemo simulationem illam esse
suspicari potuerit, sed Bola insaniae signa apparue
rint, tit rudieare possimus non sine aliquo Dei
affiatu Davidem insaniam simulasse,		sed non ideo
tamen in exemplum ista simulatio trahenda est, et
nobis similia permittenda Davidis exemplo abutentes,
vitiumque nostrum tegentes: nam Deus aliquando
speciali quadam ratione operatus est, quam non
liceat aliis imitari. Quamobrem discrimen constitu
endum est inter communes et generales regulas et
privilegia quibus aliquando Deus uti		voluit, quae
tamen non sunt in legem trahenda. Quod ergo de
Davide legimus insaniam simulante,		satis apparet
speciale quoddam fuisse privilegium. Ac proinde
nemini licere stultitiam aut insaniam ad illius exem
plum simulare. Quamobrem vero?		Nempe Deus
verbo suo nos docet quid liceat, et		regulam vitae
proponit, a qua temere non est recedendum. Davi
dem vero Deus potuit a regula generali dispensare.
Summam enim. potestatem Deus in res omnes crea
tas obtinet. Quamobrem quicunque casus ineidant,
cavendum summopere ne temere quaecunque ratio
vel libido dictaverit, ad periculum aliquod mortis
vitandum, sequamur: si quidem Deus nos, quum
ipsi placebit, contra omnium spem et exspectationem
tueri poterit: si quidem in menu et		potestate sua
rationes habet nobis ignotas suos tutandi. Nos
autem oportet omnibus quae verbo Dei prohibentur
abatinere. Denique admirandum opus Dei agno
scamus Davidis ex Philistaeorum potestate libera
tionem, et interim contemplemur hie quod nos
Paulus docet, nempe, Dei atultitiam longe superare
omnem mundi sapientiam. Paulum		quidem eerte
loqui certum est de evangelii praedicatione, et eius
dem simplicitate: nam qui viribus ingenii humani
doctrinam evangelicam volent speculari, et ad man
datum sui ingenii illam expendere, certum est
risuros et ludibrio habituros quaecunque nobis in
evangelio praedicantur: puta Dei filium apparuisse
in terris assumpta humana natura, et pro mundi
peecatis passum esse. Absurdum enim et rationi
repugnans videtur, eum qui vita est, sese ad mortem
exposuisse: cum qui bonorum omnium fons est,
pauperem pro nobis esse factum : haec		inquam sen
sibus humanis plane absurda videntur, et rationi
contraria: quam ob causam Paulus		dicit, Deum
quonlam mundus uihil proficeret in Dei sapientia,
voluisse per stultitiam praedicationis		salvos facere
credentes Sane quum coelum et terram et quaecun
que in ipsis sunt divina opera contemplamur, mag
	26

403	HOMILIA LXXYIII.	404

num argumentum habemus nos totos ad Dei cultum applicandi,, fiduciam nostram in ipso collocandi, ipsum in rebus angustis invocandi, et omnia bona ab ipsius gratuita bonitate manare, agnoscendi. Magnum, inquam, argumentum homines habent in contemplatione divinorum operum ipsum Deum agnoscendi, et precibus solicitandi, quum praesertim ipsius potentiae et bonitatis tam multa in rebus omnibus creatis appareant testimonia : verum homines in istis plane caecutiunt: qui Dei bonis vehementer ad omnem intemperantiam abutuntur, et ipsorum autorem non agnoscunt, sed quo plu, ribus bonis replentur, eo maiorem animi ingratitiidinem maioremque caecitatem suam produnt: hanc igitur ob causam Paulus dicit, quia in Dei sapientia Deum non cognovit mundus per sapientiam, placuisse Deo per aliam rationem, nempe per evangelii praedicationem salvos facere credentes : sed hoc evangelium ait esse stultitiam.
Hoc ipsum iam in isto Davidis facto licet intueri, qui Domini nostri Iesu Christi figura fuit: nam ridiculum erat Davidem insaniam simulare, in barbam exspuere, despumare, et in brachia eorum eollabi a quibus ducebatur, et impingere in ostia et parietes : sed nihilominus tamen Deus hanc ipsum servandi rationem sequi voluit: et sane David inde liberatus, Deo tam insignem gratiarum actionem egit, ut persuasum nobis esse debeat Deum hoc opus sibi tribui voluisse. Nam Psalmus 34 a Davide est compositus eo fine, ut palam profiteretur se non industria sua, sed unius Doi auxilio fuisse ex. tanto diserimine, et ipsis mortis faucibus ereptum. Ac sane ni res sic se haberet, non tam repente illum Achis a se dimisisset : sed in vincula potius conieeisset, spatiumque insaniae detegendae accepisset. Sed Deus ipsius oculos sic egcaeoavit, ut statim conspecto Davide, insaniam simulante, sit indignatus, oumque dimiserit, suos increpans, quare hominem insanum et furiosum ad se adduxissent. Qua in re manifesta Doi providentia apparet, ut non sit dubium quin Deus stuporem animi regi Acbis immiserit, Davidemque ex ipsius manibus tanquam ex ursorum aut leonum unguibus eripuerit : nam quale putamus odium totius populi adversus illum fuisse, quam infensos illi Philistaeos ad vindictam exarsisse, ut Davide sublato sibi felicia omnia polliceantur? Ye.rumtamen quocunque odio ardeant, et quantocunquo adversus ipsum furore exaestuent, miraculose contra omnium spem et mpectationem incolumis ex ipsorum manibus evasit: quod tantum Dei benoficium David agnoscens perpetuum monumentum illius in ecclesia voluit exstare, quo Doi unius favore et potentia ex imminenti morte se liberatum palam profiteretur. Ideoque Psalmo illi titulum fecit : Davidi quum immutavit vultum scum coram Abimelech, et dimisit eum, et abiit. Porro

nomen istud Achis commune fuit regibus Philistaeorum : quemadmodum Abrahami tempore nomen Achimelech regibus Cananaeis: quod nomen fuit honorificum : quod eo docerentur reges non exercore crudelitatem, neque violentiam in subditos, ad eos opprimendos: sed patres populorum esse oportere, quos regerent ut patres liberos. Eadem ratio fuit nominis Pharaonis apud Aegyptios, quod omnibus regibus fuit commune. Porro David eo Psalmo profitetur, se Dominum velle in omni tempore benedicere, laudemque ipsius semper in ore habere: cuius bonitatem in summis angustiis expertus esset. Qnibus verbis David nominatim istam liberationem Deo tribuit, cuius ratio tamen ridicula videbatur, et meminit etiam eo Psalmo famis quam passus erat. Neque enim abs re dicit leones saepe famelieos esse, et praedam non invenire rugientes : sed Deum timentibus nihil unquam defore. Sane David famem aliquam passus erat, quum nullibi vel frustum panis nisi in sanctuario potuit reperire : sed in eo tamen Dei favor apparuit, quod propositionis panes, Deo dicati, sunt illi urgente fame traditi. Hine itaque discamus Dei erga nos benefacta tanti facere quanti debemus: nam quo gravioribus periculis et urgentioribus necessitatibus undique premi videbimur, si Deus auxilium laborantibus attulerit, eo maius paternae ipsius eurae testimonium babebimus, quo ad ipsum dignis laudibus celebrandum magis ae magis excitemur. Sed quanta hominum est ingratitudo : nam ambitiosos homines, et alios opulentos viros, quorum mensae bonorum omnium plenae sunt, adeo ingratos videas, ut Deum non agnoscant scum nutricium nee bonorum copiam acceptam ipsi ferant. Quamobrem obsecro? Nempe quoniam oculos ultra suas divitias non evehunt, et in bonis ac facultatibus suis conquiescunt: sed quum Deus in illas difficultates nos coniicit, a quibus nulla est spec evadendi, tum vel invitos cogit ad se ipsum assurgere, et re ipsa agnoscere se a Deo solo foveri et nutriri. Quare nimium ingrati sunt bomines, nisi tantucn Dei bonefieium agnoscant, et nullam ignorantiae excusationem praetexere possunt, quum Deus tot benefactis paternam suam bonitatem nobis patefaciat, quam nisi agnoscant merito rebellionis et contumaciae accusantur et rei runt. Sic exempli gratia, si peregrinanti nulla domus per longum tempus occurrerit, in quam divertat, et deinde casu in tugurium aliquod incidat in quo humanissime recipiatur, profecto nisi plane saxeus est Dei beneficio et favore tantum sibi beneficium contigiese fatebitiir: quod etsi beneficium memoria statim effiuat, tamen inexeusabiles coram Deo redduntur homines, quos laborantes tam extraordinaria ratione iuvit. Contra vero hie David, quem sibi satisfacere non posse in Dei gratia praedicanda videmus quod famelico panem dedisset, unde merito

405	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXI.	406

eoncludit quaerentes Dominum non minui omni bono. Atqui David ipse famem passus erat: sed opportune tempore Deus illi remedium adversus famem exhibuerat: ac proinde negat illam faisse indigentiam. Nam fideles Dei miserisordia freti nunquarn rebus necessariis destituentur, neque Deus ipsos laborantes deseret. Neque vero tamen hinc sequitur Dei filios nullis unquam vel afflictionibus vel fame, vel siti, vel aestu, vel frigore exercendos: sed quibus tamen satis esse debet quod sunt in Domini tutela et protectione: quemadmodum et illud propheta testatur Ps. 37: Iustos famis tempore satiandos, et Deum manum ipsorum sustentaturum, id eat, Deum suos laborantes et omni auxilio humane destitutos, et in ipsis mortis faucibus collocatos, sua bonitate ex omnibus malis eruturum: ac licet ad aliquod tempus pressi angustiis fuerint, et Deus oblitus ipsorum videatur, nihilominus tamen praeter exspectationem et spem ipsis adfuturum, et paternam qua ipsos complectitur benevolentiam re ipsa patefacturum, tum maxime quum derelicti et omni auxilio destituti videbuntur.
Hoc igitur Psalmo Davidem complexum totam suae liberationis historiam videmus : quemadmodum et ex its apparet verbis quibus Deum dicit vultum Domini ease super facientes mala: quibus non dubium eat quin Doegum notare voluerit. Nam etsi adversus Doegum peculiarem Psalmum composuit, non tamen sine causa dicit, vultum Domini esse super facientes mala, ut ostendat se a Domino servatum in mediis periculis adversus Doegi malitiam, a quo fuerat apud regem Saulem delatus. Gloriatur igitur David de Dei custodia, non tantum Domini oculos inquiens esse super iustos, et aures eius in eorum preces esse intentas: sed etiam angelos Domini ease custodes in circuitu timentium ipsum, et ipsorum potentia protegi, quum ad Deum recurrunt. Quam sententiam multis quidem verbis persequitur, et tandem its concludit: Quis eat home qui vult vitam, et qui diligit dies videre bones? ad Deum in integritate et sinceritate confugito: linguam suam a male prohibeto, et labia sua ne loquantur dolum divertito a male, et facito bonum. Quibus verbis docemur fideles variis Dei castigationibus obnoxios esse, a quibus non prorsus eximuntur, sed tamen opportune tempore liberantur. Necessaria profecto nobis hoc tempore doctrina, quae longiorem quidem tractatum mereretur, sed cuius tamen summa nobis sufficiet, ut praesentem historiam ad nostram instructionem applicemus. Davidem igitur nobis si tantum proponamus Philistaeorum minas intuentem, a quibus correptus et ad regem ductus ad mortem postulabatur, et eundem magno metu perculsum, haec historia nostris sensibus valde frigida et ridicula videbitur, sed si ad eam doctrinam respexerimus, quae supra dicto

Psalmo nobis proponitur, in qua intuemur tanquam in speculo Davidem hinc quidem de vita desperantem et ad mortem damnatum, inde vero ad Deum assurgentem, supra iustos vigilantem, et attentas aures habentem ad eos qui ad ipsius auxilium fugiunt, Dei providentiam et bonitatem totis animis suspiciemus. Quidquid igitur David humani passus eat in tantis illis angustiis, adeo quidem ut insanum et fatuum simulare coactus sit, ad Deum tamen preeibus confugere illum non destitisse certum eat. Illum quidem sane magno metu perterritum fuisse non imus infitias : neque enim fideles sunt sensus omnis expertes et impassibiles, sed praesentibus malis affieiuntur et commoventur, at non tantus ille timor fuit, a quo Deum invocare fuerit impeditus. Neque enim se a Doe preces suas exaudiente adiutum dicit, nisi quoniam ipse mentem ad Deum direxit. Psalmus igitur iste nobis eat instar speculi in quo Dei bonitatem intueamur, Davidem ex ipsa morte liberantis: quod quum nullum evasionis appareret periculum, in Deum tamen mentis suao aeiem direxerit, et ab eodem auxilium exspectaverit. Quod ad angelos autem de quibus propheta meminit, non sunt illi natura quadam corporea et visibili praediti, sed apirituali ut corporeis oculis a nobis eonapici nequeant: sed tamen ipsorum custodia nobis hoc loco proponitur, ut certo persuasi simus
I	nos licet miseros, et quotidie sexcentis periculis mortis obnoxios, habere tamen angelos Dei custodes, qui in nostram salutem perpetuo invigilent. Neque vero hie singulis fidelibus suns angelus attribuitur
sed in genere Deus sues angelos ad suorum custodiam mittere dicitur. Porro Deus angelorum opera non indiget, cuius sola virtus ad suorum defensionem sufficit. Yerumtamen bonitatem suam erga miseros et afflictos hac ratione magis ac magis patefacit. Nam, quaeso, quale quantumque divinae bonitatis eat testimonium, quod vilis et abiecta creatura, inops et egena, terrae denique lumbricus et mera corruptio non unum tantum angelum salutis suae ministrum, sed plures etiam habeat: quamadmodum et ipse Dominus nester Iesus Christus nos istud in evangelio docet. Non dubium itaque eat quin David istam liberationem tam excellentem, tamque magnificam agnoverit, quasi ipsorum angelorum exercitum misisse Deus videretur. Neque vero nobis hie aliqua fingenda oculata angelorum visio, quos non eat verisimile Davidem oculis carnalibus contemplatum, sed salutis effectum, quum ipsorum ope et auxilio se liberatum, et ex manibus Philistaeornm erutum agnovit: huius liberationis perpetuum monumentum esse in ecclesia hunc Psalmum voluit. Quamobrem ex hoc loco Dei bonitatem sic efferre et praedicare discamus, ut non tantum nos ipsi fiduciam nostram in Dec collocemus, sed alios etiam ad idem faeiendam cohortemur. Nam et ipse 26*

David hoc loco nobis exemplo praeit, quod omnes decet imitari, quum non tantum profitetur se a Dee adiutum, et ex mortis faueibus er utum , led etiam fideles omnes advocat a se docendos. Nos itaque etiam decet non tantum gratias agere Dee pro acceptis ab ipso beneficiis, led alios quoque ad idem faciendum eohortari, et nostro exemplo stimula.re.
Transeamus iam ad illa verba quibus David dicit se Domini auxilium percepisse, quia in simplicitate et integritate coram ipso ambulavit, et f raudibus et dolis, et ab omni proximorum iniuria abstinuit: Quibus verbis docemur qua ratione debeamus his temporibus opem et auxilium divinum exspectare, et sub alarum ipsius umbra tuti esse. Vellemus enim Deum quotiescunque premimur, et periculis urgemur, ad nostrum auxilium accurrere, led quaeso quam illi succurrcndi occasionem praebemus? Tantum enim abest ut eoram ipso deiiciamur, et ipsius voluntati nos ultro subiiciamua, ut contra semper ipsi resistamus, et ipsius misericordiae viam praecludamus. Nam malum malo semper cumulamus, et si dolis appetimur aut iniuriis afficimur nos ipsi privates iniurias ulcisci cupimus, et si brachiis aut manibus non possumus, vel ipsis dentibus premere persequentes non desistimus, et interea Deum nostrae cupiditatis et animositatis vindicem expetimus. Sod hominum malitia tnendacem Deum nunquam afficiet. Nam illius afflatu David olim loquutus est, nos si auxilium a Domino petamus, opportere ab omni malitia fraude et violentia abstinere. Hac ratione Dei ergs nos bonitati viam patefaciemus. Verumenimvero dicat aliquis nos saepe hat ratione hostibus nostris praedam fieri, led nihilominus tamen certum est, Deum nostris malis provisurum et tempore oportuno auxilium laturum. Ac proinde spem omnem ac fiduciam nostram in ipso esse collocandam. Atque haec doctrina eo diligentius a nobis est expendenda, quo sumus natura magis impatientes, et tnala ferre non possumus, et praeterea semper diffidentia et desperatione agitamur, ut licet nobis tam Davidis quam aliorum, quos Deus suo tempore iuvit, exempla proponantur, semper tamen aliquid obiiciamus et nos, si David, aut alii adiuti sunt, non ideo tamen adiuvandos dicamus. Idcirco igitur David praecipit, ut ab otnni fraude et dolo et omnibus iniuriis adversus proximos abstineamus, et ita spem faeit nos sic ambulautes, et ad Deum necessitate urgente confugientes, adiuvandos. Exemplo esto in hat ipsa causa David, qui Saulem nulla provocarat iniuria, nullamque se persequendi ipsi occasionem dederat, et idcirco Dei bonitate et misericordia ex omnibus periculis liberatus est. Ac sane magnum istud babet pondus a.pud Deum, quum testis est nobis eonscientia coram Dee, ho‑

mines iniuria et intro nos persequi a nobis non
lacessitos, et magnam occasionem in Dee spem col
locandi praebet. Nam Deus suorum nunquam obli
viscitur. Neque vero tamen iltis verbis iustitiam
quandam in nobis haerentem imaginari debemus,
qua Deum nobis obligatum teneamus, sad ex mere
ipsius bonitate et misericordia gratuita fit, pt pati
entia nostra meliorem causam spud Deum efficiat:
	sic itaque iusti somas quum non tantum malo abs
tinemus, led etiam hostibus nostril, a quibus a
nobis non provocatis gremimur, ultro bane preeati
fuerimus Dei iustitiae causam nostram committentes,
quorum tandem laevitiam et immanitatem Deum
summum omnium iudicem ulturum certissimum est:
	nam alioqui Deum naturao suae renuntiare opor
teret, aut mali autorem else ac improboum et lcele
ratorum hominum socium: good non line ingenti
blasphemia proferri potelt, immo ne cogitari qui
dem potest. Caeterum David non ta.ntum in nobis
integritatem et candorem requirit: studiumque pro
ximos sublevandi, etiamsi apud homines ludibrio
ha.beamur: led etia.m nos ad Dei praelidium iubet
omni tempore confugere : et quale iugum nobis im
gosuerit vera humilitate et modesCia ferre: nam
	multos quidem ethnicos videmus singulari quadam
virtute, fortitudine et prudentia praeditos iniurias
	ab aliis illatas tulisse, led praecipuo fundamento
	caruisse; siquidem verum Doum non cognoverunt,
	quern in sail diffictiltatibul invocarent, gain line
	blasphemes ipsorum plerumque votes audimus, quum
	Deus non iuvit eos tam prompto quern vellent
	auxilio. Sed quomodo Deus adiuvisset eos qui
	ipsum non preeabantur, imo qui rabiem swam et
	viral adverlus ipsum delpumabant, et qui Deum
	sibi auxilium ferre arbitrabantur obligatum, qui
	tamen earn non invocabant? Hanc igitur ob causam
	David haee duo nominatim coniungit, nempe sin
	ceritatem et integritatem, et prates ad Deum, qui
	bus cognoseamus nos sine ipsius auxilio fore om
	nium miserrimos: quandoquidem nature lamas
	rerum omnium egeni, et undo auxilium quaeramus
	non habemus, nisi ad ipsius bonitatem confugiamus,
	quern invocatam a nobis certum est ex omnibus
	perieulis nos liberaturam, quoniam is est a quo
	solo liberationem a periculis exspeetare debemus.
	Caeterum et illud expendendum, good non temere
	David adiicit, nempe iustos et humiles corde in
	multas difficultates ventures, sod ex illis tamen
	omnibus divine bonitate et potentia eruendos. Quae
	doctrine valde necelsaria est, ut eorum occurra.tur
	opinioni, qui divinum auxilium et angelorum Gusto
	diam sic arbitrantur omnibus propinquam, ut Deum
	per unicorn filium invocatutn semper suorum prates
i		exaudire dicant, et non permittere ut ullis unquam
	rebus indigeant, sibi persuadeant. Sane certum est
	Dei filios, licet nonnunquam paupertatem immi‑

409	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXII.	410

nentem metuant, et adversus ipsos multi conspirent, ut deplorata salus videatur, et hinc inde muftis calamitatibus et affiietionibus premantur, remedium tamen adversus tot mala et discrimina quibus alioquin obruerentur, inventuros, modo spem omnem seam in Deo collocent : hae tamen conditione ut Deum sciamus auxilium scum nobis pollicentem et tutelam ac protectionem, none tamen molliter fovere, neque beatitudinem quandam tanquam in terrestri paradiso polliceri. Nam non impedit Dei auxilium et bonitas quominus nos ipse multis calamitatibus et miseriis exerceat. (luare contentos nos else oportet hac conditione, fore ut nos ipsum ex animo invocantes ex omnibus difficultatibus eruat, nobisque eas vires sufficiat, quibus victores evadamus, et nostri nunquam obliviscatur, quum ad ipsius verbum attenti fuerimus, et obedientiam nostram tanquam sacrificium gratum habeat, quum ipsi nos dedicaverimus, et de aeceptis benefieiis gratias egerimus, tandemque in rectam viam ita deducat, ut tandem ad promissam nobis ab ipso felicitatem perveniamus.
lam vero agite, etc.

HOMILIA LXXIX.
CAP. XXII.

1. A.biit ergo David inde et fugit in speluncam Odollam. Quod quum audissent fratres eius et omnis domes patris eius descenderunt ad cum illuc. 2. Et convenerunt ad eum omnes qui eran.t in angustia constituti et oppressi aere alieno et amaro animo: et factus est eorum princeps, fueruntgue cum eo quasi quadringenti viri. 3. Et profectus est David inde in Maspha quae est Moab, et dixit ad regem Moab, maneat ono paten meus et mater mea vobiscum donee sciam quid faciat mihi Deus. 4. .Et reliquit cos ante faciem regis Moab: manseruntque aped eum cunctis diebus quibus David fait in praesidio. 5. Dixitque Gath propheta ad David: Noli relnanere in praesidio, proficiscere, et vade in terram Iudae. Et profectus est David et venit in saltwm Hareth.

Yidimus hactenus qua ratione servum suum Davidem Deus ex imminente mortis discrimine apud Philistaeos eruerit, quae licet prima fronte intuenti ridicula videatur, quod insaniam David simularit, nibilominus tamen admirabili Dei virtute perfectum esse certum est. Ac licet in specie valde infirma videatur longe tamen fuisse fortiorem

omnibus terrenis adminiculis, quod res ipsa demonstravit. Nam Achis oculi prorsus caligaverunt ad .Davidis, insaniam simulantis, conspectum, qui tamen poterat apud se cogitare, simulatam hatic esse insaniam, quae non posset in Davidetn tot tantisque virtutibus clarum cadere, ac proinde sciscitari, quo casu quave occasione tantum ipsi infortunium accidisset: sed tune Achis omnem sensum et rationis usum Deo faciente amisit, ut hac ratione Davidi velut a leonis faucibus eaitus concederetur, quem ut ante vidimus Philisthaei omnes oderant cane peius et angue. Admiranda igitur fuit ista liberatio, a Dei bonitate inexstimabili promanans cuius si non initio statim virtus apparuit, tamen opus suum Deus in infirmitate Davidis perfecit, ut amplam materiam in Deo gloriandi David habuerit : quod etiam ilium publica gratiarum actione testatum esse concione superiore vidimus.
Sequente vero iam capite dicitur David inde recedens fugisse in speluncam Odollam. Quae tentatio Davidis altera fuit gravissima: nam illum opportuit ad vitae praesidium velut in sepulcrum ingredi, et contra naturam vivere: nam acre vivimus et in hominum societate. Davidem autem oportet hominum societate extorrem in subterraneis locis vitam degere: quae sane gravissima fuit tentatio si conditionem ipsius expendamus: vix enim periculum evasit quum in aliud non minus durum of acerbum incidit, ex quo iudicare possumus duro examini Davidem subiectum : scimus enim quam impatienter homines persequutionem ferant, et quam facile post unum aut alterum certamen in dcsperationem veniant. lam vero multis tentationibus David restiterat, quibus tantum abest ut Deus finem imponat, ut contra semper aliae ex aliis renascantur. Et hoc profecto David non obliviscitur psalmo de quo ante egimus 34. quum ait, multas tribulationes iustarum esse : sed de omnibus liberare ipsos Dominum. Respexisse autem Davidem ad bane historiam nemini dubium est. Quare David cognoscens Deo placere ipsum tot tantisque difficultatibus exercere, animos sumit et se ipsum istis verbis solatur, inquiens, etiamsi iusti multa ferre debent incommoda et multis ac variis tentationibus exerceri, et modo per ignes, modo per aquas deduci variasque tentationes tam a dextris quam a sinistris pati, et omnibus esse ludibrio, nihilominus tamen Deum miseriis et calamitatibus ipsorum semper felicem exitum concessurum, ut semper amplam Dei glorificandi materiam habeant. Ex quibus apparet Down variis periculis et difficultatibus suos exercentem vires etiam sufficere, et invicta constantia armare. Quare quum Davidis luctas et summas angustias intuemur, illarum etiam exitum ne oblivisca.mur. Nam si in ipsius tentationes tantum oculos defigeremus quid nobis fieret? Quum inquam audimus Davidem odio

implacabili Sauli regi exosum, varies modes agitatum, fogs tandem suae salute consulere coactum panic inopia laborasse, et rebus omnibus necessariiq fuisqe destitutum in manus hostis capitalissimi devenisse, nullumque aliud ipsi fuisse salutiq remedium, quam insaniae simulationem : inde in speluncam Odollam fugiqse, magnis denique curia, ut deinceps videbimus, confectum fuisse, certum eat non modo non datum ire materiam animos assumendi Deoque nos, quum tot casibus explorare volet, subiiciendi, sed contra potius animum despondendi, et ab officio resiliendi: sod si simul eats coniungamus, nempe Deum sic suos servos explorare, ut ab ipsis aversus videatur et deinde ipsum uti misericordia manuque sublovare et in incertis rebus auxilium ferre non cogitantibus. Denique si cum afflictionibus et miseries illarum exitum coniunximus, amplam nobis laetitiae materiam propositam cognoscemus, et ad patientiam exemplo Davidis excitabimur. Atque hoc ipsum nos doeet Iacob apostolus, quum sit: rS'ufferentiam Job audivistis, et finem Domini vidistis good misericors Dominos. Istiq igitur docemur Deum coos nunquam derelinquere ac licet non repents ipsius appareat auxilium nunquam tamen oblivioni coos traditurum quip muftis agitates calamitatibus tandem liberet et vel ab ipso sepulcro redivivos impleat gaudio, quemadmodum ex. Annae cantico didicimus. Denique Davidem ex hoc loco apparet ad vitae ease praesidium mundo velut exulare coactum, quae gravissima omnium epee fait tentatio. Pro€ecto si ad vitae praesidium vel latitare, vel solum vertere cogemur, gravissimum i11ud quidem videbitur: qed Davidem intueamur, non tantum patria extorrem, verum edam adeo miserum ut no domum in qua lateret habuerit: sed velut ab hominum consortio separatus, in speluncis tanquam ad mortem damnatus latitare coactus sit, ut eius exemplo discamus in Dei voluntate conquiescere. Siquidem quo gravioribus tentationibus fait exercitus, eo providentiae divinae potentia fit nobis conspectior, admirandis rnbdia coos liberantis. Nam quorum ea fait conditio, ut saepe neque lunae neque qolia splendors fruerentur, sed in denqissimis mortis tenebris immerse vitam agorent miserani, Deus tamen miraculose ex angustiis illis tandem eripuit. Nee dubium eat quin David assidue hane doctrinam versarit, quum Psaimo vigesimo tertio dicit se ~licet ambulaverit in medio umbrae mortis, non posse tamen ullo ipsius metu percelli: quoniam Deus sit cum ipso, et virga et pedum ipsius ipsum consolentur: quasi dicat se licet in magimis mortis periculis versantem in quibus cola desperatio reliqua videatur, non apparente ulla rat.ione qua possit evadere, nililorninus tamen in Dei bonitate speraturum fiduciamque suam collocaturum. Hanc itaque doctrinam usurpavit quum in spcluncam Odol‑

HOMILIA LgXIX.

412

lam confugit, in qua omni ope humans deatitutus foil donee ipsius tandem Deus misertus eat.
Porro ex sequentibus videri poqset non nihil sublevatus adventu quorum, et aliquo solatio recrea.tus quo tamen potiua auctaa ipsius difficultates deinceps videbimus. Nam dieuntur ad ipsum venisse pater ipsius cum matre, qui iam ad aetatem decropitam pervenerant : . et cum ipsiq fratreq eius, et omnis domus patris. Quanto quaeao hic luctus et querelarum sere oceasio obtulit? Nam admirandum foil et stupendum, pro regia corona, quae Davidi Samuelis ministerio promises €uerat a Domino, totam Davidis familiam periclitari, et tanquam piaculum haberi, et illi populum intensum et factum hostem capitalissimum, good Samuelis ministerio, rex designatus unctione sacra fuerat et inauguratus. Profecto tots patris domus probe noverat Davidem a Dec regem designatum, etsi iam Saul illum persequeretur : sed etram contra videt Davidem, non modo profugum, et tanquam ad mortem condemnatum ease, omnibus exoqum, sed etiam eo miseriae redactum ut in spelunciq tanquam in sepulcro vitam tueri cogeretur: quo taco David vieisqim vehementer commoveri poterat, et tanquam lethali vulnere affici, quum patrem videret in has difficultates propter se coniectum, et reliquoq steam cum ipso cognatoa iisdem difficultatibus urgeri. Superius autem vidimus venisse Davidem in fratrum contemptum et odium capitalissimum. lam vero coguntur illum miserum egsulem et patria extorrem quern omnes persequuntur, tanquam perfidiosum et facinorosum, comitari. Tale igitur fait iqtud solatium good ex pane Davidis tristitiam et dolores graviter poterat augers, ex pane autem lenire. Hanc rationem in goes explorandiq plerumque Deus sequitur, ut gravibus ipsos afflictionibus et castigationibus eaerceat, et interim dolores ipsorum ac tristitiam aliquo solatio levet, sed non tamen hat in re communem sequutus rationem neque naturalibus qensibus obviam: qua ex re magic ac magic virtue ipsius cognoscitur, good nimirum improbi et profane homines delieiis et voluptatibus goes inebriate lethale in se iudiceum Dei tanquam venenum derivant. Contra veio fideles muftis doloribus cibantur, et ut sit prophets Psalmo septuagesimo tertio, muftis afflictionibus a Deo saturantur. Sod its tamen ut males nunquam obruantur, et good ipsis amarissimum in afflictionibus fait, in ipsorum tandem salutem convertatur et salubre ipsis fiat pharmacum. Haec igitur expendenda sent nobis in its verbis quibus tots Davidis familia dicitur ad ipsum in speluncam illam veniss©. Ac sane extra dubium eat non venisse illos ad Davidem officii et amicitiae causa, qed necessitate coactos. Nam ante vidimus et deinceps videbimus quo furore Saul in Davidem exarserit, ut verisimile sit ipsum steam familiam eius porse‑

413	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. %gIL	414

quutum immaniter, adeo quidem ut nemini parciturns fuerit, sed potius omni crudelitatis genere in obvios quosque saeviturus. Deus igitur illos hac ratione ex Indaea vi quadam abduetos ab Davidem
adduxit.	I
Porro quacdam videri possent in hac narratioue minus rationi consentanea, quum nimirum ad Davidem convenisse dicuntur qui erant in angustia constituti et oppressi aere alieno et amaro animo, et factum else ipsorum prineipem. Absurdum igitur videtur, et maximo cum offendiculo coninnctum, Davidem ducem fuisse dictum latrunculorum et eorum hominum qui fidem fregerant. Nominatim enim dicuntur in angustia constituti et oppressi aere alieno. Lues itaque maxima fuisse videtur tota illa bominum colluvies, quorum se ducem profiteri Davidi turpe fuit et indecorum, et cum offensa Dei coniunctum. Nam qui obaeratum hominem recipit in societatem, certum est condemnatione dignum. Et quum facinorosi homines et poenis digni foventur et iustitiae eripiuntur Deus suo suffragio hoc condemnat. Quamobrem David ipsos homines in suam societatem et tutelam admittens maximam sibi apud omnes conflabat invidiam, et opprobrio se exponebat quod in ipsum Dei nomen redundabat, quod ab omnibus sacrosanctum haberi debet. Nam nonne istiusmodi potuerunt esse de ipso male feriatorum hominum iudicia? Iam a se' David detegit qualis hactenus fuerit, quum tanta hominum colluvies ad ipsum confugit miserorum hominum et aere alieno oppressorum quibus ipse se ducem praebet. lam apparet nihil hactenus in ipso nisi simulatum et fictum fuisse, iam ipsius perfidia adversus regem detegitur. En quibus modis Dei nomen potuit impiorum hominum vocibus lacerari, conieetis in Davidem huiusmodi dicteriis quibus adventus istorum hominum occasionem dabat? Et sane in hoc numero certum est fuisse multos indignos, qui * reciperentur, et quos David nunquam in suum consortium admisisset si a Deo potestatem I vel in eos animadvertendi, vel reiiciendi consequutus esset. Quare ad superiores, gravis etiam ista tentatio accessit, ut venerit David in suspicionem apud plerosque quasi ultro perditos homines et vitae profligatae advocasset, et in suam clientelam recepisset, pollieitus ipsis adversus insequentes auxilium et opem swam : ideoque merito ab omnibus culparetur, et in Deum graviter peccare videretur. Sed quum venisse ad Davidem non vocati dicantur, et ipse in tot tantisque difficultatibus constitutus non potuerit eos a se dimittere, dieo gravissimam ad superiores hanc accessisse tentationem, quod istiusmodi militibus illum stipari Deus voluerit. Quin etiam contigisse idem videmus israolitico populo, cuius Deus misertus est post longas et duras persequutiones: nam quod erit ex populo Dei re‑

siduum, dicitur adiuvandum exigua manu, ad quam etiam accessuri fraude et mendacio multi dicuntur. Loquitur autem Deus de liberatione quam per Machabaeos fecit, quum se regibus Syriac a quibus misera Dei ecclesia gravissimis calamitatibus oppressa fuerat opposuerunt: fuit ergo manus illa hominum exigua, sine magnis viribus et sine apparatu, multi flagitiosi homines fidelibus permixti, multi proditores in illis occasionem perfide agendi in ecclesiam irrepserant, multi denique dissoluti et insolentes, quibus tamen ecclesiae permixtis Deus usus est ad eeclesiae suae liberationem, et suis Deus humiliandi se coram ipso praebuit occasionem. Sic etiam cognoscamus Deum voluisse Davidis patientiam opprobrio et hominum dicteriis ac salibus explorare. Hactenus quidem multa. David pertulerat, sed iam omnibns ipsius inimicis invidis ac malevolis'apertum os videtur ad calumniam, quum tota regionis eolluvies ad ipsum confluxisse dici potest, et Davidem factum illorum ducem.. Factum igitur istud peculiare esse agnoscamus, quod non possit in regulam generalem trahi. Nam multi adversus Deum insurgentes sese libenter egemplo Davidis tegerent, advocatis in auxilium hominibus nequam, flagitiosis, helluonibus, et ad quodvis flagitium paratis. Deinde videmus multum sibi homines permittere ad bonam licet causam mediis tamen illicitis promovendam quod maxime locum habet in summa rerum confusione, quum iustitiae et aequitati nullus amplius locus superest. Nam inquiunt, quare ego bonam et iustam causam agens non uterer mediis quae se mihi offerunt? Et istis praesertim rationibus utuntur ecclesiae hostes, adversus ipsum Deum pugnantes, qui etsi latronum, perditorum profligatorumque hominum, ganeonum utantur opera sibi tamen id licere gloriantur, quod non propriam eausam agant, neque vitam suam ant fortunam defendant, sed pro Dei gloria et honore laborent. En ut in rerum confusione multi sibi multa permittant, seque Davidis egemplo tueantur, qui miseros et egenos et aere alienos oppressos ad se confugientes recepit. Verum enimvero non legimus Davidem istos tubae clangore convocasse : sed contra ultro ad ipsum venisse dicuntur, in quo v idemus voluisse Deum ipsum explorare et huic vituperio ad tempus subiicere, ut eoram Deo magic ac magis disceret, et humiliari, et in nullo alio quam in Deo fiduciam collocare, et in omnibus difficultatibus ad ipsHm unicum confugere. Praeterea notandum, tit ante dixi, multa in sacris singularia facta occurrere, quae non sint in exemplum temere trahenda, in quorum numero istud est reponendum. Non itaque, si ad Davidem istiusmodi homines confugerunt, idem nobis a Deo permittitur: sed potius docemur precibus ad Deum confugere, ut quid facto sit opus cum in eiusmodidifficultates inciderimus ipse nobis aperiat

415	130MILIA LXXIX.	416

Sequitur deinceps, Davidem patrem et matrem deduxisse in regionem Moab, et rogasse regem ut manerent aped ipsos donee scirent quid faceret ipsi Deus. Quibus verbis magis exprimitur dolor et tristitia quam David ex adventu patris et matris in regionem Moab accepit. Nee enim habebat locum ad ipsos excipiendum, et tristis erat habitatio illa in spelunca, et fame etiam ipsis pereundum fuisset, nisi miraculose ipsos Deus aluisset. Sed praeterea senes illos haec vita non decebat ut perpetuis mortis terroribus agitarentur : quamobrem al' o a Davide ipsos deduci oportuit, ubi in otio degerent, et procul a tantis laboribus et molestiis, quibuscum Davidem oportebat luctari. Domum illi suam et possessiones reliquerant, et ad filium in speluncam illam tanquam ad asylum venerant : sed quoniam singu?is momentis exspectabatur Saulis impetus, necesse fuit in aliam regionem illos ab ipso transferri. Deduxit itaque in Maspha quae erat regionis Moab. Sane Moabitae descenderant ab Israelitis, quorum fratres erant: ac proinde a quibus auxilium exspectare in rebus angustis poterant. Sed se perpetuo pro hostibus gesserunt, ut tandem etiam David adversus ipsos bellum gerere coactus sit: quod nunquam aggressus esset nisi ipsorum malitia provocatus, et de hostibus suis loquens, dicit Moabitas fuisse suum perfugium, sed perfidiose adversus Dei populum egisse. huerunt ergo isti Moabitae inhumani adversus Israelitas, et nominatim post mortem Davidis, quum Assyrii Iudaeam bello aggrederentur, et ad Moabitas miseri. confugissent, ut apud ipsos laterent, proditi sunt ab ipsis. Idcirco Deus per prophetam, de Moabitis queritur. Populus meus, inquit, fugitivus est, o Moab, loeum itaque in medio to concedere ipsi debobas, sed to contra crudeliter in hostium manus tradidisti. Ex quibus apparet cum quantis difficultatibus David hictatus sit, ad Moabitas confugere coactus, hostes populi iudaici capitalissimos et lierfidiosissimos: quod insurgentibus adversus Israt;litas inimicis, fuerint tanquam venatici canes ad miseros in occultis locis latentes, investigandos, et ad lanienam tahendos. Apud istos tamen David patri et matri perfugium quaesivit. Qua in re singulari Dei favore adiutum apparet, etsi ab ipso Deum invocatum, ut gratiam apud regem Moab inveniret, non hie exprimitur, quod tamen certum est ex Psalmo quern supra citavimus. Neque enim sine causa dicit eo loco iustum clamare ad Dominum, et Dominum exaudire ipsum, et ex omnibus tribulationibus liberare. Quare David nunquam tanta perturbatione in afilictionibus of calamitatibus excaecatus est, quin ad Deum accesserit, et precibus illum solicitarit, persiAsus divinum auxilium sibi nunquam denegandum. Hac igitur ratione gratiam iniit apud regem Moab, precibus nimirum apud Deum. Nam quum

Deus omnium hominum corda in manu habeat, et maxime impiorum quae pro arbitrio flectit, ideoque pollicetur Deus se effecturum, ut populus suns gratiam apud inimicos inveniat, certo istud est constituendum, Deum effecisse in gratiam Davidis, ut conciliaretur ipsi rex Moabitarum, quem alioqui certum est fuisse Davidem repulsurum, vel potius. in hostium manus traditurum. Quemadmodum solent principes apud alios hominum sanguine quaerere amicitias, vel pacem redimere, et inveteratas inimieitias ponere. Sic videmus Dominum nostrum Iesum Cbristum fuisse in Pilato ad Herodem missum, et ludibrio eius expositum, ut sibi Herodem iratum Pilatus coneiliaret. Idem igitur Davidi potuit contingere, nisi Deus providisset, et regis Moabitarum cor inflexisset ad recipiendum patrem et matrem Davidis.
Yerba autem illa Davidis donee sciam quid faciat mihi Deus, non sic intelligenda sunt quasi David incertus vagaretur et dubius animi. Neque enim unquam abiecit factam a Deo sibi promissionem: sed ea fretus omnes difficultates superavit. Ac licet multis procellis et tempestatibus agitatus sit, nunquam tamen potuit ab illo fundamento dimoveri, Deum esse veracem. Ac proinde quandoquidem ipsius bonitate gratuita fuerat rex designatus, Deum etiam re ipsa demonstraturum se defensorem, et nonnisi re perfecta conquieturum sibi persuasit. Nihilominus tamen haec verba sunt hominis cum maximis difficultatibus luctantis. Ex quo loco discimus pugnandum esse adversus sensus nostros et omnes apprehensiones quum affligimur et exercemur a Dec per varia instrumenta. Nam Deus suos sic exercet plerumque, ut videatur eos in inferos usque detrusurus, et calamitatibus oppressurus : cuius tamen favor, gratia et potestas momento apparet praeter exspectationem et opinionem nostram. Observanda sane haee doctrina est, quandoquidem nostris sensibus plane contraria est, ad quam et alia accedit, qua retinemur in summis calamitatibus et difficultatibus, ut nimirum patienter exspectemus, donee se Deus vindicem patefaciat: ac licet ad tempus vultum suum occultet, sperare tamen in ipso non desinamus, et precibus ardentibus ipsius auxilium imploremus. Huius scientiae exemplum nobis hoc loco proponitur in Davide imitandum. Cuius verba illa, donee cognovero quid Deus mihi faciat, testantur fidem eius et patientiam. Neque enim oculis corporeis et sensibus externis cognoscebat, qua ratione Deus ipsi succurrerit, qui cum tantis difficultatibus luctaretur: sed interim animo persuasum habebat Deum suas promissiones tandem impleturum, of quod per Saulis ministerium promiserat, perfecturum : idcirco etiam videmus Davidem neque fortunae, neque fortuiti casus ant eventus meminisse, sed Dei qui pro voluntate sua

417	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXII.	418

de servo sit dispositurus. Licet igitur sensibus externis rationem non percipiat liberationis: firmum tamen hoc retinet fundamentum Deum suo tempore manum suam exserturum, cuius providentia haec omnia administrantur: ac licet multae revolutiones et tempestates Dei decretum remorari videantur, et tanta rerum omniurn esse confusio ut coelum terrae misceri videretur, tamen David hoc principio semper nititur Deum facturum et non tantum in genere dicit facturum sed nominatim inquit de me, quasi fateretur se quidem miserum et abiectum in specie videri, sed non dubitare tamen quin Deus sui misereatur: et quandoquidem non tantum sit ab ipso creatus sed etiam rex populi designatus, non fore Dei verbum inane neque mendax. En ut David non tantum nititur generali illa Dei providentia, sed singulari ipsius promissione, quam sibi sic applicat ut non dubitet quin sui Deus misereatur et quod promiserat suo tempore tandem impleat.
Sequitur deinceps prophetam Gath venisse ad Davidem, et admonuisse ne maneret in praesidio, sed proficisceretur in terram Iuda. En gravissimam aliam Davidis tentationem: nam etsi Deus singularem de ipso curam habere se testatur, misso ad ipsum propheta, qui haec mandata ad ipsum deferret: quo nuncio David certior factus est Deum non else sui oblitum (neque enim David prophetam Gath sine iussu Domini se ad hoc ingessisse existimavit, sed eum ut verum Dei servum agnovit, eiusque verbis fidem adhibuit : et ut videbimus statim obtemperavit), nihilominus tamen diffieile fuit Davidi ex illa spelunca ad Domini mandatum ex‑cedere et Iudaeam venire. Nam quum David pepetuo agitaretur variis timoribus, et in speluncam tanquam solum perfugium confugisset velut ab hominum consortio exsulans, si Deus servare ipsum volebat, cur spelunca illa egredi iubebat, non monstrata tamen evadendi ex ‑ periculis ratione? Egredi illum iubet ex spelunca, sed an aliquo tutat exercitu? an aliquibus praesidiis illum instruit? minime gentium : sed quadringentis illis de quibus egimus stipatum iubet in Iudaeam proficisci. Quo quum venirent, velut in leonum fauces pauculae oves inciderunt. Nam quid ille cum exigua manu et imbelli poterat adversus Saulis potentiam, qui in regione dominabatur, et tam in Iudaea quam in quavis alia parte regionis opprimere solo mandato ipsum poterat? David quidem sane videbatur gratiam aliquam in Iudaea in qua natus erat apud multos inire posse: verum conquerentem illum audimus alio loco, se ab omnibus derelictum, et quidem a proximis a quibus auxilium exspectabat, sive crudelitate et inhumanitate ab eius auxilio deterriti sint. Deus itaque videbatur Davidem ex illa spelunca educens, in qua veluti sepultus latebat, et in apertum prodire iubens ut vitae consulat, furori Calvini opera. Vol. XXX.

et erudelitati Saulis exposuisse. Quae sane gravissima ipsi fuit tentatio. Yerumtamen non dubium est quin David magnam consolationem ex pro, )hetae verbis acceperit, et magnopere sit conflrmitus, licet novis periculis exponeretur.
	Ex hoc igitur loco doctrinam utilissiniam et
valde necessariam colligamus, et in primis ooserve
mus Deum nos verbo suo solantem non uno mo
mento nos omnibus doloribus et tristitia levare,
neque nos velle tam delicatos esse ut nulla amplius
solicitudine, nulla tristitia, nullo metu exerceamur,
sed ideo solari verbo suo, ut certum testimonium
habeamus ipsum esse nobis patrem, et laborantes
oculis suis respicere. Quae doctrina si nostris ani
mis adhaeserit, sufficeret ad omnes casus fortiter
ferendos. Sin vero non sufficiat inexcusabilom in
gratitudinem nostram ostendemus. Quamobrem
discamus tale solatium nostris doloribus quaerere
et in summa tristitia laetari, ut non appetamus ter
renam aliquam beatitudinem, in qua nobis omnia
rideant, sed contenti simus Dei verbo, quod nos
iubet sperare, Deum invocantes nunquam deserendos,
Dei oculum super iustos esse. Quare quamcunque
conditionem Deus dederit, ea contenti simus. Ac
sane quod in sacris audimus, nos in Dei gratia
habere quidquid expeti potest, doctrinam continet
quam per omnem vitam meditari nos oportet et in
usum revocare. Nam ea est hominum perversitas
et malitia ut vitam tranquillam et quietam, laboris,
aerumnarum, morborum, aestus, frigoris expertem
et immunem, expetant, et ipsi Deo legem imponere
cupiant. Atqui nos Deus vult totos a sua voluntate
pendere: et sic affici ut in mediis affiictionibus
gaudere non desinamus. Alia praeterea doctrina
ex hoc loco eruenda, Deum providentem nostris
necessitatibus, licet rationem sequatur nostris sen
sibus minime convenientem, velle tamen et poscere
a nobis ut eius unius voluntati acquiescamus, quid
nobis expediat, novit: ac proinde cohibeamus oculos,
ne in ea quae non oportet intueamur, sed placide
nos Deo regendos permittamus. Confirmatur haec
doctrina Davidis exemplo, cuius obedientia est in
signis. Nam alioqui blasphemis vocibus Deum of
fendisset, si adversus prophetam obloqui et conten
ders voluisset, quod illi tamen sensus ratio dictare
poterat. Nam excepisset: Quomodo me Deus iubet
speluncam istam egredi, in quo licet occultus et ab
hominum consortio veluti revulsus non possum
tamen Saulis erga me furorem et crudelitatern pla
care? Quid ergo me misero futurum si hinc in
ludaeam proficiscar nisi quod magic ac ‑magic' fu
rorem ipsius contra me inflammabo, cuius regnum
invadere velle videbor? Non istud ego quaero,
tempus patienter exspecto quo me Deus in regni
possessionem mittat, imo paratus sum iure meo ce
dere, ad ovlnm pascua redire. Non ducor hono
		27

419	HOMILIA LXXIX.	420

rum cupiditate, non ambio regiam dignitatem : quare ergo darem occasionem omnibus suspicandi me velle regnum invadere? Nonne me Deus in Iudaeam venire iubens videtur tanquam ingentis saxi mole obruere velle? quousque tandem cum tantis diffieultatibus luctabor? nullusne futurus finis malorum nisi quum a vivis excessero? quomodo ego paucis stipatus militibus Saulis viribus resistam? qua ratione denique vitae meae consulam ?
Talibus igitur ac similibus cogitationibus David poterat Gathi nuntium eludere: red plus apud illum verbi divini via quam difficultatum omnium apprehensio potuit. Quamobrem discamus ad Doi verbum recipiendum, et ad usum nostrum convertendum, avertendos oculos ease ab omnibus obiectis et difficultatibus quibus ab officio deterreri possemus, et a vera et non ficta Dei obedientia resilire. Quamobrem quotiescunque Deus ea iusserit quae iudicio et rationi repugnantia videbuntur, sensus nostros captivemus eiusque voluntati nor totos permittamus, et quacunque duxerit sequamur. Ac lieet nonnunquam nor ad lanienam trahere videatur, intrepide tamen iubentem sequamur, minime dubitantes quin rationes babeat certas nostrae salutis, licet nobis incognitas. David igitur, licet propheta solum Dei mandatum de relinquenda spelunca attulisset, neque aut arms aut copias suppeditasset, Dei tamen sapientiam hominum apprehensione cognoscens longe ease superiorem, sine diffieultate et contradictione sose Domini mandatis obsequentem praebuit: nam relicta spelunca illa Odollam venit in saltum Hareti qui Brat in Iudaea. Non itaque terminum aliquem sibi praefigi ad exeundum David exspectavit: red repente se Domini mandatis obsequentom praebuit. Quo exemplo Deum vocantem sequi, non speciosis quidem et vanis protestationibus et caeremoniis, red cum alacritate et animi promptitudine, sine murmure ac contradictione nosque ipsi regendos ex ipsius voluntate permittere docemur. Qua virtute praeditum Davidem videmus, cuius exemplum nor oportet imitari, qui licet multas contradicendi occasiones habere videretur, Deum tamen in Iudacam ire iubentem placide sequutus eat. Et divus Paulus hanc generalem regulam nobis praescribit, quum de patre nostro Abrahamo loquens ait ipsum credidisse promissioni factae sibi de sue semine, et non respexisse corpus suum iam emortuum, neque uxoris sterilitatem, sod Deo simpliciter obtemperasse et promissionibus ipsius fidem adhibuisse. Abrahamus igitur non ea quae sensibus nostris repugnant et quibus ad diffidentiam, ad quam natura sumus procliviores, solicitaremur respexit: red in Deo contra spem sperandum ease constituit , corto persuasus Deum nostrum ease protectorem et defensorem, etiamsi a mundo reiiciamur et nulla salutis spes appareat. Interim

tamen non sine metu aliquo fuisse Davidem videmus, quum in saltum illum procul ab hominum conspectu, venit, licet alioquin ipsum excellenti magnanimitate et fortitudine fuisse praeditum videamus. Yerumtamen animo fluctuasse ipsum apparet, et varias curas agitasse. Nam si Bethlehemam in pa,tris aut cognatorum domum vacuam venisset, virus fuisset plane confirmatus: red quum in saltu delitescere cogitur, in quo nulla erat habitatio, neque parandi victus ratio, ex eo apparet ante ipsius oculos mortem fuisse semper obversatam: red nihilominus tamen ipsum, quaecunque animo versarit, in Deo aperasse : nam si nullum periculum timuisset sere palam imperterritum declarasset. Caeterum non ignavia aut nimio metu in saltu illo substitit, red tamen periculi imminentis apprehensione sese in illo eontinuit, quod ni fecisset, plane stupidus fuisse videretur. Itaque ex parte periculi sensu et apprehensione delituit ; ex parte vero singularem constantiam fides ipsius peperit qua se Deo quum res postulavit obsequentem praebuit. Hoc Davidis exemplum nor decet imitari, ut pericula quibus undique circumdamur intuentes soliciti quidem et anxii simus quatenus Deus nobis occasionem praebet: red interim ‑non plane collabamur et animum despondeamus, red sub umbram alarum Domini confugiamus, et assiduis precibus eum invocemus ut sua dona perpetuet, nosque sue favore et benevolentia protegat et tueatur. Neque vero dubium eat quin si persuasi simus Deum a nostris stare partibus, et ferre nobis laborantibus suppetias ease paratum, pericula quibus undique cingimur et fugiamus et salutem consequamur. Hoc si nostris animis infixum erit, et certo persuasi fuerimus de Doi favore: cavendum erit diligenter ne quid ex nobis ipsis suscipiamus. Sed Dei verbum sequamur, qui murus nobis erit aheneus. Quemadmodum et Davidem Dei promissionibus nixum invictam in afflictionibus eonstantiam retinuisse videbimus. Nos itaque licet aliud humana ratio dictaverit, non oportet tamen quidquam temere imaginari, red ad Deum assurgere et sedulo precari ut vias nostras dirigat, et nor ad suum nutum componat et dociles reddat, ut licet ipsi caecutiamus, ipse nor sua manu ducat, et exitum felicem concedat.
Iam vero agite, etc.

421	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXII.	422

H()MILIA LXXX.

6. Et audivit Saul quod apparuisset David et viri qui erant cum eo. Saul autem quum maneret in Gabaa, et esset in nemore quod est in Rama, hastam mane ten.ens, cunctique servi eius circumstarent enm, ait ad servos suos qui assistebant ei: 7. Audite me nunc f lii Gemini : numquid omnibus vobis dabit f Bats Isai agros et vineas, et universos vos faciet tribunos, et centuriones? 8. Quoniam coniurastis omnes adversum me, et non est qui mihi renunciet, maxime et filius naeus foedus inierit cum flio Isai? Non est qui vicem meam doleat ex vobis qui anuntiet mihi: eo quod suscitaverit f lies mews servum meum adversum i.nsidiantem usque hodie. 9. Respondens autem Doeg 1dumaeus qui assistebat, et erat primes inter servos Saul. Iridi, inquit, flium Isai in Nobe aped Achimelech f lium Achitob. 10. Qui consuluit pro eo Dominum et cibaria dedit ei:. sed et gladium Goliath Philistaei dedit Mi.

Quae sequuntur nobis explicanda continent eorum eventum quae David formidare potuerat, ut ipsius tentationes vehementer auctae sint: nam quo tempore propheta iussit Davidem in terram Iuda venire, spes aliqua suberat mitigari posse a Deo Saulis furorem, et aliquam inveniri posse rationem qua David Sauli conciliaretur, et cum ipso in gratiam rediret, prioremque locum ac dignitatem obtineret, quae mutatio non erat Domino difficilis, et idcirco David omnibus difficultatibus ansam praescidit, quibus poterat ab obsequio et obedientia mandatorum Dei dimoveri. Verum quum Saul audito nuntio de Davidis in Iudaeam adventu magis quam ante furat, et apud servos de perfidia ipsorum vehementer conqueratur, certum est gravem fuisse tentationem, quod tam facile simplicis prophetae verbo credidisset, et se in praesens periculum coniecisset : nam plerumque fieri videmus ut multi ad temporis momentum forti animo se Dee subiiciant: sed si res praeter ipsorum opinionem cesserint, et non ipsis Deus opituletur quo modo sibi persuaserant, vehementer indignentur, et egcandeseant, et adversus Deum differentem auxilium obloquantur et obmurmurent. Sic multi, quum bene coeperint, momento tamen deficiunt ut initio finis non respondeat, quod sibi persuadeant Deum ipsos non adiuvare, neque res ipsorum ex animi sententia secundare. Talibus igitur cogitationibus David agitari potuerat, sibi nimirum male cessisse, quod tam cito prophetae verbis obtemperasset Deumque videri ipsum ad lanienam traxisse. Verumtamen ut apparet ex Ps. 34, quern de hac historic compositum superiori concione digimus: Davidem istae cogitationes nunquam ab officio dimoverunt, neque ipsius animum unquam prostra,verunt. Nam etsi se delatum

apud Saulem a Doego sciebat, mortemque sibi in specie imminentem videbat: tamen ad Deum assr.rgere, et in ipso fiduciam suam collocare non des,titit: quod ex initio Psalmi 52 satis apparet quum in Doegum istis verbis invehitur: Quid gloriaris in malitia qui potens es in iniquitate? Quibus verbis Paulo post subiungit : Ego autem sicut oliva fructifera in domo Dei speravi in misericordia Dei in aeternum. Quibus verbis David agnoscit se Dei ipsius manu sublevatum saepe, et imminentibus periculis ereptum, cuius in se benignitatem fore perpetuam concludit. Nam diligenter notanda sunt verba illa, se misericordiam Dei sperare in aeternum, et in saeculum saeouli. Igitur licet David duris ictibus quassatus sit, quibus fides eius non modo labefactari, sed prorsus deiici posse videbatur, tamen tanta fiducia. fide in Deum incubuit, ut favorem ipsius et protectionem nunquam sibi defuturam sibi persuaserit: ac proinde licet ad tempus variis tentationibus exerceretur, tamen Doi mane, quum opus foret, sustinendum se confisus sit.
Sed antequam ulterius progrediamur, egpendenda verba illa quibus dicitur Saul postquam audivisset Davidem apparuisse, stetisse in nemore quod est in Rama, et servos suos convocasse de rebus magnis cum ipsis deliberaturum: quemadmodum reges videmus, si quis casus acciderit cut tumultus aliquis fuerit egeitatus, convocare consiliarios. Locus autem ille fuit celebris, ut non mirum sit eo Saulem cum suis convenisse. Habitus autem Saulis describitur tanquam hominis sibi ab hosts metuentis, hastam manu nimirum tenentis: neque enim usitatum regibus boc habitu progredi, nisi summum aliquod imminens periculum metuant. Denique Saul convocato consilio se maximis urgeri difficultatibus docet, et sibi ab hostibus metuere. Ideoque de omnibus conqueri coepit, quasi proderetur ab ipsis et fides data frangeretur. Audite igitur me, inquit, f lii Iemini : sermonem suum nominatim ad illam familiam dirigens tanquam ad sibi maxims eoniunctam, quasi diceret: Ego, filii Iemini, fiduciam meam semper in vobis collocavi, et a vobis auailium in rebus incertis egspectavi : sed me proditis, et mecum perfidiose agitis. Ad quos igitur amplius confugiam? Nam ego potius mundum mihi defuturum, quam vos mihi sanguine coniunctos eaistimavi : sed video nullam in vobis esse fidem. Quum igitur filios. Iemini vocat, illud in exprobationem faeit, quasi rex sibi sanguine coniunctos, et maaime necessarios compellaret, et probro perfidiam ipsis daret.
Adiicit autem ad praecedentia : Numquid omnibus vobis dabit flies Isai agros et vineas, et universos vos faciet tribunos et centuriones, quoniam coniurastis omnes adversum me, et non est qui mibi renuntiet, maxime quum et flies mews foedus inierit 27*

423

HOMILIA

cum olio Isai, net eat qui vicem meam doleat ex vobis, net qui annuntiet mihi. Quibus querelis Saul graviter illos omnes tanquam perfidos perstrinxit. Deinceps autem sequitur Doegum Idumaeum qui gregibus Saulis praeerat, Sauli declarasse se Davidem vidisse in Nobe spud Achimelechum sacerdotem, qui et cibaria ipsi praebuerat, et ei gladium et arms dederat: Deumque pro ipso conauluerat, an iter ipsius secundaret, et prosperum faceret. Qua Doegi narratione Saulis furor vehementer adversua sacerdotes exarsit, et eo usque quidem ut morti omnes tradiderit. Hie autem terrenorum principum consuetudinem tanquam in speculo possumus intueri, qui a sues subditis fidem sibi volunt servari, quos pelliciunt ape divitiarum quod reges habeant potestatem in suos satellites et ministros ditandi et locupletandi. At si solo into fundamento nititur amicitia et fides quae ipsis debetur, misorrima eat ipsorum conditio: Bed its solent reges ac principes sue potentia inebriari, et non agnoscunt meliorem fore seam conditionem, si in mediocre essent vitae state, et quid sit vera amicitia probe nossent. Yix enim reges ac principes sibi aliquem amicum reperiunt, et amicos ferre non possunt. Sed oderunt polies si qui ipsos ex animo diligent, et eon fortunes omnibus evertunt, non permittentes quenquam tents gratis se valere spud ipsos existimare ut amicns regis dicatur. Reges quidom aliquos diligere dicuntur : sed quae vera sit amicitia prorsus ignorant, hoc Saulia principium retinentes, penes se ease facultatem ministros suos locupletandi, et illorum amicitiam benefactorum obligations acquirendi. Sed ut ante dixi valde infirmum eat istud fundamentum. Nam qui colas divitias et open quaerit, in horas mutari potent, et fidem datam servers solet tamdiu quamdiu sues commodes conveniens eat: sed si melior occurrerit occasio faciendae rei repents muta.tur, guoniam hunt Lantum sibi scopum proponit, ut open et gratiam ac honoree sibi comparet. Denique videmus terrenos principes non posse tranquillo animo ease, et conquiescere in satellitibus, quorum aliquos semper inimicos sibi fore suspicantur, gees tamen qnantumvis misers eonditio sic illis placet, et ea deleetantur non asses ac si gees aegrotus malum swum foveat et sponte sagest. Terreni enim principes non solum solent quaerere amicos largitionibus of magnis opibus: sed illorum edam explore satietatem, nullumque fincm ditandi ipsos facets, ne quando ipsorum amicitia refrigescat. Itaque semper aliquem ipsis bolum in os iniiciant necesse eat, tanquam canibus famelicia, no tnordeant. Atque haec eat principum consuct.udo, quanquam si quaeras ex epees, probentno istiusmodi amicitias, gees cola utilitate quaeruntur, vehementer negaverint: et si quaeras, velintne vitium istud cortege, asseverarint: sod nihilominus tan‑ion incbriati sue autoritate

LggX.

424

et potentia, pergant in institute. Caeterum quales aunt prtncipes, tales aunt etiam ipsorum satellites, nimirum quorum hoc unum eat stadium, ut miserorum opibus tnhient, et semper expanse retie ad praedam haboant, licet ape sue seeps decidant, et eon opinio sue frustretur: nam seeps fit ut multi sere ipsos absumant, et facultates suss dilapident ape Bola dignitatem aliquam aulicam adipiscendi: ut inde natum sit proverbium: In aulis principum regnare fortunam, quod in illis magna plerumque sit confusio, aliis ad summum gradum dignitatis pervenientibus, aliis autem ad infimum usque depresses: quarum tamen mutationum cause ignota eat hominibus, sed ab admirando Dei consilio promanat, qui ridet ambitionem istorum gui malts ferunt incommode, multosque labores ad graham sibi conciliandam spud principes, quibus licebat dome bcatis ease, et quaesitis boitis frui. Deus inquam istornnt a.mbitionem et honorum cupiditatem ridet, quum malts damns ipsos pate, of opprobria sustinere, et tanguam miseros in vinculis torqueri suasque facultates absumere permittit, ut Deus istiusmodi exemplis ipsos erudiat. Alios vero Deus steam aliguando promovet ad summas honoree, et maximis divitiis et opibus auget, deinde deprimendos, et in paupertatem redigendos. Quod non aliquo sane fortunes case volubili accidit, sed quoniam isti homines ambitions et honorum cupiditate flagrant: Deus illos honoribus explet: et quoniam avaritia inexplebili laborant, illis steam rerum omnium abundantiam et eopiam suppeditat : ut ipsorum arrogantia erescente, et site ac desiderio facultatum amplificandarum magic flagrante, in illis mains exitium inveniant. Inde fit ut in sales principum tents passim regnet confusio; guum alii sine sue virtute ad honoree evehuntur, alii veto qui officiis muftis diu. prensarunt istos honoree reiiciantur et contemnantur. Hint illae mutationes et revolutiones, ut merito dixisse quidam olim inter ethnicos videatur aulicos ease calculis, quorum uses eat in subducendis rationibus, simillimos, qui modo summam ingentem, puts mills, vel decem millium coronatorum, modo veto parvam, puts, unius nummuli faciunt. Eadem aulicorum ratio, dignitates et honoree ambientium, ut gratia et autoritate multum va.leant. Denique, ut dixi, principes et reges sperant se in fide ministros suos retenturos, quod muftis benefactis eon sibi devinxerint: et vicissim aulici ministri semper in praedam intend runt, et hunt unicum laborum sibi scopum proponent: atque hoc stadium unicum ipsorum eat: ac proinde nequo sincero amore principes et dominos suos complectuntur, negue fidem its servant of6cii rations: sod opum et facultatum cogendarum ape et cupiditate.
Atque istud nobis verbis illis Saulis repraesentatur, quibus sues stipatoribus perfidiam obiicit, quum sit: Vobisne fli2cs Isai debit agros et vineas?

425	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. ggII.	426

vosne constituet tribunos et centuriones? At si spud se cogitasset unde regum autoritas‑ et dignitas sit, ad Deum usque assurroxisset, quo faciento et annuente reges et principes dominatum in populos obtinent, et in honore et pretio babentur. Nam quum sacra scriptura non hortatur, ut regibus, principibus ac reliquis omnibus magistratibus subiiciamur, atque adeo omnibus iustitiam administrantibus, non hanc causam subiicit, quod ab illis honoribus et opibus augeri possimus, quod domos et agros ac vineas ab illis consequi: sod quod Deus illos in tantam autoritatem et dignitatem extulerit, ac velit ipsos tanquam ministros suos et legatos agnosci et coli. Hie igitur unicus scopus est : Dei nimirum ordinatio, ad quem collimare subditos omnes oportet. Atque idcirco dicit sapiens non casu vel fortuna reges regnare: sod Deum hac ratione mundum velle gubernari, ne confusio rerumque perturbatio societatem hominum abrumpat: quemadmodum in libris Iudicum horrendam passim in israelitico populo confusionem fuisse videmus, quum nullus rex aut iudex esset in Israel. Singulare igitur Dei benefactum agnoscendum est, quum bonos magistratus dat, ut ultro non ipsius ordinationi subiiciamus. Quare Saulem hie sibi magnam inurere infamiam apparet, et de sua dignitate et autoritate multum detrahere: quum agrorum et vinearum, et dignitatum aulicarum mentionem facit, quorum omnium largitione tantum sibi devinctos ministros suos arbitrator, et eam ob causam ab ipais honorari vult. Nam quomodo regnum ipsius tam paucorum hominum sibi donis et largitionibus devinctorum gratia consisteret? Nae si quis regiam autoritatem putat se posse retinere sibi triginta, vel sexaginta, vel denique centum hominibus donis et largitionibus devinctis, vehementer fallitur: siquidem in longe plurium odium et malevolentiam incurrit, quos bonis spoliavit, vel duriter tractavit, ut famelicos illos expleret, et aliorum opibus tanquam porcos saginaret. Sed esto, satisfaciat omnibus, alios ad dignitates evehat, alios benefactis cumulet, nullo tamen firmo fundamento regnum ipsius stabilietur, nisi Deo nitatur. Quin etiam si quis rex aut princeps Deum protectorem et defensorem habere cupit, admonetur in sacris ut pietatem et clementiam in primis sectetur. Hac enim ratione regum solia et sceptra confirmari docet Solomon. Quamobrem insani hominis voces fuisse agnoscamus illa Saulis verba: Davidne vobis agros, aut vineas dabit, aut tribunos ac centuriones faciet? Neque enim in mentem ipsi venit unctio quam divino mandato per Samuelem acceperat: qua in re suam ingratitudinem prodit. Nam non procul gratiae Dei exemplum ipsi quaerendum erat, quod in se tam clarum et perspicuum exstabat. Nam quando Samuelis ministerio fuerat rex designatus? Nonne rusticus erat

bubulcus, ut nulls spec onset segue ipaum neque ullum ex ipsius unquam genie et familia regzam dignitatem assequuturum? Qua igitur, obsecro, ratione potent illud hominibus ascribere? Nonne conspicuum Dei beneficium, et opus extraordinarium? Atqui hie tames tantum agrorum, vinearum, dignitatum meminit, quasi Dei bonitatem nunquam nisi hominum beneficzo fuisset expertus, et eorum quidem quos benefactis sibi devinaerat. Sed si hominum aliquam instituisaet collationem, cui magic quaeso, devinctus erat, et multitudine benefactorum obligatus quam Davidi? Nam quis vitam ipsius et fortunas nervavit, nini David? An illi vero antes vineas et agros dederat in mercedem, qua impulsus regi fidelem oporam praestitit? Quum igitur iam animadvertat Dei mandato Davidem a Samuele regem designa.tum et unctum, nonne debuit sacram illam unctionem adorare, et cognoscore, quandoquidem illius decreto facts est, qui terrarum orbem uuiversum regit, et homines eligit quos nationibus praeficiat, voluntati illius non esse sibi resistendum, sod intro potius acquioacendum? Hanc ob caunam scriptura dicit, principes ac regen in Dei manu esae, et ipsos a Domino tantam quantam voluerit dominationem sortiri: quod in unius Dei potentate domina.tiones et regna posits aint. Quare tanto magic sese ingrates Saulis animus hac in parte patefacit qui suorum servorum fidelitatem Bola compensatione metitur. Sed undo, quaeno, Saul tot agros et vineas habebat, nisi ex vectigabilus et tributis quae populo imponebat? At non ills conditione reg electus fuerat. Deus quidem sane populum regem flagitantem praemonuerat, fore ut rex agros et possensiones ipais adimeret, quas domeaticis coin daret. Quin imo regem aliqua vi liberos ipsorum accepturum, goon famulon et servos soon constitueret. Fore quidem istud, inquam, Deus praedixerat, at non ideo tames Sauli tyrannidem illam exercendi potestatem fecerat. Nam reges acceperant a 1Vlose quid sui officii onset, good monumentis coin perscriptum reliquerat. Rex enim, inquit Moses, non efferetur supra fratres; modestus et humanus Brit ergs populum: intra limites sere continebit, no populus opprimatur. Nonne Saul in regiam evectus dignitatem, ills praecepta Domini meditari debuerat? Nae quum adversus ills peccat, in Deum ipsum est cont.umeliosus, et quasi Deum nitro lacessit, quum sit se a.gros, vineas, et varias posaessiones ha.bere, quibus eon qui sibi fidelem .praestiterint operam remuneretur. Sane gloriatur muftis rapinis et dirept.ionibus populi : et quum miserarum ovium, quarum pastor esse debebat, pelle detracta, coos qui ipsi placuerint, vestire volt, ostondit se rognum swum in meram tyrannidem convertisse, et pro curs pastorali, lanienam invexisse, cuius ipso sit dux, reliqui vero tanquam latrones praedae inhia.n‑

4C) '7	HObIILIA LgX%.	428

tes, et humanum sanguinem si.tientes. Neque enim tam multa poterat sues largiri, et satellitium remunerari quip populum compilationibus et rapinis obrueret:. quum tamen regia dignitas suum cuique conservare debeat.
Verum principum et regum terrenorum ea est caecitas, ut sibi liters omnia arbitrentur: et roam voluntatem pro loge habendam, cui omnes subiiciantur, exirtiment. Nae, si non essent sensor omnis expertes, suam vitam et statum intuentes priori sue se suffragio condemnarent. Nam privatorum hocninum tolerabilis est conditio, qui rebus suis contend tenuem vitam degunt. At divitum longs alia., licet si quaeratur bona, nevicinorum possint compilare, et pro voluntate aliis distribuere, statim omnium suffragio condemnentur. Yerum tamen principer ac reges sue autoritate et dignitate ad bonorum alienorum diroptionem abutuntur, et discrimen aequi bonique sublatum putant sue libidine. Si quern igitur innocentem oppresserint, fact‑Lim silentio premi volunt. Profecto sic relent huius mundi principes, sod eos oportebat meminisse serum quae prophets Psalmo 82 de ipso rum conditions memo rat: ‑Fos, inquit: Principes morienaini, et tanquam onus a plebe ca detis. Bed praeterea prophets docet co Psalmo, De um seders in medio principum, et inter ipsos praesidere : et in rationes suss omnia ipsorum opprobria et contumelies in plebem referre. Sed de istis ipsos non cogitare dicit. Quamobrem vero? Nempe good tam insignibus titulis denominentur, ut filii Dei nuncupentur, et ipsius in istis terris legati, i.deoque se creaturar mortales non recordentur, et ruse fragilitatis sint immemores; ac proinde nullis se legibus subiici, neque teneri arbitrentur. Atquipropheta istorumhominum stultam arrogantiam irridet quum sit: Yes nihilominus instar alzcui2cs e vulgo moriemini, et licet principes tamen oli.m factorzcna rationem imperatori sumnao reddere cogernini. 1VIundus enim iste tantum est quaedam peregrinatio, et nihil ad vitam coelestem terrestris potentia iuvat. Quamobrem qui ad honorum et dignitatum fastigium evecti runt, co ;item se a Leo vocatos Lit officio sue .fungantur ergs populos, quibus a Deo praefecti runt, et non ordinates a Deo principatus et dominationes ut paucis, red Lit omnibus consulatur, populo nimirum non sobs aulicis. Haec igitur regum et principum studio sumo. At si principibuset primariae dignitatis v.iris, quorum longs lateque protcnditurimpcrium, Deus parch, quid minoribus magistratibus qiii sunt in tnediocri statu futurum putamus? An speciali aliquo prae reliquis privilegio fruentur? Saoe goes Deus in mediocri statu esso volt, agnoscere debent, sumino ipsorum bone et commode fieri. Multos enim ambitio sic excaecat, Lit se patiantur potius tributis et vectigalibus, ac omni tyrannide premi , mode magni alicuius regis out

imperatoris nomini subiiciantur, quam in exiguo aliquo in speciem statu vivere. Quo vitio Iudaeos in Deum graviter peccasse videmus, qui licet a regibus molts dura et gravia passi essent, ipso tamen E7echiae tempers eupiebant in protectionem et obedientiam Assyriorum venire, good ipsorum imperium longs lateque sparsum famam ipsorum in longinquas regiones propa.gabat. Sed graviter illos Deus per prophetam reprehendit, quum sit: Yos non estis contend ramlo Siloe, fuit enim iste rivulus Ierosolymam praeterfluens, et rapider fluvios optatis, red in quabus tandem mergemini: et profundos gurgites experiemini, quum ab ipsis obruemini. Quare discamus quum nos Deus non volt istis magnis monarchiis regi, red in parvo aliquo statu vivere, nobis ipsum parcere : good nostri misereatur, et in aqua leniore tanquam mento sublevet Lit enatemus: eique do tanto beneficio gratias agamus, et ut illud perpetuet, precibus sollicitemus.
Caeterum longius bast doctrine est ad nostrum usum proferenda, nempe Deo nor ad aliquod munus vocante, non respiciendum quae mercer nobis rependenda sit, sod alacriter Deum vocantem sequendum. Nam etsi mercenarii sue facts proferent, et ex illis gloriam quaerent, non tamen Deo grati et aecepti eruut. Sane multorum diligentia nets est, et noti laborer in sue munere : red quern obsecro laborum finem sibi proponunt? Nempe, divitiarum et facultatum summam abundantiam. Sed obi ambitio, obi avaritia scopur est laboribus propositus, nihil recto, nihil sincere fieri potest. Et si quae runt virtutes, istis tamen vitiis obruuntur, et Deo Bunt abominationi. Quid igitur facto est opus? Deum vocantem alacriter sequamur, fidelemque ipsi operam praestemus, sum tanquam filii patrem imitantes, 4uandoquidem nor sibi fieri volt conformer, et tanquam ipsius filios imitari facts ipsiur. Quamobrem nor ad ipsius obsequium placide componere dobemus, et quacunque duserit, sponte sequi, in solam ipsius voluntatem et decretum intenti. Atque ills tamen nostrae fragilitatis manor, edam proposita mercede nor invitat: et sacra scripture nominatim nor docet Deum non in vanum coli. Qua in re summa Doi bonitos apparet, nostram infirmitatem nobis condonantis, et proposita mercede ad room cultum invita.ntis, goes nimium alioquin segues et ignavos fore non ignorat. Sic igitur nor ad se Dens edam proposita mercede pellicit; red tamen quam non volt else scopum nostrum et finem. Nam good ad merccdem illam attinet, non debetur laborantibus donee in ipsius cultu per varia pericula et mortis discrimina perrexerint, et in medio tempestatum flucto contra spew in ipso speraverint. Sane Deus quidem in timers sue et obedientia ambulantibus promissiones fecit, non tantum de vita aeterna consequenda, red edam de vita praesenti:

429	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. ggII.	430

quemadmodum Paulus ipse I. ad Timoth. cap. 4. docet, pietatem ad omnia esse utilem, ut quae promissionem habeat vitae praesentis ac futwrae. Quo spectavit etiam Abrahamo facta per Dominum promissio : Ego sum mcrces tua ampla. Yerumtamen licet fideles illam haboant Doi promissionem, nempe, se qui omnis boni est fons et scaturigo mercedem illis amplam redditurum, si in ipsius cultu perstiterint, nihilominus se ad multas ferendas afflictiones debent comparare; quin etiam si Deus illos sic explorare voluerit, tit evertere ipsos velle videatur et prorsus confundere, nunquam tamen animos debent despondere, quin ‑ ipsum ex animo semper colant. Nam, ut ait Paulus, Christianorum miserrima esset conditio, si nullain aliam exspectationem quam vitae praesentis haberent. Sed Deus illos variis calamitaribus et miseriis exercet, ne miseriis illis incredulis similes fiant, qui ore aperto terrenis istis semper inhiant, ut famelici canes ad praedam intenti sunt. Quamobrem no fideles curis istis terrenis sollicitentur ad mercedem in hoc mundo quaerendam, idcirco Deus non permittit ipsos in eo vel divitiis abundare, vel delicias sibi facere : red in atatu quodam mediocri retinet, vel etiam variis tentationibus exercet. Cavendum igitur ne promissam etiam mercedem terrenae felicitatis cursu rerumque in his terris abundantia et otio metiamur. Quod ad aeternam vitam attinet, certum est ibi nobis mercedem promitti : verumtamen si spe mercedis tantum illius cultui et honori divino nor dedamus, ingratum illi futurum est quidquid eo fine praestiterimus, et ab ipso reiicietur. Deus enim propter se ipsum est diligendus, et sincero corde colendus, quandoquidem creator noster est, et pater animarum. Quare mercer quidem nobis proposita debet esse instar stimuli ad nor, ad officium alacrius faciendum, excitandos. Sed non praecipuus tamen scopus ad quem nor oportet collimare. Quamobrem diligenter observanda verba illa Domini ad Abrahamum quae superius attigimus: Ego merces tua arrapda. Quibus verbis docemur Deum multa quidem nobis polliceri, quandoquidem rerum omnium et bonorum fons est, red interim velle ut in ipsum unum intueamur, et in uno ipso conquiescamus : optimam nostram existimantes conditionem, quod ipsi grati et accepti sumus, et ab illo solo pendemus. Quare non est nobis in his terris quaerenda neque exspectanda mercer neque terrenis affectionibus animus implicandus red fortiter et ingenue in Dei cultu per medias afflictiones pergendum. Sod praeterea cogitandum nor licet forti ammo et pro virili facere officium nitamur, nunquam tamen posse perfecto ut tenemur omnes illius partes implere: ac proinde promissam a Deo mercedem non meritis nostris rependi, red quandoquidem servi sumus inutiles, nobis earn ex mera Dei liberalitate, non debitam, dari. Profecto

si ex animo nostram infirmitatem agnoverimus, et fassi fuerimus : certum est humilitatem nostram Deo gratam et acceptam fore, et suo' tempore exaltandam. Quapropter nor licet omnium opmione miserrimos, sufficiat Deo gratos et acceptos esse: et promissam mercedem exspectemus, non ut meritis nostris debitam, sod a gratuita Dei liberalitate manantem, quod nobis parcat, et nostras infirmitates toleret. Quod itaque mercedem promittat, ex gratuita ipsius adoptione, qua nor elegit et ad regni coelestis haereditatem vocavit, factum id esse cogitemus.,
Et de istis hactenus; iam revertamur ad Saulis querelas. Dicit itaque: Nemo est qui vicem meam doteat ex vobis: eo quod suscitaverit ilius mews servum meum adversum me, quibus verbis loquitur eorum instar qui favorem invito Deo vellent ab hominibus consequi. Nam qui vera poenitentia ducuntur, ad preces ad Deum confugiunt, et si castigare ipsos propter peccata velit sere ipsi aponte subiiciant: neque inimicos sibi eos arbitrantur quos Deus ipsis reiectis evehet, red ab its humanitatis officia exspectabunt. Obstinati vero contra et arrogantes vebementi furore et excandescentia perturbantur, et extra rationis terminos exsiliunt: atque omne discrimen aequi bonique sublatum volunt. Saul igitur hoc loco nobis exemplar proponitur eorum quos nulla tangit poenitentia malefactorum: et adversus Dei eastigationes cupiunt ab hominibus clypeos obiici: neque sui ullam rationem haberi putant, nisi adversus Deum insurgatur, et adversus omnem aequitatem. Quamobrem diligenter animis nostris haec doctrina infigenda est, ut si Deus nor castigare voluerit, ne hominum auxilium et favorem imploremus, sic ut in nostri gratiam sere inhumanitate et iniustitia polluant; et contra ins et aequum auxilium nobis ferant, et Deus offendatur et ad iram provocetur. Sed contenti simus eos nostris malis affici, qui nostrae salutis cupidi sunt, et pro viribus earn procurant. Ne, inquam, optemus in nostri gratiam homines iniquae causae defensionem suscipere, et adversus Deum contumaciter insurgere : red placide colla divinis iudiciis submittamus. Quin imo Saulis furor in istis verbis apparet maxime, quum filium suum Ionatbanum ait adversum se coniurasse. Sed quaeso quare Deus Ionathanum movit? Sed, quaeso, fuitne Ionathanus perfidiosus? Quae fuit ipsius adversus patrem coniuratio? quibus factionibus patrem de regno deiicere conatus est? Davidem profecto laborantem iuvit, et vitae ipsms ac capiti consuluit, cuius fidem et innocentiam satis cognoscebat, et quantum ipsi ab omnibus deberetur sciebat. Praeterea non ignorabat a Deo regem designatum : ac proinde sciebat se Dei decreto neque posse neque debere contradicere. Lubens itaque se Dei iudiciis submittit, et coronae dignitatem quam obtinere successione poterat, ultro Da‑

431	HOMILIA LXXXI.	432

vidi cedit, et velut in Dei minus reponit. Saulis igitur malus animus ex istis apparet, qui libenter suos voluisset temere et clausis oculis adversus Dei voluntatem ferri, et quidlibet audere, modo ipse regiam autoritatem retineat. Yerumenimvero non habemus occasionem conquerendi de hominibus, si nolunt in nostri gratiam quidquam adversus Deum suscipere : sed potius pietatem et religionem ipsorum laudare debemus. Quamobrem diligenter hanc doctrinam meditemur, et no crudelitati aut inhumanitati tribuamus, si obliquis favoribus non adiuvamur, et non eximimur divinis iudiciis, quod nulla res create potent neque debet suscipere: sed contra Deum glorificemus; si homines suum ut debent officium faciunt, et Deus virtute sea regit ipsorum consilia, !, ut sine amicitiae, sine dignitatis, aut denique sine personarum respectu, velit iuris et aequitatis haberi rationem.
Quod vero Doegus ille sacerdotes apud Saulem defert, non dubium est quin verbis illis Saulis pellectus sit, quibus agros, vineas, poesessiones se habere dixit ad eon remunerandos qui fidelem ipsi operam praestitisset. Quare Doegus ille tanquam canis praedae inhians, cupiditate sea abripitur, et Saulis furori ut satisfaciat, sacerdotibus non parcit. Sane minime dubium est, quin quum Idumaeus esset, licet die inter Israelites conversatus, mentem idumaeam, id est inimicam retinuerit. Idumaei quidem circumcisionis signum retinebant, ab Esavo nimirum oriundi : sod ab eeclesia recisi fuerant. Doegus itaque licet ipse circumcisus, simulator tamen et hypocrita fuit in ecclesia, sic inter Iudaeos conversans, ut inter regios pastores primum locum obtineret. Puram vero et sinceram religionem Deique cultum parvi faciebat: ideoque Dei sacerdotum vitae est insidiatus. Cuius fraudem et malam voluntatem David Psalmo illo supra citato pluribus detegit, Deique adversus ipsum tanquam propheta iudicium describit. Neque enim David suis affectibus abreptus illa in Doegum finxit, sed Dei spiritus afflatu sententiam adversus ipsum pronuntiavit, ut ipsius nequitia et turpitudo omnibus patefieret, et detestabilis redderetur, et instructionem in illo non baberemus. David itaque pronuntiat fore, ut lieet Saulis furorem lingua illa venenata exacuerit Doeg, Dei tamen benignitas in aetornum permaneat, et iniquorum hominum habitationem, et linguam fallacem et dolosam destruat, et eradicet de terra viventium: quod videntes iusti, Deum reverebuntur, et de isto ridebunt: consolationem enim accipient. Yerba ista diligenti considcratione digna sunt, ut Dei iudicia plurimum ab hominum opinione differre cognoscamus. Nam aliquis excusatione dignum Doegum fortasse dixerit, etsi praedam aliquam exspectarit, et aliqua de Davide spolia, quod ad regis qucrimonias simpliciter respondeat, et nihil fingat, sod

simpliciter gesta et a se visa narret. Praeterea, quod si plane tacuisset, et deinceps ad regis aures delatum fuisset scivisse ipsum obi David esset, periclitaturus de vita fuerit. Sic multi speciosis rationibus fucare facta sea consueverunt, ut nullum inter atrum et album discrimen appareat. Bed quum spiritus sanctus suam interposuerit sententiam, immutabile decretum est : cuius sententia et indicio standum: ac proinde tenendum in primis Doegum nullam in Deo fiduciam babuisse: a qua veluti scaturigine reliqua ipsius flagitia promanarunt. Nam si verae religionis unicam guttam habuisset, certe millies mortem oppetere maluisset, quam Davidem et sacerdotem tam perfidiose deferre, in quibus tam aperte testimonia divinae gratiae relucebant: sed cola spes lucri et dignitatis assequendae, fecit, ut in malitia pergeret ; , quae pluribus Deo dente sumus in sequentibus homiliis persequuturi.
Iam vero ague, etc.

HOMILIA LXXXI.

11. Misit ergo rex ad accersendum Achimelech sacerdotem fzlium Achitob, et omnem domum patris eius sacerdotum, qui erant in Nobe, qui universi venerunt ad regem. 12. Et ait Saul: Audi fill: Achitob. Qui respondit : Praesto sum, domine. 13. Dixitque ad eum Saul: Quare coniurastis adversum me, to et f.lius Isai, et dedisti ei panes et gladium, et consuluisti pro eo Deum, ut consurgeret adversum me, insidiator usque hodie permanens? 14. Respondensque Achimelech regi, ait: Et quis in omnibus servis tuis, sicut David idelis, et gener regis, et pergens ad imperium tuum, et gloriosus in domo tea? 15. Num hodie coepi pro eo consulere Dominum? absit hoc a nee: ne suspicetur rex adversus servum scum rem huiuscemodi, in universe domo patris mei : non enim scivit servos tuns quidquam super hoc negotio, vel modicum, vel grande. 16. Dixitque rex : Morte morieris Achimelech, to et omnis domes patris tui. 17. Et ait rex emissariis qui circumstabant cum: Convertimini et interf cite sacerdotes Domini: nam manes eorum cum David est scientes quod fugisset, et non indicaverunt mihi. Noluerunt autem servi regis extendere manes seas in sacerdotes Domini. 18. Et ait rex ad Doeg: Convertere tic : et irrue in sacerdotes. Conversusque Doeg Idumacus irruit in sacerdotes, et trucidavit in die illa octoginta quinque viros‑vestitos ephod lineo. 19. Nobe autem civitatem sacerdotum parcussit in ore gladii
viros et inulieres, et parvulos, et lactentes, bovemque et asinum, ovemque in ore gladii. 20. Evadens autem unus filius Achimelech f Iii Achitob, cuius women Brat Abiathar : fugit ad David. 21. Et annuntiavit ei

433	IN 1. LIB. SAMUEL. CAP. ggII.	434

quod occidisset Saul sacerdotes Domini. 22. Et ait David ad Abiathar: Sciebam in die illa, quod qwevm ibi esset Doeg Idumaeus procul dubio annuntiaret Sauli: Elgo sum reus omnzum animarum domes patris tui. 23. DZa,ne mecum, ne timeas: si quis quae= siverit animam meam, quaeret et a6mam team, mecwmque servaberis.

Tristem et lugubrem historiam explicandam aggredimur: quod tanta tamque lugubris confusio rerumque omnium perturbatio ecclesiam Dei infestarit, ut rex ipse, quem Domini nostri Iesu Christi figuram esse oportebat, sacerdotium, alterum etiam divinae gratiae testimonium, abolere conatus sit: Deus enim declaraverat populum israeliticum fore ipsi regnum sacerdotale: quibus duobus velut erectis vexillis se huius populi ducem et imperatorem Deus esse declarabat : quorum alterum erat regia autoritas, alterum vero sacerdotale munus: quibus tanquam duabus imaginibus venturus olim summus ille rex et sacerdos Dominus noster Iesus Christus repraesentabatur. Equidem fateor in Saule non fuisse adhuc impletam promissionem, quandoquidem sceptrum oportebat in tribu Iuda confirmari. Quapropter usque ad Davidem Deus non perfecte declaraverat se velle populum habere in rege speculum, in quo redemptorem intueretur, et se in promissi Messiae et redemptoris spe foveret. Yerumtamen quum unctio Sauli fuerit communis cum sequentibus regibus, quae tamen in ipso fuit abolita, Deus iam turn populum coepit docere, se tandem regem populo daturum mansuetudinis et clementiae plenum, qui populum in pace retineret et servator ipsius esset. Sic igitur Deus ista duo vexilla et signa in ecclesia sea erexit, in quae singuli fideles sensus suos converterent, et quibus tanquam columnis fides ipsorum fulciretur, sacerdotium, inquam, et regnum. Atqui Saulem regem, quem Domini nostri Iesu Christi figuram esse oportebat, videmus sacerdotale munus pro viribus evertere moliri. Quale, obsecro, miseris illis hominibus obieetum est oflendiculum, qui solas umbras legis habebant, et quidem obscurissimas, ac proinde non tam evidentem cognitionem habebant quam quae nobis hodie per evangelii praedicationem allata est? Nae perinde hie, accidit, ac si se ipsum Iesus Christus discerpsisset: de figuris loquor legalibus. Nam regem et sacerdotem oportebat mutuo inter se vinculo indissolubili coniunctos vivere, quasi duo gratiae divinae pignora, venturum olim nimirum indicantia quem in salutem totius populi Deus promiserat. Itaque tam horrendo Saulis facto videbatur vehementer concuti Dei filiorum fiducia, et in eam confusionem adduci, ut ex rationis bumanae sense Deum arbitraretur fidem ipsorum lusisse, et Calvini opera. Vol. XXX.

illusorium ac ridiculum esse vel ad sacerdotalem dignitatem, vel ad regiam autoritatem respicere.
Deinde ex alia parte considerandum, quomodo Deus tam borrendum factum admitti permiserit, quod non sine causa tamen aceidit. Hine igitur multa nobis expendenda, ut Dei iudicia agnoscamus, et reverenter adoremus, quae senses nostros et humanam omnem rationem superant. Hanc historiam qui loget incogitanter, non revocabit in memoriam quae superius dicta sunt, oportuisse Dei decreto sacerdotium ex domo Heli adimi : et ad alum familiam transferri : et familiam Heli, quae Dei tabernaculum tot flagitiis et pollutionibus infecerat, sic deprimi ut ad necessitatom stipem emendicandi redigeretur, et tanquam mercede conducti stipendium acciperent Heli posteri, ad quos sacrae omnes oblationes pertinebant. Hane igitur iampridem sententiam Deus tulerat a qua totum illud tempus fl.uxerat quo Samuel vixerat, et deinde quo Saul regnarat, quo toto tempore nulla dum facta in domo Heli mutatio fuerat, ut inane Dei decretum et frivolum nuntium fuisse videretur, Deusque decreti sui oblitus, et non serio loquutus. lam vero 85 sacerdotes interficiuntur, et iussu Saulis uno die perimuntur. Porro quamquam Saul sacerdotibus necem inferens nihil minus quam de Dei voluntate perficienda cogitabat, et non ipse obtemperabat, eius tamen arcanum consilium exsequebAur, et stupenda quadam ratione implebat. Qua in re arcana Doi eonsilia nos adorare et venerari convenit, quae tam arcana et profunda Bunt, ut captum humanum omnem superent. Yerumtamen ex illa familia quidam, nempe Abiathar ad Davidem fugit, ut Dei sententia nondum plane impleta videatur. Nam si Davidis regnum perpetuum fuisset, Abiatharus sacerdotio munerandus videbatur, quod ex illa sacerdotum familia Bolus superstes evasisset, et David etiam illi pollicitus hoc fuisset. Sed Deus tandem quod opus coepit perfecit. Nam accidit ut Abiathar conspirationis Adoniiae particeps factus, sea dignitate exciderit, et abrogatum sit illi sacerdotium et ad Sadochum translatum, qua ratione et Dei iudiciis via. facta est. Caeterum licet Deus tantam sacerdotum stragem fieri permiserit, tamen in maiorem Saulis confusionem cessit, ut solent impii suam condemnationem accelerare, et divina iudicia in suum caput accersere, et quasi ipsis occurrere: Deus itaque voluit Saulem co impietatis et saevitiae labi, ut cities mercedem suam reciperet: quam deinceps non longo post tempore accepisse ipsum videbimus. Praeterea Dei consilium hie admirandum, qui Davidem hac ratione omni auxilio et ope destitui voluit, ut ad solum Deum assurgere disceret. Interim Deus etiam Saulem per proprios ministros et domesticos condemnavit, satellites, inquam, et stipulatores suos et mercenarios: quorum iudiciis et suffragiis ipsum 28

435	HOMILIA Lgg%I.	436

condemnari Deus voluit. Nam a Saule iussi facere impetum in sacerdotes, et illos interficere, recusarunt
et ita Bolus Doegus Idumaeus ‑inventus est qui mandatis eius optemperaret, homo perfidus et impius, et ab Isra6litarum ecclesia alienissimus.
Sed accuratius haec in singulorum explicatione considerabimus, ac primum occurrunt, Saulem advocasse sacerdotes, qui vocati statim adfuerunt numero quinque et octoginta: Nae miseri nunquam suspicati essent tantam fore Saulis in ipsos crudelitatem. Nam etsi tanquam perduelles accusati fuissent et falso quidem, quod Davidem a rege profugum excepissent, et proditionis conscii viderentur, legitimam tamen habebant excusationem, qua tueri se poterant si non furiosua fuisset Saul. Nam vere poterant dicere, tam Achimelechus quam reliqui saeerdotes, se ignaros fugae Davidis a rege, quandoquidem nemini rex indicasset: et non esset promulgatum ne quis Davidem act favore aliquo complecteretur, act re ulla iuvaret: quod odio Davidem Saul hactenus occulto ex mera crudelitate prosequutus esset. Itaque sacerdotes illi iustam habentes excusationem, nunquam suspicati essent, Saulem tam crudeliter in ipsos saeviturum, ut omnes interfici iuberet, quamobrem vocati tanto numero convenerunt. Gravis autem fait accusatio, quum ait illos adversus regem cum filio Isai conspirasse : Bed Achimelechi responso regi satisfactum oportuit, quo satis regi se de coniurationis accusatione purgaverant. Quin etiam si quod hie crimen punitione dignum fuisset, solos Acbimelech illius else reus videbatur. Nam ipse Davidi panes illos ‑propositionis dederat, et ei gladium Goliathi tradiderat. Yerumtamen Achimelechus suam innocentiam satis responso suo patefacit, quod Davidem ad regia negotia dimissum arbitraretur, et his verbis exprimit: Et quis in omnibus servis regis sicut David idelis, et gener regis, et pergens ad zmperium Mum, et gloriosus in domo tux? Num hodie coepi pro eo consulere Dominum? Absit hoc a me. Ego igitur pro Davide consulens Deum, et preces pro ipso faciens, existimavi ad salutem populi missum a rege: quare fausta ipsi omnia precatus sum. Nae verbis istis vel furiosissimum Saulem oportuerat placari. Sod nullam excusationem admittit: non ratione ulla, neque aequitate ducitur, furore praeoccupatus acres adversus rationes omnes obturat. Quare inquit: Norte morieris Achimelech, tu, et omnis domes patris tai. Hine igitur apparel Saulem furore et insania correptum, et a malo spiritu impulsum fuisse: quemadmodum iam ante saepe vidimus spiritum malum a Domino immissum, a quo vexabatur, et furore agitabatur, sic ut in omnium contcmptum veniret. Hine igitur horrendorum Dei iudiciorum exemplum liabamus, ex quo apparet homines a Deo semel derelictos in dies praecipites ruere in graviora fla‑

gitia, et tanquam per gradus in profundam inferorum abyssum demergi. Nae antea Saul horruisset tantam hominum multitudinem sine iusta causa trucidare : et non ausi fuissent impud‑entissimi etiam homines, of sacerdotes odio prosequentes, tam os adversus ipsos aperire, licet millies ipsorum mortem exoptassent. Verumtamen nullus iam superest Sauli et ministris excusationis praetextus, quandoquidem Achimelechi responsum satis superque testabatur sacerdotum innocentiam. Quum ergo Saul eo devenit furoris, apparet ex eo reprobos non repente fieri turpissimos et fiagitiosissimos: Bed pedetentim, prout a Deo recedunt, in diaboli potestatem venire, donee tandem in bruta animantia et monstra horrendissima degenerent. Procul dubio contra naturam Saul in tot sacerdotes saeviit, et illos quidem innocentes. Nam quam occasionem in ipsos saeviendi habebat, quare in ipsos tantopere excandesceret, qui regis negotia promovere cogitaverant? Nae si quis ex regiis satellitibus regem incautus feriat, certum est facile illi culpam condonandam, praesertim si. regi studens inservire, praeter voluntatem illum laeserit. Sic Aehimelechus testatur se regis negotiorum causa boni subditi partes implere voluisse, Davidem et panibus et consilio iuvando. Saul vero contra, rationis terminos transsiliens, satin ostendit se et Dei et omnis humanitatis oblitum. Nam qua tandem ratione in 85 sacerdotes, et quidem innocentes saevit? Abominandum .sane et horrendum facinus ad cuius narrationem sensu aliquo praeditos horrore oporteat.
Altera observanda praeterea circumstantia, nempe, omnes illos gestasse ephod, quod fait ornamentum sacerdotale. h'uit quidem summi sacerdotis ephod peculiare : Bed reliqui etiam sacerdotes eiusdem familiae ephod ferebant, quod ad illam dignitatem possent pervenire. Papistae istud exemplum ridicule sunt imitati, tanquam simiae. Nam illi adhuc tale aliquod ornamentum tanquam ephod retinent. Sed ita Domini nostri Iesu Christi gratia sepelitur, quum umbrae legales revocantur: et pro evangelica simplicitate Iudaeorum ritus sine fundamento retinentur. Porro ephod illud de quo loquimur, ornamentam fuit sacerdotale, ad sacerdotum dignitatem demonstrandam : quorum officium erat iram Dei adversus populum plaoare, et pro populo apud Deum intercedere. Quod in Domino nostro Iesu Christo perfecto adimpletum est. Nominatim autem hie fit ephod mentio, ad Saulis amplificandam crudelitatem et impietatem, quem non sacra signa retinuerunt, quae Deus tanquam signa asyla propria, quibus sacerdotes tuti essent, dederat. Nam certum est ilia Dei signa data sacerdotibus plus ponderis habere debuisse quam quaelibet regum act principum insignia. vel stemmata, quae ad asylum et securitatem certi~ locis affiguntur. Deus enim

437	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXII.	438

illo vestimenti genere declarabat a se electos sacerdotes, et hoc sacro vestimento sibi quodammodo consecratos: qui per se licet indigni essent ad intercedendum pro populo apud Deum, propter nativam corruptionem, Deus tamen illos iustitia et integritate vestiebat, ut perfectionem quandarn angelicam repraesentarent. Quamobrem si Saul guttam verae pietatis et religionis habuisset, procul dubio ad solum conspectum sacerdotum vel ephod totus cohorruisset, quandoquidem Dei nomini sacri erant, et dedicati. Hine igitur apparet Saulem non modo saevitia et crudelitate immanem fuisse, instar ferae cuiusdam furibundae: sed omnem humanitatem et Dei timorem exuisse, et a diabolo prorsus excaeeatum, et stupidum redditum, ut Dei sensum nullum habuerit. Haec vero sunt in usum nostrum trahenda, et non tantum tanquam historia quaedam legenda, sed inde diseendum in Dei timore ambulare cum reverentia et sollicitudine: ne unquam a Domino recedamus. Nam si terga Deo dederimus, a nobis etiam ipsum recessurum certum est; et crescentibus nostris delictis, etiam nos ab ipsius gpiritu relinquendos, et omnibus donis et gratiis ipsius exuendos, donee in monstra horrenda transformemur, et omnem de Deo cognitionem abiiciamus. Sane Saul non ignorabat sacerdotes Dei viventis mandato institutos : quin etiam rogatus dixisset, se velle sacrosaneti ordinis defensorem et protectorem esse : verumtamen repente ista ex memoria ipsius effluunt. Nos vero contra discamus, Deum eos velle coli et honorari quos ecclesiae suae praefecit, et ministros ordinavit. Nam etsi a se nihil habent homines admodum honore dignum, tamen quum a Deo eliguntur, et in aliqua dignitate constituuntur, Dei decreto est obsequendum: et principium istud retinendum, omnem praeeminentiam niti Dei voluntate et decreto : ac proinde adversus Dei virtutem efferri, qui non simpliciter se subiiciunt its quos Deus in dignitatem evexit. Talis autem fuit turn sacerdotalis dignitas.
Porro quod Deus permisit Saulem tot sacerdotes interficere, non debemus curiosius inquirere quare ita factum sit, quandoquidem sua Deo constat indiciorum ratio, quam homines mente sua non possunt assequi, et supra diximus, iustissimas Deum causas habuisse domum Eli sacerdotis abolendi et exstirpandi. Sed tamen quaerat aliquis, cur Deus in istos innocentes vindictam suam exercuerit. Nam Ophm quidem et Phinees Eli filii, et flagitiosissimi homines, digni tali iudicio et vindicta divina erant, quae tandem etiam in ipsorum capita cecidit: verum istos qui tune nondum erant nati, et innoceutes videbantur, tam misere ad lanienam trahi, Dei iudiciorum aequitati contrarium videri posset, si ex hominum sensu factum expendatur. Si velimus igitur ex humanae rationis sensu inquirere, cur Deus Sauli

permiserit tam crudeliter saevire		in innocentes,
certum est nos in labyrinthum ex quo non detur
exitus easuros. At sane multi hodie fanatici ho
mines adversus istiusmodi iudicia blasphemare sibi
permittunt, quum multa istiusmodi iudicia sensibus
humanis repugnantia eonspiciunt. Nos vero potius
divina ista iudicia discamus adorare		licet incognita
sit nobis corum ratio. Sua enim illi constat iudi
ciorum ratio, licet nos illam assequi sensibus ne
queamus. At si Deum ad nostri captus modulum
vellemus metiri, quanta quaeso praesumptio et arro
gantia est. An terrae lumbricos eo		devenire arro
gantiae, ut si Dei indiciorum rationem non per
spiciant, ideo Down iniustitiae audeant accusare?
Quasi vero Deus non maiorem habeat hominibus
sapientiam, et ipsius ineomprehensibilis sapientia
non longe superet nostras conceptiones et imagina
tiones. Diabolica est igitur obatinatio, quum ho
mines Deum suis imaginationibus subiici volunt.
Nos vero contra sobrie et modeste de Dei operibus
iudicare discamus, Deumque in omnibus suis factis
iustum esse fateamur, licet eorum		ratio sensibus
nostris non appareat. Idcirco David		plerisque suis
Psalmis ait: Domine ego to in factis tuis laubado.
Quibus verbis sibi veluti fraenum iniicit, ne suis
cogitationibus laxas habenas permittat, sed captivos
suos sensus retineat, ne adversus Deum obloquatur,
et obmurmuret. Sed quandoquidem opus esse novit,
in illo Deum glorificet sine anxiore inquisitione.
Et aliis locis de suis afflictionibus loquens, et se
velut a Deo fuisse derelictum ad tempus conquerens,
ait se on suo manum opponere, et		silentium pre
mere, Quoniam ttu, inquit, Domine fecisti. Quo verbo
Doi iustitiam agnoscit, et nos docet rationem nostram
compescere, quum Dei indicia non possumus inves
tigare, no in blasphemas vooes erumpamus. Nam
Deum certum est, in suis iudiciis, licet invitis ho
minibus, esse iustificandum: et si eo devenerimus
audaciae, uteiusiudicia condemnare audeamus, summa
nostra confusione faetum iri. David		itaque Psalmo
illo considerans totum istud Deo gubernante factum,
dicit se nomen ipsius celebraturum, quod impossibile
sit quidquam a Deo promanare, quod		non sit plenum
sapientia, iustitia, rectitudine et omni perfectione.
Sane ad ista sensus nostros caeeutire certum est,
quod nobis nimium indulgeamus, ideoque bonum
a malo discernere non noverimuB, ac proinde non
possimus Deum ut decet glorificare. Sed fides nostra
turn conspicietur et probabitur, quum ad	omnia obiecta
quibus perturbari possemus, silentio Dei iudicia vene
rabimur et adorabimus: eumque nostrum esse Domi
num, ac proinde quidquid ab illo proficiscitur, ut
iustum et bonum recipiendum esse fatebimur. Cae
terum, licet sua iudicia Deus differat, non tamen ideo
tradere illa oblivioni ipsum sciamus.		Nam, exempli
gratia, praedixerat fore ut Eli posteritas sacerdotio
	28*

489

HOMILTA

apoliaretur, multum autem temporis effluaerat ab ills praedictione, ut vans fuisse videretur: sad tandem ostendit re ipsa se decreto auo finem adferre, et nunquam vanes aut irritas ease suss comminationea. Quare, quum Deus aliquid promiaerit, patienter impletionem easpectemus: neque adeo atulti et amentea aimua ut ipsi tempos vel horam praefigere velimus : sad fide in Dei promiasionis nitamur, et patientiam nostram eaplorari sciamus, ut monet etiam apostolus. Et viciasim Dee non eomminationibus terrento sic eius iudicia metuamus, no hint in deporationem et diffidentiam incidamus, rode vero socordia et ignavia desideamus, quasi divinorum iudiciorum minas evaserimua, quod in multos annoy ills diatulerit. Neque enim licet annul onus aut alter, vel etiam decem et amplius efflugerint, ideo Dei manutn evaaimus. Nam, ut sit prophets, mills anni coram Domino aunt instar uniua diei. Quamobrem si non primo quoque tempore magma ictibus non opprimit, ne meliorem ideo conditionem noatram arbitremur: led ad remedium quod in sacria proponitur confugiamus, nempe ut cum gemitu et lacrymis sub ipsius potente menu deiictamur, aamque assiduis precibua urgeamus, ut seam a nobis vindictam et condemnationem avertat. Et hoc ipsum non Paulus, docet, quum Deum dicit non ad tempos easpectantem invitare ad poenitentiam, et otium dare ad ipsum confugiendi : cuiua ai abutamur patisntia, fore ut nimiam nostram ingratitudinem severiua ulciscatur. Quare quum Deus lbquutus eat, diacamus dictum ipsiua pro re decreta et irrevocabili habere: ac proinde si se nobis servatorem fore pollicitus sit, et augilium in rebus afflictia allaturum: certo perauasi limos, nunquam ipaum nobis defuturum. Sin vero minatus fuerit, ad ipaius minas oommoveamur, et horreamus ipaina iudicia, et nunquam, niai invents spud ipsum gratis, conquieacamus, certiorea facti de peccatorum nostrorum remissions. (qua rations fiat, ut eius ire avertatur a nobis.
Sequitur deinceps nullum de Saulis satellitibus voluisae manum in Domini sacerdotal iniicere. Qua ex re apparet Deum voluisse ipsum condemnare propriia domeaticorum qui ipsi militabant sufl'ragiis, et qui tyranno seam operam locabant, Deus, inquam, illos ease voluit Saulia indices, quum in Domini sacerdotes menus iniicere noluerunt. Etsi vero non aunt ideo sacerdotal liberati, neque melior facts eat ipsorum conditio, Saule non placato, Deus tamen ex parts gacerdotio conciliavit autoritatem, quum satellites regii rapinia et compilationibus ac latrociniis assueti, et male feriati hominea noluerunt tamen mandato regis de interficiendis sacerdotibus obtemperare, sad menus a tam immani scalars abstinuerunt. Atque hat rations sacerdotio aua dignitaa et honor eat reservatus: et interim Saul eo minus eacusabilis factus eat, quum sue mandate

Lgggl.

440

vidit ut iniusta reiici a satellitibus : et ipae nihilominus in pervicacia perstitit. Bolus HE perfidua Idumaeus Doeg auperfuit, homo profanes et incredulus, inimicus Dei et legis ipsius ac purse religionia: solos illiua libidini paruit. Et interim ipae sic sui ipsius obliviacitur, ut sacerdotal interfic.i iubeat. Debebat autem ills spud se cogitare, non posse inter hominea tantum facinua inultum remanere, et sanguinem innoaium fusum intuentes, in Doegum impetum faeturos: Tune improbe, inquientes, its Dei ipaius sanctitatem profanabis impune, et saerosanctam ipsius legem pesaumdabis? Debuit itaque tam Doeg quam ipae Saul populi tumultum formidare: aed, ut ante diai, furiosus Brat et insanus: et tamen a Deo factua eat inegcusabilis. Caeterum Doeg tam promptus ad iusaum illud easequendum, satin ostendit se rerum omnium confusions et perturbations mirum in modem delectari : et crudelitate sea auperbiisae, ad Dei gloriam si poaset abolendam, et totem cultum Dei legs praescriptum, aus dequs vertendum. Atqus ills fuit Doegi wens. Quo<1 vero Deus permittit habenas ipsiua crudelitati, mire res iterum videbitur, et nostril sensibus disaentanea, et ex qua in summum stuporem incidamus. Fierine vero potent, ut Deus tam improbum hominem Idumaeum permiserit aut voluerit in sacros sacerdotal irruere, et tot innocentes simul trucidare? Ac ai Deus mundi index eat, et diapenaatorj quomodo ne contingeret non impedivit? En ut adveraus Deum et eiua iudicia facile mortalea contenderent, et in blaaphemas votes devenirent. Sed si tantum nobia per. mittamus, ut plerosque profa.nos hominea consuevisae hodie videmus, certum eat viam ad nimiam audaciam ease, quae tandem adversus ipsum Deum non insurgere faciat, et opinionem de Deo iniiciat ainistram: non ease nimirum ampliua ipai fidendum, nequs ad ipsum amplius in rebus arduis confugisndum: neque denique ampliua invocandum, ut mufti contemptorea his rationibus ad omne flagitium feruntur ape impunitatis, quam ex pravis illis soil imaginationibua hauaerunt. ~,luamobrem quo proclivior eat in heat flagitia lapses, eo accuratius doctrine quae nobis hit proponitur eat meditanda; nempe ut sum silentio et timore Deum praestolemur, si non prime quoque tempore so nostria hostibus opponit, et augilium adfert: immo si permittit impios ad optatum finem sea immania consilia deducere, quasi ipai Deo probarentur, non autem non qui ab ipais affligimur. Cum Davide vero dicers discamus, Domine obmutesco, quoniam to feciati. Et Psalmo 52 tune eandem doctrinam se meditatum oatendit, et ad uaum loom revocasse, quum sit: Doegum hominem imgjum fuisse qui non posuit in Deo loam fiduciam, led in honoribus et potentia, et in malitia aua fortificatus eat: led tandem fore ut eradicator: as vero in Deo spem posuisae: ac proinde fore tan‑

441	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXIII.	442

quam oleam virentem in Dei dome in perpetuum. David igitur illic ex parte sibi proponit, quod apparere nondum poterat.. Dieit enim Dee sua iudicia in Doeg exercente iustos risuros et gaudium habituros : quasi dicat, Deum licet impiis et profanis hominibus laxet ad tempus habenas, tandem tamen omnibus ipsum invocantibus, et in ipso spem suam reponentibus occasionem laetitiae daturum, et effecturum ut cognoscant se, licet suorum patientiam exploret, non ideo tamen eos abiecisse: sed variis exercere modis ut fides et patientia ipsorum exploretur. Idcirco David dicit Doegum in primis in Dee non sperasse, ut crudelitatis et impietatis ipsius fens appareat, nempe, quod neque fidem, neque religionem habuit. Nam quum Dei timer qui caput eat omnis sapientiae non obtinet in nobis locum, certum eat nos ad omne malum Taxis habenis ferri. Deinde adiicit, in divitiis suis et autoritate gloriatum esse Doegum. Et ita solent improbi, quum autoritate et gratia plurimum valent. Nihil non enim licere sibi persuadent, et quasi Deus in coelis non sit pro sua libidine efferuntur. Sed cumulus mali ad superiors omnia incidit, quod dicit David Doegum gloriatum esse in malitia, et roboratum fuisse in vanitate sua. Commune vero eat istud omnibus improbis, ut rebus secundis elati, et bona sua quam vocant fortuna inebriati, nibil non sibi pollieeantur, et nulli se legi amplius subiectos arbitrentur, et manifeste in Deum contumeliosi sint, et eum ad iram ultro provocent: et magis ac magis indurentur impunitatem sibi omnium flagitiorum pollicentes, quorum nunquam rationem sint reddituri. Haee vero nobis ideo proponuntur, ut Doegi exemplo discamus illa vitia omnia detestari et abominari tanquam infestissimam luem.
Caeterum apparet Davidis constantia, qui licet hominum opinione miserrimus et calamitosissimus, ut nulls apes esset illum unquam ex tantis malis emersurum, tamen in Deo spew collocavit, et in ipsius bonitate conquievit. Et idcirco se olivam virentem in Dei dome fore gloriatur. At tamen tune temporis exsulabat Dei sanctuario, et ut ante vidimus, interramperegrinamsecontulerat: verumpraesentem suam conditionem non intuitus animo sibs repositam felicitatem, a qua tum procul aberat, contemplabatur. Idcirco postquam dixit se Dei bonitatem praestolari, dicit earn fore in perpetuum. Yerumtamen illius tum, hominum iudicio, favoris sensum nullum habebat, quum undique premeretur, et Saul undique urgeret, ut tanquam mortis reus ab omnibus desereretur. Sed nihilominus se ille tanquam virentem olivam perpetuo fructum et vigorem suum retinentem in Dei demo fore gloriatur. Quid its? Nempe quoniam in Dei bonitate apem suam reponit. Atque nos Davidis exemplum oportet imitari : et maxime quoniam hodie mundus plenus eat Doegis et Sau‑

libus, et multis proditoribus, qui nihil nisi confusionem in ecclesiam Dei conantur invehere. Et istiusmodi pestes potissimum aulas principum occupant, et quoniam delitias sibi facere volunt, rerum omnium con fusionem invehere conantur. Quae quum intuemur, et Doi opus remoram pati videtur, Davidem nos decet imitari: et quemadmodum in mediis suis tentationibus et afflictionibus ac summis angustiis in Dee sperare non destitit: sciamus et firma fide persuasum babeamus omnem arborem quam Deus plantavit, nunquam radicitus exstirpandam, sed sue tempore flores et fruetus, invitis omnibus improbis, producturam. Contra vero impios et flagitiosos homines, qui aunt inatar putidarum et sylvestrium arborum, perituros et in ignem coniiciendos, ut docet nos ipse Dominus noster Iesus Christus. Atqui salutem nostram aeimus in Doe fundatam esse, et vitam nostram non ease ab hominibus, nee in ipsorum potestate positam : sed Deum nos ex mera sua bonitate et liberalitate recipere in gratiam, et ad se vocare suaviter per evangelii praedicationem
quapropter omnibus Doegis et Saulibus audacter insultemus, et quotquot aunt in mundo Dei hostibus, et in nostra vocatione pergamus alacriter, in omni humilitate et patientia tantisper exspectantes dum Deus nostri misertus, post aliquam explorationem, manum nobis porrigat, et re ipsa testetur se nostri nunquam oblivisei, licet saepe faciem occultasse visus sit, et nos in eum statum redacti, nt tanquam mundi purgamenta habeamur.
lam vero agite, etc.

HOMILIA LXXXII.
CAP. ggIII.

1. Et annunciaverunt David, dicentes: Ecce Philistiim oppugnant Ceilam, et diripiunt areas. 2. Consuluit ergo David Dominum, dicers: Num vadam et percutiam Philistaeos istos? Et sit Dominus ‑ ad David: Yade, et percuties Philistaeos, et Ceilam salvabis. 3. Et dixerunt viri qui erant cum David, ad cum: Ecce nos hie in ludaea consistentes timemus: quarto mag‑as si ierimus in Ceilam adversum agmina Philistinorum ? 4. Rursum ergo David consuluit Dominum. Qui responders sit ei : Surge et vade in Ceilam, ego enim tradam Philistaeos an mane tua. 5. Abiat ergo David, et viri eius in Ceilam, et pugnavit adversum Philistaeos, et abegit iumenta eorum, et percussit eos magna plaga: et salvavit David habitatores Ceilae. 6. Porro eo tempore quo fugiebatt Abiathar fzlius Achimelech ad David in Ceilam, ephod secum habens descenderat.

443

HObIILIA

Vidimus hesterna concione David em licet in summis difficultatibus constitutum, so virenti olives comparasse, quod in Dei menu esset: atqui videbatur potius exaruisse, neque radices ullas vivas amplius habere. Nam quum ipsius occasions sarcerdotes Domini caesi fuissent, videbantur omnes adversus ipsum insurreeturi et odio infiammati, facturi ne quis ullo ipsum favors complecteretur et adiuvaret. Itaque hominum opinions David velut in desperationem coniectus videbatur: sed radix ipsius occults latebat, quod in Domino seem suam collocabat. Certum enim est nos in his terris fiuctuare, et multis agitari tempestatibus : sed anchors nostra in coelo fixa est, in quo nos oportet fundari. Deinceps audiemus quomodo Deus Davidi, licet eius occasions caesis sacerdotibus, providerit. Nam profugus ad eum Abiathar, medium salutis illi attuht, nimirum ephod sacerdotale, ut deinceps declarabitur. Porro hit in primis occurrit historic insignis, ex qua Davidem apparet nunquam fuisse defatigctum benefaciendo, licet ab hominibus occasionem non modo non haberet, led eum potius militia Saulis ab officio dimoveret. Nam fere fit, ut si quis publicae utilitatis studiosus fueritpro sue virili, et tamen molestia ipsi eahibeatur, et pro laboribus quos sustinuit accipiat detrimentum, et caput ipsius quaeratur, indignatus nolit amplius tam ingratis et malignis hominibus operam swam to care. Davidis eadem videbatur eonditio. Nam saepius ipsam vitam egposuisse periculis pro patri.ae defensione vidimus et memorabiles victories obtinuisse, ut totum regnum ipsi. multis nominibus devinetum fuerit, et nominatim quod ipsius opera debellato gigante swum statum retinuisset. David igitur quum se tam fortiter gessisset, ut in eo desiderari nihil posset, et officio fideliter functus sleet, pro tot benefactorum remunoratione, patria cogitur egsulare, et in saltibus et speluncis latitare, quod nullibi stare ipsi tutum sit; et parentes ipsius patria et lire domestico e$torres in regions peregrine velutideponere, et hue et illuc vagari, veluti qui .‑magnis tempestatibus et procellis concutiuntur. Nihilominus tamen ad patriae defensionem suam operam confert advorsus Philistaeos, vitamque pro Saule periculis egponit. Sed qualem, quaeso, mercedem a Saule et aliis recipit? Nam, ut deinceps videbimus, tantum abfuit utira Saulis loniretur et mitigaretur hoc Davidis facto, ut contra Saul maxis egcanduerit, et laetatus sit Davidem intra quandam urbem conclusum, quasi iam in ipsius potestatem esset vexiturus. Ex quibus omnibus singul<irem instructionem perciperedebemus, nempo, quuin adversum nos militia hominum se egercuerit,, et ingratitudine et inhumanit:ate adversum nos aeatuarint, no tamen proptorea recedamus ab officio, led gust iubct Deus praestare, et amiciti:im cum inimicis colorc nitamur, malumque bono com‑

LXXXII.

pensemus. Sane beet Domini nostri Iesu Christi doctrine, nondum ipsius ore fuerat pronunciata: Bene facite vos persequentibus, precamini pro its qni vobis maledicunt: verum tamen in animo Davidis altius haerebat infiga., sicut edam divines legis pats est. Quin etiam David illud usurpavit quod postea scriptis a filio Solomone traditum est, nos oportere prunes ardentes in inimicorum caput accendere ipsis indesinenter benefaciendo: ut si fieri potest conemur ipsos ad meliorem mentem revocare, et eonfusionem ipsis adders, ut a militia sue convertantur, et in rectam viam reducantur: future maiore ipsorum confusions et damno si obstinate in militia sua perregcrint. Hoc nos ezemplo suo David doeuit, quod ideo alacrius nos decet imitari, quod Dominus poster Iesus Christus illud sue sententia confirmarit. Profecto si, quod plerique solent, repugnare sensibus nostril et humanis omnibus affectibus ista dizerimus, inimicos amaro, et malum bono compensare, consideremus Davidem non fuisse ferreum neque stupidum, quip eosdem cum aliis hominibus affectus haberet : sed Doi sanctum spiritum intus illum regisse, ideoque mansuetudine et benignitate etiam ergs inimicos alum, superatis et domitis vi spiritus saneti omnibus sail passionibus, adeo quidem ut ipsum ad mortem persequentibus benefacere non destiterit, praesertim ubi de totius populi salute actum est. Hint discamus hominum ingratitudinem patienter ferre, si pro benefactis male nobis rependant, et pro viribus benefaciendo malitiam ipsorum superemus. Profecto etiam privatis istud officium debemus, sed quum de totius populi salute agitur, ad vivum magic affici nos oportet: neque unquam detatigari benefaciendo, licet homines nobis occasionem non praebeant, sed potius ultro nos ab officio dimovere velle videantur.
Atque ista consideranda.sunt in ea narratione, qua dicitur David, ubi a Philistaeis audivisset Ceilam obsidione premi, statim accurrisse miseris Ceilensibus suppetias laturus, etsi non ab illis voeatus: quinam enim miseri Davidem vig spelunea tutum in swum auxilium voeassent? Venit igitur ultro, Dei vocationis recordatione impulsus. Nam Samuelis ministerio rea designatus, ~ et in sum finem unctus fuerat: ac licet nondum in regni possessionem venera.t: se tamen devinctum sensit, et veluti Dei menu constrictum ad suscipiendam populi israclitici curam et defensionem, et fideliter subditorum omnium commodis et saluti conaulendum. David igitur ad hominum malitiam oculos claudit, Do ab officio deterreatur, led omnes sues census in Dei vocationem intentos habeat: et quandoquidem ad procurandam populi salutem vocatus est, hoc unum, supera.tis omnibus difficultatibus, agat: Dei mandatum pluris faciens quam quidquid ab hominibus patitur iniuriarom. Nos ipsius exemplo disca‑

445	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXIII.	446

mus, laborantibus proximis auxilium ferre, non exspectantes ut nos magnis clamoribus advocent: led Dei praeceptum intuentes, cuius quoniam vex nostras aures perpetuo ferire debet, demus operam ut maius pondus erga nos quam omnium hominum importunae voces habeat. Sane fateor nos magis ad misericordiam flecti debere miserorum hominum fletibus, nostram operam implora.ntibus: sed etiam aio nos teneri commodis ipsorum studere, et laborantibus opem ferre, licet ipsi ad Dos non confugiant: et sufficere debere quod a Dee vocamur, et sollicitamur, docente quid a nobis officium nostrum requirat.
Neque vero tamen Davidem teniere Ceilensibus ferre suppetias videmus, etsi laborantibus: Dam sane ingens temeritas fuisset si in tam numerosum Philistaeorum eaercitum David paucis stipatus militibus impetum fecisset, et arrogantiae potius et temeritati quam fortitudini et virtuti datum fuisset, nisi Dee pries invocato nisus fuisset, et ab eo de futura victoria certior factus esset. David igitur nihil temere suscepit, sod quo debuit ordine singula administravit: Dei enim voluntatem sciscitatus eat antequam quidquam aggrederetur. Porro qua ratione Deum sciscitatus sit, non eaprimitur, led facile colligitur ex sequente sententia interposita, qui mos eat, sacrae linguae ut saepe antequam aliquid verbis eapressum sit, intelligatur. Per ephod igitur interrogatum a Davide Dominum apparet. Iam autem ante vidimus sacerdotes quoddam omnes ephod gestasse quod fuit signum puritatis et perfectionis quae in Domino nostro Iesu Christo eat. Sed fuit ephod praecipuum summi sacerdotis, ut alibi docuimus, in quo erat Thummim et Urim, id.est, splendor et perfectio. Quo summus sacerdos amiculo vestiebatur, quum ad Deum accessurus erat, et ante faeiem appariturus cum precibus, ut exaudiretur: quasi non amplius humanam naturam retineret: led speciali dignitate et perfectione plus quam angelica esset amictus. Huius igitur loci, in quo David dicitur Dominum interrogasse, sensus eat, per ephod sciscitatum ease Dei voluntatem. Nam et paulo post sequitur: Abiatharum fugientem secum ephod attulisse. Denique Davidem . videmus non temere, neque suis viribus confisum progressum esse adversus Philistaeos, led sere intra limites modestiae continuisse, nihilque sine Dee suscepisse. Quomodo vero Dei voluntatem potuit rescire? Nempe viam a Deo praescriptam sequutus, et veritatis ipsius certo fretus testimonio. Hine itaque discamus nihil aggredi, nisi Deo pries consulto, ut de ipsius voluntate certiores fiamus. Sane hodie quidem non habemus eam caeremoniam cuius fuit uses legis caeremonialis tempore, nullum enim ephod habemus sacerdotale: led in sacris tam apertam divinae voluntatis declarationem habemus, ut ea sufficere

nobis debeat, neque sunt amplius novae revelationes exspectandae. Quare quod Esaias propheta nos docet usurpemus, ut in omnibus nostris consiliis et deliberationibus Deo primal partes tribuamus: et os ipsius interrogemus, id eat, quaeramus quod Dos ipse docet et gratum et acceptum habet. Caeterum quoniam adeo hebeti sumus ingenio, ut licet Dei voluntas satis superque nobis in ipsius verbo sit patefacta, non possimus tamen eam mente assequi et comprehendere, confugiendum eat ad sancti spiritus graham, ut ipse nos sue lumine illustret. Idcireo per prophetam Deus its maledictionem denunciat qui consilia sine Domino ineunt, quorum cogitationes ad Deum non perveniunt, ut quid expediat ipsis, cognoscant. Verbum enim meum, inquit, non admittunt, et spiritum meum contemnunt: quo loco Dei verbum cum ipsius spiritu eoniungi videmus. Quamobrem ne eo audaciae deveniamus, ut pro nostro arbitrio res nostras administremus, Davidis exemplum imitari debemus, nempe nos Dee obsequentes praebere, et nihil sine ipsius voluntate suscipere : quemadmodum certum eat nos nunquam bono consilio destituendos, quum. in humilitate incedemus. Nam ut ante dixi, sacra scriptura nobis abunde suppeditat doetrinam, qua duce nostra consilia regamus: deinde spiritus etiam sanctus prudentiam et discretionem suppeditat. Ne ergo segnescamus docti a Domino, led ipsum potius sedulo precemur, ut nos saneto sue spiritu regat. Porro Davidi respondetur, ut audacter eat. Yade, inquit, et percuties Thilistaeos, et Ceilam servabis. Quamobrem se David ad expeditionem apparat. Sed ecce gravis illum egercet tentatio, recusantibus viris qui cum eo erant sequi. Nam, inquiunt, ecce nos hie in Judaea consistentes timemus, quanto magis si ierimus in Ceilam adversum agmina Philistinorum ? Nos exiguo numero sumus, illi vero multi, quare sexcentis mortis periculis obiiciemur, quandoquidem hic in nostris latebris proeul ab hostibus, tamen vehementer metuimus? Contrarium profecto videbatur istud response quod Dominus dederat. Nam si victoriam Davidi concessurus erat, cur non etiam Davidis sociorum animos disponebat, et audaces efficiebat ad Davidem ducem sequendum? Quare videtur quaedam in istis esse contradictio. Atqui David hanc difficultatem superat, ad Deum precibus confugiens, et rationem investigans suorum timorem et infirmitatem depellendi. Tanto quidem ille metu suorum videbatur percelli posse, ut incepto desisteret: led tamen adversus quodvis malum investigandum remedium non ignorabat, Deo illud offerente. Rursum igitur ad Deum confugit, non ipse quidem dubitans de Dei voluntate, cui plane acquiescebat. Non sane similis erat increduiis, qui semper differunt et nunquam parati sunt Deum sequi : et si forte motum aliquem bonum habuerint,

447	HOMILIA LggXIl.	448

et dispositi videantur ad Deum et verbum ipsius sequendum, momento mutantur, et ad sua semper principia redeunt. Non ita sane David, qui de Doi voluntate certior factus, non dubitat quin ipsius iter sit secundaturus. At quoniam non erat solus, sed sociis incredulis stipatus, idcirco Deum rursum interpellat, et quid facto sit opus interrogat. Hine discamus Dee nos ad aliquod opus vocante, non affici nimio metu, et si qui ab officio alios deterrent, quantum in nobis Brit animos ipsis faciamus. Nam ilia Pauli doctrina in usum nostrum revocanda est, etsi de cibis et caeremoniis exterioribus loquitur, eos qui in fide robusti sunt non debere infirmos opprimere, sed potius erigere et confirmare. Hoc nos igitur sue, exemplo David docet, Deum rursus non propter se sed propter suorum infirmitatem interrogans, ut si proximos nostros adhuc rudes et infirmos viderimus, pro viribus oos confirmemus: of in Dei schola proficiamus, ut et alios iuvare possimus, ut quod ipsi didicerimus omnium aedificationi fiat commune. Praeterea discamus non turbari, licet multi excitentur vend et tempestates; quibus graviter concutimur : ut saepe Deus permittit nos eiusmodi hominibus eingi, qui nos a recta via student avocare. Quare constantia et magnanimitate nos oportet muniri, ne unquam a via deflectamus, licet multi occasionem nobis ab officio recedendi praebeant. Neque vero sufficiens erit excusatio, si nos dixerimus voluntatem quidem habere Deo serviendi, sed ab hoc vel illo fuisse avocatos nos in prava consortia incidisse: non fuisse oblatam occasionem benefaciendi: quae sane omnia non veniunt coram Dee in rationem accepti. Quamobrem Doi voluntati tam firmiter adhaerere discamus, ut licet hinc inde multi nos ab ipsius obsequio dimovere nitantur, nihilominus constanter in ipsius obedientia perseveremus. Et ipse David nobis huius usum historiae Psalmo tertio proponit, quum ait: Multi dicunt, quis de manibus hostium to liberabit? Ubi minime dubium est quin de suis loquatur militibus, et agat de variis incredulorum sermonibus, quibus iustus labefactari et fides ipsius concuti posse videretur, quum Deus non primo quoque tempore ipsis subvenit. Sed istis incredulorum tentationibus obiicit vultus Dei splendorem supra se, quem multorum militum instar fore dicit, et perfectam suam felicitatem et laetitiam. Quamobrem si volumus Dee firmiter adhaerere, et ab eo non averti nos circumstantium hominum incredulitate, Deum precemur, ut nos sui splendore vultus irradiet, id est se nostrum protectorem et defensorem re ipsa ostendat, ut in ipsius benevolentia conquiescamus: quae nobis unica lonbe sit pretiosior quam omnium hominum quaelibet vota quibus vehementer agitantur. Nam nisi penitius animis nostris haeserit haec sententia, Deum nobis favere, et paratum esse in

rebus angustis auxilium laborantibus ferre, nunquam fidem servabimus neque modum retinebimus: sed inexplebili desiderio semper ardebimus.
Deinceps vero sequitur, Davidem de Dei voluntate certiorem factum progressum else adversum Philistaeos, et iumenta ipsorum abegisse, et ipsos magna plaga percussisse. Hie quaeritur quomodo fiat mentio pecudum aut iumentorum Philistinorum, quandoquidem oppugnaturi venerant urbem illam Ceila. Sed observandum urbes non obsideri a tam numeroso exercitu, nisi abactis gregibus et armentis quam longe lateque possunt, ut hostibus maius incommodum adferant, et fame illos citius enecent. Deinde ad tanti exercitus cibaria non paucis pecudibus opus erat. Praeterea quum urbs illa Philistinoi•um finibus esset proxima, et Philistaei planitiem occuparent, peeudes suas et armenta potuerunt in pastum adducere, in hostium incommodum. Ita dicitur David abegisse Philistaeorum greges, postquam ipsos magna plaga percussisset, et non aliquos tantum levi praelio sustulisset: sed magna internecione totum exercitum profligasset. Hine apparet miraculosam fuisse Davidis victoriam. Nam etsi numerus hie non exprimatur Philistinorum, tamen ex its quae ante vidimus possumus comicere non tantum ter aut quater mille homines excurrisse ad Ceilae vexandos incolas : sed tauquam locustas ingenti numero militum terram implevisse. Quod facile fuit, propterea quod_ finibus ipsorum Ceila vicina esset, et in eiusmodi regione facillime omnes vocati conveniant. Sic hodie Turcas videmus facillime centum equorum millia in planitie exiguo sumptu alere : quum alibi decem millia maiore incommodo et dispendio vix nutriantur. Et praeterea incolae regionis . illius facilius tenui victu vitam tolerant, quam istarum regionum. Sic igitur illis temporibus facile fuit, quod nostris difficillimum videtur, tam numerosum exercitum colligere. David vero sexcentis tantum comitatus viris, et illis quidem non tam instructis quam erant hostes, sed temere coactis, ut supra vidimus, e1 viris in angustia constitutis, et aere alieno oppressis, et idcirco paene inermibus, et praeterea metu attonitis, ut qui hactenus in speluncis delituissent, nihilominus tamen in tantam illam multitudinem magno animo impetum fecit, et sequitur impetu facto, profligatum ingentem illum exercitum Philistinorum, qui in armis erant exercitati et magno numero superabant, et inultis praeliis fuerunt Israelitis superiores, et quidem ingenti caede prostraverant, ut superius audivimus. Non a liter igitur iudicare possumus, quam quod Deus brachium swum a coelo extulit, ut Davidi victoriam de hostibus daret, quod ex eventu satis est perspicuum. Quis enim unius Davidis fortitudine tantum agmen profligatum dicat2 Fortitudine quidem illum insigni praeditum fuisse

449	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXIII.	450,

oportet: sod quae tamon cola Del, et non homiuum I virtute niteretur. Et re ipsa testatum fecit Deus, se Davidem cum paucis illis suis militibus adversus hostes animasse, et vim ac robur dedisse. Profecto tum Davidi magna est oblate laetitiae oecasio, quum Deum in mediis suis ca.lamitatibus et afflictionibus, defensorem tamen et propitium experiebatur. Et militibus ipsius animos etiam oportuit addi, qUum animadverterent Deum erga ipsos sui favoris of gratiae signa non dubia dedtsse.
Contra vero Saulem obrui confusione summa necesse fuit: et si quam sensus communis et rationis guttam habuisset, ad meliorem mentem revocari. Neque enim ipsum latere Doi manifestum opus in hitc Philistinorum strage poterat: et Davidem a Deo non dubiis signis iuvari satis ammadvertebat, licet autea mente captus fuisset et insanus. Quare igitur non redit ad bonam frugem, et Deo non eat gloriam? Sed its solent homines reprobi suam nequitiam et furorem alere: tit si Deus ipse se patefaciat, nihilominus tamen ipsi summa pervicacia et obstinatione animi resistant. Equidem fateor illos, si interroges quid adversus Deum pugnando proficient, responsuros, non eam esse suam mentem ut Deo resistant. Yerumtamen si Dei bonitatem in quibusdam lucere viderint, quam ferociter adversus eos efferantur est conspicuum. Quare licet millies iurent se nolle ultro in Deum efferri, malitia tamen ipsorum omnibus satis est manifests. Saul igitur Deum non glorificans, neque gratias illi agens de party salute Ceilensibus, qui fuerant obsidione libe‑ j rati, semper in peius runt. Nam magna Brat ipsi I Davidis amandi oblata occasio, si alias unquam, quod nnnquam fuisset ab officio et bona voluntate crga Saulem et poputum aversus, sed semper novis benefactis se et populum cumulasset. Na.e nisi ferreum ac chalybeum cor habuisset, flecti Davidis istis officiis ipsum oportebat: sed ut ante dixi, non tantum a Deo derelictus Brat, sod a diabolo possidebatur. Et quae ad Davidem amandum flectere ipsum debebant, potius adversus ipsum exacuebant. Quare imaginatur Davidem illam urbem occupasso ut in ea se paulatim reficiat, et vires colligat, donec ad coronae possessionem veniat. David quidem procul dubio nihil tale animo volvebat, sed tantum in Saulis tnanus cadere metuebat. Saul igitur Davidem intra Ceilae muros clausum existimans, quum apud se cogitare deberet, quid miseram oviculam insequendo proficeret, statuit omnino persequendum esse Davidem, et quandoquidem urbe contineatur, non posse manus suas effugere sibi persuadet : quod urbs portis et pessulis ac serfs claudatur. Istae fuerunt i Saulis cogitationes, cuius in Davidem odium proinde merus furor fuit tam inveteratus, ut nulls ratione placari potuerit, quamvis Deus illi multas occasiones flectendi animum suum praeberet. Nos hinc Cadvini opera. Vol. XXX.

discamus adversus Deum non indurari. Nam alio
quin coelos licet apertos intueremur, et coelitus
Deus fulguraret, suamque potentiam		propius pate
faceret, et mille modis terreret, nullum tamen apud
nos ista pondus haberent, et nullis		ipsius ludiciis
terreremur. Quarndiu igitur Deus nos aliquo lucis
suae splendore illustrat, in ipsius obedientia ambu
lemus, et admonitionibus locum demus, et castigati
ab ipso caput subiiciamus, et placide		colla submit
tamus: et quotiescunque nos afflictionibus exercuerit,
patienter et placide correctionem feramus : et ad
ipsum precibus sollicitandum magis ac magis exci
temur: et omnibus quae verbo suo docot et prae
scribit obtemperemus. Interim etiam hie obser
vemus quam superbe Doi hostes adversus Deum
sue arrogantia fascinati insurgent,		et sibi felicia
semper omma promittant, ex animi		sui sententia
successura. Sic Saul sibi persuadet Davidem urbe
conclusunt nunquam a suis manibus evasurum: sed
cur, obsecro, non reducit in memoriam Davidem
esse in Dei mane et protectione? Cur non etiam
meminit saepe Davidem a suis manibus elapsum?
Nam quoties illum interficere conatus		est, et factus
est ictus irritus? Iaculum in ipsum contorsit, quod
declinans David vanus fuit conatus, quasi Deus
ipse medium se obiecisset. Et quoties Mum iDse
quutus fuerat, et dolis aggressus sine ullo tamen
effectu? Quomodo ergo non animadvertit Davidem
non hominum viribus et auxilio iuvari, sed cola
Dei benevolentia et virtute protegi?		Cur, inquam,
haec omnia Saul non revocat in memoriam, et
sapit? Sed its Solent improbi homines et increduli
sues praeoccupati passionibus Deum		et ipsius vir
tutem contemnere: cuius nullas esse partes, sive ad
bonum live ad malum sibi persuadent, i.		e., ut ex parte
Deum non timent, et olim ipsi reddendam factorum
rationem non credunt, vitamque suam in ipsius
esse potestate, sic ex parte sibi persuadent illum
non posse in ipso fidentes tueri et protegere. Hine
animos increduli sumunt tam audacter Dei filios
persequendi, et modis omnibus affligendi : qualia
hodie veritatis inimicorum adversus ecclesiam con
silia et macbinationes videmus, quandoquidem sine
magno labore se eeclesiam pessumdaturos arbitran
tur. Atqui rationes suas ineunt soli: nam si nos
a Dee derelietos arbitrantur, et ipsi		etiam exosos,
toto coelo aberrant, quandoquidem Dei ergs nos
benefacta tam multis. non dubiis signis apparent.
Quamobrem quotiescunque Dei inimicos videbimus
tanto furore et rabic adversus nos insurgere, ut ab
ipsis momento laniandi et deglubendi videamur,
patienter exspectemus duet illorum audaciam Deus
contundat. Et quo magis adversum		nos fremue
rint, et in laqueos suos induisse visi fuerint, Deum
persuasi simus ipsorum stultitiam et temeritatem
irrisurum et admirandis modis a manibus ipsorum
	29

erepturum, et momento: quum res deploratissimae videbuntur, suppetias laborantibus laturum.
Transeamus ad ilia verba, quibus dicitur Abiatharo fugienti ephod in manibus habere contigisse. Hie, fingunt papistae et increduli, ut Bunt miraculorum amantissimi et in ea propensissimi, miraculose Abiatharo fugienti Deum ephod in manus immisisse. Sed nugae istae facessere a nobis debent, et non quaerendae inanes interpretationes. neque vana somnia nobis fingenda: simpliciter igitur hoc intelligamus, nempe Abiatharum non temere fugisse Bed ephod, id est sacerdotalem ornatum, secum assumpsisse. Ubi observandum quod ante verbo attigi, Deum ineogitanti Davidi de remedio adversus graves tentationes providisse. Nam David hoc ephod usus eat ad interrogandum os Domini, ut nihil Deo inconsulto aggrederetur, quemadmodum et hie factum est, ut consulto Deo sit ausus adversus Philistaeorum agmen proficisci, et Ceilensibus laborantibus ferre suppetias, ut tanquam erecto Vexillo David ad praelium adversus hostes excitatus sit. Deinde eodem ephod usus, urbe sit egressus no in Saulis potestatem ab incolis proditus veniret. Hoc igitur profugium David in angustis rebus habuit : do quo ipse quidem, quum Nobe trausivisset, non cogitavei‑at, et ab Aebimelecho tantum et tam excellens beneficium non petierat: quin imo verecundia et pudore impeditus, non ausus fuisset sperare tam laudabile divini favoris testimonium sibi concessum iri, quod tamen ipsi incogitanti datum est, et quidem tun maxime quum virtus ipsius et magnanimitas languesceret, et spes ornnis perdita videretur. Porro quod illi Deus ephod cum sacerdote misit mains pondus apud illum habuit, quam si Deus ipsi triginta mille militum suppetias dedisset. Nam etsi multis strenuis et fortibus militibus stipatus, non tamen sua vi et fortitudine fuisset servatus, ut ipsemet Psal. 33 docet, regem non servari virtute sua, neque equi fortis celeritate : Bed ab uno Deo salutem contingere. Quare licet multorum militum viribus David auctus fuisset, non tamen tam certum fuisset auxilium, quam quum ephod accepit. Nam per ephod aditus ad Deum ipsi patuit, ut quid in rebus angustis facto esset ipsi opus intelligeret: et Dens ipsum veluti manu comprehensum cortiorem faceret, se praesentem ipsi adfore in omnibus periculis, et ex omnibus salvum et incolumem praestiturum. En qua ratione Deus servis Buis de rebus necessariis providet, de quibus tamen illi nunquam cogitarant. Nos quidem sane non oportet adeo negligentes esse, ut non sollicite investigemus quae nobis necessaria Bunt, ut Deum precibus pro: illis sollicitemus, donee tandem ab ipso impetremus‑. Quare quo maioribus undique eingimur perieulis, eo diligentius ad Donna confugere debemus: et quum fecerimus quae‑

HObIILIA LgXgII.

452

cunque in nostra erant potentate, ne tamers a nobis ipsis nostram salutem manasse existimemus: Bed quidquid praestiterimus, Deum dicamus sua virtute operatum, of consilia nustra ad optatum finem direxisse. Idcirco dicit propheta Deum filiis Buis dormientibus eibum et potum suppeditare: id est, quieten ipsis dare, frementibus hcet incredulis, et minis modis acne torquentibus, et adversus Dei filios consilia perniciosa ineuntibus, quibus fideles vehementer possent commoveri, Bed Deum filios suos dormientes servaturum : id est a periculis erepturum, etsi neque viribus, neque consilio et industria, neque sollicitudine suam salutem ipsi gueant promovere. En quomodo Deus nostras cogitationes superat, et nobis incogitantibus et nesciis necessaria providet, ut edam longe melius et felicius res nobis succedant, quam sperare ausi essemus. Quamobrem hie locus est dignis5imus observationo, quum ephod legimus allatu cn ab Abiatharo David], non quidem petenti, neque de tanto beneficio cogitanti: Bed Deo ipsius miserante, quern in difficultatibus .alioqui sine consilio fore praevidebat. Caeterum Deum quidem certum eat non fuisse isti ephod alligatum, et sine illo potuisse swam praesentiam et auxilium Davidi communicare: Bed quoniam inquirendae divinae voluntatis bane rationem Dens in iege praescripserat, idcirco eandem sequi voluit, ut David in timore et reverentia divini numiniB retineretur. Hoc igitur ephod Iudaei admonebantur, se in Dei populum eleetos fuisse, et per sacerdotii graham in amore Dei retineri. Erat enim sacerdotium quaedam introductio ad Dominum nostrum Iesum Christum : quod a se nihil firmum et solidum habebat, Bed erat tantum umbra et figura sacerdotii Christi. Quum igitur Deus se Davidi per ephod patefecit, ea ipsum ratione magic ac magiB in Buis promissionibus, et in ape nunquam defuturi sibi auxilii divini confirmavit : quemadmodum experientia satin superque testa.ta est Deum f'uisse Davidis servatorem et protectorem : et ipse tam saepe publico testimonio professus est.
Sequitur in textu, Davidem postquam Saulem intellexisset colligere exercitum ut se in ilia urbe Ceila opprimeret, iussisse sacerdotem Abiatharum ephod adferre. Porno non existimandum est Davidem aliqua superstitione vim aliquam divinam ephod illi attulisse, ut solont magi et incantatores chartis quibusdam et aliis istiusmodi nugis multum tribuere, a Satana delusi et fascinati : et quidem ab ipsa Dei lege vel evangelio descriptis : ut soles diabolus tanquam simia Dei opera imitari, ad miseris hominibus imponendum, qui et ipsi et illusionibus ipsius. adhaerent. Sed David nulla superstitions ductus est, quandoquidem neque inventorephod fuerat, neque in illo haerebat, Bed in Deo spew reponebut, usus tamers ephod tanquam medio

453	IN 1. LIB. SAMUEL. CAP. XXIII.	454

quo Deus seam praesentiam pollicit.us fuerat. David itaque non haesit in figura, sod ad suum finem illam retulit. Atque hac ratione fideles ab incrodulis in omnibus rebus externis ct caeremonns differunt. Nam increduli multa sibi fingunt ct imaginantur, quac totidem media sibi persuadent ad Doum persuadendi, et cum sibi conciliandi. Atqui non licet hominibus cultum aliquern novum inducere: sed inter vcrbi ipsius mandata ipsos oportet subsistere. Qucmadinodum hodie papistae hanc figuram cum aliis multis retinent, in quibus purum Doi cultum aiunt consistere, et quaecunquc superstitio suascrit sequuntur. At si propius inquiratur unde ritus isti fiuxerint, meras nugas inveniemus esse, quas sibi quisque pro libidine finxit: ut is vir bonus et sanctus sit existimatus, qui externuni aliquem ritum invexit, et magis pietatem externo gcstu, licet verbo Doi spreto, simulavit. Nos itaque dISCamnS intra simplicitatem verbi divini consistere, in co nostram esse positain salutein persuasi. Deinde quoniam ea eat hom]nUm infirmitas tit facillime abutantur verbo divino, dauda eat opera ut ad rectum finem et acopum Dei mandata referamus. Sic exempli gratia multi stulta superstitione baptismi et coenae legitimum illorum usum corrumpunt. Alii enim fiduciam seam in visibili et externa figura collocant: alii etiam in veneficia et praestigias convertunt. Nos vero quum signa quaedam accepimus a Domino, demus operam ut finem in quem a Dee proposita aunt intuentes, ad illum etiam collimemus. Sic David signo isto externo est uses. Neque enim fidem seam in illo ephod posuit, sed tanquam imagine et signo favoris et praesentiae divinae usus eat in quo non subsistendum scivit, . sed longius inspiciendum, nempe ad mediatorem usque assurgendum. Hunc in finem igitur David afferri sibi a saeerdote ephod postulavit. Nos igitur externis signis utamur ad fidem infirmam confirmandam : sed ad Deum semper assurgamus et solum illum quaeramus: ita si quis quae dat nobis ad fidei confirmationem, utentes, ne ilia sint nobis potius impedimento quain adiumento. Porro etiam hie observandum, Davidem nihil extra vocationem suam gessisse. Nam sacerdoti ephod reliquit, quod ipse non attigit. Ex qua Davidis modestia discamus ultra mensuram et vocationem nostram nihil aggredi, sed ad quam quisque voca.tionem a Deo electus eat, in ea se egerceat, et quid cuique Deus permittat animadvertat. Oziam regem suffitum ad altare facere volentem, et eum honorem qui ad ipsum non pertinebat sibi arrogantem, Deus perpetua ignominia et dedecore lepra nimirum percussit, Davidem contra quum legimus reliquisse sacerdoti ephod quod in manibus illi Deus tradiderat, sciamus tanta sollicitudine et reverentia in Dei timore ambulasse, ut nihil aggressus sit contra

seam vocationem a Deo pra.escriptam: of in Domini auxilio et favore et benedictione, quam toties expertus erat seem suam collocasse. Hine discamus,
i si Deum propitium habere volumes of in rebus incertis auxilium ipsius consequi, ad ipsurn precibus confugere, et propositain nobis ab ipso viam ita premere ne ad laevain gut dextram deflectamus: et Do quid tomere suscipiamus, et omnem superbiam et arrogantiam deponamus: sed contra cum humilitate et modestia, nostrae tenuitatis conscii , ad ipsum accedamus : persuasi nos propositam nobis viam ab ipso insistentes, ipsius praesentiam et auxilium in rebus necessariis inventuros: et non solum facilem et benignum illum orga nos fore, sed etiam d auxilium nobis ferendum paratissimum.
Iam vero ague, etc.

HOMILIA. LXXXIII.

7. Nuntiatunz eat autezn .Sauti, q2cod venisset David in Ceilam, et ait Saul: Tradidii eunz Donzinus in manes mews, conclususque eat irzgressus urbem in qua portae et serge suzzt. 8. Et praeeepit Saul omzii populo zct ad pugnum descenderet in Ceilam, et obsideret David et viros eius. 9. Quod quum David rescisset, quia praepararet ei Saul clam malum, dixit ad Abi.athar sacerdotenz: Applica Ep7aod. 10. Et ait David: Domine Deus Israel, audivit fanzam servos tuns, good disponat Saul venire in Ceilam, ut evertat, urban propter me. 11. Si tradent me viri Ceilae in manes eius? et si descendet Saul, sicut audivit servos tzcus ? Domine Deus Israel, indica servo too. Et ait Dominos : Descendet. 12. Dixitque David: Si tradent me viri Ceilae, et viros qui sent mecum, in manus Saul? Et dixit Dominus: Tradezzt. 13. Surrexit ergo David et viri eius quasi sexcenti, et egressi de Ceila, hoc atqzce itluc vagaba.ntur irzcerti, nuntiatumque eat Sauli good ficgisset David de Ceita, et salvatus esset, quam ob rem dissimulavit exire. 14. 1t2orabatur autcm David in deserto in locis fCrmissinzis, znansitque in nzonte sotitudinis Ziph: quaerebat cum tameza Saul cunctis diebus et non tradidit eum Dominus in manes eius. 15. Et vidit David good egresses esset Saul ut quaeret azzimam eius. Porro David Brat in deserto ZipJz in sylva. 16. Et surrexit Ionathas fZlius Saul, et abiit ad David in sylvam, et confortavit manus eizcs in Deo. 17. Dixitque ei: Ne ti.nzeas: neque enim inveniet to manus Saul pa.tris mei: et to regnabis super Israel, et ego ero tibi secundus: sed et Saul pacer mews scit hoc. 18. Percussit ergo zcterque foedus coram Domino
mansitque David in sylva, Ionathas azctenz reverses eat in domum seam.

29*

455	HOMILI A LXXXIII.	456

De Saulis obstinatione verba fecimus superiore concione, quem quum Davidem videret Philistaeorum agmen profligasse, oportebat placari, et deponere odium et malitiam, edam si David alicutus criminis reus peractus fuisset. Nam poterat tam egregio facto praeteritorum memoria deleri: quomodo igitur non multo magis ira ipsius mitigabatur quum David esset innocens. Et quum tanto beneficio populum, et regem ipsum sibi devinxisset, quare non deponebat omnes iras, et Davidi conciliabatur? Sed ita solent in peius increduli ruere, postquam a Deo derelicti venerunt in diaboli potestatem. Transeamus itaque ad Davidis sollicitudinem in quam venit quum Saulem audivisset ingenti cum exercitu Ceilam adversum se progredi : ex qua tamen non fuisset egressus, si fideles sibi fore incolas arbitratus esset. Sed in his angustiis ad Deum confugit, et interrogat, sitne Saul adversus ipsum descensurus. Cui respondetur, descensurum. Et iterum interrogat: An sit in ipsius manus ab incolis tradendus. Cui vicissim respondit Dominus, traditum iri. Quamobrem urbe egressus est, et huc illuc vagatus fuisse dicitur, quod animi dubius nesciret ubinam tutam aliquam sedem reperiret, nut an posset in aliquo terrarum angulo latere. (luare incertus et dubius exivit Ceila , remque totam, non fortunae, ut profani loquuntur, sed Deo commisit. Hie in primis observandum Davidem nunquam ita malls suis perterritum, quin ad Deum tanquam ad asylum confugerit. Quod exemplum nos decet imitari, ut in summis nostria angustiis, nos humanis omnibus mediis et auxiliis deficientibus, et nulla spe salutis apparente in Dei manus res nostras deponamus, et precibus ad ipsum confugiamus, et consilium petentes ab ipso, et bonum exitum sperantes. Nos hodie quidem non eam habemus visibilem interrogandi Dei facultatem quam babuit David olim : non habemus ephod sacerdotale, ad Domini voluntatem requirendam. Verum ut ante attigimus, sufficit Deum suam voluntatem nobis, ad quarn omnes actiones nostras erigamus, patefecisse. Nos igitur si diligentiam adhibuerimus in consulendo Deo, profecto quam viam sequi nos oporteat per totum vitae nostrae curriculum demonstrabit. Et. praeterea saneto suo spiritu reget, et consilium in rebus angustis suppeditabit, et licet nos a nobis ipsis consilium non habeamus, abunde suggeret. Quamobrem dandy est omnis opera, ut quum desperata salus videbitur, et de nobis actum, ad Deum sedulo confugia.mus, et in desperatis rebus ab ipso consilium petamus, ut quid expediat et utile sit nobis demonstret: quemadmodum fecisse Davidern videmus. Quanquam si ex humanae rationis sensu de responso quod Davidi datum est iudicemus, valde tenue et ieiunum videri possit, licet in eo divinae bonitatis

evidentissimum testimonium exsisteret.

Nam Dominus respondit: Saulem cum ingenti exercitu venturum. Qualem vero inde spem David concipere potuit: imo quam graviter perculsum fuisse verisimile est? Nam Deum posse ipsius Saulis eonatum impedire sciebat, et Saulem etiam ab incepto revocare: quam ob causam edam Dominus per prophetam dieit, ,Se inimicorum suorum naribus ponere circulum, et fraenum in labiis ipsorum, et ipsos pro arbitrio suo circumducere. Videbatur ergo David apud Deum posse conqueri, quod Sauli tam laaas babenas daret, et non baberet rationem sui, qui cum tot difficultatibus non alia de causa luctabatur, quam quod Dei verbum sequeretur. Sane quod ad illud Domini responsum attinet, David eo vebementer turbari poterat, quasi Deus ipsum obruere velle videretur: quandoquidem etiam Deus incolarum Ceilae eorda flectere poterat, ne Davidem Sauli proderent, sed contra pro ipsius salute adversus illum fortiter dimicarent, et clausis portis Davidem defenderent, et a Saulis furore protegerent. Sed Deus nominatim respondet: Traditurn iri Davidem ab incolis Sauli: quamobrem haec secunda videbatur accedere ad priorem ingentis luctus causa, quasi Deus nollet ipsius misereri, et in difficIllimis rebus auxilio ipsum iuvare. Hine vero discamus, Beet non omni ex parte nobis Dei verbum sati:faeiat, et nullam occasionem laetitiae praebeat, tamen contenti esse Dei verbo: quo se nostri singularem curam gerere patefacit. Hac enim ratione quascunque tentationes facillime superabimus, etsi Deus igitur non polliceatur se nos ab omnibus miseriis et calamitatibus immunes faeturum, sed potius multas difficultates, quibuscum nobis erit luctandum proponat, ut praemoniti facilius eas feramus, non ideo recedendum est nobis ab officio, neque despondendus est animus, ut multi sunt adeo delicati ut se a Dee veluti foveri sinu velint, sic ut nullis omnino malls afficiantur. Contra vero Deus nos deiicere et humiliare vult, nost.ramque patientiam exercere, et obedientiam explorare, an sincero animo ipsi serviamus, et ab ipso toti pendeamus. Praeterea peccata nostra corrigere, et a mundi amore nos retrahere et illius oblivionem nobis inducere. Denique multae sunt causae propter quas variis nos afflictionibus exerceri oportet. Sed hoc videtur insolens its qui nihil pati volunt. Verum exemplo Davidis docemur propositam nobis in evangelio conditionem placide sequi, ut licet fideles multis calamitatibus et miseriis obnoxii sint, ad quam conditionem eos vocatos else docet Paulus, non tamen unquam a vero Dei timore resiliamus, et ab ipsius cultu dimoveamur.
Et hoc in primis hoc loco observandum, ubi Davidi respondetur a Domino, Saulem cum ingenti exercitu venturum, et Cellenses quibuscum versa‑

457	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXIII.	458

batur ipsum Sauli tradituros. Deinde et notanda est hominum ingratitudo in Ceilensibus, qui Davidem, a quo nuperrime summo beneficio fuerant afiecti prodituri fuissa dicuntur. Nam quum obsidiono premer®ntur, et faucibus ipsorum mors immineret, nullaque spes salutis apparcret, David ex improviso, neque rogatus advenerat, sed ult.ro ipsis laborantibus auxilium tulerat, adeo ut ipsi magnopere devincti essent, et quaevis pro ipso pericula subire tenerentur. Nam exigua militurn manu ingens hostium agmen profligarat, et vitarn periculo imrninentis mortis obiecerat, suppetias ipsis laturus. Quare non videntur ipsi satis magnum referre gratiam do tanto accepto beneficio potuisse : verunr tauren triduo post accepturn berreficium quum parati sunt benefactorem in hostis potestatem tradere, nonne summae ingratitudinis cum summa crudelitat.e coniunctae rei facti sunt. Sed ista commemorantur idcirco ut benefaciendo discamus homines non intueri: quandoquidem mercedem hie non debemus exspectare. Non semel David pro benefactis iniurias passus est, et spe delusus, et pro bono malum ipsi repensum est, sed nihilominus tamen in voeatione perstitit. Hine itaque discamus fideliter ad quodcunque opus Deus nos vocaverit, operam nostram navare, cognoscentes nos licet ingratis et indignis hominibus, nihil debeamus, Deo tamen nos devinctos esse, cui omnino parendum est. Ac si officio nostro defuncti patimur ab hominibus ingratitudinem, et ii quos nobis multis beneficiis devinxeramus, nos pro referenda gratia contumehis et iniuriis afficiunt : ne idcirco tamen ab incepto desistamus, sed alacriter pergamus: et si natura nostra repugnavit, utpote infirma, Deum precemur uti nos ipse regat et in officio contineat. Hanc ob causam Paulus fideles exhortatur ne benefaciendo declinent. Noverat enim ille quam multis et quam yarns occasionibus homines ab officio avocentur : quum praesertim inanem operam se ludere sibi persuadent, et praesertim si pro benefactorum compensatione, iniurias, et contumelies exspectent, et non tantum iniurias sed etiam saepissime mortem ipsam ii in quos multa sunt collata beneficia tanquam in inimicos capitalissimos moliantur. Paulus igitur tantum hominum malignitatem et ingratitudinem animadvertens, ait, nos, quidquid, acciderit oportere patienter ista tolerare, et nunquam benefaciendo defatigari, et Deum ipsum intuentes oculos ab omnibus its quibus ab officio deterreremur, avertere.
Atque hactenus de Ceilensium ingratitudine adversus Davidem, quem suum tamen liberatorem perfidiose in Saulis hostis ipsius manus erant tradituri. Porro subtiliter non est disputandum, fuerintne illi Davidem nee ne tradituri, si Saulis adventum exspectasset, in qua tamen otiosa quaestione

multi sui ingenii acumen sophisticis imaginationibus ostentare solent. Quaerunt enim quinam fieri possit, ut David post liberatam urbem ab obsidione I'hilistinorum prodendus fuerit ab incolis, aut tit ipse victor post profligatos hostes urbern exirle coratnr, quod rationi plane repugnare existimant. Sed inconrprehensibile nobis Dei consilium hie observanduar est, de its quae contingere potuerunt. Narn quaecunque bomines accidentia dicunt et fortuita, sunt tarnen certissima Dei decreta, ut si Dei consilium inspicimus, nihil omnino casu vel fortuit.o fieri cerium sit: sed quum sensus nostri non possint propter tenuitatem tam alta et profunda Dei iudicia perscrutari, quae non capiunt, ipsis suut adoranda. Caeterum in istiusmodi scripturae phrasibus observandum Deum se ad nostri captus modulum accommodare, veluti quum dicit si manseris in urbe morieris, sin vere exiveris, vitae tuae consules. Atqui extra omne dubium est Deo compertum else quamdiu nos in terris velit vivere, et habere rationes quibus vitam nostrum protegat, sed tamer) Deus vult Dos intra mensuram nostra.m retineri : hanc ob causam quum Dominus dicit Davidem, si mansisset in urbe Ceila fuisse prodendum a.b incolis, non intelligendum est quasi Dominus non posset aliter disponere, et animos incolarum flectere, sed Deum monuisse Davidem de incolarum perfidia ne temere se ipsis committeret. Quandoquidem igitur Deus quid facto nobis opus sit deelaret, quemadmodum in sacris ipsius providentia nobis multis locis describitur, summopere cavendum est ne temere nubes ipsas transscendere velimus, ut multi fanatici homines quidlibet temere aggrediuntur, sed potius in sollicitudine ambulandum et quid nostri sit officii, quidve Deus praecipiat diligenter inquirendum, interim certo persuasi vias omnes nostras in Domini manu esse, quod ipse sibi tanquam proprium retinet, vita suorum tueri et conservare. Ambulandum igitur nobis est in viis Domini, id est nihil temere suscipiendum, sed in Domini mandatis cum timore et reverentia ambuland urn.
Transeamus ad ea quae sequuntur, quibus dicitur Saul postquam audivisset Davidem exivisse de Ceila et servatum esse, ab incepto destitisse, ex quibus apparet non sine causa Deum Davidi patefecisse, fore ut si in urbe Ceila remaneret ab ipsis incolis proderetur et in Saulis manus traderetur: nihilominus tamen hinc apparet Deum variis quidem modis suos explorare, sed tamer) sic omnes illorum tentationes moderari, ut bonum exitum faciat, et nunquam permittere ut fideles supra vires affligantur: Nam obsecro quis effecit ut Saul iam eollectis viribus, et ad iter accinctus, gradum revocaret, et ab incepto desisteret? et quum Davidi vix locus esset, quo fugeret, et ad Philistaeos confu‑

gere non poaset, quid factum est ut fugientem non sit insequutus? facile enim erat hominum iudicio Davidem undequaque clausum, et tanquam in laqueos coniectum intercipere? Sed videmus Deum veluti in narcs Saulis iniecta fibula duxisse ipsum et vel invitum a proposito reduxiase. (lucre Davidis licet patientiam Deus exercuerit, quum urbe fugere coactus est, et profugus velut in apertas lupi faeces se coniicere, Deus tamen sic afflictum vehementer recreavit, cum eius misertiis eat et Saelis impetum fregit, qui hominum iudicio Davidem videbatur facillime in suns laqueos induturus ai ab incepto sue non destitiaset. Nullus enim Davidi tutus locus ad fu gam videbatur, et erbe, incertus quo iret, profugerat inops consilii, et quid ageret incertus, Saul autem cum instructo exercitu Davidem insequutus, per sylvas et loco avia immissis adveraus ipaum militibus tanquam vcnaticis canibus qui Terse veatigia prem©i•ent, quibus canibus et feris beat its Saul non indigebat ad Da.videm misers laniandum, facillime ipsum oppressisset. Ac plerumque fit ut aulici isti servi, gratiam et autorita.tem aliquam venantes, etsi momentaneam, omnis humanitatis obliviscantur, et tanquam clausis oculis, in omnem crudelitatem praecipitea ferantur, cuius utinam ne tot exempla in regain ac principum aulis quotidie cernerentur. Quamobrem icon leviter hie praetereundum diviuum auxilium quo miraculoseDavid Saulis manes effuait, et hoc exemplo D. Pauli doctrinam magisac maxis opot•tet confirmari, nempe Deum else fidelem et nunquam permissurum fideles ultra vires suss tentari, led omnibus ipaorum afflictionibus of anguatiis, felicem exitum daturum. Altius, inquam, animis nostril infigenda doctrina ista est, et in Davide tanquam in apeculo contemplanda promissorum Dei voritas, re ipsa demonstrantis se, licet in quasdam angustias et difficeltates nos coniiciat, ex quibus nullus deter exitus hominum opinione, nihilominus adiuvare sues tempers opportune, ac proinde sperandumin ipso, quicunque tandem cases ingruerint, et omnis in ipso fiducia collocanda, fore ut nos nunquam deserat, sed in summis difficultatibus adiuvet. Discendum denique Deum saepe permittere ut in istiusmodi difficultates incidamus, quo discamus ad ipaum confugere, et eius invocandi maiorem occasionem habeamus, ex cuius providentia et bonitate nos pendez•e cognoscimus. Sic pater nester Abraham, quotiescLinque in summas angustias incidit, et in immensam tentationum abyssum immerses est, ad Deem unicem perfugit. Et nominatim iussus a Deo filium seem unicorn Isaacutn interficere, et victimam in holoca.ustum offerre, valdo obstupuit: led tamen exemplo sue deceit , good solatium nostris omnibus malis et difficultatibus quaerendum sit, qeum sit: Dominos providebit. (qlnod ad Saulem

attinet, quare non oblitus est malitiae, et cur non meliorem mentem induit? Nam quamdiu vixit Davidem persequutua est, et ad mortem quaesivit. Quamobrem Saulem apparet non aliqua humanitate, neque respects aliquo Davidis victum iter abrupisse, sod a Deo coarctatum, et veluti fibula naribus inieeta deductum instar ferarum, quae caveis inclusae nunquam naturam seam mutant, led ra.biem despumant, etsi tamen. conelusae nocere nequeant. Sic Deus Saulem veluti oestro Satanae impulsum compescuit: et hoot furore totem frementem its cohibuit, ut se movers tamen non potuerit, quod furiosum hominem vi sea interiors coerceret.. Hie notandum, rationes multas Deum habere nos servandi, et ex hostium manibus eripiendi, quod deinceps pluribus videbimus : led istud exemplum in praesentia debet aufficere, ex quo diacimus, Deum saepe permittere ut hoatea adveraus nos vans consilia ineant, et rationes quaerant quibus nos funditus pessumdent, et in ultimum exitium coniiciant, qeae tamen omnia Deus dissipat memento et nubibus irrita donat. Atque hostel quidem Deus, si volt, immutare potest, et ipsos lopes in agnos et oven transformare. Sed non aemper Tacit, good variis modis nos ills seam beneficentiam velit experiri. Nam quern Deus hostel nostroa immutat, graham quidem et bonitatem ipsius sentimus singwlarem, et quae magnam nobia laetitiam afferre debet: si quidem quidquid in votis habere possemus nobis contingit, factis amicis its qui nos antes persequebantur. Yerum et alia rations benevolentiam ipsius experimer, ut et diabolo et omnibus ipsius ministris audacter insultemus, et Deo gratias immortales agere discamus ex ammo, quern hostel qui faucibus apertia nostrum sanguinem sitiebant, et iamiam lamaturi nos videbantur, sic cohibet vi aua quadam arcana, ut ne movers se quidem adversus nos possint, licet vehementer expetant et. conentur. Hoc igitur conspicunm exemplo Davidis, quern Saul quidem persequi non destitit, led nunquam tamen in ipaius manes venire Deus permisit. Nullus vero hie fortunae locus est. Nam good ante diximus Davidem cum leis militibea exeuntem Ceila fuisse vagatum incertum, debet de hominum opinions intelligi, quibus David mops consilii et incertus vagari videbatur: quandoquidem ex sacris monumentis discimus Davidem omnia facillime superasse pericula Dei nimirum auxilio. Nam hominum vita posits est in Dei mane : ac proinde certum est no capillum quidem capitis sine ipsius voluntate caserum. Neque enim ista Davidi tantum convenient, led omnibus fidelibus scribuntur: et istis docentur, Deo seas committere et ad ipsum difficillimis rebus confugere, gees sue praesidio tuetur et. ex omnibus periculis Bruit. Ac licet nonnenquam hostea veritatia in nos aliquam potestatem

461	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXIII.	462

obtineant, id Deo volente et permittente fieri sciamus et singularem utilitatem ex eo percipiamus. Quid enim alioqui nobis miseris fieret, si diabolus et increduli sea consilia possent ad exitum perducere? quam infelix esset nostra cond.itio? Sed quum Deus ipso testatur se ipsum nos illis permittere, et velut in manus ipsorurn tradere, adeo ut increduli et improbi homines saepe nos in sea potestate retineant, et gravi iugo premant, hoc nobis pcrsuasum esto, nihil ipsos adversum nos posse, nisi quatenus ipsis Deus habenas permiserit. Hoc ipsum in Davide tanquam totins ecclesiae quadam imagine possumus contemplari, quernadmodum et ipsemet Domini nostri lesu Christi fuit figura. In ipso igitur fidelium omnium eonditionem intueri licet. Quamobrem hostibus nullum finem facientibus adversum nos varia consilia ineundi, et dira quaeque moliendi, et si hac non successerit, alia via aggrediendi, fortiter tamers adversus ipsos stemus, Denmque sciamus hac ratione velle in nostra salute glorificari : ac quum ipsi placuorit nos ex ipsorum faucibus eripere, quidquid impii illi et improbi homines moliti adversum nos fuerint irritum fore, et in tenues auras abiturum, Deumque nos ex ipsorum potestate liberaturum. Atque in hac Dei providentia nobis est conquiescendum. Deem quidem sane precari debemus ut hostium nostrorum malitiam immutet : sed nihilominus si modis istis DOS vult exercere, tanto vehementioribus 6t ardentioribus votis ad ipsum confugiendum est, ut ipsi nos placide subiiciamus, nosque et nostra omnia ipsi submittamus, exitum quem ipsi placuerit, patienter praestolantes. Quod perfectum iri non possumus dubitare, quandoquidem a Deo sumus in numerum filiorum adoptati, et pro ecclesiae membris recepti.
Deinceps sequitur Ionathanum ad Davidem venisse in desertum Ziph., his verbis: Et surrexit Ionathas filius Saul, et abiit ad David in sylvam, et confortavit manes eius in Deo. Dixitque ei : Ne timeas: neque enim inveniet to manes Saul patris met: et to regnabis super Israel, et ego ero titii secundus: sed et Saul pater mews scit hoc. Pereussit ergo uterque foedus coram Domino. Ex quibus verbis apparet quam fideliter et constanter Ionatbanus amicitia.m cum Davide coluerit: cuius constantiae at fidei laus non sic ipsi tribuenda quin ad fontem et originem ascendamus: quum minime dubium sit fuisse fidem Dei promissionibus nixam. Dav idem enim unctum Samuelis ministerio sciebat, regemque Dei mandato designatum: quod quum intuetur, statuit opo.rtere Dei voluntatem et decreturn impleri. Hine illa Ionathani fides et constantia in amicitia erga Davidem: quae non est leviter praetereunda: quandoquidem Ionathanus placido se Dei voluntati per prophetam patefactae submisit, etsi

cum ipsius dedecore et detrimento fieri videbatur bacc mutatio. Nam promissione illa quam IbDathanus intuebatur in amicitia Davidis permanens, a successione in regiam dignitatern arcebatur. Quire quod Ionathanum David tarsi arctae amicitiae vinculo coniunxit, Saulem adversus eundem tam vebementer cxacuit. Undo apparet quam variis modis Dei verbum in hominibus operetur: aliis ira et furore aestuantibus, aliis vcro sese placide submittentibus et deiicientibus, ipsos Deo suo spiritu sancto gubernante, ut verbum ipsius non solum sit auro et argento pretiosius, sed etiam melle dulcius. Et hoc singulari observatione dignurn est. Nam si rationern investigamus quire Saul adversus Davidem exarsit, ad Doi verbum Samueh cornmissum assurgendum est. Veritas ergo illa prophetae patefacta fuit instar facis cuiusdam : qua Saul sic inflammatur, ut in furorem et rabiem totus convertatur. Ionathanus vero contra filius ipsius Davidem amplectitur, vitamque .pro ipso exponit, et patris ob1iviscitur, spenrque regiae dignitatis retinendae prorsus abiicit, Davidique debiturn relinquit: quod sane prorsus admirandum est. Quod quum intuemur, minime videri debet hodic insolens, si Dei verbum tam varios tarnque repugnantes et diversos effectus sortitur. Exempli gratia: Unum et idem evang‑elium praedicatur, cuius tamen quam varii effectus? Nam alii quidem docentur, alii ringuntur, et dentibus infrendent adversus Deum et evangelii praedicationem. Quod sane Dei verbo non possumus imputare, quasi vitium illud ipsi natura sea inesset. Deus enim satis aperte demonstrat mortalibus adversus Dei verbum pervicaciter calcitrantibus, nihilominus tamen illud bonum esse. Contemptus igitur ille necessario, non a verbo, sed ab hominum contumacia et rebellione promanat, qui superbia inflati audita evangelii doctrina tanquam immanes bestiae cornu Dei maiestatem petere non verentur. Alii vero prius variis superstitionibus impliciti, et multis vitiis dediti, sic vcrbi divini praedicatione tanguntur, ut peccatorum serio sense afficiantur, et regenerentur, ac magis magisque deiiciantur et humilientur coram Domino, sic ut pro natura quam prius efferam habebant, adeo ut odorem evangelii ferre non possent, neque paterentur ulcera sea tractari, contrariam prorsus induant et immutentur a Domino, sic ut pro leonina pelle induant agnina.m, segue Dei voci subiiciant, et ad ipsius obsequium componant. Hinc igitur apparet Dei verbi praedicatione alios exacerbari, alios vero domari: in aliis rebellionem et contumaciam augeri: in aliis vero tantam mutationem fieri, ut pristinam malitiam abiiciant, et omnibus affectionibus Deo et ipsius veritati repugnantibus nuntium remittent. Quae quum intuemur, agnoscamus nos a minimo ad maximum adversus Deum rebelles et coutumaces

fore, nisi ipsemet in nobis per sancti sui spiritus efficaciam operaretur. Nam good reprobi homines magic ac magic indurantur, et adversus propriam salutem conspira.nt, proprium est humanae naturae: a qua Deus coos eximit. I3omines enim antea increduli placido et ma.nsueto ammo Dei verbum excipientes, nun propria virtute et industria moventur, sed singulari quodam Dei beneficio, per sanctum suum apiritum in ipsis agentem. Idcirco divas Paulus videos multos ex Iudaeis adversum se suamque doctrinam insurgere, alios vero eandem ut puram et sanetam admittere, dicit oportere perfici good olim per prophetam praedictum est, nimirum indurari magic ac magic improbos quum Deus loquitur: quoniam mentem habent amaritudinis et contradictionis, ut omnibus guae proponuntur ipsis contradicant, et sere opponent. Contra vero quum Deus in nobis sancti sui spiritus efficacia et virtute sic operari volt, ut praedicationi verb] et doctrinae coelesti fidem adhibeamus, tantumque apud non pondus obtineat ut non ipsi ultro subiiciamus, et ad ipsius obsequium componamus singularis beneficii loco habendum est. Nos itaque discamus nobis ipsis displicere : et praesertim diabolo non alliciente et ab obedientia Dei retrahente, caveamus illam abyssum immensam in quam plerumque praecipites mufti feruntur, ut adversus Deum fre‑ ' want, eiusdemque voluntati resistant. Et praeterea cognoscentes non non posse ex nobis ipsis, ad fidei obedientiam non componere, Deum precemur, ut non per sanctum suum spiritum regeneret et regal: ut non tantum aures nost.rae externo verbi sono, per mortalem ministrum praedicato, feriantur: sed non interius virtute sue alloquatur, et incredulitatis nostrae talem sensum nobis iniiciat, quo ad regene‑ ~ rationem aspiremus: good proprium est Dei offi‑
cium. Nam sacra scripture docet non verbi divini i praedicationi attendentes fieri novas creatures. Licet ~ enim neque cures nequc oculos, neque menus, net
denique corpus ipsum mutemus, tamen cogitatione j et affectibus ac voluntate immutarnur. Quamobrem i quum Ionathanum audimus consta.nter in amicitia ! Davidis perseverasse, sciamus earn virtutem a fidei radice tanquam fructum promana,sse. Praeterea hint observemus Doi verbo credendum esse, non I tantum quum gratum et iucundum illud est, et votis nostris respondet: sed edam placide admittendum licet grave sit et acerbum ac miseriarum plenum. In primis autem perseverantiam esse necessariam sciamus, ne t.antum bene incipiamus, Deique gloriae stadium aliguod ostentemus et levi aliquo fulgore oculos hominum perstringamus: sed constanter ad finem usquc perseveremus, et adversus ' quascunque tentationes fortiter pugnemus, donee superaverimus. Neque cnim Ionathanus sine muftis difficultatibus et sine lucta vcnit ad Davidem in

tiUD11L1A LXXxIlI.

i		desertum, suamque amicitiam test.atus est. Fi'ilium
	enim regis gratia et autoritate plurimum valentem,
	quis dixerit ultro se in discrimen vitae et in aper
	tum mortis periculum, tot hominibus illius actiones
	explorantibus, et patre ipso Saule, coniecturum, ob
	amicitiam qua Davidem complectebatur. Profecto
	sciebat Ionathanus se non sine discrimine posse ad
~		Davidem venire: et iam iram patris senserat e
I		cuius manibus vix evaserat : sed nihilominus Davi
'		dem guaesivit, et ad eum venit. Sed in quibus
	loeis obsecro? In saltibus, et desertis in guibus
	nullae munitiones, et ne habitatio quidem in qua
	exciperetur. Eant igitur iam pe.rfidiosi homines et
	sues difficultates et angustias praetexant, quum non
	tantum homiuibus sed ipsi edam Dec perfidiosi
	fuerint, et ab officio recesserint: cuiusmodi multos
	male feriatos homines videas frontem perfricare et
	vane effugia quaerere quum evangelio renuntiarint,
.		et improborum iniquitat.i consenserint. Sic hodie
	Iudaeos videmus istts larvis sua.m impietatem tegere,
I		se libenter good rectum est sequuturos, sed se tot
	hostibus undique circumdari, tot periculis premi, ut
	Deum tentaturi lint, et suae famae iacturam pas
	suri, of offendiculum multis allaturi si setae fece
	riot. Sic mufti iocantur et larvae obtendunt quum
	sese fortiter et magnanimiter gerere deberent in
	fide sue palam asserenda: et perfidiose adversus
	Deum et homines agunt: et sibs ad quodvis flagi
!,		tium habenas permittunt: et si miseri fideles perse
	quutionem patiuntur, sive metu, sive alio affectu,
	patiuntur innocentem sanguinem effundi, et modo
	seam spud homines autoritatem retinoant, parvi
	faoiunt perfide adversus Deum et homines agere
aut si non eo usque improbitatis veniant, satin fecisse patent se officio, si non consenserint in aliorum crudelitatem et Dei contemptum: et tamen duabus sellis sedent, et quovis vent.o feruntur. Illos quidem fateor rebus secundis of prosperis, ut viros simulent, fidelibus conversari, et de se multa polliceri : sed quum rebus adversis terga dederint, et neutron se praebuerint, satisfecisse se officio arbitrantur. Hanc igitur doctrinam non decet magic ac magic usurpare, et scire, non si remissiores m amore proximorum fuerimus, guam fait olim Ionathanus in amieitia Davidis, et fidem frangamus quam Dec promisimus ad honoris ipsius et gloria.e propagationem, metuque territi Deum reiicimus ut hominibus serviamus, Deum olim. rationem a nobis repetiturum guum ultimo illo die causam dicere non spud ipsius tribunal oportebit, et larvae omnes, quibus se mufti tuentur, periculorum nempe metum detecturum. (zluamobrem si quis se coram Deo excusari posse putat, good ab omni periculo tutus esse velit et indemnis, se in hoc exemplo Ionathani intueatur, et officium distal: qui non solum fortunes sed vitam ipsam certissimo periculo et discrimini

464

465	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XX .III.	466

mortis exposuit. Nam et ante vidimus Saulem Ionathano mortem minatum, quod in amicitiam Davidis propensum videret: et apud servos graviter conquestum quod omnes scirent filii Davidem amantis adversum se conspirationem. Satis igitur manifesta Ionathani in retinenda Davidis amicitia constantia: quam in usum nostrum referre debemus : siquidem Davidem in desertis et saltibus quaerere maluit, et, afflictum consolari, quam in aula regis patris cum gratia et autoritate rebus secundis frui. Quo exemplo pudefieri delicatulos istos oportet, quos vel paupertatis vel periculorum metus ab officio dimovet.
Porro Ionathanus nominatim dicitur, confortavissc manus Davidis in Domino: ex quibus verbis apparet non fuisse profanam illam amicitiam, neque mundanam : sod in Dei timore fundatam. Hine observemus oportere omnes amicitias nostras a Domino incipere, et in eodem pergere et continuare: ne alioquin multa vanitate laboremus. Nam quae amicitiae rebus mundanis nituntur, incertae sunt et inconstantes, et ad omnis aequitatis et iustitiae eversionem saepissime conspirant. Tanto itaque diligentius observanda Ionathani fides erga Davidem: quem consolari voluit in affiicto et misero statu, Bed ita tamen ut mediis omnibus illicitis abstinuerit. Namque patris milites Ionathanus poterat quidem sollicitare, et ad Davidis defensionem armare : multorumque animos sibi conciliare. Nam minime dubium est quip Saul multis propter crudelitatem et inhumanitatem esset exosus, et contemptibilis, praesertim quod esset in insaniam versus. Quare Ionathanus satis multas occasiones habere videbatur res novas moliendi: sed satin ipsi fuit Davidis manus in Domino confortavisse. Quamobrem ne ab amicis postulemus ut rationibus obliquis non adiuvent, aut contra Dei voluntatem
quandoquidem exitus cum Dei maledictione semper est coniunctus : sed in Domino fortificemur, eoque uno contenti simus.
Sequitur autem quae fuerit consolatio: Daxitque ei : Ne timeas : neque enim inveniet to manus Saul patris mei: et to regnabis super Israel, et ego ero tzbi secundus: sed et pater meus scit hoc. Percussit ergo uterque foedus cum Domino. Expendamus igitur sigillatim haec verba quibus Davidem fortificavit, nempe fuerunt illa commemoratio promissionum divinarum quae Davidi factae fuerant. Neque vero fecit ille prophetae vel doctoris officium, verumtamen in memoriam Davidi reduxit quae in ipsius animo iam ante insidebant. Quibus verbis utilis admonitio continetur. Ecquis enim nostrum audeat gloriari se talem habere fidem qualem olim habuit David, cuius antea satis clara testimonia habuimus, et sumus in posterum habituri? Non frustra tamen a Ionathano manus ipsius in Domino Calvini opera. Vol. XXX.

fortificatae: unde apparet Davidem lied insigni ct excellenti fide praeditum, gratam tamcn habuisse Ionathani consolationem. Quare licet Deus 11013 verbo suo confirmarit, et radices illud in nobis egerit, tamen sciamus non opus habere quotidiana illius commemora.tione et repetitione, ut magis ac magis in eo confirmemur. Quamobrem ne non pudeat, vel a minimis doceri, et conditionem docentis dedignari, quae nimia esset arrogantia: sed Davidis potius modestiam imitemur Ionathani verbis auscultantem, etsi novi nihil aferentis, et nullam coelitus revelationem habentis: sed tantum divinam promissionem in memoriam illi revoeantis: Tu regnabis. Quinam vero compertum illud habebat? Nempe quid Samuelis ministerio Deus patefecisset probe norat: quamobrem ratam fecit Davidi promissionem, oportet nimirum ut regnet, quandoquidem Domini mandato per Samuelis ministerium unctus fuerat, et rex designates. Porro quum Ionathanus addit: Patrem id optime scire, et de eo persuasum esse, ex eo apparet quam proterve increduli adversus Deum sponte insurgant. Minime id quidem certa et deliberata voluntate, sed furiis agitati ut temere ferantur: Non abs re igitur Iona, thanus dicit, patrem suum scire Davidem regnaturum. Sed unde sciebat? Nam non. videbat cum tantis copiis munitum ut vi et armis regiam dignitatem occuparet: sed propria conscientia convincebatur, quod Davidem Dei donis insignem esse videret, et de factis ipsi per Samuelem promissionibus certior factus esset. Quantus sit igitur improborum furor, quum a Deo coniecti sunt in reprobum sensum, hinc apparet: ac proinde danda nobis opera ut magis sollicite in Dei timore ambulemus: Deumque precemur ut si sancti sui spiritus aliqua scintilla non illustrarit, quocunque vocaverit ipsum placide sequamur, et quaeeunque nobis occasionem adversus Deum obloquendi darent obliviscamur, ut nihil aliud expetamus nisi deleantur peccata nostra, quo facilior nobis ad Deum tanquam patrem aditus pateat.
lam vero agite, etc.

HOMILIA LXXXIV.

	19. Adscenderunt autem Ziphaei ad Saul in Ga
baa, dicentes: Nonne David latitat apud non ire locis
tutissimis sylvae, in colle Rachile, quae est ad dextram
deserti. 20. Nunc ergo sicut desideravit anima tea
ut descenderes, descende: nostrum ‑ autem erat ut tra
damus eum in manes regis. 21. Dixitque Saul: 13e
nedicti vos a Domino, quia doluistis vicenx meam.
22. Abite ergo oro et diligentius praeparate, et curio
sius agite, et considerate locum ubi sit pen eius, vel
quis viderit eum ibi. Dictum est enim mihi quod sit
		30

467

FIOMILIA

valde callidus. 23. Considerate, et videte omnia latibula eius, in quibus absconditur: et revertimini ad me ad rem certana, ut vadam vobiscum : good si etiam in terrana se obstruxerit, perscrutabor eum in cunctis millibus Iuda. 24. At itla surgentes abierunt in Ziph ante Saul: David autem et viii eius erant in deserto lllaon, in canapestribus ad dextam Iesimon. 25. Ivit ergo Saul et socii eius ad quaerendaem cum: et nunciatum eat Davidi, statinaque descendit ad Petram, et versabatur in deserto Mon. Qzcod quum audisset Saul, persequ2ctus eat David in deserto lllaon. 26. Et ibat Saul ad latus montis ex parte una, David autem et viri eius erant in latere montis ex parte altera: porro Darid desperabat se posse evadere a facie Saul: itaque Saul et viri eius in modum coronae cingebant David, et viros eius, ut caperent eon. 27. Et nuncius venit ad Saul, dicens, Festiva et veni: quoniam infuderunt se Phi.listiim super terram. 28. Ii'evers2cs eat ergo Saul desistens persequi David, et perrexit in occursum Philistinorum. Propter hoc vocaverunt locum illum Petram dividentem.

Prout non variis Deus exercet ealamitatibus et afflictionibus, adversus easdem remedium adfert: immo etiam praevenit, ne incautos summa necessitas opprimat: quare sic malis nostris providet, ut ante ictum sentiamus ipsum nostri misertum fuisse. Quemadmodum medicos videmus aegrotorum curam habentes, praevidere quo tempore febris periodus sit reditura, et praecipere ut ea hora cibus illis praebeatur, good postridie sit illis ieiunandum. Ant quemadmodum peter aliquis filium peregre profecturum non sinit abire discalceatum et vacuum: sad ipsi de rebus necessariis providet : vel sicuti Imperator praevidens futurum cum hostibus praelium, iubet milites corpora curare, et necessaria providere. Non aliter, inquam, Deus paternam de nobis curarn gerit, non comitatur, et in clientelam seam recipit, nostrisquo omnibus miseriis mecletur, et grout variis et diversis afflictionibus eaercet, adversus easdem necessariis remediis munit. Huius doctrinae praesens historia fidem Tacit, in qua Ziphaci dicuntur ad Saulem Davidem prodituri venisse. (zluae sane gravis Davidi potuit tentatio contingere, et oius animum quodammodo labefactarc, quasi Deus illum spa sue frustraretur: sad huic tentationi Deus occurrit, praemisso ad Davidem Ionathano, qui afflictum consolaret.ur, ratasque ipsi factaret promissiones de regno ipsi per Samuelem fvctas. (~,luamobrem observandum Deum praevidere necessitates nostras, neque exspectare doncc in cas angustias deveniamus ut deplorata sales videatur, sad tanquam alexipharmacis non praemunire, de quibus ne cogitaverrmus quidem, et quae in admirationem sapient. Sic igitur Deus nonnunquam non admodum benigne tractat, et munificum se nobis exhibet, good

Lgg.XI V.

paulo post non absque cause factum cognoscimu~
sed Deum non istis velut amuletis adversus imm%
nentes calamitates paeparare voluisse. Istud igitur `x~
observandum ex eo good Ionathanum videmus ad "°"
Davidem venisse, et ipsum consolatum fuisse, Deo
istam benedicente profectionem : good Davidem opor
teret gravioribus quam antea tentationibus exerceri
sicuti Ziphaeos ad Saulem venisse iam videmus ipsum prodituros. Insignia autem istorum fuit ingratitudo. Nam etsi David non ipsos liberaverat obsidione ut Ceilenses, tamen ad totem Iudaeam
beneficium illud pertinebat, ac proinde ad Ziphaeos,
qui gars erant populi Iudaici. Ac non semel tan
tum David venit in apertum mortis discrimen, sed
subinde vitam exposuit periculis ad populi conser
vationem. Sed ilium oportuit hominum tam ingratum
in se animum experiri, et cum multorum malitia
colluctari, ut ad Deum solum assurgere et in ipso
solo spew swam collocare disceret, atque se ad ipsius
voluntatem componere, licet multae ipsi ab homi
nibus causae desperationis offerrentur. Quanta vero
SauIis hie se patefacit hypocrisis Ziphaeos sic exei
pientis, ut tanquam religiosissimus Dei nomeil ob
tendat, et tanquam a Deo benedictis bane precetur.
Vol precationem dicemus ease qua Ziphaeis perfi
diose Davidem in menus sues tradere cogitantibus
adulator, Doi nomen in venom usurpans: good
nimirum frequenti experientia comprobatur. Nam
plerumque vrdaas eon qui Dei nullum timorem ha
bent, frequenter in ore nomen ipsius habere: et
tanquam clypeum obiicere, multisque moths profa
nare. Sic fuses aut latrones de its quae rapuerunt
et praedati aunt, Dee gratias agere, quasi menu
ipsius praedam assent consequuti, non sine contu
melia et profanatione solent: neque ulla rnaior in
ferri Deo potent iniuria: et insignia eat blasphemia
Deum facere flagitiorum et rapinarum socium. At
Demo nescit quam mufti malis artibus diteacant, et
ingentes opes accumulent, et tamen ad Deum ista
referent. Reps ac principes qui ambitione et bone‑
C5
nimia cupiditate, et avaritia flagrantes sangui‑
nem humanum fuderunt, et hone et ilium spoliarunt et iniuriis affecerunG, Dei tamen nomine semper gloriantur, et se per Dei gratiam regna.ro profitentur. (qluod vitium omnibus saeculis invaluisse videmus: verumtamen diligenter eat nobis observandum quid lege sue Deus olim professus sit, nempe, non passurum ut suum nomen a quoquam a.ccipiatur in venom. (qluamobrem summopere cavendum, ne cum simulatione et hypoerisi Dee gratias de acceptis bonis a.gamus : et Do Dei nomen temere nostns flagitiis tegendis assumanus.
Caeterum quantis cum difficultatibus David alia
ex pane luctatus sit, et in quantas angustias re
dactus, quum undique a Saule premeretur, eat ex
pendendum. Dicitur itaque Saul non statim accur‑

469	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. ggIII.	470

risse: sed animos Ziphacis dedisse, ut vestigia Davidis persequerentur, ut possit ipse tutius hominem insequi et vestigia premere: ac praecepisse ut ad se reverterentur, turn fore ut cum suis militibus descenderet ad eos et Davidem apprehenderet. Hoc vero consilio faciebat ut posset per otium exercitum colligere, quare non arbitrandum est illum procrastinasse, quem antea videmus furore et amentia flagrasse: sod ipsius furori Deus moram iniecit, dum consilio res suss promovere cogitavit, et incauta ira Davidein opprimere, no possit a suis manibus elabi: et hiterea David tempus ad evadendum de Ziphaeorutn proditione admonitus habuit. Etsi vero potuit nuntius ille humane consilio ad Davidem venire, tameu divina providentia Davidis miserente missum persuasos esse nos oportet. Porro non legimus hie summum sacerdotem quidquam ipsi respondisse, quandoquidem ad illum veluti fortuito nuntius ille del;itus est: veruntamen nihil obstat quominus arcana 1 >ei providentia totum istud administarit. Undo apparet re ipsa verum quod initio dixi, Down nimirum periculis omnibus nostris obviam ire sua providentia: sine cuius ductu et auspiciis ne passum quidem promovere possemus, et quae labantes et incertos edam sustinet ne plane corruamus. Sic admonitum Davidem hie de Saulis adventu legimus, ut sibi consulendi spatium habuerit. Hanc doctrinam scrio meditemur, et agnoscamus nos quod natura caeci simus a Deo regi oportere, quod non possimus procul ocnlorum aciem extendere, nisi oculos aperuerit. Et licet pericula satis cognoscamus imminentia, rationem tamen illa fugiendi non habeamus, nisi manum ipse porrigat, et viam aperiat. Quare discamus in ipso conquiescere et sic ipsum invocare in angustiis, ut sciamus nihilominus ipsum preces nostras praevenire, neque exspectare donee ad ipsum confugiamus. Nam saepe dum stertimus pro nobis illum oportet vigilare.
Caeterum etsi Davidis salus desperata videbatur, nihilominus tamen Deum invocavit, quemadmodum ipsemet Ps. 34 quem de hac historic scripsit, satis aperte testatur: ubi suss tentationes gravissimas exprimit, quibus sic concussum se fatetur et metu ac formidine suspensum et quid se misero futurum esset ingnorantem, ut se tamen ad Deum confugisse profiteatur. Hinc illae ipsius ad Dominum voces: Domine serva me in nomine tuo, et in virtute tua me iudica. Quibus verbis primum sese totum Deo permittit, quod de se et vita sua videretur actum esse. Deinde nihilominus se non tenlere neque de nibilo ad Deum confugere docet, quum sese ofert ipsi iudicandum, et petit ut secundum suam integritatem de causa sua Deus ferat sententiam. Quod dignum est observatione. Nam saepe multi sunt sans audaces et impudentes ad Deum invocandum, quos tamen si summo iure cum ipsis Deus ageret,

certum est mereri millies in abyssum divinorum iudiciorum detrudi, quod false nomine Deum invoceDt. Davidem igitur observemus exauditionis suae fundamentum ponere iustitiam suam et vitae integritatem: quam ob causam iudicari se a Dee, postulat: quasi diceret se non invocare in mala causa Deum patronum, ut saepe multi Deum contra ius omne et aequnm fa.vere sibi in mala causa exoptant, et suis cupiditatibus et corruptionibus subiici. Sod David se Dee, exa.minandum proponit, et rogat, ut causa cognita sententiam tanquam aequus
I	iudox ferat. Interea tamen Dei virtutem etiam implorat. Satis enim norat oportere Deum ad nos servandos virtutem seam exserere, licet in integritate vitam degere studuerimus. Qua in re nos ab ethnicis differre par est, ut licet causae nostrae boni‑
I	tate et aequitate freti simus, et integritate coDscientiac, Deum tamen oportere sciamus manum suam ad nos servandos exserere, sine qua nihil illa nobis profuerint. Querelas deinde pluribus persequitur eo psalmo David, inquiens adversus se peregrinos insurrexisse, et crudeles ac barbaras gentes vitae ipsius insidiatas fuisse. Quam peregrini vocem quidam sic aecipiunt, ut a Davide Iudaeos velint designari, et degeneres animos ipsis exprobrari, quod ab Abrahami progenie defecerint. Quae loquendi formula satis est in sacra scriptura frequens : natio enim illa semper de stirpe sua gloriabatur, et avos praedicabat: sed etiam saepe contra Deus illis primam originem obiicit, et patrum corruptionem exprobrat, et tanquam adulterina.m gentem reiicit. Yerum duae illae voces quibus David utitur, simul iunctae, potius indicant Ziphaeos cum Saule, et reliqua parte populi, esse instar barbararum gentium adversus vicinos insurgentium et crudeliter saevientium. Quod longe durius est, quam si a remotis gentibus ista fierent: siquidem vicini a vicinis, cut familiaritate quadam iunetis, beneficia potius quam ab ineognitis et longe remotis exspectant. Sed quum illa familiaritas in contrariam conditionem vertitur, et omni posito pudore in vicinos saevitur, longe graviora odia et facta crudeliora exercentur quam a remotioribus nationibus, ut plane barbaros et furibundos merito dixeris qui prius amici erant. Hoc igitur sensu David gentes barbaras et crudeles se persequi, tanquam perogrinum et ignotum aliquem, etsi tamen sanguine iunctum conqueritur. Idcirco igitur terribiles et crudeles vocat, causam suam Dei iudicio subiiciens, et arbitrum causae Deum advocans : et adversus ilios auxilium implorat, et se in precibus et supplicationibus ad Deum perseveraturum profitetur. Quod insigne fuit ipsius fidei argumentum. Facile enim est extra omnem ictuum
y aleam de Dei potentia et bonitate loqui, et sacrae scripturae locos commemorare, fidemque aliquam imperterritam et invictam profiteri: sed quum pe30*

471

ricula ingruunt, et in rem ipsam veniendum eat, et rigidum examen subeundum, tum plane deficimus et perterriti labascimus. Atqui fides non eat otiose, red effectum suum perpetuo produeit, praesertim summo rerum discrimine, et veluti rebus de.ploratis, et hominum opinione deplorata salute. Tune, inquam, maxime se fides exserit, et perpetuis ad Deum precibus roboratur. Nos igitur Davidis singularem fidem agnoscamus eoque maiorem quo duriora ipsius fuerunt certamina et angustiae maiores in guar redactus Brat. Ecquis enim non vehementi formidine concutiatur, si, non qualem David, red longe adhuc leviorem tentationem experiretur? Neque enim Ziphaei soli dicuntur illum persequuti, red omnes Saulis satellites, adeo ut illum tanquam canes feram insecterentur, et allatrarent, et iamiam laniaturi viderentur, spesque nulls salutis hominum opinione superesset. Quum igitur in tantis angustiis David Doi mominit, et ad ipsius opem recurrit, et in precibus perseverat ad ipsum fundendis, magni animi non incertum fuit testimonium, et summae fidei laudabile signum. Nam si David non regenitos imitates desperabundus de Doi auxilio nihil amplius sperandum statuisset, poterat temere prava consilia inire, segue a Deo derelictum conqueri, imo se in novas semper difficultates ab ipso coniici : vorumtamen David contra permanet imperterritus, et in adversis constantiam retinuit, neque unquam Deum invocando est defatigatus, quae ipsius constantia singularem ipsius fidem fuisse ostendit, et altar in ipso radices egisse: tanto itaque diligentius hit locus a nobis eat observandus, quo fuit insignior Davidis conatantia et firmitas animi, ut ipsius exemplo discamus, Deo nor in istiusmodi angustias, et difficultates coniiciente nunquam fidem abiicere, sed ad ipsum ardentibus precibus semper confugere. Porro David ostendit se non confugisse dubitanter ad Deem, et in extremis angustiis ipsum trepide invocasse, red fide omnes difficultates superasse, quum adiicit, se Deo scterifiCizcm oblaticrum, quibus vocibus se Deo gratias acturum pollicetur, et quidem solemni sacrificio. Atqui tum David sanctuario Domini exsulabat, ad quod ipsi non debater accesses, et tantum abest ut haberet sacrificia quae Deo offerret, ut contra rerum omnium egenus cum fame, siti, aestu, frigore, et aliis istiusmodi angustiis luctaretur. LTnde igitur David exsul et rerum omnium egenus haberet sacrificia, quae Deo secundum scripturae mandatum offerret, eique solenni sacrificio gratias ageret ? f,,luamobrem insignem fidem ipsius fuisse apparet, quae tot difficultates superavit quibuscum ipsum antequam Domino posset offerre victimas oportebat luctari : quum ergo sacrificium laudis Domino vovit, sans aperte testatus eat s© Deem non temere invocare, neque dubitanter, red fuisse persuasum se a Domino exaudiendum, et ex

AObIILIrl Lg.ggIV.

mortis imminenti periculo liberandum: quod etiam a nobis diligenter observari necesse eat, aiquidem saepe contingit nos malis et calamitatibus variis exercitos Deum quidem precari, red perfunctorie tantum, et consuetudine potius quam fide, quandoquidem nor operam ludere arbitramur, igoorantes calamitatum exitum, et formidine percellimur quasi bonitatent ipsius nunquam experti esaemus, et tanquam maris undae vends agitatae hue atque illuc ferimur, ac proinde accidit nobis preces nostras non tantum inutiles ease, red edam noxias, et detrimentosas, quod a Deo potius recedamus_ quam accedamus, nomen ipsius temere et diffidenter invocantes. Atqui nos scripture iubet fidenter, et certa animi fiducia ad Deum accedere: quip etiam pollicetur Deum ad se tali fiducia fretos accedentes ape sue nunquam frustraturum. Quamobrem non possumus ad Deum invocandum os aperire nisi persuasi nor ipsius esse filios, et. ab ipso nos vocari, neque possumus ut petrem agnoscere• et invoeare, nisi certi simus nos in numero filiorum ab ipso censeri. Denique ne hiscere quidem possemus, nisi certo perauasi nobis ad Dei bonitatem aditum ab ipso patefieri. Itaque Davidis exemplo discamus Deem invocantes nunquam animum despondere, Iicet videatur ad temper ad preces nostras obsurdescere, et a nobis oculos avertere, denique nor oblivioni tradere : red contra perauasi simus ipaum re ipsa tandem patefacturum se ad preces nostras attentas surer praebuisse. Hie igitur in memoriam edam revoeanda eat ills divi Pauli doctrine qua monet, ut in Deum omnem nostram sollicitudinem, et curam reiiciamus, et cum gratiarum actione invocemus. Ciluibus verbis Paulus docet preces nostras nihil unquam effecturas, niai pries in Deum coniecerimus omnes cures et sollicitudines quibus premimur. Deinde Deum pollicetur nobis fore progimum, et nostri curam singularem habiturum. Caeterum, sutrtmopere cavendum admonet ne Deo obloquamur precantes, et tit multi solent cum indignatione interpellemus, aut in blasphemes etiam votes erumpamus, red contra polies oportere preces nostras et petitioner omnes cum gratiarum actione coniungi, ut in Deo eonquieseamus, ipsum persuasi tandem effecturum plus quam ipsi expetere auaimus.
Et de istis hactenus. Sequitur Saulem et socios eius ivisse ad quaerendum Davidem,~ quod quum illi nunciatum easel statim descendisse ad petram et versatum in deserto Mahon, quod quum audisset Saul persequutum fuisse Davidem in deserto Mahon, et ivisse Seulem ad later montis, ex parte una: Davidem autem et viros eius fuisse in latere montis ex pane alters. Porro Davidem desperasse se posse evadere a facie Saul. En igitur Davidem velut in ipsius mortis faucibus undique conclusum, ut nulls apes ipsi reliqua salutis easel. Quid igitur ipai pro‑

473	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXIII.	474

fuit factum fuisse certiorem de Saulis adventu ? Potuit ille quidem sane ad aliquod tempus recedere, et tantum otii habere, et praeterea re ipsa experiri Deum non plane ipsius oblitum, quin aliquam ipsi viam salutis aperiret, verum crescentibus deinceps periculis ex quibus nullus apparebat exitus (nequc enim hominum iudicio fieri unquam poterat ut David manus Saulis eff'ugeret) quantas arbitramur fuisse Davidis difficultates, et in quam varias partes fiuctuasse ipsius animum verisimile est? Sane ipsemet Psalmo 116 satis aperte declarat se magnopere perturbatum, et ingenti formidine perculsum adventu Saulis velut inopinato. Nam ubi dixit: Dilexi Dominum, quoniam exaudiit vocem orationis meae, tamen agnoscit se mortis doloribus fuisse circumdatum, et ab angustiis inferni inventum, quae verba pertinent ad hanc bistoriam, in qua Davidem apparet in summas angustias devenisse, quas licet non persequatur et amplificet verborum ornatu, tamen satis apparet, ex paucis verbis cum summis difficultatibus fuisse luctatum. Nam quum dicit se mortis dodoribus circumdatum, porinde est ac si diceret se de salute desperavisse, siquidem hominum iudicio nulla spes salutis ipsi erat reliqua. Yerum enimvero dicit in istis angustiis et difficultatibus se credidisse et propterea loquutum esse, suamque infirmitatem fatetur, qua paene abrutus et devictus est. Sed nihilominus se profitetur credidisse, et propterea etiam loquutum esse, quibus verbis declarat se non temere de rebus incompertis loquuturum, sed de rebus quas experientia cognoverit. Multi enim loquaces et.garruli saepe multa narrant quasi rerum multarum periti, qui tamen nullam habent rerum experientiam, et quid sit fiduciam in Deo collocare, et ad ipsum confugere, in rebus adversis constantiam retinere, et in tentationibus luctari penitus ignorant.
SedDavid ut ex ipsius doctrina maiorem fructum referamus, ait se non de rebus ignotis loqui, neque ut qui personam aliquam in fabula sustinent, sed loqui quoniam credidit, credidisse autem illum apparet ea quae ipsa experientia Dominus cum docuerat: Neque vero de fide perfecta gloriatur, quum so ait credidisse, quasi non fuisset afflictionibus commotus: nam contra fatetur se in festinatione sua, vel trepidatione dixisse omnem hominem esse mendacem. Hanc festinationem quidam ad Davidis fugam referunt, quemadmodum in hac historia Davidem legimus fuisse ante Saulis faciem a quo praeventus fuerat et in hac fuga fuisse tanta diffidentia sollicitatum, ut parvi fecerit factas sibi a Samuele promissiones adiuncto etiam unctionis symbolo, et inanem omnium, et irritum fuisse sibi a Deo missum cogitasse. Sed illa expositio rudis est et coacta. Quare quum David de festinatione sua loquitur per quandam similitudinem dictum existi‑

mandum est: quemadmodum enim fiduciam comit.atur fides et tranquillitas, sic etiam incredulitatem perturbatio, et timor, ac confusio. Qui enim in Deo confidit quietus est et tranquillus, idcirco scriptura quum nos in Deo certam habere fiducia.m iubet, frequenter his vocibus utitur: Quiescendi et silendi. Contra. vero de hominum diffidentia et incredulitate loquens i11os cum foliis arborum tremulis comparat. Talis igitur tune fuit Davidis passio : ac proinde ita magnanimitatem et fortitudinem animi sui pracdicat quasi non sit periculorum metu, quibus urgebatur perturbatus, quia potius so fatetur vehementer commotum, et animi perturbatione concita.tum ut similis fuerit festinanti homini, et nihil nisi casum lethalem metuenti. Idcirco dicit se in illa festinatione dixisse, onmem hominem 9ne‑ndacem. Quibus verbis non tantum venit illi in mentem illa cogitatio vanum et irritum videre de Saule nuncium, sed edam de omnibus hominibus in genere loquitur, in quorum etiam numero se ipsum agnoscit: quasi dicat: ego in quibusvis hominibus nihil nisi vanitatem et mendacium reperi. Magna sane illa sapientia est, scire omnes homines esse mendaces, et vanitati obnoxios, quemadmodum et propheta Psalmo 62 nos docet, vanos esse filios hominum, et mendaces : qui si in stateris appendantur ipsi omnes simul vanitate sint leviores.
Nos Davidis sermonem apprehendere discamus, et Dei in illo exercendo sapientiam expendere. Nam David in hominibus nihil nisi vanitatem et mendacium animadvertens, contra doctns est a Den quomodo mutentur bomines et roborentur ne sint amplius mendacium et vanitas: nempe verbo divino quod in omnibus ang‑ustiis labantes fulcit, et per Doi spiritum in nobis agentem omni diffidentia et vanitate exuit. Denique nos docet in Deo unico nostrum esse perfugium, vitamque nostram in eodem consistere, ac proinde q.uamdiu homines sibi ipsis fident, perpetuis semper fluctibus agitari et animi perturbationibus sine ulla quiete, et tranquilitate concuti. Sacra idcirco scriptura frequenter homines cum flore aut gramine comparat, quod levi aliqua aura afflatum marcessit, et gramen in foenum mutatur. Quibus verbis hominem scriptura deiicit, et humiliatur ut naturae suae non obliviscatur, et ne insolescat. Yerum obsecro si in naturae istius infirmitate subsistamus, quid nobis miseris fiet? quae eonfusio perpetua nos obruet? Sola desperationis supererit materia, et brutis animantibus longe deteriores erimus. Sed etsi scriptura vel flori vel foeno vitam hominum comparat, ac proinde hominum superbiam contundit, quod diserte facit Esaias cap. 40, tamen etiam consolationem adhibet et remedium adversus iustiusmodi corruptionem affert, vel ipso teste Petro fideli scripturarum interprete. Nam quum Esaias dicit hominem esse instar graminis,

475	HOMILIA LgggIV.	476

et omnem gloriam eius quasi florem agri, exsiccatum esse foenum et cecidisse florem : quia spiritus Dotnini sufflavit in eo : deinde adiicit paulo post, verbum Dei manere in aeternum: nisi Petri interpretationem sciremus, doctrina illa videretur valde exilis et parvae utilitatis, si praesertim illa quae alibi commemorantur consideremus, nempe Deum coelum et terrain coneussurum, et fore lit terrena ista omnia dilabantur, qaandoquidem nihil firmum et eonstans nisi Deus unus, horum inquam consideratio nos a Deo potius deterreret quam ad ipsum accedendi fiduciam daret. Sed quum Petrus verba illa explicans dicit, nos licet a natura nihil nisi corruptio simus; et exiguo memento marcescere, tamen seminis illius incorrupti efficacia corroborari, lit in nobis divina virtus appareat, virtutemque suam in nobis exserat, adeo quidem u.t flos ille pulchritudinem suam non ad diem unum alit alterum neque ad multos annos, Bed in perpetuum retineat, magnam consoiationem percipimus: si quidem nos natura corruptioni obnoxios et flori simillimos scimus Doi virtute in aeternum confirmari, et corruptionem naturalem in incorruptionem et gloriam aeternam commutari. Hane ob causam propheta Ps. 102 dicit coelos perire :et sicut vestimentum veterascere, terramque et quaecunque in ea Bunt perire, nihilque firmum in ea perstare, mundique omnes delitias in fumum abituras, solumque Deum sui semper similem esse et in aeternum permanere. Sed istis videntur homines ita deiici, lit nihil illis relinquatur: siquidem Bolus Deus in aeternum permanet. At Petrus docet homines Doi verbo confirmatum iri, et Dominum timentes in aeternum a Domino stabilitum iri.
David igitur homines esse vanitati et mendacio obnoxios dicens, se ipsum condemnavit, et bono principio nixus, ad Deum precibus confugit, et in spelunca sesc ad tempus eontinuit, metu perculsus et formidine, licet nunquam memoria exciderint factae ipsi per Samuelem promissiones. Et fait ipsius insignis fides et inconcussa, sod non tamen uvaw9)7109: quippe qui imminentia sibi pericula senserit, et its tanquam home commotus sit. Hoc exemplum nos decet imitari, et agnoscere Deum nos virtute sua regentem facere lit in ipsius timore et obedientia perseveremus, lit vitae ipsius partieipes fiarnus, et in medio quarumiibet tempestatum et procellarum incolumes ad portum felicem deveniamus : et lapsi edam in via ab ipso crigamur. Quamobrem observandum est Davidem etsi fidem retinuit, tamen magna infirmitate laborasse. Nam ex pane periculis imminentibus territum videmus, Bed alia ex paste vicissim Del vorbo confirrnatum, in orationibus assiduutn fuisse, neque unquam animum despondisse, fidomque adversus quaslibet tentationes tauquam septemplicem clypeum obiecisse, quum in mediis

difficultatibus Deo laudis sacrificium tanquam reportata iam victoria vovit. Haec , inquam, veluti sibi contraria in Davide sunt observanda, nempe fides ipsius cum infirmitate coniuncta, ne in angustias similes coniecti despondeamus unquam animum. Nam si nulla formidine perculsus David fuisset, quum variis calamitatibus exerceamur, diceremus, Me miserum, quid me affiicto futurum est, qui tantam infirmitatem sentio, et ad Davidis fidem non accedo, quem cum tantis difficultatibus luctatum legimus et nunquam perterritum neque deiectum
ego vero vehementer percellor: ac proinde Dei favore prorsus indignus videor. Nos inquam isto Davidis exemplo potius terreremur quam consolationem acciperemus et a Deo potius resiliremus quam ad ipsutu precibus confugeremus. Sed quum Davidis difficultates nobis proponuntur, et non fuisse ipsum avaw,c~jjaov videmus, quin potius in tantam perturbationetn venisse, lit omnes homines mendaces esse diceret, Deumque illum in tantis angustiis ad aliquod tempus esse voluisse, sciamus nos lieet variis agitatos procellis, et summis angustiis oppressos, non oportere tamen unquam animum despondere, Bed ad Deum votis ardentibus assurgere, lit metu, et omni corruptione liberet. Neque enim alio loco David temere dicit, pedes suos in lutum immersos. Quae quidem verba de rebus externis accipi possunt; Bed minime dubium else, quin ipsius animus maximis perturbatlonibus agitatus sit. Neque vero tamen diu David isto Into perturbationis haesit, Bed Deum precibus sollicitavit, et exauditus est. Quare in nostram instructionem ita loquutum Davidem agnoscamus: et Pauli doctrinam conformem illi redueamus in memoriam; qui 2. ad Corinthios docet Deum sues exercentem variis ealamitatibus, nolle tamen lit in desperationem veniant, Bed lit potius ardentibus procibus ad Deum eonfugiant. Sic David Psalmo 34 postquam de variis egit calamitatibus, quibus dies et noctes indesinenter exereebatur, alt: Venite et vos erudiam. Ipse sane tot malorum experientia doctus ioquebatur, et de rebus sibi probe cognitis alios erudiebat. Se igitur merito loquuturum dicit. Sod, ore, quales ipsius sermones futuri sunt? Ex parte suam infirmitatem detegit, ne nos iisdem malis exerciti despondeamus animum, et ab officio resiliamus Deo nos variis calamitatibus deiiciente : deinde ex altera parte fidem suam declarat, qua veluti duce ad Deum accesserit, fiduciamque, suam in ipso collocarit, et precibus sollicitare non erubuerit, et illis quidem non irritis neque inanibus: quando quidem spe et fiducia divinae voluntatis plenus ipsi sacrificium gratiarum actionis audet vovere, quum ex omnibus periculis liberatus fuerit.
David igitur in summis serum suarum angustiis, sese divinae bonitatis fiducia sustinuit: longe illorum dissimilis qui tentationibus variis agitati,

477	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXIII.	478

videntur in illas sese de industria magis ac magis immergere, velut in fasciculum colligentes quaecunque a Dei gratin et favore posaunt ipsos abducere, et in abyssum tristitiae detrudere, ut tandem in desperationem veniant; et nullum amplius locum relinquant consolat,ionibus ex evangelio depromptis, neque precibus ad Deum confugiant. Itaque desperationis pleni solent eiulari, me miserum, o me perditum, o me a Deo reiectum. Sed quae causa est istius perturbationis et desperationis, nisi quod ipsimet sese in laqueos istos ultro inducunt? Alii vero fanatici homines, quum aliquas rerum mutationes sentiunt, tanquam prophetico Del spiritu pleni, nescio quae sibi somnia fingunt, quibus magis ac magis implicantur, olim a Dee meritam suorum factorum mercedem recepturi. Davidem vero Videmus in illis suis caiamitatibus a gratiae Del cogitatione non recessisse: neque sea mala graviora fecisse, neque sibi ad Dei gratiam precibus sollicitandam aditum praeclusisse, sed ad Deum semper assurrexisse. Neque vero sane humanum opus istud fuisse dicendum est, sed divinum potius , siquidem Deem oportuit sancto sue spiritu Davidem regere. Yerumtamen etiam agnoscamus Deem non esse tentandum, neque gratiam ipsius nostra neoligentia sufi'ocandam. Idcirco Paulus fideles hortatur, ut salutem suam cum timore et tremore perficiant: quod Deus sit in nobis. Quid vero Paule dicis, oportere fideles salutem suam perficere, quod omnes liumanos vires longe superat? At non ipsi salutem nostram perficere iubemur, sed of'ficium quisque suum facere. Nam et ipse Paulus docet superbiam maximam et arrogantiam fore, si nos ipsos salutem nostram facere posse crederemus. Quid its vero? Nempe quod a nobis ipsis nibil possumus, sed Deus omnia in omnibus facit. Quamobrem agnoscamus nos a nobis ipsis nihil posse, quando quidem natura sumus ad omne bonum inept.i : sod Down in nobis operari. Quare nos ipsi offeramus, et quum propius accedit, ne a.b ipso resiliamus.
Caeterum hie iterum erga Davidem notanda providentia divina. Nam Davidis quidem hominum opinione desperata saIus erat, et de ipsius vita conclamatum : sed illum tamen Deus variarum calamitatum examini its subiecit, ut mane sea protexerit. Nam, obsecro, quid impediit quominus in Saulis, tam numeroso exercitu instructi, manum David veniret, quem sexcenti tantum viri comitabantur? Quid enim tam pauci adversus tantam multitudinem? Sane David etiam idcirco non se ad praelium apparavit: sed omnem salutis suae spem in latibulis et fuga eonstituit. Deum igitur mane sea texisse Davidem apparet, et Saulem excaecasse : quod pluribus locis David agnoscit: nullamque sibi salutis spem superfuisse fatetur, nisi in umbra Domini. Quamobrem arcanam Dei providentiam suspiciamus,

suorum salutem promoventis et pro ipsis vigilantis, quamdiu illi vel dormiunt vel incautius agent. Nam, exempli gratia, David quidem rationem aliquam evadendi sequutus est, quum dicitur ab uno rnontis latere fuisse, Saul autem cum suis militibus ab altero : adeo ut semper alter alteri esset ophositus, verurntaruen quum tam numerosus esset Saulis exercites, potuit totum montom circumdare, viamque Davidi praecludere, et intra montis faeces claudere: ac proinde non sea vi Davidem evasisse, sed tanquam a sepulcro eductum fuisse apparet unius Dei praesidio. David enim in humanis rebus aliquod praesidium quaerens, nullum aliud praesentius babuit quam sese in speluncam abdere, et latebris illis vitam tueri, sic tamen quasi vivorum consortio expulsus, quemamodum supra vidimus, quamobrem quum Deus illum ex t:antis periculis eripuit, non tantum a morte, sed a sexcentis mortibus liberavit. Et species quaedam resurrectionis fuit eductio illa ex spelunca tanquam a sepulcro, et vitae restitutio. Ac sane quid miseris Dei filiis fieret, nisi Deus illorum misereretur ? Nae ipsorum conditio reliquarum omnium creaturarmn longe deterior esset. Imo quid omnibus animantibus, et rebus omnibus creatis fieret, nisi Deus sea providentia mundum rcgeret? Neque enim fortuito pluviae deeidunt: neque temere arbores fructus sues producunt, neque terra gramen profert, nisi quatenus Deus sea providentia semel illis vim inditam fovet, et sea providentia regit, atque benedicit. At si Dei providentia in res illas inferiores fertur, qualem erga filios fore illam arbitramur? Et quoniam diabolus hostis humani generis infensissimus, et multis ad nocendum artibus instructissimus, semper aliquid adversum Dei filios molitur, quid miseris nobis fieret, nisi Deus sea bonitate nos in seam clientelam et praesidium reciperet? Quamobrem quae de Davidis defensione dicuntur in nostrum usum convertamus, nobisque singulis applicemus.
Admiranda fuit autem in eo divina providentia, quod repente Saulis exercitus a Davide persequendo alio est avocatus. Nam allatus ad Saulem nuntius dicitur de Philistaeorum in iudaicam regionem a.dv entu : qua ratione Deus consultum Davidis saluti turn voluit. Nam hominum opinione nulla Davidi salutis,apparebat via, nullis viribus, nulli industriae locus erat reliquus, sed omnino moriendum et fortiter occumbendum erat, Di vivus in Saulis manus venire laniandus et discerpendus voluisset; ut mirum videri non debeat, quum se mortis periculis circumdatum fuisse dicit, et de vita desperantem, ad Deum unicum redemptorem accurrisse, et so totum ipse permisisse. Sed interim Deus ilfum miraculose liberavit: suscitatis Philistaeis, nihil minus tamen quam de ipsius salute cogitantibus, quem cane peius et angue odorant, et quern laniare voluissent. Yerumtamen Deus illis

479

ad Davidem servandum abutitur, et totum istud negotium miraculose perficit. Nos igitur hoc exemplo discamus in Dei bonitate conquiescere, nosque illi totoa permittere, eiusque providentiae et arcano consilio salutem nostram ascribere: et ne unquam dubitemus quin opportuno tempore ferat auxilium, quum in summas angustias devenerimus : ac licet per mine mortis discrimina nobis sit ambulandum, nunquam tamen permissurum ut penitus absorbeamur, led mane sea et praesidio tecturum donee ad aeternae salutis fruitionem deduxerit.
lam vero agite, etc.

HOMILIA LXXXV.
CAP. gXIV.

1. Ascendit ergo David inde, et habitavit in locis tutissimis En‑gaddi. 2. Cumque reverses esset Saul, postquam persecutus est Philistaeos, nuntiaverunt . ei dicentes : Ecee David in deserto est En‑gaddi. 3. Assumens ergo Saul tria millia electorum virorum ex omni Israel perrexit ad vestigandum David et viros eius etiam super abruptissimas petras quae solis ibicibus perviae sunt. 4. Et venit ad caulas ovium quae se offerebant viand , eratque ibi spelunca quam ingressus est Saul ut purgaret ventrem, porro David et viri eius in interiore parte speluncae lateba‑nt. 5. Et dixerunt servi David ad Bum: Dcce dies de qua locutus est Dominus ad te, .Ego tradam tibi inimicum tuum ut facias ea sicut placuerit in oculis tuis. Surrexit ergo David, et praescidit oram chlamydis Soul silenter. 6. Post haec percussit cor suum David eo quod abscidisset oram chlamydis Saul. 7. D7,xitque ad viros suos: Propitius sit mihi Dominus ne faciam hanc rem domino meo Christo Domini, ut mittam manum meam in Bum: quia Christus Donaini est. ( Vivit *) Dominus, quia nisi Dominus percusserit cum aut dies cuts venerit ut moriatur aut descendens in praelium perierit, propitius miha sit Dominus ut non mittam manum meam in Christum Domini.) 8. Et con fregit David viros suos sernaon.ibus, et non permisit eos ut eonsurgerent in Saul: porro Saul exsurgens de spelunca pergebat coepto itinere.

Superest nobis ex supra dictis quoddam caput observatione dignissimum expendendum, miraculosa nimirum Davidis liberatio, cui hominum opinione et iudicio nulla reliqua spes salutis videbatur, nam ut ante vidimus, illum Saulis copiae sic undique premebant, ut nulls spec esset evasionis, led in hostium manus ventures videretur, a quibus non

*) Quae hic sequuntur in veteri exeriaplari versum r>ctavum reddere dicuntur led h. 1. spuria swat et ex cap. XX VI v. 10, 11 repetita.

HOMILIA LXggV

480

erat speranda gratis, sed potius omnis feritas et crudelitas, ut non esset melior Davidis conditio futura, quam ovis in lupoa incidentis. Fugiebat quidem David ab una pane, led eum Saulis milites ab alters sic persequebantur, ut non posset amplius effugere et neque latebrae ipsum tegere possent: et nullus appareret exitus. Quamobrem hominum opinione conclamatum erat, et Davidis sales deaperata. _ Quis ergo illum ex sepulchri faucibus Bruit? Nae admiranda fait ratio, nam ecce hostea eceleaiae infensissimos, et crudelisaimos, quorum opera Deus utitur ad aalutem Davidis provocandam. Irruentibus enim illia in Iudaeam, Saul coactus est cum omnibus anis viribus illis occurrere, ne devastata regione regnum edam seam amitteret. Quam ergo admiranda Dei consilia, quam incomprehensibilea vise ipsius, et rationes quibus sail opitulatur? Sane nos eo vehementiua commoveri ad ipsius virtutem agnoacendum, et meritis laudibus praedicandum oportet, et aummopere cavere ne fortunae tribuamus quod divina providentia dispenaat, cola caritate addueta in eos quoa gratis in filiorum numerum adoptavit. Incredulos quidem fateor dicturos fort.uito Philiataeos in Iudaeam fecisse impetum, qui Davidi nihil minus cogitanti fuerit opportunus, quod ex causa Saulem oportuerit ab ipso persequendo desistere. Yerum hoc principio niti fideles oportet, oculos Domini else supra iustos. Deus igitur vigilabat Davide laborante: et illum ex Saulis mane liberare decrevit, ac proinde et rationem ipsum liberandi inetituit; Philistaeorum cords sic reYens, ut quo vellet impelleret, atque tam opportune, ut ne ad momentum quidem moral necterent. fluamobrem occultam Dei providentiam agnoscamua in its omnibus casibus quos profani fortuitos dicunt : et praeterea notandum non modo non deease rationea Dee implendi sea consilia : led Bum uti omnibus leis rebus creatis, gain etia.m ipsis diabolic, quos vel invitos fidelium salutem promovere eogit: exitium illi quidem nostrum fateor perpetuo moliuntur : sod Deus virtute aua conatus ipaorum in contrarium semper vertit, et ipsis bonos angelos opponit nostrae salutis veros administros, gaol sit prophets Ps. 34 circa fideles castra metari, et eorum custodiae sic a Deo commissos, ut in nostram salutem perpetuo invigilent: proprium ergo angelorum officium est fidelium custodia et adveraus hostium impetus tutela et defensio, led interim etiam Deus virtutem seam longius adhuc extendit cum rebus omnibus creatis, ad suorum confirmationem utitur, sibique subiectas, et ad ministerium paratas re ipsa patefacit. Neque enim tantum elements Deo inserviunt quum opus est, led edam hic videmus Philistaeos Davidi infest.iasimos qui discerpere ipsum willies optassent, Philistaeos inquam Dee inservire ad Davidia tutationem, et ex mortis periculo liberationem, its tamen

481	IN I. LIB. SAMUEL CAP. XXSIII.	432

tit ipsi nihil minus cogitarint, et longe alia fuerint ipsorum consilia: sed Deus admirandis rationibus operatur. Quanta igitur laetitia occasio nobis offertur conoscentibus eos qui in Dei tutelam recepti sunt nunquam derelinquendos, sed ex omnibus periculis divina virtute, quacunque ratione fiat, liberandos. Caeterum quotiescunque coniuratos ecelesiae hostes, qui dira quaoque ipsi minabantur adversus se ipsos insurgere conspicimus. sciamus Dei virtuto fieri, Philistacos ad suum populum liberandum commoventis, et ecclesiae salutem procurantis. Nam quae Davidi contigerunt, in usum omnium fidelium scripta stint., quatenus sunt Domini nostri Iesu Christi membra, cuius David figura fait. Ac sane nos ipsa experientia docet Deum saepe Philistaeos excitasse ad multa consilia frangenda, et conatus evertendos quibus ecclesia, nisi Deus opera tulisset, funditus evertenda videbatur. Nam quoties mundi huitis proceres ae principes consilia inierunt ad Dei verbum exst,irpandum, et fideles omnes illi adhaerentes una internecione tollendos, et inter se coniurati fidelium omnium interitum et sanguinem sitierunt, nihilque ipsorum consilia remorari posse videbatur? Deus tamen admirandis modis et momento consilia ipsorum fregit , modo excitato bello, modo fractis induciis, modo proditione captis urbibus, ecquis autem ista quaeso perfecit? Nae apparet quidem, binc multorum ambitio, inde .aliorum crudelitas, et denique prava hominum cupiditas, sed tamen altius assurgendum est of fide contemplanda singularis Dei bonitas pro ecclesiae suae salute et defensione vigilantis, ac proinde hostes ecclesiae adversus sese invicem committentis. Atque doctrina baec observanda ex its quae dicuntur de Davidis liberatione per Philistaeos, qui in Iudaeam irruperant. Facti autem istius memoriam perpetuam fuisse adiicitur, quod ea occasione locus ille vocatus sit. petra dividens, quam vocem quidam interpretantur de Saule, quod sua spe delusus discedere coactus sit re infecta. Alii vero quod Davidis milites suspensis animis fuerint. Verum existimo 'verbis illis potius Dei bonitatem erga Davidem commendari, qui nunquam sperasset se hac ratione liberandum, tit nempe Saul relicto Davide cogeretur exercitum suum abducere, Deo ipsum alio avertente, et tanquam fraeno ducente; qua similitudine prophetam Esaiam uti videmus, quum dicit Deum hostibus in nares fibulas mittere, et illos pro arbitrio circumducere. Non aliter Deus vel invitum Saulem tanquam fraeno retro actum coegit invitum abire.
Neque vero tamen hie finis fuit calamitatum et a.fflietionum Davidis : nam repulsis Philistaeis Saul de sua crudelitate adversus Davidem nihil remisit; quod David sentiens et periculum in quod inciderat ‑prae oculis habens, locum mutavit, venitque in desertum En‑gaddi, quasi dicas locum aqua‑

Calvini opera. Vol. XXX.

I tilem, etsi non constat fueritne illic aliquis torrens, aut scaturigo quaedam quae loco huic nomen fecerit; fuisse tamen eo loco specum profundissimam certum est : cuiusmodi multae specus sunt in quibusdam regionibus subterraneae, ad dimidium xniliare se protendentes. David igitur in illa specu se contjnuit tanquam in asylo, quod sciret quaun infesto ammo Saul ipsum persequeretur. Hine discamus non despondere animum, neque aegre ferre quum Dos Deus in nova certamina, et novas afflictiones subinde vocat, neque illi obloqui, sed potius novas vires resumere. Nota enim est hominum inconstantia et natura quae exigua re vehernenter commovetur et perturbatur, et superata quadam tentatione otium in posterum et tranquillitatum expetit sibique pollicetiir in reliquam vitam, sed Deus vult nos in istis terris exerceri, et nova subinde certamina sustinere: vita enim nostra similis est militiae continuae, aut bello perpetuo, nam etsi Deus saepe r‑obis otia Ftcit, non ideo tamen perpetua pax speranda, et stultnm f'oret fovere spes inanes, nos nullis unquam i certaminibus exercendos. Qua.mobrem persuasnm nobis esto praeter communem cum omnibus hominibus conditionem quae caduca est, et multis calaj mitatibus obnoxia fideles oportere novis subinde calaj mitatibus et tentationibus exerceri, et specia.li quadam ratione divino examini subiici, et a Deo modo hue modo illuc transferri, ne occulta quadam rubigine vitientur, sibique veterno perniciem accersant, sed potius omni studio, cura et diligentia in preces incumbant, et ad Deum in summis angustiis confugiant. Fides euim nostra facile rubigine cbrrumperetur, nisi variis modis exerceretur , et a Deo exploraretur. Rebus enim tranquillis segnescimus et in invocando Deo torpemus, quum tamen praeeipuam cultus sui partem invocationem Deus a nobis requirat. Hanc igitur ob causam Deus nos variis calamitatibus et afflictionibus excitat, ne non modoseg nescamus, sed etiam tandem adversus ipsum contumaciter insurgamus. Haec igitur exemplo Davidis meditanda, cui licet magna erat oblata laetitiae occasio, quod ab imminenti morte liberatus fuisset, non fuit tamen illa d1uturna, sed nihilominus tamen David servatorem suum Deum agnoscens illi gratias egit, seque vicissim ad nova certamina, novasque ferendas tentationes praeparavit. At sane illum oportuit ad nova certamina se praeparare, ne incautus deprehenderetur. Quamobrem in desertum En‑gaddi confugit, et tanquam fera quaedam in rupium speluncis vitam suam tueri coactus est. Neque enim sine causa hie dicitur Saul illum persequutus etiam super abruptissimas petras quae solis ibicibus perviae sunt: scimus antem feras illas esse levissimas, quae velocissime ex rupe in rupem desilitint. Ex quibus apparet in quas angustias David redactus esset, qui in speluncam illam deserti confugiens fuit tan31

483	HOMILIA LX%.XV.	484

quam in sepulcro. Dura sane conditio misero Dei servo, atque hominum ittdicio longs melior future ai statim potius vitam perdidisset, quam cum tot afflictionibus luctatua esaet et evitato periculo in aliud impulsus, quod obsecro,quid fait aliud quam a Dee multis mortis generibus exponi? Verumenimvero quum Pei misericordiae gust um babere et ad ilium confugere in magnis nostril periculis possum us, certum eat magno nostro commode, et utilitati divinam illam explorat.ionem cedere. Scimus enim maledictam fore fiduciam nostrum ai in rebus creatis subatiterimus, quemadmodum prophets dicit maledictunt hominem qui in homine coufidit et brachium hominis suum propugnaculum ponit. Atqui natur;t nimium proclives in vitium tstud lamas, nisi Deus virtute sua nos ab eo retraheret: quum igitur nos ad se vocat, per multasanguatias quam sit nobis illud utile videmus. Quamobrem quotieacttnque Deo videbitur nos in multas difficultates iniicc;re, cognoscamtts nostro commode, fieri, ut Deum quaeramus et ipsi adhaereamus, et no a vaniscupiditatibus mundanis, quibus exitium accersitur, decipiamur. Nam ipsis fraudibus Satan conatur a Dee nos abducere, puts rerum terrenarum curs et sollicitudine, quibus hominum mentes solet irretire. Et Deum oportet vicissim de hominibus ipsum honors debito apoliantibtts vindictamsumere. Porro nisi vitam nostrum in ipso reponamus, et ab ipsius unica virtute pendere sciamus, certum eat ipsum a nobis suo iure et autoritate spoliari, resque omnes creates in quibus fiduciam colloeamus a nobis in idols transformari, quod sacrilegium Deum ulcisci purest. Contra vero cognoscamus nos ad ipsum invocandum confugientes, fidueiamque omnem riostram in ipsius virtute collocantes, multum profecisse. Davidia igitttr exemplum i;deo nobis proponitur, ut patienter quosvis casus ferre, et ipsum imitari discamus.
Agite iaittir alum rationem a superiors quern Deus in Davide liberando sequutus eat, expendamus. Latebat in spelunea David paucis illis stipatus militibus: contra vero Saul ilium cum tribal mine petsequebatur electis et exercitatis, qui Davidem undique cingunt ne qua possit elabi. Sed si David tantum biduo in apcluncailla fuisset obsessus, ands vitam ipse cum sail illis stipatoribus tolerasset? Quam miserum fame enecari, et in specubus tanquam extra hominum coetttm in sepulcro latitare et quotidie rnori, nee posse lucis beneficio frui. Verumtamen Dominus exit um in mane habebat, Davidemque ex inimici manibus servare, praeter hominum exspectationem vole bat. Nam Saul in specum illam soles ad naturae requisite secessit, in qua David cum sail latebat, guars vero non aliquem secum ex tot satellitibus assumpsit? Nae Deus ilium quasi menu deduxit, et quod

spud se decreverat perfecit. Ingresaus igitur cavernam illam dicitur ad pedes tegendos, quae to quendi phrasis spud Hebraeos honeste Legit quod alioqui per se pudendum est. Pedes igitur texisse dicitur, qui ad requisite nat.urae seceasit: quo voluit Deus ipsum venire. Porro Davidis milites ubi Saulem ingressum viderunt, rati sibi occasionem ipsum interficiendi oblatam divinitus, Davidem ad caedem hominis, et quidem specioso praetextu aunt cohortati. Nam, aiunt, to in regem unctus ‑ es; a Domino: tibi per Samuelem prophetam promiasionea factae suet : Saul igitur exauctoratus a Domino coronam iniuste posaidet et per vim usurpat: et to praeterea tests lutoque persequitur, tanquam ipsi Dee, a quo electus es, bellum illaturus. lam vero vides ilium a Dee tibi etiam incogitanti traditum in menus, quid igitur cunctaris? Ha.ec tibi laetitiae dies divinitus affulsit ad hostem pessumdandum. Speciosae profeeto rationes quibus mda.tur David st,atim persuadendus. Nam aciebat se non honorum cupiditate regiam dignitatem ambivisse, sed a Deo, quum nihil minus quam de regno cogitaret vocatum, et quidem omnibus suis fratribus primogenitis, gaol Samueli peter obtulerat, repudiatis, ipsisque a Domino, licet omnium minimal et abiectissimus esset, antepositum. Deinde eibi bees conscius erat navatae fidelis operas sues tam ipsi Sauli quam toti regioni, cuius ipsi sufficiens testimonium Deus ipse et angeli ipsius dsbant. Praeterea Saulis crudelitatem intuebatur, qua non tantum in so furebat, sed etiam in Deum ipsum ferebatur: quae quum omnia conctirrerent, guars non liceret ipsi quern Deus hostem in menus sues tradiderat et repudiatum exauctoraverat, interficere? Saul enim crudelitato et imma.nitate saeviens, nullum modum servabat, guars igitur Davidis militibus nun liceret in ipsum tanquam in latronem et homicidam impetum facere, et tanquam perfidum et proditorem interficere? Verumenim vero David istis rationibus adduci non potuit, ut in Saulem aliquid moliretur, et ulla in parts ipsi noceret. Quid ilium impedivit? Nempe reverentia unctionis quern olim Saul acceperat. Nam etsi regnum in tribu et familia Beniamini non poterat else diuturnum: led in, tribum Iuda transferendum erat, quod in Davide perfectum eat: David tamen pulchre sciebat non else sibi transsiliendos limites: led quiescendum, et nihil aggrediendum nisi quod Deus praecepisset. Ac licet unet.ionem a Samuele accepisset, nondum tamen erat in possessionem regiae dignitatis missal: et Deus ipsum in mediocri statu, tanquam vilis et abiect.ae conditionis hominem continere voluit, donee in regni possessionem ipsum misisset, regioniaque caput fecisset. Qua.m pulchre igitur in alum revoeawit quod do se praedicat Psalm. 131: Domine non eat exaltatum cor meum, neque elati aunt

485	IN I. LBI, SAMUEL. CAP. gXIV.	486

oculi mei. Neque ambulavi in magnis: nieque in mirabilibus super me. Quibus verbis testatur se sua conditione et sibi factis promissionibus contentum, nihil ausum esse neque voluisse suscipere praeter Dei mandatum : sed factum else sicut puerum modo ab uberibus matris depulsum: et sese in ea coutinuisse modestia, ut nihil ultra patefactam sibi Dei voluntatem aggredi voluerit. Davidem igitur ista retinuerunt ne in Saulem faceret impetum, etsi multae speciosae rationes illum videbantur ad contrarium cohortari. Nam non tanquam latrones aut sicarii milites ipsius ipsum alloquebantur, sed speciosis rationibus veritatem tueri videbantur, quum a Domino Saulem in Davidis manus traditum dicerent, et re ipsa Doom palam facere electum a se Davidem ad regiam dignitatem vocari. Quare quum in medium afferunt Dei autoritatem, eandemque duplici fultam testimonio, verbo nimirum et signo confirmant, verbo inquam Domini per prophetam praedicto, et signo, quod Deus Saulem in speluncam illum solum adductum Davidi tradidisset, veris niti videbantur rationibus. Hine admonemur Doi promissiones in usum nostrum ita convertere, et quaecunque ab ipso beneficia percipimus ad nostrae salutis conservationem, ut rectam semper viam insistamus, of ne tantillum quidem a semita mandatorum deflectamus: quae fidelibus omnibus valde necessaria doctrina est. Nam experientia docemur quam prompta sint hominum ingenia, quum bonam aliquam causam tuentur ad quidvis temere suscipiendum, non attendentes, id sibi liceat an non, quum sibi oblatam bene gerendae rei occasionem arbitrantur. Nam aiunt, quandoquidem opportunitas est, quare non uteremur? Yerum oportebat sobrie et sana mente consilium a Deo petere, seque ad ipsius voluntatem conformare, potius quam hoc vel illud temere imaginari. Neque enim semper ita sapiunt homines, nee tam sobrii sunt ut suos sensus intra verbi divini terminos retineant. Eo igitur diligentius Davidis exemplum nobis intuendum est, et ad usum revocandum, quo sumus natura propensiores ad peccandum, nempe cogitandum , Dos licet integritatis et sinceritatis nostrae testimonia firmissima habeamus, et Deum ipsum et angelos bonae eonscientiae nostrae testes advocare possimus, Deique promissionibus freti simus, non tamers debere eo audaciae prorumpere ut praeter mandatum ipsius' aliquid aggrediamur: sed attente perpendere quid permittat iubeatve: ut si nos progredi iusserit, progrediamur: sin minus, tanquam vinetis manibus, quiescamus: et nihil ex arbitrio nostri voluntate suscipiamus ultra Dei mandatum : sod patienter ipsius voluntatis patefactionem praestolemur. Atque haec pars silentii est, quod a nobis ipsius verbo credentibus postulat. Nam etsi nos in silentio possidere animas iubet,

non tamen variis agitari passionibus et fluctuare animo vult ut solent ipcreduli : sod in ha.c obedientia quam requirit a nobis, hoc includitur, ut si qua so nobis opportunitas‑ bene rei gerendae videatur offerri, non statim tamen illam arripiamus, quod nondum fuisse nobis a Deo factam potestatem plane sciamus. Quare Deus Dos silere et quiescere iubente, et in ipso conquiescere et ab ipsius providentia pendere, snxnmopere cavendum Do nobis habenas laxemus ad aliquid audendum quod non disertis verbis Deus praeceperit. Fidem igitur nobis oportet vires suppeditare, quibus humanam omnem vim superemus, quum sequenda est Domini vocatio quacunque tandem Ala via nos deducat. Et si Deus non faciat nobis potestatem hoc vel illud aggrediendi, tanquam vinctis pedibus. manibusque gradum sistamus, et ne latum quidem unguem sine ipsius mandato progrediamur : sed patienter Deum exspectemus.
	Ad reliqua iam transoamus quibus audimus
Davidem silenter ad Saulem accedentem abscidisse
oram chlamydis ipsius : deinde f acti poenitentia
ductum fuisse: et licet a suis stipatoribus incitatum,
non potuisse tamen ullis rationibus adduci ut Sauli
damnum inferret: quin etiam suorum flegisse ani
mos, qui prius furore adversus Saulem ferebantur.
Porro foret absurdum et superfluum diutius et scru
pulosius quaerere: Davidno peccarit oram chlamydis
Saulis abscindens, etsi qui deinde ipsum scrupulus
stimulavit satis ostendit melius fuisse facturum si
abstinuisset: verumtamen ipsi accusandi et con
demnandi nullam oceasionem habemus: quando
quidem potuit tale aliquod frustum abscindere in
eum usum quem postea videbimus. Sic enim Sauli
re ipsa testatum fecit venisse ipsum in Davidis
potestatem incautum: ac proinde si voluisset potuisse
iugulum ipsius invadere: et reliquum exercitum
caeso duce facillime profligare. Nam alioqui, nisi
signo illo Saul convinctus, nunquam Davidi credi
disset, venisse se in ipsius manus et incolumem ab
ipso dimissum : etiamsi centies David iuravisset se
milites suos compescuisse ne quam ipsi iniuriam
inferrent : et de ipsius integritate et fide dubitasset,
deque sua crudelitate nihil remisisset, neque miseri
cordia in ipsum usus fuisset. Quum vero David
insignia protulit, et partem chlamydis abscissam
ostendit, quum posset eadem via iugulum abscin
dere : Saul vel invitus fateri quod alioqui non cre
didisset coactus est, et convictus in se ferre sen
tentiam. Quamobrem utile fuit Davidi particulam
illam ehlamydis abscindere, ideoque factum illud
carpere non licet. Quod ad scrupulum autem illum
quo stimulatus est, ex eo apparet, tentatione qua
dam agitatum Davidem. Nam nisi aliquem exces
sum in se sensisset, non potuisset facti illius poeni
tentia duci in quo peccatum non erat. Ex hoe

487	HOMILIA LXggY.	488

igitur loco discamus quam proclivis sit etiam in re licitti lapsus, et quum iure divine liceat vim hostium vi repellere, et hostes etiatn damnis afficere et opprobrio, quaint facile aliquo excessu peccemus, ut licet res ipsa per se bona et iusta sit, in ipsius tamen exsequutione Deum offeridamus. Qua in re multi magnopere falluntur, in cortice tantum haerentes. Nam, aiunt, prior ab hoste lacessitus sum, et iuvitus ad mei defensionem tractus sum, non mea voluntate, sed invitus et necessitate coactus me tutatus sum. Quae omnia vera esse fateor, et condemnari non posse: sed interim isti non animadvortuut, se non eam sobrietatem et modestiam retinuisse quam par erat, et appetitu quodam vindict:ae violasse libertatem quam hababant. Quamobrem exemplo Davidis discamus, nos licet coram bominibus iustas et aequas defensionis rationes habeamus, non ideo tamen coram Dee ab omni culpa vacuos, quod aliqua passione abrepti peccaverimus in excessu, viamque aliquam obliquam sequuti simus: ac proinde licet coram hominibus neque accusari neque damnari possimus, non posse tamen effugere quin Dei iudicio ferianiur, nisi pro infinita sua bonitate nostras infirmitates toleiet et t eg at.
Nos igitur eadem qua Davidem reverentia divini nominis duci oportet, cuius haec verba sunt: Prop)itiUs sit mihi Dominus, ne faciam hanc rem domino meo Christo Domini, ut mittam manum meam in eum, quia Christus domini est. David se tanquam iniectis habenis retinet, ne quid in Saulem suscipi<it, cogitatione unctionis divinae quam Saul acceperat. Non sine causa vero meminit Uncti Domini, quoniam, ut ante dixi, regnum illud erat figui'a regni Dornini nostri Iesu Christi: unde apparet quare tanta reverentia colat Saulem,, quod a Dee in ilium dignitatis gradum fuisset evectus. Nos igitur debitos bonores tribuere discamus its quibus Deus peculiarem quandam notam dedit, quum eos ad rerum gubernacula sedere voluit, et iustitiam administrare: quisquis enim, ut ait Paulus dignitati superiori resistit, Deo ipsi resistit. Nam sane possumus tanquam in speculo contemplari curam singularem Dei erga nos quum genus humanum certis legibus regi et conservari voluit. Si enim, exempli gratia, ex an1mi voluntate omnia nobis succederent, et cibi ac potus copiam haberemus, nisi tamen certa politia reneremur, certum est sumrnam fore omnium rerum confusionem, aliis in alios insurgentibus, et sese mutuo confodientibus, vel contuuieliis et iniuriis afficientibus: denique non posse inter se diu pacem colere et simul vivere : quod home nisi regatur immanitate feras omnes longe superet. Quamobrem hominibus a Dee bone consultum statuamus, quum regi et administrari humanum genus certis legibus voluit, et vel reges

ac principes, vel alios magistratus pro varia rerum publicarum ratione ipsis praefecit. Ac proinde sane non abs re dicitur in sacris Deus cingere baltheuin regibus ac principibus, quum ipsos ad hune dignitatis gradum evehit. Quibus verbis significatur illos armari autoritate diving, non tantum ad gladium exercendum, ut metuantur, et ut in flagitiosos animadvertant: sed etiam ut bonores debitos consequantur. Et hoc alibi David pluribus persequitur, quum ait Deum aliquos ad summum dignitatis gradum evehentem, maiestatem quandam imprimere ipsis, qua non tantum hominibus, sed ipsis etiam animantibus terrae, et volucribus coeli sit formidabilis. Nam alioqui non essent principes diuturni, summaque rerum omnium passim esset confusio, nisi Deus institutum. a se ordinem foveret, et metu quodam populum retineret ad honorem its habendum quos Deus in aliquam dignitatem evexit: et formidabiles eos, ut ante dixi, .non tantum hominibus, sed ipsis etiam animantibus redderet.
Et de illo Dei beneficio politias conservante, ut genus humanum subsistat, hactenus dictum esto: iam vero agite sigillatim quod de Davide recitatur expendamus. Nam quod Saulem unctum Domini licet inimicum suum est reveritus, omnibus fidelibus utilem doctrinam proponit, ut sese nimirum magistratibus ultro submittant. Neque enim quos nobis Deus praefecit metuere debemus tantum, ut solent fures, latrones gut denique flagitiosi homines; sed alacri animo nos ipsis subiicere, sive reges, sive principes, sive alii sint magistratus, quandoquidein nulla est, ut ait Paulus, nisi a Domino potestas. Quod quum ita sit, nitro nos ipsis submitti par est, scientes nos Deum colere et venerari non posse, nisi quos ipse nobis praefecit honoremus. Hanc igitur doctrinam ex Davide discamus, qui Saulem licet infensissimum inimicum haberet in manibus, considerans tamen eum unetum a Domino fuisse, et in regiam dignitatem evectum; statuit abstinendum esse ab omni iniuria et contumelia. Denique discamus Dee servire volentes, oportere Dos subiici omnibus quos nobis praefecit, et iustitiam administrare voluit, si rebellionis crimen effugere cupiamus. Nam adversus ipsum Deum insurgere videntur, qui magistratibus rebellant. Specialis quidem, fateor, ratio fuit regni istius Iudaici, quod, ut auto diximus, figura fuit Domini nostri Iesu Christi : ac proinde inaiore Davidem reverentia et humilitate ductum verisimile est, quum in memoriam sacram illam unetionem revocavit. Sed tamen etiam illam ad praeeminentiam illam a Dee concessam respexisse non est dubium : ac proinde existimasse Saulem qui Samueli successerat in summa rerum administratione, oportere dominatum retinere, donee constitutus a Dee terminus impleretur, et Deus ipse Saulem exauctorasset. Nos vero discamus ex‑

489	IN 1. LIB. SAMUEL. CAP. XXIv.	490

emplo Davidis magistratibus qua debetur ipsis honorem habere. Nam si David obscuram umbram i zn * Domini nostri lesu Christi tanti fecit, quo ‑euni zios honore prosequi decet hodie magistratus et principes? Quare nos Deo totos permittamus, regique nos sciamus, non quidern ad triduum aut quatriduum, ut olim Saul populum rexit: sed quanrioquidem regnum ipsius est perpetuum, et lrlc est scopus ad quem collimandum est, et unica uostra felicitas et perfectum ga.udium, discamus nos ipsi non vi aut mete quodam subiicere: sed sincero animo. Caeterum non leviter praetereunda vox illa Davidis: Propitius sit inilai Dominus, ex qua discimus nos sponte iugurn quod Deus imponit subeuntes , et magistratibus quos nobis praefecit ultro morem gerentes, et simpliciter vocationem quisque suam sequentes, Deo acceptos fore, et ipsum in nobis regnaturum, suisque beneficiis cumulaturum. Ne dubitemus igitur quin nos Deo placide submitteDtes, iugumque ipsius ferentes, neque recalcitrantes ut solent equi calcitrosi, ipsius favorem et benevolentiam experiamur. At si fideles magistratibus quos ipsis praefecit obedientes Deus suis beneficiis afficit, quid futurum est quum Domini nostri Iesu Christi pedes osculati fuerimus, eumque ut regem agnoverimus, eique nos regendos permiserimUS? Quae beneficia collaturum ipsum arbitramur in eos qua spem omnem suam in ipso collocarint? Quamobrem quum nos Deus evangelii praedicationi vult subiici, et cervices ipsius iugo submittere, ac re ipsa testari nos esse ipsi populum dicatum ad serviendum filio ipsius tanquam regi et dominatori nostro, Domino Iesu Christo, ne dubitemus quin modis omnibus suam erga nos benevolentiam et favorem demonatret. Contra vero sciamus contumaces et arrogantes, et superiorum dignitatum ferre iugum detrectantes tandem in exitium ruituros, quoniam eos Dei vindicta persequitur, quod ipsius ordinationi resistant: quemadmodum et Paulus loco ante citato admonet, fieri non posse quin ii qua Deo bellum inferunt, mercedem suam recipiant: et quin re ipsa tandem appareat ipsos adversus Down. rebelles fuisse. Praesertim vero ne dubitemus quin horrenda Dei vindicta maneat eos qua adversus Dominum nostrum Iesum Christum insurrexerint. Quare quum hostes religionis rabiem suam et furorem despumare viderimus, ac coolum terrao miscere velle, patienter Dei vindictam adversus ipsos exspectemus: et De dubitemns quin Davidis ista precatio a prophetico spiritu profecta, sit certa et irrevocabilis Domini sententia adversum infideles, cuius effectum suo tempore sentiant.
Quae deinceps sequuntur: Davidem suorum animos fregisse, maius sunt virtutis ipsius testimonium : si praesertim circumstantias omnes cala‑
mitatum quibus urgebatur, inspiciamus. Nam pauci
i

comitabantur ipsum milites: sed quales viri? Egeni, inopes et oppressi acre alieno ut ante vidimus, quos in diem vivere oportebat,~ ut deinceps pluribus videbimus. Davidis autem autoritas non tanti erat apud ipsos, qua nondum fuerat imperator constitutes, neque in regiae dignitatis possessionem adhuc missus. Ac lrcet tanquam dux praeesset ipsis, tarnen quum populi sententia publicus bostis haberetur, non poterat sibi regiam in illos potestatem tribuere, sed volentibus imperabat. Deindo quum novae subinde difficultates exorireutur, potuerunt illi in ipsum facere impetum, et incautum trucidure, ut malis suie finem sernel imponerent. Nam quum hostem suum David a manibus suis incolumem dimisisset, 11013130 videbantur illi gratiam Saulis inituri, et oecasionem accepturi se ex tot periculis semel liherandi Davide interfecto? Nonno illi timiditatem obiicere poterant, quae periculum crearet ipsum comitantibus, et novas subinde difficultates attraheret? Nonnc perfidiae aecusare, qua oblatam occasionem sese. et suos in libertatem asserondi contemneret? Profecto non parum abesse videba.ntur a seditione, qua excaecati et furore pereiti Davidi manus violentas intulissent. Nam quo non impellit homines desperatio? Quare Davidis constantiam et magnanimitatem tanto maiorem f'uisse apparet, quanto maioribus difficultatibus presses, non tamen flecti potuit ut suorum voluntati cederet, licet cum dentibus et unguibus discerpturi viderentur, qua ab ipso ad lanienam sese trahi arbitrabantur. Verum agnovit David non tam adversus inimicos quam adversus socios suos sibi pugnandum. Quam materiam quia non possumus in praesentia pluribus persequi, discamus exemplo Davidis, iustiusmodi tentationibus occurrentibus: fortiter pravis omnibus consihis resistere, et temeritati malorum consultorum ad finem usque reluctari, etsi illi socii sint, et ipsorum opinioni contradicere molestum sit. Sed abrumpenda semel saint hominum consilia, quum Dei causa est agenda, ut praeter ipsius voluntatem nihil suscipiatur.
lam vero agite, etc.

HOMILIA LXXXVI‑

8. Porro Saul exsurgens de spelunca pergebat coepto itinere. 9. Surrexit autem David post cum: et egresses de spelunca clamavit post tergum Saul, dicers: Domine mi rex. Et respexit Saul post se, et inedinans se David pronus in terram adoravit. 10. Dixitque ad Saul: Quare audis verba hominum loquentium, David quaerit malum adversum te? 11. Ecce hodie viderunt oculi tui, quod tradiderit to Dominus in mane mea in spelunca, et dixit, quispiam ut occiderem te, sed pepercit tibi oculus mews

491	HOMILIA LXXXVI.	492

dixi enim : Non extendam manum meam in Dommum meum, quia Christus Domini est. 12. Quin potius, pater mi, vide et cognosce oram chlamydis tuae in manu mea : quoniana quum praescinderem summitatem chlamydis tuae, nolui extendere manum meam in to : animadverte et vide quoniam non est in manu mea malum, neque iniquitas, neque peccavi in te: to autem insidiaris animae meae ut auferas eam. 13. Iudicet Dominus inter me et te, et ulciscatur me Dominus ex to : manus autem mea non sit in te.

Hesterna concione didicimus non sufficere si a malo abstineamus; sed etiam omnem adhibendam operam et. diligentiam ut labentes erigamus, et prava consilia agitantes pro viribus impediamus: et in primis no nos ullis rationibus verborum velenociniis a recta via deduci, aut ad malum trahi sinamus. Istud autem exemplo Davidis addiscendum monuimus, qui non modo manus a Saul hoste licet infestissimo abstinuit: sed suorum etiam commilitonum animos fregisse dicitur, qui tamen speciosis niti rationibus videbantur, et magnopere Davidem stimulabant. Nam aiebant Saulem in Davidis manus divina providentia incidisse: tempus advenisse quo semel ex tot miseriis et calamitatibus liberarentur: denique Deum finem malorum Saule caeso ipsis proponere. Sed istis non modo non commoveri potuit ad ipsi manus inferendas, sed contra fortiter restitit, et consilia ipsorum et ammos sanis admonitionibus et cohortationibus fregit. Ex quibus apparet fidelium Doi servorum officium esse non modo puras a scelere manus habere, sod etiam malo pro viribus resistere. Circumstantias autem istius faeti si expendamus, eo admirabilior eius virtus apparebit. Nam, ut ante diximus, David metuere poterat, ne per tucnultum adversus se socii insurgerent, pertaesi tot malorum diuturnitate, quorum finem nullum vidcbant, et quotidie in ipsius mortis faucibus versabantur: Davidemque tot malorum autorem aut occasionem a medio tollerent. Haec ille quidem satis animadvertebat, sed non ideo tamen ab officio dimoveri potuit quin Dei praeceptum imploret. Nos itaque, licet tumultum aliquem aut seditionem metuamus in officio pergentes, ne propterea malo resistere, et nobis ipsis habenas iniicere desistamus
licet ii a quibus sollicitamur furorem suum despument : sod pro viribus malo nos opponamus : et nos erga eos qui furioso impetu feruntur modeste geramus: et a rationis limitibus aberrantes revocemus in viam, et ad aequitatem quos aestus iracundiae praccipites abripit.
Et de Davide satis dictum esto: deinceps etiam expcndamus quo modo nos adversus ipsos hostes nostros gerere debeamus. Ruum enim vocem istam evangelicam audimus, non esse malum malo comperisandum, neque vindictam appetendam, pacem

vero contra modis omnibus quaerendam, animasque nostras in quiete et silentio possidendas, etsi nos isti doctrinae subiici aequum esse iudicamus, Deumque nihil nisi iustum praecepisse fateri cogimur, hoc tamen a natura nostra nimis alienum esse censebimus: ac proinde non posse illam in hune ordinem cogi : ac proinde licet ab omni iniuria possimus abstinere, nimis tamen duram esse, imo prorsus intolerabilem hominibus conditionem impositam a Deo, malum bono compensare. Atque istis speciosis rationibus absolvi nos existimabimus, aut aliis istiusmodi, non posse patientiam nostram eo usque domari a nobis, ut eos amare qui nos oderunt possimus, vel nos persequentes beneficiis vincere, neque precari pro maledicentibus famamque nostram lacdentibus. Atqui Davidis exemplo doctrina illa confirmatur, quem sane non ignoramus minime fuisse ferreum aut saxeum, sed hominem iisdem quibus nos affectibus et passionibus obnoxiuni: sed ille tamen suos affectus ita domuit, et se erga hostem infensum ita gessit, ut malum bono compensarit. Quamobrem istiusmodi excusationes semel facessant, quas ut frivolas et inanes Deus condemnat : et vitium potius natura nobis innatum agnoscentes, remedium adversum illud quaeramus: et quandoquidem natura pleni sumus arrogantia, superbia, fastu et stomacbo: Deum precemur ut nos saneto suo spiritu regat, et cam animi fortitudinem et magnanimitatem iniiciat, qua fortiter casus omnes adversos feramus, et quidquid nobis imponere voluerit patienter subeamus: causamque nostram in manus ipsius reiieiamus, quemadmodum nos Petrus docet, et David exemplo suo erudit, ut affectuum nostrorum nimiarn violentiam et impetum fraenare possimus.
lam vero Saulis erudelitatem et immanitatem expendamus, qua Davidem insectatus est. Nam ut sumus natura diserti et eloquentes hostium nostrorum malitiam exaggerare et amplificare possemus, in iniuriis exponendis, quibus ab ipsis affecti fuerimus, et facillime ex musca elephantum fecerimus, quod a natura nimis sui amante et delicata proficiscitur. Atqui certum est vix hodie quemquam inveniri posse magis improbum, magis immanem et crudelem, magis denique ingratum et magis implacabilem, quam olim fuit Saul Davidis respectu. Nam qualia quantaque eius fuerint benefacta, in totum populum et regionem quam vitae suae periculo David servaverat, adeo quidem ut ipsi Saul sceptrum et coronam deberet: praeterea qualia fuerunt in Saulem privatim collata beneficia quum furiosum ipsum, et a malo Domini spiritu vexatum David citharae cantu sedavit et composuit, fidelemque ipsi operam navavit : quibus omnibus nominibus Davidi devinctus erat, et se totum debebat, adeo quidom ut si pro ipso eenties vitam expo‑

493	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXIY.	494

suisset, non tamen il)si videretur satisfacere potuisse. Sod praeterea quern Davidi struxit insidias, et incauto vitam eripere conatus eat, non destitit eum David omni obsequio et officiis prosequi, et quum malitiose Saul ipsum irridens, et dedecore afficiens filiam ipsi desponsatam tradidisset alteri, non tamen ab officio Davidem ista dedecora et iniuriae dimovere potuerunt. Iam vero quum Saul ad mortem ipsum persequeretur, et miserum, innocentem, patria expulsum, et extorrem testa lutoque insectaretur, et collecto adversus ipsum exercitu ipsius mortern quaereret, coelumque terrae misceri mallet, ut adversus Davidem consilia sea exsequeretur, profecto satis iusta Davidi illata videbatur occasio (si qua iusta potest esse in hominum malitia) iudicandi se satis multa passum, imo nimia patientia adversus Saulem usum. Sed tamen omnibus illis rationibus David ab officio dimoveri non potuit. Nos itaque si laesi ab aliquo gravissimis iniuriis fuerimus: Davidem eogitemus gravioribus laesum a Saule: quibus tamen David abduci non potuit, ut a divino mandato vel latum unbuem recederet. Ac proinde Davidis exemplo coram Deo iudicatum iri, cuius eo tempore non fuit tam claris documentis mens illustrata quam hodie nostra est, qui exemplum Domini nostri Iesu Christi habemus, ad quod nos oportet conformari. David quidem fateor Samuelis unctus ministerio fuit Domini nostri figura, ut saepe iam ante dictum eat: verumtamen non potuit suo tempore David Iesum Christum Dominum nostrum sic intueri ut bodie nobis exhibetur, agnus nimirum qui os non aperuit quum ad lanienam traheretur, et omni genere contumeliarum obrueretur. Nos igitur hodie docemur capiti nostro conformari Iesu Christo, qui nobis proponitur tanquam exemplar imitandum. Quamobrem omnis excusatio nobis adimitur, nisi passionum nostrarum violentiam omnem of turpitudinem sic cohibeamus, ut Deo nos placide subiiciamus, et non tantutn ab omni vi et. violentia abstineamus, sed etiam malum bono compensemus : et hoc quidem fateor non sine magno certamine posse a nobis perfici.
Nam et ipse David quum a suis militibus urgeretur ad Saulem interficiendum , commoveri quodammodo potuit, et aliquid bumani pati, quod quidam intelligunt quum dicit: quispiam dixit mihi quasi animus Davidis ipsum ad Saulis necem cohortatus esset, quae tamen expositio videtur aliena
siquidem aliunde ipsum sollieitatum fuisse scimus, et ipsum, undecunque sollicitatus fuerit, omnem iracundiam et vindictae cupiditatem deposuisse, qua poterat ad Saulis crudelitatem ulciscendam excitari. Sed tamen quum in nobis aliquam istiusmodi luctam, et contrarios affectus sentimus, quibus impedimur ne primo ietu nos ad D.ei voluntatem verbo ipsius patefactam componamus, fortiter ad‑

I	versus DOS ipsos certandum est, et vis nobis ipsis adferenda, donee , senses omnes nostros et affectus domuerimus, et captivos duxerimus. Istud autem fiet si ad Deum ipsum assurgamus, et voluntatem ipsius intueamur. Quaiudiu enim in hostss nostros intuemur licere nobis omnia existimamus, et integritatem nostram cum illius malitia qui nos persequitur, comparantes iniuriam fieri nobis arbitramur, nisi vim vi repellendi, et hostem ulciscendi nobis potestas fiat: nam vel ipsos ethnicos videmus virtuti adcripsisse, si quis iniuria provocatus illam depelleret, et vim vi repelleret, fortem, inquam, et magnanimum istiusmodi virum dixisse, qui per ignaviam sibi fieri iniuriam non pateretur. Quamobrem quamdiu in homines oculos intentos habuerimus, licere nobis arbitrabimur bonam causam quacunque ratione defendere, et de hostibus iniuriam inferentibus vindictam sumere, sed quum ad Deum usque assurrexerimus, et verbo ipsius praescriptum officium inspexerimus, omnern illam opimonem ex ammis nostris tolli necesse Brit: ac proinde scire debemus mundo licet nobis applaudente, nihil tamen nos promovisse, si ab eo, q.ui solus iudex noster est eondemnamur. Nam quid obsecro iuvabit nos sexcentorum, ut ita dicam, mundorum applausus, si summi iudicis Dei sententia iudicamur? Atqui omnes a maximo ad minimum coram ipsius iudicio sisti oportet. Quamobrem ad passionum nostrarum vim et violentiam coercendam ad Deum, cui omnes devincti sunt, assurgere nos oportet. Nam si dixerimus quid debeo, aut qua in re isti devinctus sum qui ingrates est, qui me iniuste persequitur, quern ego nulla unquam iniuria affeci, quern potius quibuscunque potui beneficiis cumulavi, quum mercedem pro tantis beneficiis rependit, et multa istis similia, quae bomines praetexunt suis affectibus : sciamus tamen irrita et inania coram Deo fore. Nam etsi hosti vel adversario non devincti simns, Deo tamen hoc debemus quem sufficit hoc Dos iubere: facesssant igitur istiusmodi exceptiones adversus Dei verbum, quibus causam nostram agere, veluti eoram mortali solemus. Sed potius animis nostris infigamus nobis cum Deo negotium esse, qui maiestatem seam in tanto pretio apud nos esse vult, ut acceptas ab ahis iniurias ipsius amore condonemus. Nam quum iubet nos hostibus iniurias remittere, non ea ratione facit quod improbi aunt et crudeles, sod quod ipsius creaturae suet, quorum malitiam ipse potest commutare, suaeque misericordiac locum facere. Nostrum vero non est eorum exitium expetere, quorum salutem procurare debemus. Sic igitur Dei babenda ratio, et ad ipsum assurgendum ut aciamus gratum illi esse istud officium, et tanquam boni odoris sacrificium acceptum ipsi esse, quum hostes nostros diligimus, et ipsos ulcisci non expetimus, sed potius malum bono compensare studemus.

495

HOMILIA

Verumenimvez•o difticillimuui isttad hutnanae naturae foret, nisi L)eus edam ad nostros dolores leniendos aliquid amptius adderet,' nempe, seam esse ultionem et fore ut rependat: qtzibus verbis duplex ratio coutittetur, nempe ad Dominum pertinere vindictam et retributionem: Deus igitur ostendit sibs magnum iniuriam ab hominibus fieri., sibique ins seem eripi, quern se ipsos ulcisci volnnt. Nam itlcirco dicit mea ultio est, quasi dicat se, quoniam mends totius iudex est, retinizisse penes se potestatem conttzmelias omnes et iniurias ulciscendi. Quam ultionem non tantumin ultimum dietzz differri existimandum est, sod edam per magistra.tus in his terris administraz•i : quam ob cyttsa,m D. Paulus docet, mayastratus non temere gladium yesta.7e; ,sed Dci. ministros esse, ultores ad iram ei qaci good ma.tearn est fecerit. Quymobrem privates lzomines apparet Deo i.us swim eripere, qtzum se ipsos ulcisci et privata.s iniurias persequi volunt, atquo horretzdum esso sacrilegium virtutem et autoritateul ipsius sic abolere. Nam si exempli gratis coz•am terreno iudice pro tribunals sedente inter duos litigantes oriatur quaestio, et alter ylterum pugno impeta.t, vel gladio persequatur iniuriam sibs illatam ulturtzs in praesentia iudicis, an impure laturum ipsum arbitramur?Sane iudex sibs fiez•i iniuriym merito conquerytizz•, suamquo violari autoritatem good a praesidente fuerit petenda ultio, quam private per se Eaters non licuit. Hoc si terreni iudices merito possunt good sint Dei legati et ministri: quantum arbitramur esse snmmi rerum omniuzn iudicis atztoritatem et potentiam? of coram quo angelos tremere scimus, et omnes gexzu fiectere oportet? i4lagni igitur facienda vog illo est Domini, mea est ultio, quemadmodum non id faeere Paulus docet. Caeterum et alters pays adiicienda, siquidem Deus non tantum pollicetur se ulturum eon qtti iniuriis alien affecerint, sod etiam, non terrenorum iudicum more, qui saepe cedunt malis, et favors vel donis corz•upti facinorosos slabs sinunt, vel etiam negligentia et ignavia fiagitia impunity relinquunt. Non its, vez•o De us iudiciutn ercercet, ram ut omnes iniuste agentes ulciscetur, sic edam singulis pro mez•itis rependet. Hine igitur discamus divi Petri exhortytienem ynimis nostris altius infigere, nempe causym nostrum in Des manes reiicere, quern iuste iud%care scimus, et non pats ut impunity maneant maleficia., et misers et afflicts ad ipsum confugiontes op em ipsius et auxilium non sentient: sod miseros et egenos, et ab yliis Inlnrlam hassos semper eaaudiri. R,uandoquitlem igitur certain est Deum gemitus ezaudirc lzttmiliuzn et abiectorum hominum, et iniurias persequi suss illatas, cosdemqize in omnibus yffiictionihus consolari , causam nostrum in ipsius menus reiiciatnus, et De dubitemus quip opportune tempers aemper auxilium sit robin allaturus. Atque istaz•um rat,ionum meditations

LgXXVI.

frangi necesse est nostrarum possionum violentiam, quern adversus hostes saevire, vimque vi repellere aollicitamur.
Iam igitur quoniam Davidis exemplum diaimus robin hit imitandum proponi, sigillatim quae his robin a apiritu sancto proponuntur expendamus. Ac primunz illud occurrit : Et egresses de spelunca clamavit post tergum Saul dicers: Donaine mi rex. (9,luae verbs sane minims fuerunt simulate, neque fucata mendacia, quern Saulem dominum seem ac regem vocat, ram se sciebat ipsi aubiectum a Domino, dense tempos advenisset goo in regni possessionem mitteretur. Quod enim Saul ut ante diximus a Domino fuerat eaauctoratus : non ideo tamer David in regni possessionem Brat misses, sed tempos egspectandum Brat a Dee praescriptum. Quamobrem David probe notat se nondum regem ease declaratum, et Saulem nondum regno pulsum, ac proinde quamdiu potestatem obtineret, se teneri obedientiam et obsequium debitum ills reddere, licet indigno propter crudelitatem illam et immanitatem qua in inuocentem saeviebat. Quo exemplo docemur, magiatratibus, et primariye dignitatis viris et yd rerum guberna.cula sedentibus swum officium non facientibus, sed autoritate et potentate abutentibus, nihilominua obtemperandum: ac proinde non else ipsos prima gouges occasions reiiciendos, iugumquo ipsorum excutiendum: sed patienter contumelies ipsorum et iniurias ferendas, habits rations dignitatis, ad quam a Dee aunt evecti. EYempli pratiy, si quis rea aut princeps subditos tributis et vectigalibus iniuste premat, et aliis gravioribus erroribus graviter laedat, dignitas tamer et potestas ills semper est. honors digwo afficienda. Quamobrem ad Deum respici:9ndum norimus, quern tanGa inter homines vioientia passim regret, tantoque olio non edam intro prosequatur ut patientia rostra laesa non ad ordinem a Deo praoscriptum turbyndum impellat. Atque hoc dictum esto de aliis omnibus dignitatibus: ac proinde si filius patris mores dil'ficiles et nzorosos egperiatur, no tamer cogitet liters sibs iugum eiua cui subiectus est excutere, sed potion patienter illud sibs ferendum norit. Excipe legitimas rationes quas ipse Deus constituit, quibus superiorum autoritate et potentate sea abutentium excesses egprimentor. Sed hit agimua de private ultione quae nemini private conceditur, quandoquidem privatorum non est publicis mylis mederi, et illis se opponere.
Sequitur deinde Davidem royare Saudem ne votes illorecm audiat qui ipsuna spud reyem quotidie calecinniantur. Ex quo apparet non fevers neque yli malutn patientia, quemadmodum molten videmus hoc velut.i fete et pigmento sues affect.us .et animum se ulciscendi tegere, sum qui ovem se faciat a lupin laniari, et patientia improborum hominum audaeiam irritari, et grassandi licentiam ~tanquam

497	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXIY.	498

laxis habenis dari, imo ad nocendum magis ac magis exacui: istis inquam pigmentatis rationibus multi vindictae cupidum animum, et malum malo compensandi studium tegunt. Atqui media quaedam inter ista via est, quam David ipse exemplo sue nos hic docet : primum enim malum quod a Saule accepit eompensavit, neque tamen propterea pepercit ipsi, et adulatus est, vitiumne ipsius texit, ut multi solent regibus adulari, et foris blanditias faeere, quum tamen intus arrogantia turgeant, et stomacho pleni sint, et ad tempus dissimulantes occasionem se ulciscendi quaerant. Yerum David ut fuit patiens in fercndis iniuriis quae ipsi a Saule inferebantur, et privatam vindictam noluit exercere, tamen ex altera parte non potuit aulicis adulationibus Saulem demulcere, inquiens: Domine rex, multum me tibi debere fateor et non habere occasionem de to conquerendi, peccasso me adversus tuam dignitatem agnosco, sod to mei miserere, et quidquid peccatum est condona : nam istiusmodi voces Deo displicuissent, et vitiurn in virtutem commutassent. Magis igitur sincere David, qui Saulem a crudelitato dehortatur, et admonet ne adulatoribus aulicis et calumniatoribus amplius aures faciles praebeat. Dum autem illurn officii admonet etiam accusat, et de praeteritis iniuriis arguit, nam Saulem a Davide abalionaverant incendiarii illi aulici, qui novas semper accusationes adversus Davidem in ipsius aures ins usurrabant. Primum igitur David Saulem crudelitatis incusat, qui adulatoribus aures praebuerit: deinde innocentiam suam tuetur, ac proinde istis rationibus David Saulis iracundiam coercere, et virus retinere pro viribus conatur.
Ideoque ad Deum ipsum summum iudicem provocat, quum ait : Iudicet Dominus inter me et to et ulciscatur me Dominus ex te. Quasi dicat: Ego ad Deum patronum et defensorem meum confugio, ego innocentiam meam testor, ego tuis commodis et utilitati studui, to ipso probe nosti, testes sunt oculi tui, to vero me crudeliter innocentem persequeris. At non me tantum, sod ipsum Deum petis, futurum olim iudicem ac vindicem, summa cum tua confusione, quod meae integritatis meique candoris et fidei rationem nullam habeas. Tu igitur si sapis et nisi summam eonfusionem in tuum caput deducere vis, ab istis iniuriis abstine, et ab istis adulatoribus recede. Hine itaque diseimus licere nobis integritatem nostram et innocentiam tueri, et apud hostes nostros defendere, ipsorum peccata demonstrantes, et accusantes. Nam quum scriptura nos patienter iniurias ferre iubet, non vult tamen hostibus et improbis hominibus adulari, aut saeviendi occasionem praebere. Sed tamen patienter iniurias fern e, et ita quidem ut quemadmodum monet Dominus noster Iesus Christus, si quis in dexteram maxillam nos ceciderit obvertamus ei et alteram,
Galvini opera. Vol. XXX.

aut si quis tunicam acceperit, dimittamus ei etiam gallium. Quae tamen verba non sunt ita nude et simpliciter, ut sonant, aceipienda, sod ita ut ex illis discamus affectus nostros velut iniectis habenis coercere, et ne ulcisci nos velimus quum iniuria aliquis affecerit, aut spe frustrarit. Quae quum ita sint danda nobis est omnis opera ut illatas iniurias et contumelias patienter feramus, sod ita tamen ut vivis admonitionibus adversaries nostros vincere non ultionis appetitu conemur, et nostram patientiam sic admirari cogantur, ut ad Deum se convertendi ex illa capiant occasionem. Nam obsecro quis scopus et finis patientiae nostrae debet alius esse quam ut miseras animas, et perditas lucremur, et ad salutis viam revocemus qui procul aberrabant? At si viris improbis adulemur et mala ipsorum dissimulemus, certum est proditores nos ipsorum esse, et in inferorum abyssum a nobis magis ac magis immergi. Quamobrem sciamus nos non posse melius malum bono compensare, quam hostibus exprobrantes iniurias quibus nos affecerunt, modo tamen ad hunc scopum collimemus, ut vitia sua agnoscentes, et sibi in illis displicentes, vera poenitentia ad Deum convertantur. Caeterum falsis accusationibus apud reges aut principes, aut alias quosvis delati, demus operam, ut innocentiam nostram re ipsa patefaciamus. Nam quod plerique multum laborant in se multis verbis sollicite excusando, fore fit, quod innocentiam suam, et integritatem vix possint ipsa experientia notam facere, et tueri. Sumus igitur plerumque diserti et eloquentes in amplificandis iniuriis, quas accepimus, et multorum verborum lenocinio iusti esse volumus : sod non animadvertimus istiusmodi excusationes tam anxias, tamque sollicitas, magis ac magis nostram turpitudinem detegere. Davidis igitur exemplum imitemur et innocentiam nostram verbo tueamur, ac de iniuriis nobis illatis veritatem iudicem faciamus, et vitam nostram tanqum obsidem nostrae integritatis et fidelitatis demus.
Et de istis hactenus. lam vero severam illam Davidis obtestationem ad divinum iudicium Saulem revocantis expendamus. Nae summa et praecipua est ista fidelium consolatio, quum Deum sibi persuadere possunt in coelis patronum se habere, quum ab hominibus in terris iniuste fuerint afflicti. Nam quae causa est illius animi impotentiae quae homines ad vindictam inflammat, ut nullas iniurias ferre possint, nisi opinio illa quae ipsorum animas occupat, nunquam adventurum tempus ultionis? Haec sola cogitatio tantopere homines commovet et ipsorum affectus ad tantam violentiam excitat, ut se homines obliviscantur et modestiam omnem rationemque abiiciant. Sed si ad Deum usque assurgere noverimus, et certo nobis persuadere ultorem iniuriarum fore, et causae nostrae defensionem suscepturum, neque imitaturum terrenos iudices, qui se 32

499	HOMILIA LggXVI.	500

quidem conquerenti parti iustitiam administrare velle simulant, sod interim connivent et spatium fugiendi alteri concedunt. Sed non its Deus improbos, etiamsi fugientes, reperit, et manus iniicit, atque licet furibundos et instar ferarum saevientes, et furentes domare novit, et tempus opportunum iudicio sue praescripsit. Quum igitur innocentiam nostrum patefecerimus, et non persequentibus vitia sua detexerimus, eon tamen ad viam meliorem, et ad mansuetudinem revocare studeamus, eosque ad vitiorum poenitentiam pro nostra virili deducamus. At si moniti non resipuerint, et nostris cohortationibus et exemplo ad meliorem frugem non revocati fuerint, sod pertinaciter in malitia perseveraverint, tom ad Deum ipsum provocare cogemur, diemque illis coram Dei tribunali iudicium ultimum dicere, et indignos qui istis beneficiis fruantur ostendere, quorum tandem olim eoram Dei tribunali rationem reddituri lint, et tune agnituri, crepent licet, et dentibus frenda.nt, nullas esse latebras quibus ipsorum turpitude tegi possit. Quare hoc officium nostrum est ergs inimicos, ut questi apud ipsos de omnibus illatis nobis iniuriis, et convictos do iniquitatibus Dei iudicii minis terreamus, et coram Dee diem ipsis dicamus. Caeterum summopere caveamus ne Dei nomen temere usurpemus, et meminerimus horrendae illius comminationis
Deum non permissurum impune ferre, qui nomen ipsius temere et in vanum acceperiut. Atque haec doctrina est eo diligentius observanda, quo procliviores ad nomen Dei temere usurpandum. bomines videmus. Quam saepe enim multi Deum advocant, testemque et iudicem sibi ipsis ferunt, sod inaniter, et fraudulenter? Sane David uniis nut alter in mundo reperietur, et multi qui sermonem ipsius imitantur. Sed quaeso quo candore, quave integritate, quum alii periuri sint, alii sacrosanctum Doi nomen profanent, et simiarum more tantum imitentur fidelium Dei servorum voces illas, Deus testis esto. Quamobrem quum ad Deum provocamus, et coram ipsius tribunali parti adversariae diem dicimus, attente rem totam expendamus, et coram ipso sine patrono causam dicendam sciamus, ut loquitur David Psalmo septimo. Quo loco se non imprudenter de Saule loquutum testatur, ad Deum enim provocat. Haecque doctrina meditanda nobis diligenter proponitur, donee eam probe didicerimu.~. Quomodo igitur vocandus sit Deus testis, ex Davidis exemplo discere ]loot. Quod nirnirum si quando iniuste accusemur, ad preces confugiamus, et intrinsecus Doi reverentia afficiamur nulla habita humanarum rerum ratione. Si sit nobis conscientia testis innocentiae sine ostentatione, si obtestari et queri iuste possimus, of expanso apertoque corde dicere licet, Iustus es Judex Domino, de nostra causa igitur ferto iudicium
tune certum est, non nedue lingua neque verbis

false Deum iudieem advocaturos, ut David preeatus est Deum ut indicaret inter se et Saulem. Porro quum Deum ipsum David advocat psalmo illo septimo, et de causa sua ut iudicet preeatur, testans, se semper ergs Saulem rectum mentem habuisse et fidelem operam ipsi navasse, et swam innocentiam omnibus testatam fecisse; magna.m consolationem ex eo potuit pereipere, et hat fiducia Saulem ut fecit coram Dei tribunali sisters: Quamobrem hint discamus variis iniuriia et eontumeliis lacessiti modestiam eolere, ut coram Deo sincere, et sine fuse nostrum innocentiam proferre possimus et eandem spud homines de nobis opinionem refiners. Nam si tantum homines bone de nobis opinentur et non propria conscientia redarguat, et intus infinita vitia foveamus, qua fronts nost.ram innocentiam proferemus, Deumque iudicem parti adversariae feremus. Quare non satin est ad Deum provocare, nisi id sine fuco et sang conscieritia fiat, mufti enim hypocritae nimium impudenter ad Deum provocare solent, et se ab omni culpa liberos existimare si spud homines bonam famam et aestimationem retineant. Sed eo candore et sinceritate accedendum ad Deum est, qua Davidem videmus, quemadmodum et alio loco Deum etiam invocans oral ut renes sues et cogitationes scrutetur, quo purus cora.m ipso apparent, et in fornacem coniici, ut tanquam aurum et argentum expurgetur. Nos igitur si sine fuco testari coram Deo possumus, non non amplius amore nostri retineri, neque arrogantia nobis ingenita forgers, tom vere coram Deo, et coram hominibus innocentiam nostrum tueri poterimus, Deumque nostrae causae iudicem, et integritatis tostem' advocare non formidabimus.
Et de istis hactenus. Ad alum quaestionem transeamus, quae hit suboritur, licneritne Davidi a Domino de Saule vindictam postulare. Neque enim tantum prohibemur abstinere ultione, sod iubemur edam pro its a quibus iniuriam patimur Deum precari, et iniurias patienter tolerare, ac denique vindictae minims cupidi else. Et tamen David eo devenire videt.ur et ex parts Dei praeceptum observare de se non ulciscendo manibus propriis, et in compensando malum bone, et admonendo Saule de perfidia et crudelitate, eoque dehortando ne in eadem perseveraret, sod alters ex parts officii oblitus quum addit : Et ulciscatur me Dominos ex te. Quae verbs quondam irae et vindictae ignem occultum videntur indicare. Ubi observandum, posse non quidem Deum advoeare iudicem et t.amcn sine iraeundia, et sine studio perditionis serum a quibus opprimimur. Sic hoc loco David Deum orans ut se ulciscatur, non expetit Saulis interitum nut confusionem qui potion ex ammo Saulem ad meliorem mentem venire, et seria poenitentia ad Deum eonverti optasset. Quum igitur Deum petit ut se ipsum ulciscatur, Dei

501	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXIV.	502

officium esse docet de iniuste factis inquirere, et pro meritis cuique retribuere, quasi dieat: Domine Deus coram to tester me nullo odio, aut malevolentia Saulem persequi, gratis mihi factum inimi‑, cum et me testa lutoque ad mortem persequentem. To itaque Deus ore ne permitte istum quod dictat ipsi malitia exsequi, sod to ipsi oppone, virtutemque tuam ad me servum tuum auxilio tuo iuvandum explica. David igitur conscientiae testimonio fretus suaeque causae iustitia et aequitate Deum rogat, ut non quidem Saulem destruat, sod tamen ut se ex ipsius manibus eripiat. Hoc exemplum imitemur et in Dei manus iniurias nobis factas reiiciamus. Non quidem expetentes ut fulgure sue Deus inimicos nostros ad inferos adigat, quod plerique tamen faciunt, pulchre se officio defunetos existimantes quum dixerint se nolle malum male rependere neque nocere iniuriam facienti, sod tamen diris illum devovent, Deumque precantur ut confundat, maledicat, et in tartara deiiciat, ut fulmine sue percutiat, ut denique tam severe ulciscatur ut ex illa ultione magnum gaudium percipiant, quas voces blasphemas quum evomuerint, nihilominus tamen se Deum non offendisse sibi persuadent. Sed obsecro utrum melius est, aut ultionem nos ipsos facere, a.ut Deum animi nostri vindictae cupidi ministrum facere, eidemque praecipere, quasi pravae nostrae voluntatis exsequutor esset, et quasi se in nostram malitiam transformare deberet. Atqui Deus hoc sibi tanquam proprium tribuit, eos qui inemendabiles videbantur, convertere, et ex inferis evocare qui in illos se immerserant. Nos igitur quum vindictam expetimus, eumque penes quem coeli ac terrae potestas est optamus se ad appetitus nostros conformare, suoque fulgure ferire eos a quibus laesi sumus, imo penitus illos exstirpare, Donne satis apparet imperare Dee velle, et quod 1onge maius est velle tit sibi ipsi renunciet, et quas animo concepimus ex naturae maledictae et pravae impulsu dicas implore, Donne horrendum sacrilegium est, quo debitum ipsi honorem usurpare et ipsum de solio detrahere velle videmur, eumque nobis subiicere, quum eo usque audacia nostra progreditur ut hostes nostros perire et pessumdari petamusP Cavendum igitur summopere ne Dee legem imponamus, et importunis votis malitiae nostrae ministrum ease velimus. Sed contra potius causa nostra ipsi committenda est, sic ut non exitium eorum a quibus laesi sumus exspectamus, sod nobis sufficiat iustum esse iudicem et omnipotentem. Iustum inquam iudicem ad iniquitates puniendas, omnipotentem vero ad miseros peccatores et devios ad se convertendos, et fructum suae misericordiae illis communicandum, ut luceat ipsis tanquam aurora disiectis tenebris. Et ita Deus sues fideles variis calamitatibus et angustiis tanquam densis tenebris exercitos, et ad tempus ab improbis

de ipsis triumphantibus et spew ipsorum qua in Deum incumbunt irridentibus, contemptos, et pedibus suis conculcatos solet consolari, et adversus hostium impetum tegere manumque in afflictionibus porrigere, et tanquam ex tenebris in lucem productos fovere. Ruamobrem ipsius iudicio relinquamus sontes, et ab omni vindictae spiritu abstineamus, et patienter tempus exspectemus quod Deus suae voluntatis revelationi praescripsit, hostiumque nostrorum potius conversionem et poenitentiam expetamus. At si contigerit hostes nostros admonitionibus locum non relinquere, et nos oleum et operam perdere quod in malitia sua et contumacia pervicaciter perseverent, ne dubitemus quin Deus sese tandem iustum iudicem et ultorem exhibeat. Haec igitur nobis invocandi Deum ratio praefigitur, tit summo studio proximorum salutem promoveamus, etiamsi in nostram perniciem coniurarint. Dee relinquentes iudicium, et vindietam eorum qui canum instar nos laniare et discerpere cupiunt, et velut ipsi Dee resistere, quorum poenam sciamus tam horrendam fore, ut illam nunc mente assequi satis non possimus. Et de istis hactenus dictum esto.
Pergamus ad sequentia Davidis verba quibus sese suamque integritatem tuetur, et communi proverbio non venisse sibi in mentem Sauli necem inferre demonstrat. Nam ait : Sicut et in proverbio antique dieitur ab iml)iis egredietur impietas. Etsi igitur Saul satis sibi erat conscius nullam esse in Davide malitiam quod nullam habuisset occasionem hostiliter ipsum insequendi, et fidelem operam ipsi semper David navasset, et debita reverentia tanquam regem coluisset: quin etiam ipsi pepercisset quem poterat in manus suas lapsum a medio tollere: tamen innocentiam suam David etiam tuetur argumento a repugnantibus ducto, quod magnam vim habet. Nam alterum alteri oppositum clarius elucescit, quemadmodum album nigro oppositum. Sic igitur David adversus Saulem argumentatur. Si fuissem improbus, ut me aulici tui calumniantur, hodie improbitatis meae sensisses effectum, quandoquidem opportunitas oblata videbatur, quum iDeautus in manus meas incidisti. Atqui abstinui manus a te, et nulla iniuria neque contumelia to affeei. Nam ad Deum respexi, cuius est scelerum ultorem esse. Sed quoniam ista pluribus persequi temporis angustia prohibet, discamus innocentiam nostram verbis ita defendere, ut facta respondeant, ne rabulas forenses imitemur qui multis verbis et fucatis malam causam palliant, et bonam haberi volunt; red in simplicitate ad Deum accedamus, causamque nostram iudicari non ex verbis tantum, sod etiam ex factis exoptemus, ut a falsis aceusationibur, tam apud Deum quam apud homines absolvamur.
Iam vero agite, etc.

503	HOMILIA LXXXVII.	504

HOMILIA LXXXVII.

17 *) Quum autem complesset David loquens sermones huiuscemodi ad Saul, Saul.' dixit: Numquid vox tua haec est mi fzli David? et levavit ,Said vocem suam et flevit. 18. Et dixit ad David: Iustior to es quam ego, to enim ttribuisti mihi bona, ego autem reddidi tiba mala. 19. Et to indicasti hodae quae feceris mihi bona, quomodo tradiderit me Dominus in manum tuam, et non occideris me. 20. Quis enim quum invenerit inimicum suum dimittet illum in via bona? Sed Dominus reddat tibi vicissitudinem hanc pro eo quod hodie operatus es in me.

Hesterna concione audivimus ut Deus nobis fraenum iniiciat De iniuriis lacessiti passionibus nostris vehementioribus abripiamur, et diximus verum ad patientiam remedium ease ad Deum assurgere, qui sibi hoc tanquam proprium tribuit improbos homines, et iniuriosos in proximos ulcisci: ac proinde cavendum esse doeuimus, ne quod non licet usurpemus, quandoquidem hoc esset in ipsius Dei officium involare, et contra cognoscendum eo magic patienter ferendas afflictiones, et iniurias, quo Deus saepius testatus eat hoc sibi proprium esse, ulcisci iniurias, et vigilare ipsum in nostram salutem iustamque suorum salutem tueri. Et idcirco D. Paulus, fideles ad paticntiam cohortari volens, non abs re istis verbis utitur: Non esse locum dandum irae, quasi diceret, moderandos esse affectus nostros, et fraenum iracundiae iniiciendum, et ab omni vindicta abstinendum et Deo locum dandum, qui ei obsequentes ipsius mandatis fuerimus potent nos ab omnibus iniuriis tueri. Nam si terreni indices temere se ulcisci coram ipsis conantes, aut coercent, quod temere alienum officium invaserint, ant omnino deserunt, quid Deum faeturum existimamus ipsius officium involantibus. Ac sane saepe re ipsa experimur de fidelibus improbos triumphare , Deo \ permittente , cuius rei causam investigamus quidem, et miramur quare Deus improbos tam patienter toleret et nobis auxilium ferre laborantibus differat. Sed non attendimus non impatientia nostra moram ipsi iniicere, et nimio ardore, vindictae tempos opportunum non exspectare. Quemadmodum enimDavid non docetDeum iustitiam suam adversus hostes qui ipsum persequuti fuerant patefaeturum, quod in quiete et silentio divinum auxilium expectavisset, sic etiam contra monet non impatientia nostra tempus opportunum vindictae praevenientes, accei,sere in non ipsos Dei iudicium Dee non deferente, et liostibus permittente ut miseris insultent, et suis unguibus discerpant. Neque enim digni sumus quibus Deus re ipsa curam quam de

*) Versus 14‑16 in ecdilione principe non transscripti sunt.

nobis gerit testatam faciat, quandoquidem iustitiae ipsius et ultioni locum non damus, sed volumus quod ipse soli sibi tribuit usurpare. Habet enim in sua potentate occasiones et tempora quae nunquam elabi sinit., adeo quidem, ut quemadmodum non festinat ad ultionem improborum, sic etiam no ad momentum quidem auxilium differt fidelibus suis promissum et necessarium, quemadmodum per prophetam sit. se promissionibus suis locum daturum, quas nihil possit retardare. Quanto igitur natura procliviores sumus ad appetendam vindictam, quo fit ut Deus a nobis recedat, cui aditum, ut its dicam, praeclusimus, eo diligentius meditanda .eat doctrina quae hic nobis proponitur, quandoquidem scimus Deum fore iudicem, et de causis omnibus cogniturum, nullamque iniquitatem impunitam fore, miserorumque afflictorum ipsum miserturum esse, certo statuamus non esse movendas manus, non stringendum gladium, non petendum hostem sine iussu divino.
Caeterum ista dicta sunto de privata iniuriarum ultione, Dam alia magistratuum ratio eat, quos Deus gladio armavit, ac proinde quibus licet in scelera et flagitia gladio animadvertere, immo qui ni id fecerint rationem coram Deo reddituri aunt.. Atque hoc ipsum docet Salomo quum sit, cum qui pareit scelerato non minus reum esse coram Deo, quam qui scelus admisit, quod intelligendum eat de its quibus hoe munus a Deo demandatum eat. Nam si quis privatus iniuriam aut damnum ab alio passus eat, patienter ferre iubetur, vitamque in silentio possidere, et bonum pro malo rependere: Deumque iudicem et protectorem exspectare. Idcirco etiam David proverbium antiquum usurpavit ut vidimus, ab impiis impietatem egredi, ac proinde manum suam non fore adversus Saulem. Quibus verbis David testari voluit se non talem esse qualem aulici ipsum calumniabantur. Nam quomodo mali a bonis discernentur nisi operibus? Nam ex fructibus arbor dignoscitur, ut dicit Dominus Iesus Cliristus Mattb. 7. Solus enim Deus hominum corda scrutatur: quo non possunt bominum oculi penetrare, sed ex vita et moribus iudicium de singulis ferunt. Si quis igitur Dei timorem habet re ipsa et operibus suis demonstrat, quemadmodum bonam arborem dicimus quae bonum fructum profert, Contra vero si quis ad malum proclivis eat, eum nostra sententia tanquam improbum et inimicum condemnamus: quod se talem suis operibus declararit. Sic in praesentia David suam innocentiam ex facto suo comprobat, neque enim dubium est quin si improbus fuisset Sauli, qui in manus ipsius inciderat, vitam sine ulla difficultate, et sine ullo periculo sustulisset. Satis igitur apparet quo animo fuerit erga Saulem affectus, quum veluti vinctis manibus regem, et dominum suum offenders.

505	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXIV.	506

nee voluit nee potuit. Praeterea ex vetere illo proverbio quo se David tuetur, utilem doctrinam colligere debemus ; duo enim simul coniungit, iniquitatem quac ab iniquo exibit, et se propterea mahus in Saulem non iniecturum. Itaque quum nos iniquos non esse declarare voluerimus, ne consuetis excusationibus utamur, quare prior ille nos sit aggressus, nos cunetis bone velle, sod etiam lacessitos oportere vim vi repellere, non esse improbis in nos saeviendi dandam oecasionem, ululandum necessitate quadam esse cum lupis. Sed contra potius improbum esse eum sinamus, qui else velit: nos vero Deum a nobis in omnibus ten tationibus constantem obedientiam requirere persuasum habeamus, et eidem sponte obtemperemus. Atque hie usus est proverbii illius antiqui quod David usurpat, nempe licet ab improbis provocemur, et velut in praedam ipsis cedamus, licet nos illi stimulent, et extra rationis terminos si possint eiieiant, nunquam tamen mandatorum divinorum obliviscamur, et ne istis similes fiamus a quibus ad malum sollicitamur, et quibus Satan veluti torribus ignitis ad nos ad malum inducendos abutitur, et no unquam labefactemur. Sane doctrina haec, fateor, nostris affectibus et naturae valde repugnat. Nam etsi naturam angelicam induissemus, facillime tamen improbis nos lacessentibus corrumpimur, etiamsi Dei voluntatem sequi nobis proposuerimus, ut simillimi videamur procellis modo in hanc, modo in illam partem sese inclinantibus. Adeo ut reverentiam quae Deo debetur, et rationem quam antea acceperamus cum aequitate et patientia tradamus oblivioni, et in hoc plerumque homines labuntur. Sed istis omnibus ex opposite Davidis exemplum sequendum est, non quale hie nobis describitur : sod quale etiam ipse in P8alm18 proponit, se nempe diligenter observasse improbos, et quo procliviores in vitia animadvertit, eo etiam diligentius se in timore Dei continuisse. Quamobrem quo procliviores sumus ad affectus pravos, improbis occasionem nobis praebentibus, discamus fraenum iniicere nostris cupiditatibus, et quo magis furorem suum improbi despumaverint, eo magis nos Dei voiuntati subiiciamus, et praeterea norimus non esse nobis tantum adversus ipsos luctam quum nos adoriuntur, sod etiam adversus superiores potestates: quemadmodum D. Paulus docet Epbes. ap. 6, quum ail, non esse nobis luctam adversus sanguinem et carnem, sod adversus mundi dominos, rectores tenebrarum saeculi, et spirituades malitias. Quare quum adversum nos insurrexerint improbi homines, et faucibus apertis tanquam leones aut ursi nos deglubere velle videbuntur, sciamus non proprio ipsorum motu id fieri (licet improbi malitia sua ad malum ferantur, cuius olim coram Deo rationem reddituri sunt), sod altius assurgen‑

dum, nempe instrumenta esse illos diaboli quibus ad impatientiam nos impellit, ac proinde Do adversus Doum obloquamur, et ne in furoris oxcessum praecipites feramur. Sed ad afflictionum nostrarum originem adscendamus. Nam si adeo stolidi et stupidi fuerimus, ut in its a quibus provocamur haereamus, perinde nobiscum agetur atque cum canibus qui missum lapidem arrodunt, et ex iracundia spumant, non tames manum eius qui lapidem misfit inspicientes. Atque ea plerumque est omnium hominum natura qui lacessiti ab aliquo non respieiunt cuius impulsu id fiat, nempe Satanae principis ipsorum. At lucta spiritualis talis est ut longe suporet quidquid in oculos incurrit, aut quaecunque damna in his terris pati possemus, ac proinde cavendum summopere est no malum malo compensare, sod contra potius oculos ad Deum convertere, et patienter ipsius auxilium expectare studeamus, cum metu et reverentia fortitudinem animi petentes ab ipso, ut quibuslibet tentationibus et insultibus resistere queamus. Hac ratione de hostibus spiritualibus victoriam semper reportaturi sumus, si doctrinam istam ad usum revocaverimus, et ut omnibus tentationibus resistamus, haec duo capita simul coniunxerimus, quoniam iniquitas ab iniquo proficiscitur, ne ad malum incitemur, et ne manus nostras sanguine polluamus, no ultionem adversus oos expetamus qui occasionem praebuerint, et ne speciosis rationibus iniustitiam tegamus, ut plerumque ingeniosi sent homines in quaerendis istis effugiis, quum de causae aequitate et bona fama retinenda quaestio est. Sed hoc principium retinendum est Deum hominum turpitudinem detegere, Hoot mortalibus creaturis occulta sit. Procul igitur a nobis facessat fucus omnis quo iniquitates tegamus, et ad Deum cum omni humilitate accedamus, veniam ab ipso consequuturi. Parum enim esset eoram hominibus absolvi si coram divina maiestate rei essemus. Et quid enim homines iuverit coram Deo condemnari, ut ab hominibus aestimentur et magni fiant2 Et quid hominum malitiam et improbitatem imitari proderit, et sese illis socium adiungere, quos horrenda maledictio manet.
Et hactenus de istis. Sequuntur illa Davidis verba : Post quem processit rex Israelis? quem to persequeris? persequeris canem mortuum, persequeris pulicem unum : quibus verbis obiicit Sauli nullam ipsum habere iustam occasionem metuendi sibi a Davide, qui fideliter et modeste se semper erga ipsum gessit, ita ut nullum officium possit desiderare
nullas se copias eollegisse, nulla consilia adversum ipsum agitasse. Et idcirco se mortuo cani et pulici comparat. Equidem fateor hypocritas et simulatores et qui maxime iniurii fuerint, tandem deprehensos, mitissimos et lenissimos videri, vulpes imitates quae

507	HOMILIA LXXXVIL	508

captae solent its in quorum manus inciderunt, adulari, caput demittere, mortuum simulare, quas denique mitissimas onnium bestiarum dixeris : et quae tamen si qua fraude possint elabi, nihil nisi detrimentum et malum inferunt. Eadem est versipellium hominum ratio, in quibus nulla est integrita.s, nullusque candor. Nam si postquam flagitiis suis indulserint, et in proximos grassati fuerint, tandem eos spec sua frustretur, et corum consilia vel fraudes Deus detegat, ut scelerum ac flagitiorum suorum poenas imminentes metuant, tum dicas illos prorsus alios quod blandis verbis se excusare; scelus fateri, detestari, veniam deprecari plerumque solcant: denique nihil non polliceri et de se in posterurn promittere. Haec, inquam, est hypocritarum consuetudo, tit solent quum necessitate urgentur tanquam simiae Doi filios imitari. Sed non ita David, qui so canem mortuum et pulicem dicit, ut so apud Saulem purget de calumniis, et ostcndat se Dunquam cogitasse de quacrenda aliqua dig‑nitate sese efferendo et consilia adversus ipsum ineundo, nihil denique per ambitionem molitum esse. Nam quaeso, unde tot querelae, tot certamina inter homines oriuntur, nisi ex ambitione et honorurn cupiditate? Hine, ut bone monet Paulus, aliorum in alios odia, hinc dissensiones, binc varia nocendi aliis studia. Quare si David novis rebus studuisset, si gratiam et autoritatem a.pud plebem malis artibus quaesivisset, si supra regem of ipsius filios sese extulisset, nae satis iustas occasiones sibi Saul oblatas habuisset Davidem insequendi, et testa lutoque persequendi, et omnia iustis querimoniis et terroribus implendi. Quemadmodum quum tonitrubus coelum commovetur, et grandine et saevis procellis misceri terrae coelum videtur. Unde vero tantus fragor, et tantum ubique murmur? Nempe quod a terra vapores in aerem attollantur, of ipsius constitutionem alterent. Nam si nulla in acre fieret vaporum adscensu alteratio, summa semper tranquillitas esset: sod quum assurgunt quae bumi repere debebant; et quum nubes in aere concurrentes solis splendorem impediunt, tune omnia sic misceri tonitru videmus of procellis, ut nihil nisi summa ubique appareat confusio. Non aliter inter homines fieri videmus. Nam si continerent se singuli in vocatione, et in ca modeste se gererent, et ea contenti nihil mains appcterent, summa ubique tranquillitas et quics apparerent, et non imitaremur canes venaticos in praedam semper hiantes, et sese mutuo dentibus lacerantes. Sod ambitio et honorum cupidita.s homines ad iurgia, contentiones et varia. certamina impellit. Non igitur abs re David hie sese cum cane mortuo comparat, ut se ostendat nunquam ultra suam vocationem attolli voluisse, nulla consilia adversus Saulem moliturn esse, rebus novis non studuisse, ut gratiain et autoritatem sibi

conciliaret, non inani iactatione usum neque insolentia adversus Saulem : sod sua sorte fuisse con. tentum, humilemque suum statum maiori antetulisse. Hanc vero doctrinam nos in usum oportet revoeare, ut qui aliis dignitate et autoritate praeest, non ideo tamen efferatur, et de se magnifice sentiat, et inforiores et sibi subiectos contemnat : sod in Dei timore et simplicitate et modestia ambulet: ac metuat horrendam punitionem in superbos, et eo quidem graviorem quo magis elati fuerint, et huma.num ordinem violaverint. Gravior enim Dei vindicta manet eos qui ambitione et honorum cupiditate sese prae aliis extulerint, quam qui medrocri suo statu et conditione contenti vixerint. Hine itaque subditi discunto non appetere superiorum dignitatem, multoque minus ad eam consequendam adversus ipsos insurgere, sod sua contenti conditione lieet vilis et abiecta sit coram hominibus vivere, scientes gratam illam et acceptam esse Deo, non minus quam altiorem et excellentiorem. Quare abstineant omnibus querelis et obloquiis ac demurmuratione adversus Deum, cuiuscunque ordinis et dignitatis sint homines, et placide sese Dei voluntati subiiciant, atque etiam D. Pauli doctrinam usurpent, ut singuli honore alios praeveniant sibique ipsis praeferant: ae proinde divites et primariae dignitatis viri sciant, etiam abieetis et contemptis hominibus Deum sua dons distribuisse, non contemnenda: et sua etiam vitia diligenter examinent, suamque infirmitatem expendant, ut se a Deo in tali gradu constitutos non suo merito sod ipsius bonitate norint: ac proinde sese Dei pedibus subiiciant: et ita cum proximis versentur, ne cui vel minimo facere iniuriam velint, etiamsi oblatam occasionem dicant quod se primos iniuriis lacessitos querantur. Saulis exemplum ex animo detestemur et fugiamus, cuius furorem in Davide insequendo videmus: sod potius quascunque iniurias patienter feramus , et immanissimorum hostium furorem patientia superemus, ut coram Deo inexcusabiles inveniantur, quod se a nobis provocatos ullis iniuriis merito queri non possint, ant ipsorum autoritatem nostris consiliis violatam , quos semper quietos et tranquillos fuisse propria conscientia redarguit.

Porro quae David ad se excusandum argumenta producit, Saulem magis ac magis adversus ipsum irritatura fuisse videntur, quoin videmus deinceps non meliorem factum, neque ad sanam mentem rediisse, sod pertinaciter ad mortem usque Davidem persequutum : verum tamen Davidem vehernenter adirzverunt. Nam ipsius audita voce Saul commotus exclamavit : An vox tua haec est, ili Mi David, et sublata voce flevit. Dixitque ad Davidem: Iustior es gne: nam to rependis mihi bonum, quum ego affecero to malo. Davidem igitur iustum et innocentem fatetur, se vero improbum qui ipsum nulla

509

IN I. LIB. SAMUEL. CAP. gg1V.

provocatus iniuria persequatur. Neque vero simulatas istas voces arbitremur, quas lacrymae sequutae sunt, testes conscientiae quae ipsum redarguebat, et quae naturalem aliquem affectum bonum in Saule reliquum declarabant, ut merito dici posse videretur ad sanam mentem rediisse, et facti sui poenitentia duci, quod tam perfide fidelem servum esset persequutus: tanta fuit Davidis vocis vis, ut hanc confessionem illi elicuerit. Et non dubium est quin Deus ipsum quodammodo sublevare voluerit laborantem : ut in posterum reliquas affictiones patienter ferre perseveraret, qui didicisset doctus experientia, Deum non permittere suos in praedam hostibus cedere laniandos et vorandos ab ipsis, licet in ipsas veluti luporum fauces inciderint: red fidelem esse pastorem, qui suss oves adversus quaslibet ferarum incursiones protegat et tueatur. Nos itaque discamus non eorum esse conditionem optimam qui magnopere seso efferunt, et nihil nisi sanguinem et caedes crepant: red beatos esse qui sub Dei tutela et praesidio patienter aliorum iniurias ferunt. Cavendum itaque no praecipiti studio nobis consulere studeamus: cuius exitum fore infortunatum Deus ostendit. Deine voluntatem homunciones immutabimus ? Quamobrem his temporibus, quibus evangelii lucem hostes opprimere viribus omnibus nituntur, caveamus ne, licet multae rationes occurrant non tantum effugiendi pericula, red etiam evangelium plurimis locis propagandi, quidquam tamen temere suseipiamus, nisi firmo fundamento nitamur, quod alioqui conatus omnes nostri sint irriti futuri. Quapropter res Deo committenda, et ad ipsius augilium

omnis confugiendum, ut qui autoritate aliqua pollet, ea tamen uti sibs non licere agnoscat, nisi Deus iubeat, ac minims du bitet quip Deus humilitatis ipsius testis sit, et quum opportunism erit ad auxilium accurrat laboranti, quod omnibus praesidiis humanis longs sit excellentius futurism. Et bast meditanda est doctrina Davidis exemplo, quern Saulis animism prius ira et odio .adveraus ipsum furentem leniiase et placasae verbis amicis animadvertimus. Et quod hoc exemplum nobia oculia subiicit, idem in genere Solomo doeet: Lenibus verbis violentos affectua et iracundiam frangi. Nos igitur improborum hominum et arrogantium minas et conailia quibus nihil nisi dedecus, iniurias, eaedea machinantur fracturi, nostra innocentia nor tueamur, re spas declaremus nor non cupere mala malls rependere, red its tamen ut improbitatem et malitiam ipsorum non diasimulemus, aed eorundem oculis aubiiciamus, ingratum animism exprobremus, et tandem peraeverantibus in contumacia et rebellions diem coram Dei tribunals dicamus, ut fecisae Davidem antes vidimus. Quam rationem sequentea ne dubitemus quip Deus protegat, suoque auxilio sic adiuvet, ut

ad ipaum confugiendi in rebus angustis occasionem habeamus, et m patientia nor confirmandi, quod ipsius auxilium experts non dubitemua quin ad finem usque sit continuaturus. Ac proinde sic comparati erimus, ut acceptam iniuriam si alters et tertia aequatur, patienter feramus ea mansuetudine, quam Deus iubet, praediti.
Sed ague Saulis expendamus singular voces, Davidem filaum scum vocat, quemadmodum et David putrem ipsum appellarat: non tantum propter necessitudinem et affinitatis coniunctionem, quod Davidi Saul filiam suam colloca.visset, red etiam quod reges ac principea ergs subditos oportet paterno affectu else praeditos. Equidem vero Davidem fateor, non talem ergs se Saulem expertum fuisse : red potius tyraunum et improbum. Yerumta.men ills voce David Saulem exeitavit ut officium suum agnosceret, et humanitatem aliquam ills compellatione patris admonitus indueret, et ad meliorem mentem redirot. Saul igitur voce ills commotus, sum filium vocat quern antes ta.nquam perdueilem et hostem regni detestabilem omnibus fecerat, et ad mortem cum magnis copiia quaesiverat. Ii`ilium inquam vocat, et praeterea se perfidum et proditorem fatetur et agnoscit. Quis vero fuisset ausus regem huius criminis inaimulare? Quis impune tulisset, qui regem tyrannum et improbum dixisaet, innocentem hominem, et cui plurimis beneficiia devinctus Brat tam crudeliter peraequentem. Nam si Davidis causam cum Saulis compares, istum dices non potuisse de illo conqueri, nee potuiase illius iriiustitiam accusare: loquimur autem de. humans et civili inter homines iustitia, ut quomodo se ergs Sauiem David gesserit intelligamus. Saul igitur ipsemet pro Davide iudicat, et ipaius innocentiam agnoscit, quam nemo voluisaet ex aulicis ant plebe tueri, quos omnea potius Sauli opportebat adulari, et Davidem pro improbo haberi quern Saul oderat et persequebatur. Atque iatae aunt nimium usitatae inter homines adulationes. Nam quod indices honorandi aunt, et decretis ac sententiis ipaorum standum et acquiescendum eat, quad alioquin passim in terris confusa omnia easent, hoc, inquam, specioso praetextu, qui ad rerum gubernacula sedent, et ad dignitatia aliquem gradum evecti aunt, licet petulantissime ae gerant, coelumque terrae misters velle videantur, Deoque ipsi et naturae iniurii lint, sibs tamen ista non patiuntur obiici, neque reprehenaionem alicuius admittunt: quin imo graviter auccensent, quasi de ipsorum probitate et integritate detrahatur, quod nefaa sit. Sed ut iatos omittam impudentis frontia homines, et suss vitiis eondemnatos, quid de its dicemua concionatoribus, qui virtutis specie auum munus miserrime polluunt? Nam, aiunt, quandoquidem magiatratus me probat, quia merito me reprehendat? Nonne libertatem habeo

511	HOMILIA LXXXV II. 	512.

dicendi, hoc vel illud, et mea autoritate ad hanc		Soria, qui lacrymis tamen et gemitibus eam testan
vel illam rem utendi? Et ita licere sibi quidvis		tur: quid de improbis et crudelibus hominibus sta
deblaterare arbitrantur. Sed non hominibus niti		tuendum arbitramur, qui Dee et hominibus exosi,
DOS oportere sciendum eat, sed aequitate et iustitia,		tamen ita obduruerunt ut citius aquam a pumice
	quam ab ipsis lacrymam elicias? Nae frontem ipsos
	perfricuisse oportet, et depuduisse tanquam scrotum
	in hrpanari, et a diabolo speciali nota insignitos.
	Ruamobrem haec doctrina diligenter eat meditanda,
	et in usum nostrum revocanda, ne nimirum impo
	nere Deo nos posse existimemus, quum aliquo sensu
	peccati tacti fuerimes, et tristitia aflecti: neque
	enim Deus tanquam homines cut pueri placentis
	cut pomo placatur, qui sincerum animum, cuius
	penetralia rimatur, et perseverantiam requirit. Qua
	lem ergo Saulis poenitentiam fuisse dicemus, qui
	filium snum Davidem vocat, qui iustiorem ipsum
	se esse pronuntiat, qui peccatum ultro fatetur, qui
	etiam lacrymas eff'undit, testes nihil a se dici si
	mulate? Non igitur Davidem ludebat inanibus ver
	bis, sed serio loquebatur. Verumenimvero quandam
	occultabat pectore simulationem et hypocrisin, qua
	laborantes sic exeaecantur proprio vitio, et adeo
	stupid) fiunt, ut quo laborant morbo, non sentiant
	nee agnoscant. Ita plerumque accidit tit qui admisso
	aliquo peccato, lacrymas aliquot eiecerint, sibi vide
	antur Deo satisfecisse, et novam cutem induisse:
	quibus si illud condonaveris, ad priorem mentem
	revertantur, immo cum effraeni quadam licentia ad
	malum ferantur: quod Dee se antea plus quam
	satisfecisse sibi persuadeant, et non amplius ease
	ab ipsis rationem malefactorum repetiturum. Hint
	itaque discamus nos ad amussim expendere: ac
	veram poenitentiam sciamus non esse positam in
	sola tristitia de malefacto. Nam etsi verae poeni
	tentiae principium sit illa tristitia, ut doeet Paulus
	2. ad Cor. non tamen eat tota poenitentia, quam
	esse continuam oportet. Multi Saulem igitur imitan
	tur, signis Solis externis poenitentiae contenti: sed
	ista non sufficiunt vere poenitentibus, quos veterem
	hominem opportet exuere, Deique timorem tam
	alte suis animis infigere, ut praeteritum malum
	oderint, et in posterum dent operam, ne tantum
	aliquo impetu moveantur, sed in coepta poenitentia
	perseverent: et in ipsorum animis tam altas radices
	pietas . agat ut bonum fructum adferat. Nam etsi
	millies ad Deum seriam conversionem profiteamur,
	et vitia nobis displicere testemur, nisi tamen vita
	respondeat quidquid ore profitebimur dolosum et
	fraudulentum erit. Ruamobrem Deum ardenti voce
	precemur, ut veram poenitentiam cum perseverantia
	nobis largiatur: ut linguae correspondeat, et non
	simus adeo leves et inconstantes, ut momento ad
	ea quae prius condemnavimus revertamur.
Sequitur deinceps Sau(em adversus se ipaUnl sententiam tulisse his verbis: Dominus reddat tibi Gonum pro eo quod hodic operatus es in me. Deus

et integrita.te, cuius omnes testes sint. (lucre si contigerrt ut improbi homines simplicibus oculos perstringant aliquo praetextu, licet tamen ipsum aerem suo scelere polluerint, et soli scum splendorem sustulerint. patienter exitum exspectemus, qui sane ipsis luctuosus futurus tat, Deo ipsorum turpitudinem detegente et ab ipsorum ore eliciente confessionem, iustos fuisse quos ipsi iniuste et perfi diose suet insoquuti. Licet rgitur ipsis omnes assentati lint, vel invites tamen Deus tandem coget fateri seam improbitatern et nequitiam.
Caeterum ad has votes accesserunt lacrymae
quibus etsi testatus ost Saul non simulate se Davidem iustum pronunciare, non tamen meliorem suam apud Deum conditionem fecit, neque seria peccati poenitentia ductus eat. Et hat in parte mull) falluntur, qui se aliquot gcmitibu5 et suspiriis peccata teg~ere posse arbitranr:ur, et inique Deum cum ipsis agere nisi statim ipsos absolvat, et obviam ipsis gratulaturus venial. Sed unde ista manant abunde quam ab hypocrisi nobis innata, oui non possumus renuntiare, neque nostris affectibus, quos ut par eat non cxpeudimus? Praeterca quid sit very poenitentia prorsus ignoramus: cuius si verum sensum et cognitionem haberemus, non temere sic nomen ipsius usurparemus. Sed unam cut alteram lacrymam tegendis peccatis sufficero arbitramur, cut solam confessionem peccati veram poenitentiam existimamus: sed toto coelo aberramus. Conferamus enim )slam confessionem cum Saulis lacrymis. Rex enim hit lacrymatur, imo oiulat, et magna voce suam perfidiam fatetur, ut non ipse tanturn David, et quae illum cornitabantur copiae tnilitum testes sint istius confessionis : sed edam )pace rupee et cones commoveri videantur, et Saulis gemitibus impleri. Nonne igitur merito regis istius gemitus et lacrymas dicemus potius pro seria poenitentia habendas quam eorum votes qui verbo dicunt: Poenitet me fact)? Sane non parvi moment) fait Saulem intro hanc infamiam subire, tit se perfide persequutnm innocentem hominem diceret et ingenue fateretur culpam: ac proinde longe antoponenda eat ista Saulis confessio tot vocibus confirmata, simplici illorum confession), qui verbo uno dicunt: Poenitet nee. Et magna vidctur illa fuisse virtus, non crubescerc tot. testiurn ora. Sod ist.a non debent nos ita commovere, ut si quorundam lacrymas viderimus, ipsos ideo converses dicamus: std potius aliquantisper exspectanrlum, donee ewitus quae fuerit wens ipsorum patefaciat: simulatcno an vero integre et sincere sere gesserint. At si non prime statim tempore illorum admittenda eat poenitentia tanquam

513	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. ggIV.	514

enim me in manus tuas tradiderat, to me autem
incolumem dimisisti, to me hodie multis benefactis
cumulasti. Ex quibus verbis eolligas Saulem non
modo vere conversum fuisse, et facti sui poenitentia
ductum, red etiam valde religiosum, et studio verae
poenitentiae ardere, atque intus in animo affiei in
iuria quam Davidi intulerat, quum se co usque
demittit et regiam dignitateai quodammodo Davidi
subiicit, longe dissimilis its qui tantum ex parte et
ore peccata fatentur, et in pectore aliud f'ovent.
Videbatur enim Saul posse advorsus Davidem ex
cipere: Esto, me incolumem dimisit, red dignitatem
meam reveritus quam sciebat se si violasset non
impune laturrrm. Vel potuisset verbis populo satis
facere, et suam autoritatem apud ipsum retinere,
dissimulata tamen iniuria, quam intulerat, et bene
ficiis quae acceperat ut solent reges ac principes
dissimulare beneficia quae acceperunt a subditis,
quod pudeat ipsos eonfiteri, licet agnoscant quidem
aliquem fidum subditum, red tamen nolint fateri a
re' iniuria affectum. Sed contra Saul hic aperte, et
ingenue, non tantum iniurias a se Davidi factas
confitetur, red etiam benefacta ab ipso in so collata
agnoscit, et adversus se ipsum sententiam profert,
nihilque eorum obliviscitur quae ad Davidis inno
centiam faciebant. Quin etiam ipsi bene precatur,
ut dicas nihil in Saule requiri ad veram poeniten
tiam, et quod magis est Doi ipsius spiritu s. regi:
Dam pro eo quod antea nihil. nisi maledieta inge
minabat, et suorum adversus‑ Davidem opem of
auxilium implorabat, nunc bene Davidi precatus
Deum orat, ut beneficia quae a Davide accepit cu
mulate ipsi reddat. Quae omnia bonae mentis spe
ciem quidem habent: ut multi solent quibusdam
signis externis pietatem simulare : sed tamen, quum
nulla sit perseverantia neque constantia, non pos
sunt haberi pro vera poenitentia, et licet multae
sint laerymae, multique gemitus qui tamen nisi vi.
vae illius radicis fruetus appareat, irriti sunt et
inanes. Quamobrem serio de nobis esse eogitandum
discite; et dandam operam ut quisque se ipsum
suspectum habeat, ne si Aliquo morsu conscientiae
tangamur, et aliqua tristitia afficiamur, putemus
nor ad perfectam con .versionem pervenisse : red si
qua in nobis scintilla fuerit conversionis a Deo ex
citata, ignem illum accendi postulemus, et magis
ac magis peccata nostra condemnemus, et peccato
rum nostrorum veniam deprecemur: Deumque ar
dentioribus votis solicitemus, ut nobis oculos aperiat,
ut peccata nostra, et miserias agnoscentes, ea disca
mus odisse, imo et nor ipsos, donee verum Dei
timorem in nostris cordibus insculptum sentiamus,
cuius vi et efficacia in melius quotidie profieiamus,
adeo quidem ut si qua nor afflictio exercuerit, nun
quam desperemus, et quicunque casus ceciderit,
nunquam vacillemus. Nam quam misera esset nostra
	Cadvini opera. Vol. X% X.

conditiosi modo recti amore duceremur, of integritatem prae nobis aliquam ferremus, modo vero diaboli fraude transversi ageremur, et a recta semita deduceremur, et tanquam iniecta in Dares fibula traheremur, quod profecto contingeret si conversi ad Deum in incepto non perseveraremus. Quamobrern in Saule tamquam in speculo nor oportet intueri quanta sit in hominibus hypocrisis, quanta vitiorum, quanta blasphemarum vocum,, quanta denique affectionum humanarum vis, ut eo ardentius Deum precari discanrus, ut nor omni animi arrogantia exuat, et bonam mentem largiatur quae nor coram Deo sine fuco ambulare doceat.
Caeterum etsi Saulis ista confessio videtur hominum opinione Davidem nihil invisse, non tamen omnino fuit inutilis. Nam esto David nullam ex ea perceperit utilitatem, voluit tamen Deus Saulem ea confessione condemnari, et ipsius ore ac sententia gravius iudicium in ipsius caput, tamquam fulgur, derivari. Hanc ob causam Paulus sententiam Salomonis adducit, nempe hostibus benefacientes, et malum bono eompensantes, carbones ignis coacervare in ipsorum capita. Nam istis verbis docet apostolus hostes beneficiis ant adduci ad meliorem mentem, et quodammodo leniri, qui antes furere viderentur, aut magic. indurari, Deo ipsos excae.cante, et confusione maiore ipsos abruente: quemadmodum Sauli contigisse videmus Deum precanti ut Davidi reddat beneficia quibus se affecerat. Nam sane dubium non est quip Deum iudicem sibi tulerit in Davidis causa, et se veluti spoliarit Dei misericordia et favore, tit Davidi spew regni traderet, q. d. Deus mihi nunquam parcat, nunquam sit propitius, me omnibus maledictis tamquam fulgure feriat, et Davidem contra suo iuvet auxilio et integritatem ipsius perpetuo tueatur. Hanc vim habuerunt ills Saulis verbs, quibus sibi ipsi Deum iudicem tulit, et tanquam adversarium sibi si falleret constituit. Hinc discamus Deum precaturi sive pro inimicis, sive pro its a quibus beneficiis alI'ecti fuerimus, cavere no adversum nor ipsos precemur. Id est, demur omnem operam, ut ea animi mansuetudine, ea patientia, ea aequitate, ea integritate coram ipso ambulemus, et cum proximis vivamus, ne ipsum ad iracundiam, hoc vel illo iniuriis lacessito, provocemus. Deus enim semper innocentium causam tuetur, et afflictos protegit. Quamobrem Deum invocaturos oportet omnes inimicitias, odia, fraudes et noxas deponere, et pravas omnes affectiones exuere, ut Dei favorem in nor sentiamus. Nam its solet Deus benefacere, et in suam tutelam recipere qui iniurias acceptas in bostibus non modo non persequuntur, red pro iniuriis beneficia rependunt, et eorum quos Dens ad aliqrzem dignitatis gradum evexit, autoritatem inviolatam retinent:
Ia.m vero agite, etc.

33

515	HOMILIA Lg%XVIII.	516

HOMILIA LXXXVI.II.

21. Et nunc quia scio quod certissime regnaturus sis, et habiturus in manu tea regnum Israel, 22. Iura mihi in Domino ne deleas semen meum post me, neque auferas nomen meum de domo patris mei. 23. Et iuravit David Sauli. Abiit ergo Saul in domum suam, et David et viri eius adscenderunt ad tutiora loca.

CAP. gXY.

1. Hortuus est autem Samuel, et congregates est universes Israel, et planxerunt eum, et sepelierunt eum in domo sea in Ramatha.

Superius docuimus qua ratione de hostibus victoriam reportare possimus nempe malum bono compensantes. Hanc enim victoriam Dominus laudat, sibique gratam pronuntiat, ac proinde diversam quacrentes confusione tandem obruendos minatur. Praeterea docuimus ad Deum confugiondum esse, et patienter ipsius consilium exspectandum, et tempus ac opportunitatem qua se summum omnium iudicem ostendat, et contra cavendum ne ipsi ostium claudamus nostra temeritato et nimia festinatione. Quamvis enim obstinata sit hostium nostrorum malitia, nihilominus tamen afflictionum nostrarum exitus semper bonus est futures, quandoquidem mille rationes habet Dominus, quibus suos adversus quosvis hostes tueatur. Et insigne est Saulis hoc loco exemplum, cui Deus bane confessionem extorsit, Davidem esse ipso iustiorem. Quamobrem Deum videmus posse eos qui nos porsequuntur co adducere, ut vel invites summo sue dedecore oporteat iniquitatem seam confiteri, nostramque innocentiam licet ad tempus veluti obrutam palam innotescere.
Transeundum nobis iam est ad ills Saulis verba quibus Davidem iuramento obstringit, fore ut quum ad regiam dignitatem pervenisset, semen ipsius non deleret, neque auferret nomcn suum de domo patris: sed passurum, ut placide tanquam subditi reliqui vitam agerent. Admirandum sane et stupendum quod Saul hoc iureiurando Davidem adstrinxit, quem tamen ferre non potuit agere vitam in desertis, patria extorrem fugitivum, vagum, fame et siti, aestu et frigore laborantem et omnibus hominibus exosum. Quinam enim ista duo inter se convenient, ut Davidem Saul persequatur, et tamen hoc illi iurandum extorqueat? Ex boo exemplo apparet quibus fluctibus improbi bornines et increduli agitentur, ut nusquam possint quiescere, et nihil unquam firmum babere. Et bane mercedem Deus in lege sea divinae suao maiestatis contemptoribus promisit, fore nimirum ut ad umbram seam t.repident, et nusquam securi sint, vitamque velut tenui file pendentem ducant, et tanquam fluctibus et procellrs aestuent, cuius rei exemplum in Saule nobis

hic proponitur. Primo loco dicit se probe scire Davidem regnaturum; quare igitur ipsi resistis? scientia enim illa de qua agit ab hominibus nullomodo proficiscitur. Non quod David auram popularem captarit, regnum ambierit. Re ea de causa non impellitur, nee de sea eleetione cum populo ullomodo egit: non eum avorum illustris familia ad id sollicrtavit, sed tantummodo quod a Deo unctus sit, ut per propbetam suum disertis verbis testatur, quum dicit se Davidem in regem elegisse. Aliunde igitur non edoctus fuit Davidem regnaturum nisi ex Doi summi decreto. Si autem pro comperto babebat a Dee Davidem regem eleetum, quare resistit? Quid inde fiet? potuitne eius pervicaeitas et obstinatio invictam illam Dei altissimi virtutem superare? Cortissimum est Saulem furiis et rabie agitatum, a diabolo perturbatum, tamen ab eiusmodi blaspbemiis abhorruisse : quod possit de Deo vietoriam reportare, quod possit immutabile illud decretum revocare de regno Davidis, pronunciatu est borrendum. Etiamsi autem millies fassus esset, Deum hoc ratum et fixum statuiase, Dei consilium nullomodo mutari posse, nibilominus tamen id efficere moliebatur, et veluti cornibus Deum petere ultro conabatur. Hoc exemplo docemur, quanta sit eorum bominum rabies quos possidet diabolus, quos scilicet adversus Deum insurgendum, et adversus ipsum in suam ruinam et perniciem pugnandum impellit. Quis enim alius exitus sperari possit quam ultimum exitium, eorum qui adversus Deum et ipsius electos insurgent? Docemur itaque, in tremore coram Deo incedere, adeo quidem ut ubi nobis innotuerit ipsius voluntas illi obsequi omnino studeamus, et quidquid ab eo profectum fuerit boni consulamus. Neque enim satis est Dei verbum nobis esse auro et argento pretiosius, sed etiam melle dulcius esse oportet, ut pulchre nos prophets docet, Psalmo 19. Caeterum quo melius bane doetrinam percipiamus, et ad usum revocemus, observandum varios esse gradus, tam iniquorum hominum quam fidelium. Nam increduli nihil eorum quae in genere dicuntur apprehendunt. Nam si miseros caecos dicamus, si temerarios, qui bonum a male discernere nequeunt, qui neque ratione neque iudicio ducuntur, quod sancto Dei spiritu omnis intelligentiae et lueis autore destituantur, adeo ut incredulitas mere sit caecitas, et nihil nisi confusionem secum invehat: tamen Deus aliquando incredulos eogit se ipsos agnoscere, Deumque et veritatem, ac virtutem ipsius apprehendere, et ad illius cognitionem obstupseere, adeo ut plenis buccis fateri illos oporteat Deum esse fidelem, et irrevocabile esse quidquid ore sue pronunciarit. Sed ista nihilominus divinae virtntie w apprehensio non est vera scientia ad quam aponfe,
accedant, et sese subiieiant. Nam si fieri posset haA~:'cognitionenr suffocarent, et Dei virtutem oppnmew

517	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. g.gY.	518

rent, quam ferre nullomodo possunt, red ringuntur et veluti dentibus infrendent adversus Dei veritatem. Quemadmodum qui oculis laborant solis splendorem ferre non possunt, euius radiis tanquam aculeis punguntur et stimulantur. Eadem omnium incredulorum est ratio, quorum conscientia corruptione et putredine suffocatur, diabolo ipsos etiam penitus egcaecante: adeo ut si quando reprehendantur, et tanquam flammula ad vivum usque iniecta pungantur, non tamen afficiantur. Hanc ob causam improbi omnes homines et divinae maiestatis contemptores veritatis cognitionem fugiunt: quam tamen vel invitos scire et cognoscere ipsos oportet. Sed obsecro qualis ista cognitio ? nempe qualem propheta Esaias describit, utcognescendononcognoscant,et videndo nihil videant.
Talis fuit illa eognitio Saulis et scientia de qua loquitur, qui postquam modis omnibus divinam promissionem Davidi per Samuelem factam labefactare et exstinguore conatus est, nihilominus Dei iudicio urgetur et convincitur, adeo ut vel invitum oporteat Deo veritatem tribuere, et potestatem suas promissiones implendi, quum ait se scire quod certissime David regnaturus sit. Nempe illum Doi voluntas constringebat, et eonacientiae stimulis ipsius superbia et virus superabatur, ut Deo testimonium veritatis redderet. Undo apparet profanos et ineredulos post cognitam voluntatis divinae veritatem stimulis quibusdam urgeri, et quadam tristitia affici: red non tamen in ca conquiescere quam contra pro viribus fugere conautur of suffocare. Ac proinde licet ad tempus divinae veritatis et potcntiae meditatione commoveantur: non tamen in ea perseverant, red incerti semper hue et illuc feruntur, et quovis vento agitantur, neque enim satis firma fundamenta iecerunt, neque vivas radices egerunt. Quod ad fideles autem attinet non ea perfectione quae ad ipsorum salutem sunt necessaria cognoseunt quin multis semper dubitationibus et scrupulis agitentur, red ita tamen, ut in mediis illis fluctibus Deus ad salutis portum rectam semitam illis ostendat. Ac proinde, licet multis difficultatibus et dubitationibus agitentur, tamen veritatis divinae tantam cognitionem babent quanta ipsis opus est ad salutem assequendam, in qua proinde conquiescunt, et ad quam magis ac magis conformantur, quaecunque tandem ingruant tentationes, adeo ut pedetentim ad Deum accedant, et in voluntatis ipsius cognitione quotidie proficiant, seque cognitae Dei veritati sponte subiiciant, et divinarum promissionum aequitatem, et veritatem confiteantur. Accedit ad superiora omnia invicta constantia, quae hostium insultus et cruciatus quoslibet frangat, ut armati sancti Dei spriritu adversus quascunque tentationes invicti maneant, etiamsi multae se ipsis desperationis occasiones offerant. Licet enim istius modi insultus gravissimi Sint ac paene intolerabiles, nihilominus tamen Dei deere‑

cum non iilusorium, red irrevocabile esse persuasi sunt, quum ait se fore fidelem in ipsutn sperantibus, ac proinde si qua infirmitate humana peccaverint in istiusmodi agonibus, adversus se ipsos primi sententiam ferunt, et humanae naturae infirmitatem agnoscentes, in verbi divini certitudine perseverant, sibique nunquam patientur illam de Doi voluntate certitudinem eripi. Hoc ipsa experientia hodie eompertum habemus in variis illis altercationibus et disputationibus cum adversariis evangelii, puritatem quam profitemur oppugnare conantibus, qui vident causam nostram iustam esse, et non invehi a nobis doctrinam aliquam nuper ab bominibus excogitatam: red ex sacris literis haustam, et propria conaeientia convincuntur, nihil a nobis extra Dei verbum adferri. Sed non ideo tamen doctrinae veritatem cognoscunt et intelligunt, qui magnis tenebris excaecautur, et a diabolo sic fascinantur, ut sine ratione et iudieio suam causam agant, quemadmodum saepe videmus fanaticos homines ratione quidem aliqua nonnunquam uti of bene compositam mentem habere, red tantum ad momentum, quod perturbata intelligentia statim ipsorum furor et amentia detegantur, et ita redeant ad pristinum statum, qui ad tempus cum ratione et sapientia gerere omnia videbantur. "Sic inquam Doi contemptores Dei quidem veritatis aliquam habere cognitionem videbuntur, red sine fundamento, quod in ea non conquiescant, red incerti semper fluctuent, et modo in hane, modo in illam partem ferantur. Verumtamen ut inexcusabiles coram Dei iudicio reddantur, Deus efficit ut vel inviti cognoscant doctrinam quam sequimur puram esse Dei veritatem, etsi adbaerere cognitae illi veritati nolint, red contra furore perciti adversus illam ferantur. Nihilominus tamen causae nostrae bonitatem illos oportet vel invitos confiteri licet adversus eandem saeviant, et sponte eidem resistant. Interea vero tantum abest ut ad eam reverendam adducantur, ut contra quovis vento abripiantur, adeo ut per intervalla modo in hanc, modo in illam partem inelinent, et modo veritatem laudent, modo ad incredulitatem redeant: diabolo praesertim illos ita fascinante, ut vel ad levissimum ipsius signum triumphos agant ante victoriam, seque vi sua et arrogantia facillime sacram scripturam puramque religionem oppressuros arbitrentur, quae omnia nimis quotidiana experientia confirmat. . Nos vero contra discamus in dies in vera acientia proficere tit in Dei voluntate tam altar radices agamus, ne unquam ullis tempestatibus eradicari possimus. Neque veio (fateor) ea esse fides nostra potest ut ad angelicam perfectionem perveniat, easque agat radices, ut non amplius auxilio divino quo roboremur indigeat. Nam contra tantam esse nostram infirmitatem fatendum est, ut nisi ipsius virtute freti subinde titubemus, et tanquam morti proximi vacillemus. Sed nibilo‑

519	HOMILIA LXXXVIII.	520

minus ad eam divinae voluntatis cognitionem pervenire nos oportet qua roboremur et ad finem usque vitae perseveremus. Ad banc cognitionem accedit fiducia in Deum quem defensorem et protectorem nostrum in rebus adversis fore scimus, et in eo conquiescimus et intro nos ]psi subiicimus atque ipsius patefactam nobis voluntatem amplectimur. Et hactenus de ista cognitione dictum esto.
lam amplius etiam expendamus Saulis orationem in qua, licet cog‑nitionem habere se profiteatur divinarum promissionum Davidi per Saulis ministerium factarum. tamen suam ineredulitatem vel potius arrogantiant patcfacit, quod cum Deo veluti pacisci in Davidis persona velit. Nam sit: Ego scio to regnaturton esse: Itaque non indignatur neque more solito excandescit in iras, sell se cum Davide transigero velle ostendit, ut in posterum persuasus sit Davidem post ipsius obitum semini sue pareiturum. Ex quibus apparet in qua, opinione Davidem habuerit, nempc nihil ipsum adversus se suscepturum neque nova consilia agitaturum. Mirabilis sane mutatio, quod qui antes tanto furore Davidem ad mortern persequebatur, et quibuscunque poterat iniuriis al8ciebat, se lam tam facilem et benignum praebeat. Sell quandoquidem regnaturum Davidem sciebat, quare non sponte regiam dignitatem eiurabat et Davidi t.radeb<<t? Quare quum certus esset de Dei voluntate non intro cedit? Nam quis illi bane confessionem extorsit, nisi sola conscientia qua intus urgebatur et urebatur, et tanquam perpetuo carnifice cruciabatur, Dee edam tanquam summo iudice illum excitante? Quamobrem cognitae Dei voluntati nos intro subiicere discamus, nihilque adversus illam suscipere, sell omnes cogitationes et actiones nost.ras sponte ipsi subiiciamus, et pedibus, manibus, oculis, omnibus denique sensibus in eam intenti simus. Sunt enim individuo quodam nexu inter se coniuncta fides in Deum, et in ipsius veritatem, et vera obedientia in omnibus in quibus exercere nos Deo placuerit. Caeterum observandum iniquos velle quidem cum Dco pacisci, sell non posse tamen pacem consequi. Pax enim quam fideles optare debent, ea est ut ad ip~um accedamus, cidemque coniungi et uniri studcamus, et ultro illi coniungi velimus, qui est sola perfectio summumque omnium bonum. PIanc ob causam nominatim divus Paulus docet nos per fidein pacem obtiner‑e: ac proinde inereduli sibi pacem aliquam imaginantur: sell its tamen ut Dee tergum obvertant, et magis ac magis obdurentur et obstupefiant ut nullus amplius remedio locus supersit, quemadmodum docet Paulus, non superesse amplius ipsis ullum sensum malorum quibus urgent.ur. Quapropter ad veram pacem a Deo consequendam non longis ambagibus Dens quaerendus est, neque unquam procrastinandum, sell vocanti Dee obsequendum et ipsius vo‑

	luntati parendum, ut veram et permanentem pacem
	assequamur. Quid ergo profecit Saul cum Davide
	volens paeisei? Sane videtur otio et t.ranquillitati
	suae consuluisse, et tanquam factis induciis opportu
	num tempos explendae malitiae quam intus occul
	tabat, exspectasse. Et pectore fovit tristitiam vel
	furorem potius quo adversus Davidem exaestuabat.
	Denique de sua pertinacia nihil remittere volebat.
	Nos vero contra ipsius exemplo discamus omnes
	affectiones et animi perturbationes exuere, ne quid
	nos impediat quominus ad Deum accedamus, et in
	ipsius veritatis et bOnitatls paternae cognitione per
	severemus, ut tranquillitatem spiritualem quae cola
	summum bonum est assequamur, et re ipsa experia
	mur Deum esse nostrum defensorem ac protectorem,
	ac scopum unicum ad quem collimare debemus.
	Interim vero quum Saulem aadimus voluisse cum
	Davide pacisci suisque rebus consulere in eo tanquam
	in speculo contemplemur incredulorum consilia et
	rationes. Nam eos deprehendemus metu et formi
	dine perculsos rationes quaerere quibus sibi, et suae
	securitati consulant, qui nullo ipsos persequente
	tremunt, sibique aliquas dari inducias expetunt.
	Verum quum adversarii sint et bostes iurati Del
	qui dens est pacis, quomodo pacem requirent? Nos
	igitur illorum exemplo contra discamus inaestimabile
	bonum else pacem habere cum Dee et in eodem
	conquiescere et ex animo detestemur et abhorreamus
	iniquitatem incredulorum quae illos a Dee disiungit,
	et illis similes fieri summopere caveamur. Ac sane
	multos quidem videmus nihil adversus Deum aperte
	audere et in privatis quibusdam factis ipsius metu
	retineri, sell non ideo tamen verbo niti fundamento,
	neque veras habere in timore Dei radices, quo duce
	vitam suam ad ipsius obedientiam instituant. Sell
	tantum motum aliquem esse et inanem impetum qui
	statim evaneseat. Quod quum its sit nos decet tanto
	in agis incitari ad Deum in veritate et puritate quae
	rendum, ne mode in bane, modo in illam partem
	fluctuemus, sell in proposito constanter persevere
	mus, et nullis tentationibus ab officio dimoveamur.
	lam vero alia ex parte Davidis bumanitatem
	consideremus, qui iureiurando Sauli se ad ipsius
	postulationem adstringit. Nam poterat ille quidem
	multis conditionibus Saulem adstringere, nee dubium
	est, si talis fuisset Dei voluntas, quin exoptasset in
	quiete et domi vitam privatam vivere, et in tenui
	victu et habitu pastoris Dei voluntatem exspectare.
	Sell quidquid sit errare illum Deus voluit, et in
montibus degere, et ut antes		in antris latere.
	Nihilominus tamen se iureiurando Saulis adstringit.
	Undo discemus cum ad praxin revocare quell dicit
	Psal. 34: Inquirendam pacem, et persequendam
	eam, etiam si nos fugere videatur, et licet nos inimici
per		patienter tamen opportunum tempos
	liberationis exspeetandum, et pro viribus cum Deo

521	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXIV.	522

nostro pacem faciendam. Quam doctrinam David exemplo suo eonfirmavit, cuius modestiam nos considerare sic oportet, ut eandem imitari conemur, ne per nos stet quominus cum hostibus in gratiam redeamus et ipsorum turpitudo et furor sopiatur, quemadmodum certum est patientiam nostram praesentissimum esse remedium ad infestissimorum hostium furores exstinguendos. Quando igitur hostes nihil nisi sanguinem nostrum sitire, et nos ferro ae flammis persequi summa crudelitate viderimus, ne oleum camino addemus, sod potius patientiae remedium adhibeamus, ipsorumque furores exstinguamus.
Cuius rei exemplum in verbis sequentibus nobis proponitur, quum Saulem domum reversum audimus rebus pacatis, Davidem autem cum suis militibus in scum propugnaculum regressum. Saulis igitur conditio longe melior fuisse videtur, et desiderabilior quam Davidis. Nam hie in propugnaculo cum paucis militibus egenis aegre se tuetur, ille vero rebus pacatis a suis militibus colitur, et in summo honore ut rex habetur: otio et tranquillitate fruitur, rebusque secundis utitur. Yerumtamen qualem putamus eius conditionem quoin Deus iudicio suo persequebatur et . quem velut iniecta naribus fibula retrahebat a proposito, et exitio reservabat non immutata mente ipsius in melius? Sic Deus solet improborum hominum conatus frangere, et nisi furorem ipsorum fraugat, et in mitiorem animum commutet naribus iniectis fibulis coercere et contra voluntatem ipsorum alio trahere. Ita Sauli Domini manus iniecta est ut in Davidem saevire non posset, et domum redire summa sua confusione cogeretur. Davidi vero contra, euius deterior conditio videbatur, Deus otia fecit, et respirandi spatium aliquod concessit, ne perpetuis tentationibus et afflictionibus obrueretur. Nam etsi Saulem ad tempus placavit, tamen in suum prbpugnaculum reverti coactus est, quod sane non erat munitum aliquod castellum et rebus necessariis instructum, sod ut ante videtur spelunca in deserto, perfugium damarum et camelorum, in quam se David recepit quasi cum feris in rupium cavernis vel potius tanquam in sepulcro vitam ageret. Quae vitae conditio profecto miserrima fuit, sod in qua tamen Dei bonitatem experiri non desiit, quod illi aliquot dierum inducias concessit. Nos itaque, licet non semper rebus secundis fruamur, neque nobis omnia ex animi sententia contingant, sod in hac vita cum multis luctemur difficultatibus, et multis iniuriis et calumniis opprimamur, et fame, siti, aestu, frigore vexemur, sod ignominiam ac dedecus ab hominibus patiamur, et multis aliis istiusmodi incommodis vita nostra permixta sit, ne unquam tamen animum despondeamus, neque deinde misericordiae sensum et gustum amittamus, quae in omnibus difficultatibus et angusti.is praesens auxilium adferre et labantes erigere potest.

Sin vero Deus nobis otia fecerit, attente ipsius beneficia consideremus, et nobis applicemus, ut omnem tristitiam et afHictionem qua prememur spirituali laetitia vincamus, semper ammo nostro retinentes fundamentum istud firmum, Deum qui nos in tutelam swam recepit, nos nunquam deserturum, eiusque bonitatem eam else erga nos ut in ea conquiescere nos oporteat, et mundum ac omnes tentationes fortiter superare.
Sequitur deinceps Davidem non solum ad suum propugnaculum rediisse sod etiam deseendisse versus desertum Pharanis quod longius aberat a Iudaea, et a sanctuario in quo Deus praesentiam suam testabatur. Erat enim inter Aegyptum et Arabiam, quod Davidi grave fuisse est certissimum, quod ea ratione videretur a iudaieo populo recisus, et egsulare cogeretnr terra quam Deus Abrahami posteris possidendam et incolendam dederat, et assignarat. Porro promissiones omnes Israelitis factae a Deo, respiciebant D. N. Iesum Cbristum qui est earum perfectio, cuius David Brat figui•a; quare quum tanto beneficio infimi quique ex ipsa plebe fruerentur, et in terra habitarent quam ipsis Deus dederat et quae regnum spirituale repraesentabat, David autem caput et figura promissi regis eadem exsularet, et quidem non ad aliquod temporis momentum, sod per longum temporis spatium, adeo quidem ut videretur omnis illi adempta spes reditus, horrenda fuit sane tentatio, qua non parum fuisse perturbatum Davidem verisimile est, quum a Deo tam graviter exerceretur. Sed non tamen isti tentationi David succubuit, sod fide superavit. Quam ob causam Psal. 11 suis ipsis hostibus insultans ait: In Domino condo, quomodo dicitis animae meae, transmigra in montem sicut passerem. Sane hostes Dei multis quidem cavillis ipsius servos lacessunt et infesto animo ad mortem persequuntur, et coelum ipsum terrae miscere, et a fundamentis terram convellere velle videntur. Sed in Deum oculi sunt coniicendi qui momento suorum hostium consilia dissipare et conatus frangere potest : et idcirco David so ipsum hac meditatione consolatur et erigit. Dominus inquit in templo sancto suo, in coelo sedes eius, oculi eius in pauperem respiciunt, palpebrae eius interrogant ilios hominum. Non igitur immerito se in Domino confidere dixit quem tanquam clypeum excipiendis omnibus hostium ictibus opponit. Et sane diabolus iaculatur in nos ignea tela, ut monet Paulus, et mille artes habet nocendi quibus singulis momentis obrueremur: nisi Dei virtute et potentia tegeremur et muniremur. David autem rationem nos doeet qua possimus armis istis muniri: nempe ut clypeum assumamus fidei quae in Dei promissiones recumbit. Nam si hoc clypeo tecti fuerimus, facillime hosti nostro insultabimus, et tentationes
I omnes superabimus. Ac licet mundus ipse conspiret

HOMIIiIA

adversum nos et nusquarn tote quies appareat, led modo in hart, modo in illam partem expellamur, nihilominus tamer imperterriti fiduciam illam retinebimus, et hostibus omnibus insultabimus, Davidis vocem illam usurpantes: In Domino confido, quid adversum me potestis? Hoc igitur clypeo muniti molestias omnes snperabimus, et omnes contumelies, et blasphemes improborum hominum votes despiciemus, et intrepide in rostra simplieitate perseverabimus, good in Doe fiduciam collocantes nulls vis hominum possit offenders. Nam etsi znulta quidem incurrent in oculos incommode et graves tentationes exsurgent: fide tamer omnes superabuntur, quemadmodum Davidcm conqucri videmus , peccatores iutendisse arcum, et paravisse sagittas sues super nervum advorsus se, qnibus tamer se non posse laedi sit. Quin edam ipsa mundi fundaments convulse licit, non quidem quasi sol aut tuna, aut natures ordo confuses esset, led miserae illius conditionis respectu loquitur, in quam erat hominum opinions cuniectus.
Sed isti tentationi clypeum fiduciae illius in Deem ubiicit, et sit Deum habere sedcm seam in coelis, et oportere improbos sese illus tribunali sisters, et meritas poems dare. David igitur licet in spe'nnca ills tanquam in sol>ulero latuissc, of ex eadem iu aliud desertunz fugere coactus fuisset, et nullibi totem refuaium invenire, et videretur iam alterum in fossa pedem habero, et no ad momentum quidem tomporis otio aliquo frueretur, nihilominus tamer ad Deum oculos sustulit, et in ipaius providentia spern sham reposuit, good in coelo sedem habeat, et hominum facts egpluret. Nae mufti quidem Deum in coelis else dicunt, led rerum istarum infirmarum nullam habere curarn, quern tamer Deus e coelo opus seem foveat et conservet, et singula hominnm facts exploret. Caeterum quern Dominus in coelo habero sedem dicitur, non est crasse intclligendum quasi Deus thronnm haberet, tit solent terreni reges ac principes. Neqne enim Deus est corporeus, neque opus habet Lillis adiumontis, quibua maiestatem seam coznmendet, cui gloria sea safficit., Sed quern David de Del cede loquitur, in uuclu vnlt ipsum agnosci, tit inUiccm onzniutn et bubcrnatorom, cuius providcntia sic omnia rcgantur et administrentur in his turria, tit nihil temero et fortnito feratur, led recto consilio ipsius omnia adminiatrentur. Ruare qnnm sung ad tempos aflligit, et variis calamitatibus cacrcet in ipsurum cormnodunz et salutem cedit, ~Icclar:vtquc so ipaorum clypeurn et propngnaculun z else. hl contrario autem quoticscunque improbi ct incrctlnli taeciviunt, of quaecunquo in buccarn vcninnt (tit dicitur) evomunt, et its obstinati runt, tit ad bonam frugem hullo modo adduci posaint ccrtissimum est Deem sedem seam habere in coelis ad loam ipaos de om‑

LgggDIII.

524

nibus rationem reddituros sisti oportet. Hanc igitur ob causam adtlit David, oculos Dei intentos in omne horninum genus, et tandem ipsum in peccatores ignem seem emissurum, pauperes autem et afflictos fideles servaturum. Atque in eo admiranda aunt eius iudicia. Quae aunt nobis accurate notanda quum Davidem tot calamitatibus afflictum fuisse videamus, of licet propugnaculum habuerit in good se cum leis recepit, et adversus hostel se tutatus est, non tamer fuisse tam totem, quin coactus sit, quamvis illum Saul ad tempos non sit persequutus, longius ta.men a Judaea recedere. Hint igitur diseamus animum nullomodo despondendum, quoties ab afflictions et tontatione in graviorem incidimus, also ut in hostium nostrorum manibus captivi teneri videamur. Quin potius doctrinam istam ob oculos nobis proponamus, qua valde indigemus, et frontem exporrigamus, ne Deo nos variis modis exercente, quamvis nobiscum summo iure non agat, varia tamer in ammo volvamus. Quamobrem quum nos varia certamina urgebuut, et crebrae tentationes, quibus facillime succumberemzus, niai Dei provindentiae memoria sust.ineremur, Davidis exemplum intueamur, qui muftis exercitus tentationibus, licet homo iisdem passionibus quibus nos obnoxius, tamer fortiter e,ts superavit, Doi auxilio fretus. Confugiamus igitur ad spiritum virtutis, eumque precemur ut nostram infirmitatem sublevet, et opportuno tempore suppetias ferat.
Pergamus ad reliqua, quibus dicitur rraortuus Samuel et congregatecs universes Israel ad sum plangend2cm: quern sepedierzent in domo sea in Ra7raatha. Hie in primie observandum Samuelem in eatrema soneeta cum maximis difficultatibus et horrendis tentationibus luctatum fuisse. Prophets Dei erat, popnli ealutem a Davidis re‑no pendere sciebat, Saulem populo regem dare iussus fuerat ex tribe Bcniamin, non autem c tribe Iuda oriundum, eundem cxauctoratum, et a Domino reiectum viderat: quibus omnibus vehementer perturbari posse videbatur, quern tot mutationcs videret, et praesertim quum Davidem roiecto Saule ungere et regem designare a Domino iussus est. Nam in Davzde spas reposita videbatur salutis populi, et regiae dignitatis, quinctiam aeternae salutis firmandae si David regno fruerctnr, et otio ac tranquillit.atc rempublicam adminiatraret, verum quern animadverteret contrarium, et Datvidom in Saulis odium venisse propter unetionem quern Doi iussu Samuel administraverat, et practerea Saulem illum its persequi ut nusquam D:zvidi tutus locus esset, et non tantum ad aliquod tempos cum istis difficultatibus luetatum Davidem, std nnllum finem laborum istorum animadverteret,. verisirnilo eat. ipsum gravissimas tentationes susti‑, nuiese. Neque enim Brat stupidus, net insensibilis:,, led praeter prudentiam quern a Deo acceperat, , et;

525	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXY.	526

diuturnam experiontiam quamdiu republicam administrarat, etiam habebat donum prophetiae, prophetas autem scimus fuisse vocatos Videntes, neque immerito, Deo ipsis revelante quae ahis occulta erant. Samuel itaque contrarium eorum quae viderat Deo revelante contingere animadvertens in magnas angustias coniectus videtur, et in maximis curis et angustiis fuisse: sed quas fide superasse ipsum non est quod dubitemus. Nam fideles hoc fundamento se sustinere oportet adversus istiusmodi tentationes, Deo non permittente ut statum ecclesiae videamus talem esse qualem optaremus, sed eam hostium pedibus voluti conculcari, et velut in nihilum redigi, patienter exspectandum Dei auxilium.
Sed altera ex parte Davidem audimus mortuo Samuele in Pharanis desertum confugisse, quasi Saul ipsum magis quam antea persequeretur. Etsi vero Davidis apes non a mortali homine pendebat, nihilominus tamen non exuerat omnem humanum affectum, ac proinde ipsum ex morte prophetae in magna moestitia fuisse versatum, minime bubium est, cuius praesentia quamdiu viveret multum adiuvaretur, et fides valde sustineretur. Sane fides nostra solo Deo niti debet, sed tamen si quem Dei servum viderimus fideliter officio suo fUDCtum, et Dei donis ornatum, qui salutis viam nobis monstrarit, cuius nota integritas et fides, magnum adiumentum est ipsius Dei dono ad fidem nostram confirmandam, et ad nos ad Dei cultum excitandos, ac licet in ipso non sit fiducia nostra reposita, singulare tamen Dei beneficium esse nobis concessum merito iudicabimus. Ac proinde si Deus ex terris illum ad se vocarit, non possumus non lugere et ipsius obitum graviter et moleste ferre. Sic igitur David quamdiu Samuel vixit se potuit illius praesentia consolari, morte vero illius graviter affici, et perturbari, quasi sublato illo per quem Deus bonitatem suam et misericordiam Davidi patefaciebat. Nihilominus tamen David nunquam despondit animum, neque in hoc certamine defecit, red constanter in sua vocatione Dei auxilium exspectans persoveravit, quod exemplum incitare nos decet, ut si Deus fideles suos servos a vivis evocet, quorum mortem aegre feramus, illos tamen homines fuisse ac perinde mortales, sed Dei veritatem in aeternum esse permanentem sciamus. Hanc ob causam Petrus 2. epistola dicit se dare operam, ut fideles sanam doctrinam ab ipso discant, quam postquam a vivis excesserit constanter retineant, et in ea firmi permaneant. Quemadmodum igitur fideles Dei servos oportet omnibus viribus eniti, ut veritas cuius testes sunt ac praecones post mortem ipsorum vim suam retineat, et ab hominibus recipiatur, sic etiam fideles auditores oportet scire morientibus fidis pastoribus, qui fidelem operam in docendis hominibus navarint, et quorum fides probe fuerit cognita,

non ideo tamen mori cum ipsis veritatem, quia nulli vanitat.i est obnogia. Atquo haec est victoria nostra, fides nimirum immutabilis, quin etiam nos infidelium Doi servorum morte magis ac magis oportet confirmari, quum eos videmus constanter doctrinam ad mortem usque retinuisse, et animam effiantes fidei suae testimonium exhibuisse, tanquam totius doctrinae signaculum. Idcirco apostolus in Epistola ad Hebraeos fideles admonet, ut meminerint praepositorum suorum qui loquuti sent ipsis verbum Doi, et eorum intuentes exitum conversationis imitentur fidem. Si quis enim in hac vita fidelem operam navavit in admonendis fratribus, et in salutis semitam adducendis, suae integritatis testimoniUm habet, et si moriens constanter fidei rationem reddiderit, doctrinae suae approbationem habet. Neque vero dubium est quin David Samuelis perseverantia plurimum adiutus fuerit, quum in desertum Pharanis secessit, de Dei promissionibus, quas per Samuelis ministerium acceperat, certior factus sit, et affiictiones quibus urgebatur lenitae sint.
Quod vero adiicitur, universum Israelem fuisse congregatum ut plangerent Samuelem eumque sepelirent, non opus est hoc tempore pluribus persequi. Nam quum in scriptura sepulturao patrum tam accurata fit mentio, satis est nos scire Deum voluisse hoc signum dare, quo in spe resurreetionis homines confirmarentur: si enim cadavera sine cura abiicerentur, homines spem futurae in posterum resurrectionis abiicerent, et velut in feras degenerarent, quasi cum corpore anima interiret. Sed quum cadavera sopeliuntur, terrae veluti quoddam depositum committuntur, donec plenum instaurationis tempus advenerit. Itaque sepultura semper occasionem praebuit cogitandi alum esse vitam post hanc. Licet vero non omnes ad hanc cognitionem venerint, Deus tamen in hunc finem eadavera sepeliri voluit. Caeterum ista narratio de Samuelis morte et ipsius sepultura videtur eo spectare, ut ipsum pro Domini propheta agnitum in ipsa morte seiamus. Quare quum universus Israel coaetus dicitur, veluti Dec faciente et tuba populum convocante ad Samuelis sepulturam: factum istud cerium est, ut honos haberetur mortuo, et testimonium fidelitatis ipsius praeberetur, et doctrinae ipsius pondus adderetur, Deoque ipsi debitus honor et gloria redderetur. Sed praeterea Davidi magnum hoc facto solatium allatum est, quum hostes suos vidit incredulos tamen et stupidos congregari ad Samuelis doctrinam suo testimonio confirmandam, et a Deo profectam testificandum. Saulem etiam hoc facto commoveri vehementer oportuit, et conscientiae morsibus stimulari, et hoc populi luctu de morte Samuelis redargui. Nam debuit cogitare regiae dignitatis gradum Davidi per Samuelis ministerium collatum opportere fieri ratum et irre‑

527

HOMILIA

vocabilem. Et ipsius furor etiam augeri posse videbatur, quum populum videret Samuelis doctrinam approbare. Luctus enim illo totius populi satis testabatur Dec autore duci homines, et Samueli mortuo autoritatem conciliari. Yig enim populum invonias uno conaensu servorum Dei amore duci, et~ipsius doctrinam approbare nisi aliunde impellatur. 9tqui inseparabili nexu cohaerebat doctrine Samuelis donumque propheticum cum regno Davidi promisso, cuius testis et nuneius fuerat, et quod unetione adhibita tanquam Sacramento confirmarat. Perinde fait igitur ac si Saul in praesentia totius populi exauctoraretur quum tanto populi coneursu Samuelis doctrine confirmata eat. Its solet Deus verbo suo dignitatem et autoritatem conciliare in incredulorum confusionem et fidelium instructionem. Etsi vero diving veritas per se satis eat honorifica et cents, Deus tamen nostrae infirmitatis rationem habens istis mediis autoritatem ipsi conciliat, et nor ad se vocat, et incredulos ac improbos homines maiore confusions obruit. Iam vero agito, etc.

HOMILIA LXXXIX.

2. Drat autem vin quispiam in solitudine Maon, et possessio illius in Carmelo, et homo ills naagnus namis, erantque ei over trig millia, et mitle caprae: et accidit ut tonderetur grex ipsius in Carmelo. 3. Nomen autem viri illius erat Natal: et nomen uxoris eius Abigail. Eratque mul‑ier ills prudentissima et speciosa: porno vin eius dwrus et pessimus et malitiosus, erat autem de genere Caleb. 4. Quum autem audisset David in deserto quod tonderet Natal gregem suana, 5. Misfit decem iuvenes, et dixit eis: Adscendite in Carmelum, et venietis ad Natal, et salutabitis euna ex nomine meo pacifice. 6. .Et sic dicetis: Sit fratribus naeis et tibi pax, et domui tune pax, et omnibus quaecunque hates sit pax. 7. Audivi quod tonderent pastures tuff guff erant nobiscum in desert o; nunqacam eis molesti fuimus, nee aliquando defuit quidquam .eis de grege omni tempore, quo fuerunt nobascumin Carmelo. 8. Interroga ,pueros tuns, et iMicab7,cnt tibi.. Nunc ergo inveniant pueri tai gratiam in oculis tuffs, in die enim bore venimus, qecodcunque i)?.venerit menus tug da servis tuffs, et filio tuo David. 9. Quumque venissent pueri David loquuti runt ad Natal omnia verbs haec ex nomirce David et silueruut. 10. Respondens autem Natal

ue'* David ait: Quis est David ? et quis est filius
sai? hodie inereverunt servi guff fugiunt dominos
suns. 11. Tollam ergo panes meos, et agues mess, et car nes pecoruma quae occidi tonsoribus meis, et dabo viris quos nescio ands sint? 12. Regressi runt itaque pueriDavid per viam suam, et reversi venerunt,

et annunciaverunt ei omnio verbs quae dixerat Natal,
13. Tune sit David pueris suis: Aecingatur unuasquisque gladio suo. .E't aeeineti sent singuli gladiis Sufis, accinetusque eat et David ense suo, et sequuti sent David quasi quadringenti viri, porno dueenti remanserunt ad sarcinas.

Hie in primis considerandum quo statu res Davidis fuerint, quum Saul ipaum persequeretur, misero sane, of qui cibo et potu aliisque rebus necessariis careret, et malts pateretur incommoda~ quod praeter mortis metum etiam victum emendicare cogeretur. ~,luae molests fait et aura nimis conditio, et quao Davidem poterat qnodammodo de spe deiicere consequendi regiam dignitatem sibi a Dec promissam. Quoniam vero Davidicum illud regnum fait imago viva regni D. N. Iesu Christi, discamus, Dec nor variis rationibus exercente, ~patienter casus omnes ferns, et non molests ferns neque insolenter si fame, siti, aestu, frigore premamur, rebusque ad vitam neceasariis .quodammodo destituamur, Deumque sciamus patientiam noatram et fidem eaplorare, .cuius rei exemplum in Davide conspicuum eat. Caeterum obiiciat aliquis, quae hoc loco recitantur non convenire cum its quae Psalmo 37. referuntur, David enim profit etur se fuisse iuvenem et ad senectutem pervenisse, et .non vidisse iustum derelietum, nee semen eius quaerere panem. Erat autem ex numero iustorum, et Deum timentium, et tamen videmus sum in tantam egestatem redactum, ut ad Nabalem mittens servos coactus sit victum mendicaturos. Sed faeilis solutio eat, quandoquidem dieit eo loco, se non vidisee iustum derehctum, nee semen sins quaerens panem. Nam staff Deus nunquam permittit suos servos muftis incommodis urgeri , et muftis ad , Vitam necessariie indigere, ipsis tamen tandem opportune tempore subvenit et opitulatur. Ac sane verbis illis fideles ab omnibus afflictionibus non eximit. Nam pauIo . post addit bonus in multas miseries casuros, sed Deum ipsos liboraturum et servaturum. Noluit igitur David Dei servos et filios in hoc mundo tanquam in terrestri paradise collocare in quo ‑ delitiis affluent et voluptatibus abundent . ut nihil ipsis desit, sed.~ docere, Doi fifios muftis. calamitatibus oppressor ad ipsius bonitatem confugientes nunquam ease deserendos, red Deum re ipsa de,monstraturum ipsorum se singularem curam gerere, licet ad tempus faciem occultare videatur. Quamobrem meditanda Divi Pauli doetrina, fideles, qni‑
dem muftis miseriis et oppressionibus obnozios red
a Dec nunquam deseri; of ipsemet sere exemplum
multarum afflictionum propontt, ut in se ipso doCeat
quae sit fidelium conditio, quum sit, se per gloriArv
et ignominiam, per eonviCia et Iaudes, ambulaze,;et
ut morientem ease, sed vivere, ut guff . castigaturi

529	IN I. LIB. s AMUEL. CAP. XX V.	530

nee tamen occiditur etc. Quamobrem quoties in summas a.ngustias et difficultates inciderimus ne unquam animum abiiciamus, led Deum liberatorem patienter praestolemur, et quemadmodum ipsemet pollicitus est, si deiecti fuerimus dum ipse nos attollat exspectemus, et si in summam egestatem venerimus, ne metuamus nos ab illo unquam derelictum iri, modo fiduciam omnem nostram in ipsius providentia et bonitate reponamus. Deus enim satis dives est et liberalis ad nos quibuslibet difficultatibus eruendos, et omnibus necessariis rebus adiuvandos. Hac igitur ratione David in summas difficultates incidere potuit, quem non ideo tamen Deus oblivioni tradidit, multoque minus ex suorum numero delevit, neque promissionem ipsi factam de adipiscendo regno fieri voluit irritam : siquidem Deus opportuno tempore suppetias illi tulit, etsi non primo quoque tempore ex omnibus difficultatibus liberavit. Nam quum misisse ipsum ad Nabalem servos videmus qui aliquid in vietum peterent, ex eo apparet Davtdem to illis desertis saepe famem passum et alia istiusmodi incommode, quod veluti cum ipsis feris ab hominum expulsum consortio vitam agere cogeretur, et preeario vitam suam suorumque tueri. Quae quum andimus, famem et sitim discamus perpeti, et quaecunque alia Deus incommoda miserit, et si maiorem ubertatem et copiam bonorum miserit, illis sobrie utamur. Magna enim virtue est ab omni intemperantia abstinere, et bona quae affatim Deus largitur distribuere, et hoc nos Paulus docet admonens in Domini schola proficiendum, nee Dei bonis intemperanter utamur, neve eupiditatibus nostril et inordinatis affectibus habenas permittamus, led potius in proximorum necessitates Dei done liberaliter insumamus.
	Verba igitur nostri contextus habent fuisse
virum quempiam in solitudine Mahon. Fuit istud
nomen deserti, quod non erat incolis et habitationibus
frequens, neque tamen omnino sterile, led Iudaei
deserta vocant loca pascua, in quibus arva non
erant, per desertum igitur istud non intelligimus
locutn aliquem horridum et incultum, led pascuum,
in quo si non erant multa oppida, satis tamen fre
quens erat incolis, pastoribus nimirum cum suis
tuguriis, .in quibus armenta et greges continebant.
Etsi tamen . oppidum erat in istis locis nomine
Maon, et etiam aliud nomine Carmel. Quid
quid sit, Nabal dicitur in Maon habitasse et
in Carmelo possessionem habuisse, et quater mille
pecudes, oves nimirum tria millia et mille
capras habuisse, quae sane fuerunt magnae divi
tiae rustici hominis, si praesertim agros, villas,
pascua, et possessiones reliquas istis coniungas.
Atque dictae Nabalis divitiae non ad laudem, led
potius ad vituperium commemorantur, quandoqui
dem subiicitur fuisse hominem rusticum, durum,
		Calaini opera. Vol. XXX.

malitiosum et pessimum, cum quo barba.ris moribua
praedito nullua amicitiam colere potuerit. Rustici
igitur of barbari hominis divitiae recitantur, ad
ipsius malitiam of crudelitatem adversus Da
videm amplificandam. Nam si tennis fortunes
et abiectae conditionis fuiasot, se aliqua excusa
tione potuisset spud ipsum tueri. Et Davidi
victum petenti respoudisset, se non		habere undo
sexcentis viris cibum suppeditaret:		segue inopia
sue et tenui conditions tutatus fuisset, quae pere
grino alicui viaticum quidem ministraret, led non
sexcentorum hominum exercitui. Verum quum
opibus abundaret, et tantis divitiis praeditus sleet,
ut sine alto incommodo munifieus erga Davidem
else posset, in eo crudeiitas ipsius apparet, quod
aliqua parts bonorum adiuvare Davidem recusaverit,
et hanc ob causam nominatim hie mentio fit pravae
ipsius natures, et beueficiorum quae		a Davide et
ipsius militibus antea acceperat: qui		pastores sins
nulla molestia affecerat quamdiu in		deserto cum
ipsis fuerant, led potius rebus suis adiuverant, et
tutati fuerant , ut non fuerit donum gratuitum
futurum, si Davidem parts aliqua bonorum suble
vasset, sed iusta potius praeteritorum		beneficiorum
compensatio et remuneratio. Et idcirco David per
famulos iubet sum inquirers tam ex servis suis
quam ex pastoribus, et aliis illius loci incolis an
Davidis milites ipsos ulla iniuria affecerint, et an
non potius contra custodes armentorum hominis
istius fuerint. Qua rations Davidi multis nomini
bus devinctus Brat: ac proinde, ut ante dixi, non
beneficium sed iustum praemium fuisset: tanto
igitur magis apparet ipsius malitia et ingratitudo
quo pluribus divitiis abundavit: neque enim David
quotidie importune victum ab illo cupiebat extor
quere, sed nominatim occasio exprimitur quae
Davidem ad servos suns ad ipsum ad		aliquid postu
landum mittendi impulerit, nempe quod Nabal ton
deret oves, et magnum convivium institueret.
Quandoquidem igitur Nabalis open		in gregibus
ipsius maxims consiatobant, et eo tempore oves
tondebat; et veluti convocatis amieis		se recreabat,
David opportunitatem arripiens aliquot ex suis
militibus misfit qui in partem huius laetitiae venirent,
et a Nabale recrearentur. Cuius liberalitatem et
humanitatem David semel expertus noluisset iterum
interpollare, ne abuti voile videretur. Item disca
mus exemplo Nabalis ad cuius condemnationem
opum abundatia eommemoratur oportere ut singuli
pro sue facultate miseros et egenos		sublevent, et
tanquam in speculo Deus unit nos contemplari pro
rattone facultatum cuiusque proximum ease iuvan
dum, ac proinde lieet uti possimus its facultatibus
quas a Dee accepimus, et quisque		suum dicers
merito possit quod vel parentum haeredita.te accepit,
vel sue industria quaesivit: non ideo		tamen feren
	34

531

HOMILIA

dum eat ut miseri et egeni fratres nostri in oculis
nostris fame et sitienecentur, et quae bona accepimus
a Dee pauperibas dispensanda retineamus, sedits
possidendaa open quas quisqne nactus eat, ut earum
participes faciamus quos gravis urget necessita.s,
quod quisque pro faeultatum rations facere teuotur.
Equidem fateor non ease legem aliguam singulis
positam, ut sit Paulus. Nam donatorem oportet ex
animo et sponte dare, sed tamen etsi nulls cogimur
necessitate legis pro viribus eniti singulos oportet
ad miseros et egerios suis faeultatibus sublevandos.
Quamobrem si open et divitias a Deo fuerimns
consequuti quibus egere proaimos videamus, a Deo
non eaplorari sciamus, ac proinde si officio defueri
mus non a Deo tanquam sacrileges condemnatum
iri. Divites igitur intueantur Nabalis exemplum,
et quid ab ipsis Deus postulet discant. Divitiae
sane divinae bonitatis et favoris aunt testimonium,
sed Nabalis divitiae in ipsins condemnationem com
memorantur. Contra vero Abrahamum divitem
fuisae, sacra scriptura praedicat, non sane ad ipsius
dedecus, sed potius ad summam laudom,
Deus ex paterna bonitate divitiis muftis auait
quoniam Nabal aeceptia a Dee bonis abusu

quern . Sed s eat, idcireo facultatum ipsius mentio fit, ut eius eaemplo diseant qui multas possessiones habent, et multos annuos reditus quibus muftis benefacere possunt, si avari, aut parci, et sterilea fuerint; se bonorum usum profanare, quae dominos usui pauperum dedicarat. Hie igitur dictum Salomonia diligenter observandum iubentis bibere aquam singulos e eisterna sua, et fluenta a medio putei sui, et tamen spargere fontes sues foraa. Nam guum iubet non bibere aquam a fonts nostro siugulos docet oportere contentos iia ease quae a Domino accepimus, et nihil amplius appetere, ut plerumgue solent insatiabiles quidam gurgites qui novis semper opibus inhiant, et licet opulentissimi vicinos tamen miseros depraedari solent, donee ipsos tandem totes eahauserint. Contra docet Salomon bibendam aquam e fonts, ideo praesentibus oportere contentos ease et divites posse quidem aeceptis a Deo bonis. frui of eadem bona conscientia retinere ac possidere, mode ad ipsorum autorem et fontem assurgant, et sobrie iisdem utantur: sed praeterea iubet‑Salomon fontes epargi foras, et rives aquarum in puteis, ut doceat facultatibus residuis adiuvandos proaimos qui necessitate aliqua premuntur.
Deinceps vero Davidis verbs sequuntur sues mittentis ad Nabalem, et guibus verbis hominem compellarent, instruentis, quae verbs pluribus recitantur, ut magic ac magic quanta fuerit NabaIis improbitas bestiae potius quam homini similis contemplemur et erudiamur: David enim iuvenes quos mittebat ad ipsum, iubet hac formula compellare. Salutat to servos tuxss cum suis omnibus, tibi,

LgggIg: .

famaliae, greg'* et omnibus its quae po,
precatur. Dubium non' eat quip his verbisArti
Nabalis benevolentiam captare‑: nam haec ~•;v'$
precationis formulam prae se fernnt, quasi elee~i`
nam supplea peteret, neque modestius potent Eli
aliquid rogare dum bane precatur. Ao. wai ~~:~lfd
Benedicat Dominus its omnibus quae po'aside

circo igitur hoc eaprimit.ur, ut soiamus nihil.fin ista legations quod Nabalem irritaret, quoAD'~
nee minis nee probris usua sit, et licet sei•`
qui Carmeli fuerunt, mentionem inieeeritKrii
rations factum ease, .ut sum ezacerbaret; se d
ut fidem et amicitiam suam Nabali proderet~
haec simples eat. Primum autein his ___
Nabalem non solum ingrati animi sui'vitiili'j
sua Davidem, sed etiam impietatem edam<`d
quandoquidem its petitionem suamI=fin"~td‑ti
ipsius Domini nommg a‑ Nabale$ipostttl, ~
quod subsidium. Pauperes eriim= .qua'~a"d
premnntur, nee referre .gratiam."p'omiit~
preeantur ut quam ipsi non pos`sunt;~tklJeii
ins qui miserti aunt ipsorum. Et sanei :~divY
nis commemoratio faeit, ut qui natuiatisui
et avaritiae dediti aliquo . mode ‑'$ectafit
commemorations qnum Nabal.‑nozry.a~

eo apparet ipsum non soltim: adver~ gratum et immemorem ~benefioii~‑~i sed tam impium, ut ne sointilla0~ ipso eastiterit. Decet igitni~uti~ tempers et occasionem.

	loco Qompeiii
	Namaikalzo~ :,
quales non oportetj:y4~i ss
amicitiam benefic~i r
fqluamobrem ‑rn~rat~'
eat, ut licet ad_'ver
nulls, eacusal

umi.,r~cuaac~uvaaarva •yuuvaauua7buv,.,vuau
detrahitnr ~y'uantu~ p4ftperi bus>=i,eg`
fauultatum,~ratione.:parati. sit
	' :: t:Deinoeps'a were .‑sequuY~tur=fNaba
uQuis est David;. et qxiis eat:: fClixss:.‑Is
verunt servi .. qui font dominos "
panes meos, et aquas. mess ~eVeiar,._._‑_._
occidi tonso7:i8us meis, et

533	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. ggV.	534

sint ? Facessat igitur David, et alibi victum quaerat. Animadvertite non tantum recusare Nabalem Davidi victum, sed etiam calumniis et opprobriis obruere: quasi dicat Naba1, primum David est ignotus, et erro, deinde latro, qui fugientes servos a Dominis excipit et secum ducit, qua calumnia nulls gravior esse poterat. Sane sola beneficii recusatio molesta, et simplex merito poterat condemnari , quandoquidem erat cum ingratitudine coniuncta erga eos quibus multis beneficiis devinctus erat, sed quum ad illam accedant voces contumeliosae, (A probrosae, long e gravius ab ipso peccatum fuit, et mains in ipsum malum accersitum. Negat se filium Isai nosse, etsi satis erat apud omnes vulgatum, Saulem nullam aliam ob causam ipsum persequi nisi quod succedere Sault debebat in regia dignitate, et ipsum Saulem vidimus aperte professum esse se acire Davidem regnaturum quod per Samuelem Deus id pronunciasset. At si Saul dominus et rex Davidis istud fateri non erubuit, quanto magis subditos oportuit idem agnoscere. Non potuit igitur Nabal ullam excusationem legitimam praetexere. Nam etsi erat agrestis et rustieus, et honllnum consortium fugiens: ignorare tamen non potuit quod in tota regione fuit vulgatissimum •. nempe Davidi promissum a Doo regnum per Saulis ministerium. Quare enim Nabal istud potius ignoraret quam ipsius uxor Abigail, quae re ipsa testatum fecit se Davidem agnoscere et habere pro uncto Domini et rege suo, licet tamen nondum esset in regiae dignitatis possessionem missus. Hine igitur apparet Nabalem ipsi Deo velut insultasse, et ultro promissiones IPSIUS conculcasse. Et hac ratione ipsius impietas magis ac magis apparuit. Nam antea quidem Dei contemptor visus fuerat et profanus, Davidi recusans liberalitatem quam ab ipso flagitabat. Sed iam multo magis sese prodit quum aperte calumniatur eum quern Deus regem designarat. Nae sic videbatur voile Dei promissionem exstinguere, et irritam facere quam Deus unctionis illius sacramento ratam fecerat. Hine diseimus quidquid a Deo est honore debito prosequi: et dona ipsius quae in hominibus lucent magni tit par est facere. Nam si Deus aliquem donis suis insignem fecit, et in aliquo homine esse voluit, et aliquis dieat
Ecquis vero iste est? profecto lucem in tenebras convertere Deique dona quae nostris oculis subiicit exstinguere, et abolere velle videbitur Nabalis igitur exemplum nobis proponi sciamus ad nostram eruditionem, tit quoscunque Deus ad aliquem dignitatis gradum vocarit, debitis honoribus afficiamus ne ipsi Deo resistere, et conatitutum ab ipso ordinem turbare velle videamur. Regibus igitur, principibus et magistratibus omnibus quos Deus ad rerum gubernacula sedere voluit, summumque dignitatis gradum obtinere, dignum honorem exhibere dis‑

camus. Sic liberi cognoscunto se parentibus a Domino subiectos, tit debitam obedientiam ipsis sponte reddant. Servi etiam suis dominis eandem reverentiam exhibento. Denique status omnes per quos Dominus hunc mundum regi et gubernari constituit honoremus, et varias ac differentes vocationes a Deo institutas sciamus et sponte ipsis nos subiieiamus. Nam si Nabalis exemplo, adversus dignitates insurgere, et petulanter nos gerere voluerimus Deum sciamus vicissim effecturum, tit qui simus re ipsa experiamur, nam quicunqne dignitates ab ipso Deo institutas despicit, certe adversus ipsum Deum insurgit, et iugum ipsius reiicit. Nam quicunque Dei donis, et gratiis insigniti stint debent esse instar speculi in quo divinatn maiestatem, et bonitatem contemplemur, quod in ipsorum persona Deus velit eognosci. Eos igitur quicunque contempserit ac reiecerit, inimicus esto Dei, et contumax habeatur: et in creatiirarum Dei numero non censeatur. Sed quam gravis Nabalis illa contumelia, quamque ignominiosa, quum Davidem accuset tanquam alienos servos subduceret, et eos dominis suis tanquam fur, ant latro quispiam eriperet. Atqui supra vidimus bane egenorum et afflictorum hominum turmam ad Davidem ultro venisse, ea magis oneratum quam levatum fuisse, quod non haberet potestatem delectum militum faeiendi, tit autoritatem sibi apud eos pararet, neque etiam vellet militum copias ducere ad dignitatem regiam vi occupandam, et ordinem politicum perturbandum, ant domos evertendas, ant fraude in aliena bona et facultates involandum. Nae facts ipsius contrarium pronsus testantur, tit mera sit calumnia Nabalis accusatio. Sic improbi homines solent se in ca.lumniis proferendis adversus Dei filios exercere, et quidquid in buccam venerit etiam sine causa effutire: et in Dei filios quidquid horrendum et atrox exeogitaverint, evomere: Nabalis exemplum sequuti. Profecto Nabalem pudere oportebat, si malitiose istud servis Davidis respondisset, et haec crimina confinxisse dictus fuisset, sed iustis rationibus niti, et aequitatis amator haberi vult quod Davidem iustiusmodi homines sequerentur et its Davidem oblique accusat, et calumniis obruit. Quam multi Nabalis ingenium et mores hodie referunt, qui rogati tit operam suam et studia in aliquod neoessarium opus conferant, resiliunt ab officio, et praeterea maledictis incessunt, et calumniis onerant eos a quibus interpellantur, et honestis rationibus officii admonentur? Vos, aiunt, nimium estis molesti et importuni, vos iniuria nos afficitis, vos quod meum est et quo indigeo mihi eripitis: sed praeterea minas adiiciunt: et ignem ore effiant et nullis rationibus placari posse videntur : et licet ipsi suo testimonio satis arguantur: cedere tamen non possunt, sed vi causam suam obtinere volunt: 34*

_535

HOMILIA

et tanquam canes miaerornm hominum sanguinem sitiunt. Atqne in hoc numero aunt recensendi illi homines qui magnum obaeratorum numerum habent, quos inhumane et crudeliter lenient. Nam si miseri non habeant nude ass easolvant, suique rationem haberi precentur, se serum omnium egenos, se liberis muftis oneratos, dicant se velle quidem of aequum ease ut debits persolvant, sed non habere unde satisfaciant, quapropter orare ut sui misereantur, quid tom isti praedones factitare aliud Solent, quern ferarum instar et canum rabidorum in substantias et corpora miserorum istorum involare, et de ipsorum sanguine triumphos auos facere? Et tamen isti plerumque magnis et insignibus titulis appellantur, domini aunt of in honors habentur, sed quo usque tandem? An se divinam ultionem evasuTOs sperant? Nae hominum quidem sententiis non iudicabuntur, sed olim coram Doi tribunali sistendi, et ipsius fulmine percutiendi servantur, ut sic eorum goes iniuato rapuerunt rationem reddant, et poenas luant. Quamobrem eaemplo Nabalis rogati aliquid in aliquem conferre discamus non onerare opprobrio et contumelia petentem: ut si in ea sententia manemus non iuvandi egenos, saltem ab omni calumnia abstineamus, et inhumanitatem nostram non prodamus. Nam amice nos interpeIlantes, et aliquid opis flagitantes onerare conviciis summum eat $agitium. Porro qualem, obsecro, virum Nabal calumniis inceasebat? Yirum sane quern Deus elegerat, et quern ease secundum swum coy testatus fuerat. Ex quo discamua iniuria calumniis afleoti, tamen eas patienter ferre, et non ideo ab officio resilire: sed potius doctrinam Pauli usurpantes, benefaciendo cunctis, malum pro bono egspectare, et silentium premere: ac si nullus sit calumniarum finis, capite demisso bona conscientia et innocentia nostra nos spud Deum tueamur, et consolemur. Caeterum aliquid hoc loco adhuc observandum eat, nempo in rebus novis et inusitatis sempcr aliquas maledicendi, et calumuiandi seas occasiones offerre. Sic hodie veritatis inimici licet Dei verbum sugillare nequeant, oblique tamen carpere eonantur: et in illud omnea corruptiones goes in mundo obtinent derivare, ut si fieri posset sasses scriptures autoritati derogarent. Nam aiunt : Ex quo doctrine ista eoepit praedicari, nihil niai eonfusio passim obtinet, aliis in alios insurgentibus, ubique turbae aunt, ubique tumultus, pro pace et tranquillitate goes ~ antequam base doctrine emergeret ubique gentium erat, et its Doi contemptores, et inimici verbi ipsius pro viribus canantur ubique seditiones et tumultus . excitare, quibus ni Deus impediret doctrinam veram pessundarent, et funditus everterent. Its vidimus Nabalem primum eontempsisse Davidem et ipsiua regnum good figure fuit Domini noatri Ieau Christi, deinde calumnia ista onerasse,

Lggg.Ig.

53s

nempe illum alienos servos abducere, sed quaeso quo fundamento? Nam multi miseri et egeni hdk: mines sere alieno oppressi ad Davidem confugerantr, non accersita, neque ab ipso advocati, sed divine providentia ad ipsum missy, ut in fogs sua et dnris tentationibua conaolationem aliquam haberet. (loam igitur occaaionem habuit Nabal illos calumniandi? Nam etsi Davidom in deaerto seacenti circiter homines sequebantur non fuisse tamon latrones nee praedones dicuntur, sed sere alieno iniuste oppressis et si David alienos servos advoeare studuisset; nouns poterat pro ea autoritate et gratis qua plurimum spud multos valebat iustnm eaercitum oolli, gore, et viginti vel triginta mills hominum ewerchum conseribere. Bed paucis bominibus comitatus maluit in cavernis, et speluncis latitare, vitamque tueri quern ulli noeere, adeo quidem ut non potuerit ipsi neque suis comitibus exprobFari quidquam ab ipais cuiquam furto ablatum, aut quenquam u11a iniuria ab ipsis aflectum. fluamobrem quum istiusmodi opprobriis et calumniis onerari ab improbis et iniquis hominibus videmus pios, et eanam quern profitentur doctrinam subverti, Davidis exemplum in memoriam revocemus, et omnes iniurias pati:enter ferre discamus, neque propterea unquam ab officio nostro reailiamus, etsi confusionum et coyruptionum omnium goes in mundo regnant causam in nos et in dootrinam quern profitemur, improbi roiician t.
Sequitur deinceps in contegtu, reversos a Davide mi.ssos pueros omnia verbs goes dixerat Nabal %ps% retulisse. Tune vero Davidem edixasse su%s cam%tibus ut gladio qu%sque suo accingeretwr, ut adversus Nabalem progrederentur. Profeoto videtur David hac in parts sui. oblitus, cuius admirandam virtutem superius audivimus, qui noluit Sauli manum iniicere: licet videretur a Domino in menus ipsius traditus, et facile posset illum interficere. Hio vero longs fit sni diasimilis. Cur enim ad arms concurrit? cur tanto furore percitua Nabalis domum evertere meditatur, good ipsemet David infra dicit; se nihil relicturum de omnibus goes ad Nabalem pertinebant, usque mingentem ad parietem? Sane' ista duo inter se valde repugnant, et laudem magnam assequutus eat David Sauli parcens, vituperandus vero magnapere videtur adversus Nabaleni. eacandeseens, et passionibus iatis vehementibus loeum dens. Bed obaervandum sacrosanctam fuisse Davidi,Saulis personam, good quum fuisset Domini unotns,~

Davidi non licuerit ipsi menus inferre, qui poterat~ ‑: tamen se adversus ipsius milites armis tueri etrdej,,~r fenders. Nam etsi designatus yea erat unoti~ner,,‑
e'

per Samuelem illi collate, nondum tamen in': possessionem missua Brat, ac proinde non liceda~ ipsi quidquam suseipere ad coronam adipisoendami; good ipse David probe norat. Ideoque poet unot

537	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. gXY.	538

esset Domini, et transituram ad suos posteros regni successionem sciret, in aeternum permansuram
Sauli tamen suam dignitatem reservavit, in quo nondum plane Dei graham exstinctam norat, ac proinde cui honorem exhibere et subiici ad ipsius usque mortem oportere non ignorabat. Itla igitur Davidis humanitas in hostem speciali ratione Ditebatur, et singulari privilegio, quod a Deo in regiam dignitatem evectus David honorandus esset: Nabalis vero longe dispar fuit ratio. Nam etsi David nondum in regni possessionem missus Brat : designatus tamen rox fuerat, adeo quidem ut qui non agnoverunt hanc Domini electionem nee $e illi subiecerunt: merito tanquam adversus Deum ipsum contumaces puniendi fuerint. Moses Aegyptium illum interficiens nondum fuerat populi caput et conductor declaratus, et is qui populum israeliticum ex aegyptiaca captivitate erat liberaturus, Bed ut ait D. Stephanus voeationem suam probe norat. Sic David sciebat sibi datam a Deo potestatem, impietatem et ingratitudinem coercendi, et blasphemas voces quas adversus regem a Deo designatum evomuerat, et praeterea calumnias quas in Davidem tanquam praedonem iniuste et falso coniecerat puniendi
haec inquam David sciebat: sed non ideo tamen videtur a vitiosa passione excusandus, quod superfluum et inutile foret, etsi tamen non est condemnandus tanquam si quis privatus illatam iniuriam uleisei vellet: Davidis enim conditio a privatorum vocatione diligenter est di6tinguenda. Nam Deus privatorum manus veluti vinculis constringit, quibus non facit potestatem in flagitiosos animadvertendi. Sod alia fuit Davidis conditio, qui profecto si privatus fuisset nihil in Nabalem tentare ausus fuisset, nee sui officii tantum oblitus, etsi iustam causam habere videretur. Deus igitur eum autoritate, et speciali privilegio adversus Nabalem armavit, quum militibus illum stipari voluit ne in hostium manus veniret, et ipsis praeda fieret. David igitur cum Buis militibus sese armis tutatus est, non ut Sauli noceret aut de dignitate ipsum deiiceret, sed ut vitam suam suorumque defenderet. Deus igitur Davidi comitatum illum dedit, ac si prineeps aliquis praesidiarios milites alicui eoncedat ad sui defensionem, non ut illi damnum inferant et tumultuose aliquid faciant, sed ut si fiat in ipsos impetus, et quietem ipsorum aliqui turbaverint, sese armis tueantur, et inimicos suos profiigent. Ita Deus Davidi tanquam praesidiarios istos milites quibus se tueretur dedit. Non igitur temere Davidis exemplum nobis imitandum est in colligendis militibus, et humano sanguine fundendo, nisi speoiale Dei mandatum accesserit, quemadmodum Davidem videmus statuisse in Nabale severitatis exemplum edere, quod illi licuit ad contumacem bominem puniendum, etsi tamen Be passus est vehementiori

aestu iracundiae abripi, quod condemnandum est. Nam si iudex pro tribunali sedens sententiam in malefieum ferat, et aliqua passione in ipsum tanquam inimicum exaestuet, certum est violare ipsum et corrumpere iustitiae integritatem. Non aliter David et quidem potiore ratione condemnandus est quum in Nabalem exarsit ulturus iniurias, etsi autoritatem a Deo accepisset ipsum ulsciscendi. Equidem fateor Davidem quodam gloriae Dei studio ductum fuisse quum miserum illum Nabalem videret non tantum in se blasphemas illas voces et contumelias torsisse quum diceret: Quis est filius Isat et quid mihi rei cum illo ? sed etiam in ipsum Deum a quo David electus fuerat et vocatus. Et non dubium est quin David etiam doctrinam illam quam alio loco docet ipsemet usurparit. Nempe opprobria inimicorum in caput ipsorum recidisse. Denique non dubium est quip David gloriae Dei studio ductus sit: Bed quoniam admixta fuit quaedam passio et animi perturbat.io : in eo merito Davidemcondemnandum dicimus. Ideoquc non temere ipsius exemplum hoc loco insequendum, sod potius agnoscendum angelicis illis virtutibus quay a Deo acceperat bumanae infirmitatis reliquias admixtas fuisse. Hominem ergo fuisse Davidem Deus in factis ipsius aliquibus apparere voluit: ut nos ipsos agnoscere, et quales simus fateri discamus, ut licet pro viribus perfectioni studeamus, multa tamen intus vitia esse in nobis reliqua sciamus, ac proinde sedulo ad Dominum nostrum Iesum Christum coufugiamus euius spiritu regamur, et violentos omnes affectus superemus.
lam vero agite, etc.

HOMILIA XC.

14. Abigail autem uxori Nabal nunciavit onus de pueris suis dicens: Ecce David misit nuncios de deserto, ut benedicerent Domino nostro et advcrsatus est eos. 15. Homines isti boni satis fuerunt nobis, et non molesti, nec quidquam aliquando periit omni tempore quo conversati fuimus cum eis in deserto. 16. Pro muro erant nobas tam in nocte quam in die, omnibus diebus quibus pavimus aped eos greges. 17. Quamobrem considera, et recogita quid facias, quoniam completa est malitia adversum virum tuum, et adversum dominum tuum, et ipse est filius Belial ita ut nemo possit ei loqui. 18. Festinavit igitur Abigail et tulit ducentos panes, et duos utres vini, et quinque arietes coctos, et quinque sata polentae, et centum ligaturas uvae passae, et duccntas gnassas caricarum: et imposuit super asinos. 19. Dixitque pueris : Praecedite me, et ecce ego post tergum sequar vos: viro autem suo Nabal non indicavit. 20. Quum

539

130MILIA XC.

Zadscendisset, asinum et descenderet ad . radicem
id et viri eius descendebant in occursum
v
eius, quabus et ills occurrit. 21. Et sit David: Yere
frustra sF'a" goes Iauius erant in deserto, et non
	eper qu idquam de cunctis goes ad sum. pertinebant,
et reddadit mihi inalum, pro bono. 22. Race faeiat
Deus inimicis David , et beet addat, si reliquero de
omnibus goes ad ipsum pertinent usque mane min
yentem ad parietem. 23. Quum autem vidisset Abi
gail David, festinavit, et descendit de asino,.et procidit
totem David super faciem swain et adoravit super
terrain. 24. Et. eecidit ad pedes eius, et dixit: .In
me sit, domine mi, beet iniquitas, loquatur obsecro
ancilla tua in auribus tuffs, et audi verbs famutae
twee. 25. Ne ponat, oro, dominos mews rex cot
swum super virum istum iniquum Nabal, quia secun
dum noinen swum stultus eat, et stultitia . eat cum eo.
Ego autem ancilla tua non vidi pueros twos, domine
mi, quos misisti. 26. Nunc ergo, domine .jai, vivit
Dominus, et vivit anima tua guff prohibuit to ne
venires an sanguinem, et salvavit manum, tuayra, tibi,
et nunc pant saeut Nabal inimici tuff, et guff quaerunt
domino meo malum. 27. Quapropter suscipe bene
dictionem bent quam attulit ancilla tibi domino, meo,
et da pueris guff sequuntur to dominum meum.
28. Aufer iniquitatem famulae twee: faciens' enim
faeiet Dominos tibi domino vraeo domum fxdelem. . ; ‑ ,

Quo maiorem aliquis dignitatem adsmptus.eat et ad gradum superiorem evectus, eo prudentiorein ease oportot in its regendis guff . ipsi comtn~si£ssuntt;r Natures enim contrarinm eat et re a uans,_ a~ non posse residuum corpus, .regere.: .; siq~u~Flvero‑~, prudentia caret, et rations ad eos regen os ;qtubua praeeat, precibua ad Deum confugiat, a quo iw
"7~egm
dignitatem evectua eat. Nam a solo'
.
spt~,tu., actmus hauriendam .tanquam : a: fonts et scatui~gri
nostram omnem auffioientiarii. ~ !too adduco,;w„quo, niam in boo conteatu pobta proponitur~ i Na~,b~al , et y
dives et amplam habens. fain_ iliam : ;sed,,' ;~maii,, r~u.u,~ ~'
ugor et segos et prudens fuerit;.y ipsp, vero~r
pravus et iniquus. Illtim igitur a. DeQ ioppo~`~'~o,~
et ignominia obrutmn, et , m thea tro..,,c~gllo~C~, u~;
videmus, ut eo maior_ . aWeius ignommia, quq,§~x~ ,
locupletior. Interea‑ tameri;;:.stultttiam,~e~t~xna~tia~n swam alit, of quamvis bolluae,, ut,its dicam, natt~p
~
induerit, et hebea sit as futuus,,nulliussAq' uyco~T
ailio peters potuit. Egtrei n~: saneistu ni~l~nua:_
quoties aliquis factaa aibi, admonitiories_`etjrepr$e~ten;scones desptcit. Nae guff se ipsum. bene re'gere ~uoyt;, dignus eat guff aliis praecellat, aedsi, contxa.,prudentia destituatur, modeate tamen de ap.aentiat; et non auo .genio fidat, plus se videntibus; eredat,, apeciem ease prudentiae merito dixerimus., ‑Et, contra, ut disc, guff neque se novit, neque iudicat de rebus sincere, et tamen obduratur in mal'itia,'

neque,. patitur se reprehendi,: sod ~ sannp~;q4

reiicit,, merito,fatilus.tmmo .amens, ;diQetpr ~,0F~
confusio metuetur._ Nabqlis igitur.;gui;;taj
i~t bitur .esemplo . docet nos. 1)ominus,= attente ;~_~,
postras , omnea. ,.couaiderare , ut. . guff; ; magiwp~p; contrazerunt,.: ugorem et liberos.,regppe;.noo famulos famulasque. habent, vidoant,:;;nt, _ caput,et ducem constitutoe seiant,,.utaingu~a ~u
Mugu plina coereeantur: quibus' omnibus .rebusitq~.t
non fuernt, Deum ut defectus : igsor~pn~ ,tag
virea auggerat, rogent. ' Et . de . Nabal Thai
	Transeamus ad Abigailem quam;.,mn~
dentem, et virtutibus illuatrem Wabali,.~p
et inhumano nubere Deus, ‑: voluit,

guare.Deus oonvenientem,j,psi‑tjPsiei~ nam .,inatrimon~a,,scImua~;lpQnl,g~,~ sed DP9, ;,autare,.,fiqr~', ra.~n~; t non,. miserel;atur;? ,~tdueb~,qo~ ,, ig~ scone, :; u t,; .,st„..guandQ...,muH
~eg ,
habere ;maxitoa; qt~l~s ~g e~i essentrsew ; jcpraln,_Peq,~gpcisl

541	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXV.	542

debemus, et in ipsa tanquam in speculo quale sit nostrum officium contemplari, quam Dei spiritus testimonio videmus donis singularibus insignem fuiase, et tamen mariti mores aequo animo tulisse, et plaeide iugum sibi impositum a Domino subiisse, eiusque se voluntati submisisse.
Idem in servo apparet Nabalis, de quo hie fit mentio, qui animadvertens dominum scum sibi maximum malum aecersivisse, et de vita periclitari non ad ipsum accessit, quandoquidem difficillimis moribus erat dominus, et nullo timore aut verecundia retinebatur, neque tamen omnino deseruit, et ab officio recessit, sed malo illi remedium utile quaesivit, admonita hera, et re tota, ut erat transacta, ad ipsum perlata: nempe herum sibi suaeque familiae nisi promptum auailium adferatur, summum eaitium accersivisse. Providendum igitur admonet, et istis rationibus heram cohortatur muftis beneficiis Nabalem devinctum esse Davidi, et ipsius militibus, quod fuerint ipsis pro muro tam in nocte quam in die, . et nihil periisse ipsis, omnibus diebus quibus paverunt greges suos in deserto. Quod tantum beneficium praemio et remuneratione dignum ease docet. Praeterea Davidem admonet non facile iniurias illas quibua eum Nabal affecerat laturum, ac proinde mature occurrendum. Unde apparet servi istius virtue, prudentia, et honestas longe maior quam heri sui, et tamen servum ease videmus, et officio suo fungi sub illius heri imperio et dominatione, qui potius in bestiis quam in hominibus numerandus videbatur, agnoscentem se a Deo ad hanc vocationem et vitae atatum esse vocatum. Hine itaque discamus, licet ii qui ad dignitatis aliquem gradum eveeti sunt, non omnibus illis virtutibus ornati sint, quae ad officium faciendum requiruntur, nihilominus tamen aponte nos ipsis subiicere, et honorem debitum eahibere, no arrogantia et superbia elati contemnamus eos et despiciamus, ideoque ordinem a Deo constitutum inter homines violemus. Neceasaria itaque eat modestia et humilitas qua reliquae omnes virtutes, ut ita dicam, condiantur. Nam superbia et arrogantia virtutea omnes infici of eorrumpi certum eat. Itaque si quis mazimis donis eacelluerit, et alios tamen prae se contempserit quidquid virtutis habebit coram Deo mere corruptio et pollutio censebitur. Licet itaque coram hominibus viri boni habeamur, si tamen reliqua fuerit vanitas et arrogantia in nobis, nihilominus ab ipso Deo condemnabimur. Discamus igitur, ut ante diai, modestiam et humilitatem esse salem quo reliquae virtutes condiendae aunt, ac proinde prudentiam, liberalitatem, vigilantiam, magnanimitatem, fortitudinem et alias istiusmodi virtutes nullas esse nisi modestia condiantur.
Redeamus iam ad Davidem cuius victa patientia

eat Nabalis malitia, ex quo ut ante admonui sapere nos oportet, et nobis ipsis vim quodammodo facere, siquidem fieri potest ut qui muftis egregie faetis laudem sibi compararit, momento tamen graviter labatur. Ha,nc ob causam Paulus 1. Cor. 10, 12. fideles hortatur ad sobrietatem, iubetque emn qui sibi videtur stare, cavere ne cadet, quandoquidem adeo fragiles of imbecilli sumus, et idcirco vita nostra viae difficili comparatur in qua multa impedimenta occurrunt, et muitae undique difficultates premunt. Nam incedenti per planam et aequam viam voluptatem potius percipit quam taedium, sed in lutosa via saais et apinis plena ambulans, et plena fossis, rivulis, aut collibus, iter difficilimum experitur, et maxime taediosum, imo et perieulosum, quod vix passum unum ant altorum sine impedimento progrediamur et sine vitae periculo. Eadem igitur ratio eat vitae praesentis, in qua multae difficultates, multa offendicula aese offerunt, ut modo ad lapidem offendamus modo a via aberremus, modo ta.nta defatigatione laboremua, .ut via crura trahamus, ideoque. quanto facilior lapsus eat, tanto diligentius doctrine illa Pauli meditanda eat, ut si hodie stamus, Deum precemur ne nos deserat, aed menu sue deducat, et adversua omnia impedimenta et omnes tentationes confirmet et muniat, eamque perseverantiamlargiatur, ut qui hodiebenecoepimus, eras peraeveremus, donee huius vitae . curriculum decurrerimus. Ideoque etiam Davidis iatud exemplum observandum eat cuius licet animi facilitatem, et eingularem pa.tientiam viderimus, et deinceps i etiam visuri simus, tamen tantopere irritatum apparet, ut adversus Nabalem eacanduerit, illiua ~ iniuriis provocatus, adoo quidem ut modum non tenuerit. Atque ille, fateor, a Nabale fuerat turpiter lacessitus, non tantum recusante illi panem dare, aed etiam gravium criminum accusante, spemque ipaius de eoronae dignitate easibilante: ac proinde non tantum Davidem reiiciente, sed ipsum Deum gravi blasphemia laedente. Ideoque Nabal omnibus modis reprehendendus eat, sed quomodo hue usque devenit iracundiae David, ut mortem ipsi totique families minitetur? Capitis enim supplicio dignum dicit sum qui leviori poena poterat puniri, aut do audacia coram ab ipso Davide reprehendi : ut et non tantum soli reo et sonti mortem, sed toti ipsiua families minetur usque ad mingentem ad parietem
Eat a.utem haee phrasis hebraiea, qua supplicium irrogandum denotant non tantum quibusdam aed omnibus domestieorum alicuius, ut eo tam magni quam parvi comprehendantur, quod ad parietem mingere soleant hominea. David igitur minatur se nullum marem superstitem relieturum. Quid ergo.? an rei eiant edam infantes, et famuli absentee? An si Nabal adversus Davidem peecavit, tot insontea homines ad imaginem Dei creati motto

543	HOMILIA XC.	. 544

multabuntur? an sanguis innocens tam leviter effundetur? Quaro Davidis barbara quaedam crudelitas hic apparet, et ipsius in assumendo Dei nomine temeritas. Nae crudelitas ipsius condemnatione digna erat: sed quod iurat, in vanum facit, Deique nomen propterea insigni contumelia afficit, et veluti blaspbemia pollutum pedibus conculeat. Gravis sane Davidis lapsus, etsi puniendi Nabalis iusta ipsi occasio videbatur oblata: et tam procul a recta via recedens animi passio non potuit eoram Domino absolvi. Nam etsi permissum ipsi fuisset Nabalem severius ulcisei, reliquae tamen familiae parcendum erat innocenti. Quare dicamus Davidem ira percitum indulsisse nimium affectibus suis, et officii sui oblitum : Deum autem illum nobis proponere exemplum ex quo discamus affectibus non indulgere, sed in ipsius timore nos continere: of cavere ne unquam deficiamus, quandoquidem momento qui totum vitae curriculum sine lapsu decurrerant, impingere et labi possunt, et iacturam facere. Discamus praoterea sic causae nostrae bonitatem tuori, no officii nostri obliviscamur, ut hic fecisse Davidem conspicimus. Nam inanis orit apud Deum excusatio, si malum quod non licebat perpetraverimus. David enim poterat de so et suis profiteri, quemadmodum et Nabalis ipse servus testimonium ipsi perhibet, nullum accepisse damnum Nabalem nee incommodum a Davide aut militibus ipsius: quum tamen rerum omninm egeni et famelici viderentur non posse ab iniuria inferenda abstinere : sed contra pastores Nabalis ab ipsis conservatos, et defensos fuisse servi ipsius testimonio clarum est. Merito itaque David illius animum ingratum carpere et de ipso conqueri poterat, sed non tamen tam cruentam vindictam de ingrato sumere. Nos itaque si erga indignos omni officio functi fuerimus, illorum quidem ingratitudinem exprobrare poterimus, in ipsorum confusionem, et Deum invocantes nostram innocentiam proferre: sed non ideo tamen licebit privatas iniurias persequi, et de inimicis poenas sumere. David itaque non leviter peccavit hac in parte tam dira Nabali tutique familiae innocenti minatus: cuius exemplo sapero nos oportet: ne passionibus nostris locum dantes, extra rationis terminos erremus, Danda itaquc opera ut in officio contineamur: quod fiet si nihil nisi Deo duce susceperimus: nam si vel tantillum a recta via deflexerimus, futurum est ut praecipitemur in avia loca, ex quibus vix emergere queamus. Malum itaquo praeveniendam est; et si nos labi contigerit, auxilium ab eo petendum qui lapsos sublevare potest: et si periculum evaserimus, pro virili nostra caveamus ne in aliud incidamus, diabolum scientes perpetuo excubare in insidiis, multasque rationes habere nos seducendi et prorsus excaecandi, ut a Domini timore avertat. Nae si

David quam consueverat patientiam in consilium adhibuisset, non tam temere proeessisset, sed Nabalem adiens de ipsius temeritate et de contumeliis eonquestus apud ipsum fuisset, ac satisfaetionem postulasset : sed quum se ab iracundia vinci passus esset, de morte non tantum Nabalis, sed aliorum innocentium cogitavit. Prophetamne vero, tamque excellentem Dei servum, et quidem electum, ut esset Domini nostri Iesu Christi figura, eo devenisse crudelitatis et furoris? At si tanto viro istud accidit, quid nobis futurum putamus, qui procul ab ipsius virtutibus absumus? Quamobrem tanto maior adhibenda nobis cautio est, ne a diabolo seducamur, et extra viam rapiamur, nostris passionibus cedentes: red fraenum illis iniiciendum est, et divini nominis metu cohibendae.
Accessit ad duo illa Davidis peceata etiam tertium, inanis nimirum Dei nominis assumptio, et inutile insiurandum. Notum enim est quam pretiosum Deus nomen suum habeat, ut nolit assumi a nobis nisi cum summa sobrietate et reverentia. David autem temere in iraeundia istud assumpsit: neque vero tamen ut haberet illud ludibrio, sicuti profani multi homines solent in iracundia deierare, et Deum blasphemis vocibus lacerare, ut se homines esse non meminerint. Ex quo apparet quanta sit passionum nostrarum vis in nobis excaecandis, ut licet integerrime vixerimus, tamen istiusmodi affectionum vebementia praeteritae virtutes omnes corrumpantur et destruantur. Quamobrem affectus nostri sunt ita fraenandi, ne modum excedant : et in primis tam sacrosanctum Dei nomen habeamus, ne illud umquam temere assumamus. Caeterum formula iurisiurandi qua David utitur, maledietionis impreeationem eontinet. Quum Rebraei aliqua imprecatione sese devovent, aiunt: Ita mihi Deus faeiat, et: Haec mihi Deus addat, quasi dicant: Ita me Deus uleiscatur, si peeco, aut si mentior : Davidis vero iuramentum aliquid habet peculiare: Dominus sic faciat inimicis Davidis. Sic multos videmus obliquis iurisiurandi formulis ad malitiam suam tegendam uti : quae tamen inania sunt effugia, et nullius momenti excusationes. Quidquid sit Davidem apparet nomine Doi abuti: quod sane tam in animo quam in ore debuit habere
sed longe alia ratione. Nam quum se vehementius iraeundia commoveri sentiret, et in graviores iras adversus Nabalem consurgere, Deum precari debuit, ut animi motus illos compesccret, et surgentem ignem exstingueret. Sic Dei nomen invocandum. Sed non ea ratione David illud invocat, qui totus ira exaestuans, ipsum potius videtur suae erudelitatis socium facere velle. Nam si pravis affectibus impulsi Doi nomen invoeamus, et illum adiutorem advocamus, nonne sacrosancta ipsius maiestas ea ratione polluitur, et in opprobrium venit? Quid

545	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXV.	546

its vero? Nempe quod involvamus eam nostril pravis affectibus. Sic videmus inexcusabilem fuisse Davidis crudelitatem, quare igitur earn nominis divini impreeatione confirmat? Quamobrem quum Davidem eo usque devenisse videamus, ut abreptus iracundia, Dei nomen sacrosanctum violarit, eo magis nobis timeamus, et momentaneum easum metuamus, qui vel integerrimis et simplicissimil viris potest accidere, nisi Del virtute miserentis ipsorum cohibeantur. Nos igitur contra fidelium Dei servorum, quatenus se ad Dei voluntatem eonformarttnt, exemplum intueamur et imitemur: neque existimemus unius ant alterius factum unum ant alterum in exemplum ant regulam generalem trahendum, etsi reliqua vita sanctitatis et integritatis exemplar sese proposuerit. Vorbum enim Dei Sunni apud nos pondus obtineat oportet, ut ad illius praeseriptum aetionea omnes nostras, vitamque totam exigamus. A quo si viri quidam infirmitate humana lapsi recesserunt qui prius angelicam vitam egerant, non ideo tamen licet nobis ipsorum exemplum imitari, led potius in Dei verbum intueri, et perpetuum, verum et irrevocabilevitao actionumque nostrarum omnium retinere.
Trauseamus a Nabalo ad uxorem ipsius Abigailem et ipsius servos, ac primum occurrit illud considerandum, unum ex Nabalis famulis rem totam Abigaili narrasse, ut gesta erat, periculum exposuisse quod Nabali imminebat totique familiae admonuisse, ut ipsa provideret, no quid detrimenti acciperet, se ipsum Nabalem admontturum fuisse, nisi tam feris moribus esset, ut non cuivis ad ipaum aditus pateret. Ex quo primum apparet, difficiles ac morosos homines sibi plerumque malum accersere : nam qui adeo feri et inhumani sunt, ut admonitiouibus locum nullum relinquant, eorum qui bene ipsis cupiunt, et eommodis ipsorum student, ac bene consulunt non adulantes vitiis, led ea damnantes ut par eat, quo fugere illa discant, duplici condemnations et summa apud omnes infamia digni sunt. Neque vero tantum apud homines, verum etiam apud Deum grave supplicium incurrunt, quod sua ingratitudine tantum bonum ipsis oblatum respuerint, Deoque veluti ianuam occluserint, quo nomine ipsos Satanae cruciandos tradit, et meritis poenis afficit. Quanta enim eat, obseero, superbia et arrogantia, Dei nomine factas admonitiones reiicere et fastidire. Nae inultam Deus tantam arrogantiam non sinet, et suae gratiae contemptum, quum ad viam salutis iter nobis monstrat. Sic itaque Nabal Dei iudicium in Se accersebat indomitis et efferis suis moribus. Nam si facilem se benignumque praebuisset, ipsius servus sum de admisso peceato admonuiaset, remediumque mature quaerere ad placandum Davidem iussisset: led quoniam morosus ac difficilis erat, quid aliud supererat quam ut a suis derelictus in amentia sua male periret? Nos vero contra discaCalvini opera. Vol. XXX.

mus ergs omnea its manauete et benigne agere, ut cuivis ltberum ad nos accesaum faciamus, et de peecatis admoneri gaudeamul, ut mature consilium accipiamul, et quid facto sit opus, et quid utile discamus. Idem porro Abigaili quod servo contigit: nam mariti morum non ignara, dicitur eo die ipsum non fuisse alloquuta. Neque enim sane quidquam promovisaet, led insanum hominem magis irritasset. Idcirco rem totam ei dissimulat, et obviam Davidi festinanti vonit. Nae frugi feminam et induatriam ex istis apparet fuisse : quam momento para.ti ad obsequium famuli, rebus necessariis ad Davidem placandum instruetam comitati aunt. Nam repents duos utres vini, ducentosque panes asiniS imposuit, cum aliis donis, gnus dum maritus genio indulget, et liberius potato, summa diligentia comparavit. Quanta, quaeso, ferninae vigila.ntia, quanta diligentia, quam vix aequare posait vir fortiSStmus. Nam quomodo momento potuit tot panes, pecudes, quinque Sara aristae tostae, centum uvaS passaa, ducentas palathas ficuum habere in promptu, nisi habuisset in penu repoaita. Quomodo etiam servos educere domo potuit inscio marito, nisi fuiaset indultria mulier et vigilantissima? Conspicuae sent igitur et insignes in hac femina virtutea. Quare gnus haberi volunt prudentes et industriae frugique mulieres, istud exemplum imitari dilcant, et cum maritiS totaque famiha plaoide vivere, sic tamen ne otiosae Sint, led familiam curent, rebuaque neceSSariis instruant et in penu recondant : maritolque vicisaim alioquin morosos et difficiles, lenibus verbis admoneant, et ad facilitatem reducant: ne elatos animos gerant: sed a Deo morum comitatem, humanitatem, prudentiam, modestiam deprecentur, ut perpetuo familiae invigilent, led in primia gnus ad Dei gloriam et honorem faciunt pro virili sua procurent. Nam multae probae haberi volunt, et blanditiis officiorum gratiam sibi eonciliare, gnus tamen minims frugi aunt, et familiam labors auo non modo non augent, Sed potius luau et inertia destruunt, et aculeatiS euis linguis maximal in familia dant turbaa. A t proba hues mulier Abigail, exemplar eat eorum gnus sapiens in Proverbiis in mulieribua laudat. Nam de frugi loquena muliere, dicit eam sobriam ease in vorbis et cibo ac potu, os Sunni aperire sapienter, et doctrinam benignitatis insiders linguae sins: vigilantem in rationibus familiae adminiatrandis, egenorum misereri : et quidquid iuatum et aequum eat facere. Quibul omnibus insignem fullse Abigailem videmuS.
	Porro quaeatio non parva his oritur, Mulierine
licuerit de mariti bonis ipso inseio quidquam tol
lere: cuiul saltem ipaum admonere debuit: siquidem
non exiguum fuit, duos utres vini, cum docentiS
panibus et aliis iatiulmodi rebus aainis imponere,
et inacio marito asportare. Nimia ista audacta mu
		35

547	HOMILIA XC.	548

lieris fuisse, et suos limites Abigail egressa dici posse videtur. Sed necessitas Abigailem excusat, et omni culpa liberat quandoquidem maritum alloqui non potuit, neque de negotio isto certiorem facere, quin hominem magis irrttaret, et operam luderet, praesertim genio indulgentem, adeo ut ne reversa quidem quid a se gestum esset exponere propter ebrietatem eo die marito potuerit. Quare quum ad naturalem stupiditatem etiam ebrietas accederet, operam Abigail lusisset si hominem compellasset eo tempore, quam etiam ob causam abstinuit co die colloquio ipsius. Ex quibus discamus Deum peculiari quodam motu saos regere, adeo ut multa illis in privatis quibusdam factis certo respectu lieeant, quae alioquin iure non permitterentur. Nam si quis, exempli gratia, traheret in exemplum Abigailis speciale istud factum, ut quibusvis mulieribus quidvis de maritorum bonis auferre liceret, toto sane coelo aberraret, et a ratione recederet. Quandoquidem enim maritus eat uxoris caput, mulieri non licet ad libidinem suam mariti bona tractare, et dilapidare, quod uxor sit.. Nam speciale eat Abigailis factum, quam necessitas coogit maturare cum muneribus in Davidis occursum, et quam Doi spiritus in eo facto privatim etiam direxit. Quamobrem in extraordinariis istis factis discamus a Deo impetrare, ut nos sancto suo spiritu regat, et quid facto sit opus doceat. Nam etsi Dei voluntatem in genere non ignoremus, quaedam tamen in istiusmodi factis extraordinariis incidunt difficultates, in quibus specialis ipsius in nobis regendis gratia requiritur, ut quid facto sit opus ipse nobis suggerat, manuque sua regat. Et minime dubium eat quip Deus suo spiritu feminam hanc direxerit : quam etsi supra laudari a singulari prudentia et comitate audivimus, tamen mulierem fuisse non ignoramus, ac proinde in multis potuisse labi, nisi Deus illam singulari quodam spiritus sui motu gubernasset, et quid eo tempore expediret, quid utile esset, admonuisset. Quandoquidem igitur haec ita se babent, Deumque videmus peculiari quodam instinetu sui spiritus hane mulierem rexisse, discamus cum ardentibus votis rogare, ut si quae incidorint difficultates, ex illis nos expediendi rationem doceat: neque nos ab ipsius voluntate vel latum unguem recedere sinat, sed intra praescriptos nobis limites contineat, et in ipsius obsequio dirigat.
Deinceps sequitur Abigailem occurrisse Davidi, et festinanter descendisse de asino, et procedentem ante Davidem in facieni suam incurvavisso se terram versus, et so ad ipsius pedes proiecisse, ac primum rogasso ut in se ipsam istam iniquitatem reiiceret, deinde maritum apud eundem insimulasse. Sane ad Davidis animum leniendum agnoacenda erat culpa, et deprecanda venia. Quare Abigail, in se primam istud peccatum admittit: deindemunera

sua illi offert, ut re ipsa David experiretur, nolle ipsam verbis hominem inanibus ludere, sed factis etiam gratum suum animum patefaeere. Tandem profitetur se agnoscere Davidem in gratia ease apud Deum, et in regni possessionem tandem venturum, quandoquidem Deus ita decrevit: denique ad prom convertitur. Quod autem Abigail ita se coram Davide demisit, duabus do causis factum eat, quarum prior eat quod Davidem pro rege agnoscit, licot nondum regiarn dignitatem esset adeptus: neque enim erat tgnara unctionis illius et inaugurationis per Samuelts ministerium factae: quamobrem non erubuit mulier opulenta et opibus circumfluens ante Davidem sese demittere, tum quidem miserum et egenum et profugum, sed cui tamen regia dignitas Dei mandato debebatur, ut regi debitum honorem exhiberet. Altera quod existimavit mariti ofensam licet gravem, sibi remissum et condemnatum iri, quam in se, quanquam ignaram facti, receperat. Nos hinc diseamus non erubescere si nos Deus aliquaDdo deiiciat: et maxime qui aunt in aliquem dignitatis gradum evecti, quoties Deo placuerit illos explorare et in eam conditionem redigere ut coram abiectioribus sese demittere cogantur, discunto Deo placide obtemperare, et adversus stimulum non ealcitrare: sed quieto et tranquillo animo, quod Deus imposuerit, ferre, quandoquidem talem eius ease voluntatem norunt, ut ad humilitatem eos componat.
Et de Abigailis virtute hactenus : sequitur Mina effectus. Tantum enim aped Davidem potuit, ut animum ipsius placarit, et Nabalis offensam obliterarit, qua provocatus ad iram fuerat. Nam etsi David ipse Nabalem non accesserat, propter Saulis metum, no videlicet Davide inter homines aperte conversante iracundiae Saulis aestus commoveretur, nuncios tamen ad ipsum miserat, quos tanquam suam ipsius personam a Nabale excipiendos arbitrabatur, cum mandatis uti salutatum ipsum bencdieerent. Porro Benedicere illud nihil aliud fuit, quam Deum precari pro Nabalis felicitate. Sed istud omne Nabal reiiciens, etiam contumeliosis verbis nuntios illos aggressus, et Davidem multis convitiis onerans a se repulit. Quamobrem Abigailem hane eulpam oportebat contrario remedio compensare, ideoque tam modestis et humilibus verbis illam Davidem affantem audivimus, et mariti culpam in se ipsam admittentem. Neque vero simulate id facit, etsi addit, se ignorasse missos a Davide ad maritum nuntios, ac proinde se facti istius aecusari non posse, ut plerique mentiri solent, ut alios crimine liberent. Non sic Abigail: sed quum Davidem rogat, ut in se ipsam iniquitatem illam coniiciat, se ipsam sponsorem pro marito et tota familia Davidi offert. Quod autem impunitatem sperat, Davidis humanitati tribuit, ideoque admissam iniquitatem a marito in ee

549	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXV.	550

recipit, tanquam si rea esset. Qua in re Davidis gratiam sibi conciliavit, et armatum expugnavit; Bunt enim ilia tela quibus vel fortissimi expugnantur. Quandoquidem igitur ad Abigailis laudem ipsius nobis virtutes eommendantur, discamus aliorum peccata sic in nos ipsos admittere ne malum malo cumulemus, Bed si quid peccatum gist, neque dissimulemus, neque mendacio tegamus, sod ingenue fateamur: et intercessorum partes sustinentes, stultorum vitia condemnemus. Caeterum observanda hie Abigailis prudentia, quae de mariti stultitia loquens, eum in invidiam rapere noluit, neque ignominia notare, tanquam impudens fernina: Bed factum ipsius tegere et ipsum ita magic excusare. Nam si mariti factum non fassa fuisset et non ipsa damnasset, Davidis iram magis ac magis inflammasset, et in se concitasset. Non patitur enim vir fortis dissimulationem: quamobrem qui mendacibus blanditiis utuntur, digni sunt qui reiiciantur. Discamus itaque neque rem dissimulare, neque fucum addere ad oculos perstringendos, red simpliciter admissum peccatum fateri. Idcirco Abigailem fateri videmus ingenue mariti delictum: quamohrem etiam dicit illum fatuum esse et suo nomini mores convenire. Nabal enim stultum et fatuum significat. Neque vero, ut ante monui, scommatibus et dicteriis maritum insequi delectabatur, ut plerumque solent procaces quaedam mulieres istiusmodi cavillis magnopere delectari: Bed peccatum agnoseens Davidis iram placare nititur, veniamque marito impetrare.
Quod vero ipsum compellans, nit, Condona, quaeso, defectionem ancillae tuae, apparet ipsam in Be culpam sic recepisse, ut punitioni sese submiserit. Etsi vicissim non dubitavit quin eius rationem aliquam David haberet, et ad poenas non reposceret: quandoquidem iniquum foret, in feminam insoutem alterius culpam derivare, poenasque reposcere: quum praesertim etiam Davidi satisfecit muneribus oblatis. Ex quo apparet veniam de admissis obtinere cupientes oportere sincere fateri culpam, et nihil simulate et fraudulenter agere, et pro viribus offensae part.is satisfacere : quemadmodum iustus dicitur semper suum cuique reddere, et nulla eflugia qua.erere. Quamobrem non tantum oportet ingenue fateri et agnoscere peccata, Bed etiam conari satisfacere pro virili. Multi enim alienis opibus et facultatibus inhiantes aliquod patrabunt insigne flagitium, cuius deinde se poenitentia duci profitebuntur, et non admissuros si non esset admissum : Bed interim satisfacere nolunt. Multi speciosis verbis aliud habent in ore aliud in pectore, et dictis ipsorum facta non respondent. Quapropter eo diligentius observandum qubd hoc loco docemur, ut si offensas remitti nobis cupimus, easdem nobis displicere non tantum verbis, Bed etiam factis testemur, et pro noatra virili satisfaciamus.

Sequuntur deinceps Abigailis ilia verba : Nam plane parabit Iehova domino meo domum irmam. Nomine vero domus hebraea lingua complectitur quaecunque ad vitae huius statum pertinent. Sic domus alicuius aedificari dicitur, quum rebus secundis fruitur, et cum uxore et familia tranquillam vitam degit, et ab hostibus non infestatur, Bed rebus Buis utitur. Ita se dicit Abigail persuasam esse Deum Davidi domum paraturum. Unde vero illa persuasio, nisi ex divinis promissiouibus, quibus prorsus adhaerebat, et quarum impletionem exspectabat, de sua pietate tam aperta signa dabat, isti regno sese subiicere parata, quod tamen hominum opinione nullum erat? Illa igitur Dee serviendi cupida, se ultro Davidi subiicere divinas intuens promissiones non recusavit, quo fieret perpetuum ecclesiae membrum, seseque sponte summo illi imperio, quod in apparitione Domini nostri Iesu Christi patefactum gist, submitteret.
lam vero agite, etc.

HOMILIA XCI.

28. Faciens enim faciet Dominus tibi domino meo domum fgidelem: quia proelia Domini, domine mi, to proeliaris: malitia ergo non inveniatur in to omnibus diebus vitae tuae. 29. Si enim surrexerit aliquando homo persequens te, et quaerens animam tuam, erit anima domini mei custodita quasi in fasciculo viventium aped Dominum Deum tuum : porro inimicorum tuorum anima rotabitur quasi in impetu, et circulo fundae. 30. Quum ergo fecerit Dominus tibi domino meo omnia haec quae loquutus gist bona de te, et constituerit to ducem, 31. Non Brit tibi hoc in singultum, et in scrupulum cordis domino meo, quod effuderis sanguinem innoxium, aut ipse to ultus fueris : et quum benefecerit Dominus domino meo, recordaberis ancillae tuae. 32. Et ait David ad Abigail: Benedidus Dominus Deus Israel, qui misit hodie to in occursum meum : 33. Ft benedictum eloquium tuum, et benedicta to quae prohibuisti me hodie ne irem ad sanguinem, et ulciscerer me mane mea. 34. Alioquin vivit Dominus Deus Israel, qui prohibuit me ne malum facerem tibi: nisi cito venisses in occursum mihi, non remansissd Nabal usque ad lucem matutinam mingens ad parietem. 35. Suseepit ergo David de manu eius omnia quae attulerat ei, dixitque ei: Yade pacifioe in domum tuam, ecce, audivi vocem tuam, et honoravi faciem tuam.

Abigail Davidis iram plaeatura et ipsum persuasura ne propositam crudelitatem adversus Nabalem et totam ipsius familiam exerceret, duabus 8rs

HOMILIA gCI.

potisaimum use eat rationibus: quarumprior fait, Davidem bells Do mini gerentem bonem eausam tueri, ac proinde nunquam destituendum auxilio Domini, a quo felicem rerumomnium oventum sperare debet: alters vero, Davidem bonam eausam bane agentem, duplici etiam gratis Domini afficiendum. Ex quibus utilis nobis doctrine cotligenda eat. Et in primis, eos qui aliquid magus suscipiunt oportere de sea vocations certos ease, si Deum adiutorem habere volunt : et nihil camera auscipere, sad Dee causam suamprobare. (luare agite vitam quisquesic instituat, ut nihil tamers suscipiat, neque good libido dictaverit,sed good Deus praecipit, sequatur. Nam rasps mire sibs hominea fingunt sea facts laudari cupientes, et suss rationibus nitentes. Et sane expendamus Abigailis voces illas, quibus Davidem sit bells Domini gerere, melius ex illia apparebit, non elia rations posse probari facts nostra, quam si hoc fundamento nit.antur, Doi voluntati et ordinations non ease contraria, sad ad ipsius decretum exigi. Praeterea tenendum, eos qui vere profiteri possum so Dee dace quidquid susceperttnt aggressor ease, et neque ad dextram neque ad ainistram deHexisse a via quam praescribit, licet variia tempestatibus a.gitentur, felicem nihilominus eonsiliorum et factorum exitum habituros. Sod bonam ease causam non suf'ficit, roam eandem etiam bane agi oportet. Nam plerosque videas bonum quidem sanetamque cattsam defenders: sad tamen impatientia modo in bane, modo in ill am partem ferri et qttidem plerumque in istud vitium Dei filii labuntur: quandoquidem facile eat extra lim%tes ferri et vagari. Quamobrem danda omnis opera eat, ut si good Deus praecepit suacepimua, etiam Deo probatis rationibus et mediis illud persequamur, et ne quodam bonitatis causae praetextu quidquid libido dictaverit sequamur : red quid liceat semper intneamur. Sod igitur infigende ista noatris animis, et quamdiu vita superstar erit meditanda, Deusque in omnibus nostril dilficultetibus invocandus: sperandumqtte ipsutn in omnibus angustiia nobis adfuturum, et quaecanqtee necessari:i ad euxilium nostrum fuerint, auppeditaturum : quemadmodum et prophets canit, Deum angelic suss mandaase ut ambulantes in viis Domini custodiant, et manibua suss portent, ac tueantur, no forte ad lapidem offendant. Ubi observandum sabers quemque in viis suss, id eat, viis guar ipse Dominos praescripait., ambttlere: quibus verbis ea do duibus attperiua egimus continentur, ttt nimirutn obediamus Deo, nihilque tamers et inconaidorate auscipiamtts : et propterea ut, licet ae
cundnm vocationeni Domini ineedamus, Beet variis tentationibus aollicitemtti ad malum, tamen aflectibua no atria fraenuai iniiciamus, et its nor geramus ut vane dies posait nihil mali diebus nostril contigisse, id eat sic nor sutra limites eontineamus, no unquam

in bane aut illam partem inclinemus, et vanis effugiis facts tueri velimus. Difficilis enim eat in bono perseverantia, et facilia ad quaelibet conailia lapses. Quare eo magic laborandum eat ut sub Dei auspiciis militemus, et nihil nisi consulto et iubente ipso faciamus, et voluntatis ipaius firmissima testimonia habeamus.
Pergena autem Abigail ad sententiae ruse eonfirmationem ediicit: rS'i enim surrexerit aliquando 7zomo versequens to et quaerens animam team, erit anima domini mei cz4stodita quasi in f'asciculo vive7ztizcm apzcd Donzinzzm Dezcm tzczem. Similitudine porro utitur, quae durior nobis videri merito posaet, sad quae tamen nihil obscuritatis in se habet, quum sit animam Davidis custodita.m fore quasi in faseiculo spud Deum. Sed quoniam Dei providentiee arcane tam sublimia aunt, ut ea non sans sensibus noatris asaequamur, idcirco acriptura veluti nobiscum balbutiena, ills quibusdam usitatis spud nor phrasibus exprimit. Sic Abigail hoc loco Del providentiae curam hac similitudine rcpresentat, quasi Deus quos euatodit fasciculo involvat, et tanqua.m pretiosam aliquam gemmatn in aliquo puriore et sanctiore loco recondat, no opus sit quaerere diutius abiectam et neglectam. Sic Deus animas electorum suorum habere dicitur t.anquam in faseiculo compactas, good ear sea providentia protegat: et its Devidis animam Abigail dicit a Deo protegendam. Porro licet feminam hie loquentem audiamus, nihilominus tamen eius doctrine eat tanquam ab ipso Doi apiritu profecta recipienda, cuius ills fait organum et instrumentum. Cqluamobrem observemus, vitam noatram, quae nihil nisi quidam halitus videtur, et inatar aquae diffluere aolet, tamen ease firmiasimam good eiua curam gerere Deus dignetur. Idcirco prophet.a in pealmis canit Dei misericordiam longs praeatantiorem ease omni vita. Nam si muftis rationibua instructs videamur ad vitae nostrae tutationem protect.ionemque, et in illud stadium serio incumbamus, irritus tamen et inanis ills futurua eat labor, nisi Deus spas nor custodiat: aed quum nos else Deo curse, et quandoquidom nos in hoc mundo collocavit, etiam sub alarum suarum umbra fovere scimus, douse ex eodem velit revocare, omnis metes occasio sublata videtur: et maioris faeienda ills Domini custodia, quam alias omnea humanae antes et monitiones quibus nor protegi expet.eremus. Dens itaque singulars nor curs prosequitur, quandoquidem amat. Et niai pretiosa ills vita nostra asset, sane illud protegendi offieium sibs non arrogaret. Neque vero nostril meritis ipsius in nor bonitas et miscricordia eat ascribenda, sad immensae potius ipsius clementiae, qui sere eo vague demittit, ut tam miseros homunciones amaro, et nos in auam tutelam, nor inquam, non tantum homuncionea, red miaerrimas creatures, terrae lambricos, vanitati et corruptioni obnoxios suscipere,.

503	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXY.	554

et tanquam xata~daov suum asservare, vitamque nostram veluti in fascioulo compactam, loco tuto tanquam in area sua recondere vetit, ne praedae et rapinis hostiuw semper pateat, sed velut in tuto collocata sit secura. Neque vero tamen ista de omnibus in genere dicantur, quandoquidem haec sententia pendet ab its quae paulo ante audivimus, nempe Davidis animam, eui Deus tam multa promiserat, ab eodem velut in viventium fasciculo contineri. Quamobrem in simplicitate ambulare coram Dee discamus, et ipsius clientelae nos committere, certo persuasi nos eiusdem benefieii participes fore, vitamque nostram ab ipso in faseiculo viventium repositum iri. Porro si Deus tantam curam gerit suorum, vitae caducae et instar fiosculi decidentis, quid de animarum aeterna salute statuendum arbitramur? Nae si Deus fragilem et eaducam istam vitam curare et tueri dignatur, certum eat animarum nostrarum vitam, longe ipsi commendatiorem ease: et quo eat illa fragili longe excellentior, etiam ease longe magis pretiosam. Quamobrem ne dubitemus quin confugientes sub ipsius alarum graesidium proteglat, adeo ut, licet multis expositi periculis, tamen tutissimo loco Sint, et velut in portu, quod illorum curam et defensionem Deus suscipiat. Quam doetrinam quo melius comprehendamus, agite comparationem inter ista contraria instituamus. Vita hominis secundum externam faciem, obsecro, qualis eat? NOnne fumus eat, ant halitus, qui facile in auras abit? Nonne inconstana eat et fragilis, ut nihil ineertius ease posse videatur? Imo et noatrarum animarum vita fragillima eat mille periculis . obnogia, diabolo et pravis illis spiritibus mille media ipsi insidiantibus et exitium molientibus. Quamobrem si vitam humanam, tam animae quam corporis. inspicias, et ex rerum externarum aspectu indices de hominum statu, derelicti a Dee videbimur, et ne momentum quidem temporis habere tutum, Bed perpetuo incerti fiuctuare, et pro vita quam unius horae spatium ducimus mille mortis cireumdari periculis, adeoque omnium ease infelicissimi, ut nullum diem agamus quin vita nostra centies millies periclitetur: statuendum eat nos quidem animae nostrae et eorporis respectu nihil ease, et fragiles, infirmos et caducos ease, ac proinde momento dilabi et effluere, denique vaporem ease qui statim in auras abeat. Sic vicissim ad Deum assurgendum eat, qui vitam nostram in manu habet, et tanquam depositum custodit, ut Petrus docet priore epistola sua, et proinde adversus quaeque pericula protegit et defendit. Sic animae aunt firmissimae et seeurissimae apud Deum. Digna itaque eat vex ills, aped Deum, diligenti eonsideratione, qua monemur rebus hominum opinione deploratis Deum tamen adferre remedium, et salutem ubi Bola desperatio relicta videbatur. Quamobrem

discamus in Dei manus nos ipsos et nostra omnia reponere, ut vere et sine simulatione cum Davide dicere possimus, Domine, vitam meam in manus tuas commendo. Caeterum quum dicitur Deus custoditurus animam ant vitam Davidis adversus hominem illam persequentem, co docemur hominibus nobis minas intentantibus, et variis media persequentibus, et coniuratis ecclesiae hostibus dentes et gulam ad nos laniandos apparantibus, ad Deum confugere ad ipsum votis ardentibus, quandoquidem tunc opportunum eat tempus, quo so Deus defensorem tutatoremque nostrum, si unquam alias eat re ipsa patefacturus. Quare insurgentibus adverBus DOS mortalibus, of nos angue et cane peius odio habentibus, testaque lutoque persequentibus, ne unquam animum despondeamus, Bed ad Deum confugiamus, qui tam bene in fascieulum animas nostras compositurus eat, et arcane loco repositurus, ut nullus eas ex manibus ipsius eripere possit: Bed quamvis hostes magnis viribus inatructi Sint, longe tamen ipsis superior eat futurus, et quaecunque moliantur, sua virtu te dissipaturus, suamque potentiam invictam adversus ipsos ad nos tutandos exserturus.
Quin etiam ex istis verbis Abigailis cam apparet veluti digito Saulem indicare voluisse, turn vitae Davidis insidiantem, et. ipsum instar rabidi et furioai leonis ad lanienam investigantem et persequentem. Hominem autem illum vocat, tit ea voce denotet illum consilia sua et conatus minime perfecturum, quandoquidem res ipsi sit cum Dec, qui conatibus ipsius facile resistat. Ideo vex ills Hominis eat diligenter observanda, ut si quando nos eontigerit gravibus urgeri periculis, ut de salute nostra videatur actum, in Dec positam ease nostram salutem persuasi, et nos in ipsius ease custodia, in memoriam revocemus quae hoc loco docemur, hostes nimirum nostros, et eoa qui nos persequuntur, nihil nisi homines ease. Quid autem eat homo? Nae pulvis eat, vanitas et corruptio. Nosne igitur homuncionem terrae lumbricum adversus Deum in nostris personis, quas in suam tutelam et clientelam recepit insurgentem formidaremus? Denique ex hoe loco Davidis altera illa sententia confirmatur, quandoquidem pro me stat Dominus, eoquid mihi care faciet? Deus eat mihi propugnaculum et arx tutisaima. Quamobrem improbis hominibus adversum nos insurgentibus, et invicem conspirantibus, pravaque adversum nostras animas consilia ineuntibus, neoemque nostram quaerentibus, ut iain noatris capitibus ultimum exitium imminere videatur, et ignes undique ardeant, et iam in ipsas hostium fauces venisse videamur laniandi: tamen vere possumus affirmare illos nihil nisi homines ease, et terrae excrementa, qui adversum nos efferuntur. Nam etsi viribus illis simus impares, adeo

HOILIA SCI.

ut resisters nequeamus nostris ipsorum viribus, tamer quum pro nobis Deum vigilare sciamus, et scutum nobis ease ac certissimum vellum, qui animas in fasci:culo viventium ligatas servet tarquam gemmas pretiosissimas, certissimis istis fulti rationibus coucludamus, res istas creates mortales nihil adversus Deum posse, ac proinde net contra nos, ideoque pr•seseuti animo vocationem nostrum seyuamur•, Deum persuasi coeptum in nobis opus perfecturum. Nae velde his temporibus nobis haec doctriua necessaria eat, quibus experimur quarto furore veritatis hostes adversus nos insurgent vitamque uostram ad rnortem quaerant,, et dire quacque minitentur. Quid ver•o nobis miseris fieret, nisi pressers istud remedium offerretur, nempo Dei. potentia, ad quam confugientes scimus nunquam desertum i.ri, siyuidem suorum Deus nunquam obliviscitur? Licet itsque vita rostra parvo memento vidoatur auferenda: ne tamer dubitemus quip sit tutissima., cuius Deus tutelam suscepit: quo fretos auxilio certum eat nos constenter adversus omnes inimicos nostros certaturos et iisdem insultaturos, viresque et potentiam ipsorum ludibrio habituros. Nam quid aliud aunt. quam homunciures, qui nihil possunt, quemadmodum et alio quodam psalmo prophets sit: Domino fat gentes 5eiant quoniam bemires aunt, id eat, loam exsero virtutem, et insaniarn ipsorum detege: fat intelligent se adversum me, quoin in tutelsm tuarrr suscepisti, insurgentes loirge opiniorre sue f'slli. Nae si animis nostris allies istud irfixum fuer•it, yuantaecunque tempestates oriantur, nihilominus inrperterriti pergemus invocations, in Deo eonquiescentes tanquam certissimo praesidio, et cum invocantes, sic ut nullis casibus, quicunque inciderint, teneamur. Sane fateor, non oporter•e nos tanquam ignavos obstupescere et tanyusm stupidos desidere: brute enim stnpiditas foret: sod tamer sic moveri periculis iurrninentibus aio nos opor•tere, ut certo in ammo statuamus, Denrl posse romedium omnibus praesentissirurirrr adferre: eumque pr•ecibus assiduia sollicitcmu, quandoyuidern scimus ipsum causae nostrae fork defursur•em, qtrae ipsirrs certissima voluntate nititur: nostr•arumyue precum fructum opportune tempers praestolemur.
Pergens Abigail adiicit : Quum Dominus constiticerit tc ducem super Israel, non snit tibi hoc in o/)ens‑ionem, good a/)icderis sangecertem innoxium. Quaun plenae siugularis doctrinac votes! Nam etsi Davi(lcm Abigail alloyncbatur, causamque auam spud ipsum egebat: tamcu ex Davidis response apparebit illam Doi spiritus impulse loquutam. Generalem itayue duetriuam foe lose proponit, nempe, eos qui aliquod facinus admiserunt, etsi misericordiam s Domino conseyuantur, nihilominus turner conscientiae stimulis pungi, et peceatorum

556

memoria		sollicitari. Sic Abigailem videmua prae_
supponere		Davidem consequuturum a Domino goes
in promissis habebat, regemque Israelis constitutum
iri: et tamer intense licit sum, si good facinus ad
miserit, deinceps facti poenitentia ductum iri, et
its paeem		et tranquillitatem quam ipsi Deus eon
cedebat,		perturbatum iri. Sic itaque docemur
perfectam		nostrum beatitudinem et felicitatem ease
conscientiam rectum, nullius sibi faeinoria aut in
iuriae cuiquam illatae consciam, sed sue se inte
gritste et		sineeritate spud Doum et hominea tuen
tem. Etsi fateor hominoa integerrimoa, si coram
Dco vitae seas rationem reddens eogantur, mille
peccstorum reos fore: ac proinde ad ipsius miaeri
cordiam ipsis else confugiendum, et cum Davide
agnoscendum solam hominis christiani felicitatem
else positam in divine clemontia, qua peccata rostra
sepeliuntur, et oblivioni traduntur ne in rationem
amplius coram ipso veniant. Yerum de integri
tate loquimur ea qua inter homines eonversamur,
nemini volentes iniuriam facientes, neque malum
male pensantes, neyue inimicis pro meritis rependen
tes, aut fraudibus et rapinis aliyuid extorquentea: aed
polies bone malum componsantes. Tune sane quie
tam et trsnquillsm vitam agemus, of amplae lae
titiae materia nobia offeretur, quum, vel ipso Deo
tests, nobis bene couscii fuerimus, officio nos ergs
proximum		satisfacere voluisse in omni simplieitate
et ncyue		iniuriis neque fraudibus proximos laesisae.
Contra certum eat, conscios sibi iniuriarum et eon
turneliarum, rapinarum et fraudis, Beet rebus ee
cundia utantur, conscientiae tamer stimulia aemper
urgeri, ut		in summa rerum abundantia nihilominua
tristitia et moeroro praeteritorum eonficiantur:
Quamobrem discamus ergs proximos its nos gerere,
no quis de nobis conquerendi occasionem habeat,
good contumelia vel iniuriis illum affecerimua. In
primis autem ab omni violentia abstineamus, et san
guinem hominurn effundere caveamus: ut peseta et
tranquills		conscientia, Doi donis uti, frui sine
conscientiae morsu, et sine ulla inquietudine vel.
impedimento possimus. Ista igitur retinenda aunt
ex verbis		illis Abigailis, quibus nominatim Davidem
admonet,		uti ab iniuria et sanguinis effusions sibi
caveat, ut quum ad regiam digritatem pervenerit,
nullis couscieutiae stimulis prematur, propter hu
manum sanauinem effusum. Porno quum de humani
sanguinis		effuaione hit agatur, observemus, good,
quemadmodum Abelis sanguis adveraus fratrem"
vindictam		a Domino effiagitavit, sic etiam fore u t',
	iniurie affecerimus, qui tamer non con

sl aliquus querautur, vel etism caesi fuermt, more ipaorum et aanguis sufficienter aped Deum vooiferentur, nos accusandos, of convincendos coram De o, et," excusabilea reddendos. Quamobrem istis babe fraenari cupiditates nostras oportet, ut inter hog

557	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. gXV.	558

sine iniuria et eontumelia vivamus: quod si factqm erit paeata et tranquilla conacientia, omni acrupulo et morsu vacua Dei donis placide fruemur.
Interim observemus Abigailem alloqui Davidem, et illum pro roge, Host tune egenum et profugum, habere, quod factas a Domino promissiones intueatur. Bed erat oceulta, sicut ante vidimus, illa promissio, licet illa tamen non sic occulta fuerit quin ad Saulis aures pervenisset, cuius non erat ignarus. Nam etsi misses fuerat Samuel ad Davidem velut clam ungendum, de hoc tamen facto certior factus Saul fuerat, ut nullam ignorantiam praetexere posset ad signum illud visibile Davidi collatum reiieiendum, quod Samuelem sciret fadelem ease Dei servum et nuncium. Hoc igitur fundamento Abigail nixa concludit Davidem regem fore, quandoquidem Deus its decrevit, cuius voluntas eat irrevocabilis. Nos igitur inde discamus Dei promissionibus sic inniti, ne ex rerum praeseuti atatu de illorum eventu iudicium feramus. Nam alioquin eeelesiae status condemnandus videretur: imo edam Domini nostri Iesu Christi, qui eat illius caput. Quis enim, obsecro, non animadvertit quanto cum contemptu hostes evangelii sanam doctrinam reiioiant: imo quo furore et animi vesania pedibus conculcent, et adoriantur tanquam funditus eversuri. Deinde si eos consideremus quos Deus ad sui cognitionem vocavit, exiguam hominum manum, ignobilem et plerumque mundo exosam et singulis momentis periclitantem,, atque odiis et iniuriis malevolorum expositam, et iniquis sententiis velut obrutam comperienius. Domini vero nostri Iesu Christi non melior eat conditio, quem videmus a catholicae romanae, quam vocant, fidei satellitibus, et sanctitatem quandam exterius profitentibus, adiunetis ipsis iniquis iudicibns et Dei verbum odio habentibus, sic undique peti, ut de solio detrahere ipsum et deiicere velle videantur. Quamobrem si ex sensu rerum externo de Cbristo et ipsius ecclesia iudicium ferre volumus, certum eat Domini nostri Iesu Christi regnum stultitiam nobis fore, neque ipsius virtutem tanti a nobis quanti par eat factum iri, et miseram ecclesiam tanquam rem abiectam contemptum iri, nomenque ipsius quasi perpetua oblivione sepultum iri. Yerum Abigaile nos tanquam optimo doctore et magistro decet uti, ut in Doi promissiones oculos fidei sensusque omnes nostros con%iciamus. Neque enim de promissione ab homine mortali facta hie agitur, neque de regno terrestri et caduco. Nam Davidis sane regnum non fuit diuturnum, etsi Domini nostri Iesu Christi fuit figura. Bed iam Dei filius nobis patefactus eat, et regni ipsius promissio palam promulgata, et quidem ipsius ore, quemadmodum propheta pulchre Psalmo 2. docet istud officium a patre Christum accepisse, quum sit: Narrabo ex decreto, Iehova dixit ad me,

Filius tneus es: ego hodie genui te, pets a me, et dabo gentes possessxonem team : ius, inquam, possessionis tuae fines terrae. Quandoquidem igitur evangelii sonus tanquam tuba per universum orbem insonuit, et Dei ipsius vex personuit, Dominum nostrum Iesum Ohristum ease Dei filiurn, sum, ut par eat, veneremur ac eolamus, eique libenter colla submittamus, et ipsum adoremus, maiestate, potentia et virtute summa praeditum: et hoc atimulo magis urgeamur quam omnibus admonitionibus, quod acimus regnum istud Domini nostri non ease momentaneum, sod aeternum: cuius caput eat ipse Doi filius: et cuius nos ease membra scimus: coolitus ad Dos misso non dubio nee incerto testimonio. Quare quo maioribus procellis et tempestatibus hunt orbem adversus istud regnum aestuare viderimus, et christianam ecclesiam urgere, eo ardentins oculos in altum elevemus, Deique bonitatem et clementiam contemplemur, eumque supplicibus votis precemur ut eeclesiae misereatur, et omnes Satanae insultus adversus earn infriiigat, et quidquid nos in tentationem inducere posset, pro sea misericordia tollat. Denique quoties Domini nostri Iesu Christi regnum contemni, et ipsius verbum pedibus calcari, et ecolesiam minis coniuratorum hostinm urgeri videbimus, ne unquam propterea vacillemus, ant a proposito resiliamus : sod ad ipsum confugiamus, certo persuasi nunquam defuturum nobis opportune tempore, eiusque potentia freti maneamus imperterriti: et quandoquidem scimus ipsum a patre regnum accepisse, coniuratorum omninm hostium minas, et vim omnem ac potentiam habea mus ludibrio, et hoc inexpugnabili propugnaculo tuti perditorum omnium consiliis et conatibus audacter insnltemils.
Et de Abigailis istis vocibus hactenus. Pergamus ad sequentem orationis ipsius partem qua se in gratiam Davidis insinuat, his verbis, quum benefecerit Iehova domino moo, ut recorderis ancillae Mae. Ex quibus verhis apparet illam sic agere causam suam, et f'amiliae patrocinari, ne David sibi factam iniuriam ulcisceretur, ut excellentis fidei suae testimonium exhibeat, in Doi promissiones respicientis. Nam si ex rebus externis, ut maritus Nabal, iudicasset, sane Davidem habere ludibrio potuisset, et sannis excipere nuncios ipsius. Quid ills fugitivus, quid profagus posset adversus meam familiam? llle qui inter lustra ferarum, omnibus exosus, vitam sustentare cogitur: mene, inquam, ille miser terruerit? Verum Abigail non mode, metuit ne David repents illatam iniuriam ulcisceretur: sod longs ulterius mentis oculos extendit: rogatque ipsum ut quum in regni possessionem a Domino misses fuerit, ipsius recordetur et misereatur. Bed quale tune Brat hominum de Davidis rogue iudieium? Quis unquam illum sperasset ad regiam dignitatem

559

perventurum? Quamobrem eo insignior Abigailis fides, quo constantior fuit, et superatis omnibus illis difficultatibus quibus exerceri Davidem videbat, simpliciter Dei promissionibus acquieseit: quem fidelem esse cognoverat, ac proinde quae ipsius mandato praodicta sent suo tempore perficere. Idcirco Davidis regnum Abigail mente concepit, euius hominum indicio nulla crat spes.
Deinceps sequitur Davidem illi benedixisse: sod in primis Deum laudasse, et eidem Abigaili gratulatum fuisse, et gratias egisse, quod optimi consilii fuisset ipsi auctor, et ab humano sanguine fundendo avertisset. Ex quo apparet Davidem suis affectibus non indulsisse: sod vclut iniectis habenis a Domino iram repressisse, et a proposita caede fuisse deterritum, Deoque gratias egisse quod tanto malo sea providentia occurrisset. Dignum observatione singulari factum. Nam plerumque vindictae cupidi homines, et suis affectibus locum dantes, nunquam conquiescunt nisi re perfecta, et quam apud se statuerunt ultione facta: adeo quidom ut si quam illis Deus remoram ant impedimentum iniiciat, dentibus infrendeant, et tanquam ferae immanes fraenum mordeant, et adversus Deum ipsum ringantur. At contra David hie palam profitetur se ab istiusmodi affectibus alienissimum, nolle adversus Deurn insurgere: et licet nonnihil humani passus esset, placida mente mulieris consilium admisisse, quam a Deo praemissain agnovit, ut summo malo iret obviam. Idcirco in primis Deum benedicit, agnoscens non fuisse fortuitum Abigailis occursum, quo sedata ipsius ira fuisset. Rara sane in hominibus virtus, quos plerumque cernimus ita suis affectibus transversos agi et praeoccupari, ut nullis admonitionibus locum relinquant, neque se a proposito dimoveri patiantur. Inde igitur ex affectnum nimirum vehementia nascitur in pravis consihis exsequendis pertinacia. Nos igitur discamus officii admoniti ab incepto desistere, ne Deum rnagis in nos provocemus, sod eum potius precemur, ut spiritu suo nes regat., sine anus ope semper a recta via deflectemus. Nam, quaeso, an David intro cessisset mulieri, nisi .Dens ipsi bonam mentom iniecisset, suumque timorern in ipsius animo insculpsisset? Sano quum sine altereatione mulieris illius verbis sedari se passus est, et eonsihis illius obternperavit, signum fuit ipsum non in hae muliere substitisse: se<l altius ad Deum assurrexisse, cuius providentia non autem cacti fortuito sibi facta fuisset obvia. Hine discamus prohibiti quod‑ammo constitueramus exsequi, eognosecre Deum nostri misertum fuisse, nobisque rernoram no ultra progrederemur iniecissc. Et si consilia nostra fracta sunt, no moleste feramus, nove indignemur cohibitam et repressam iracundiam nostram firisse, neque adversus Deum contendatnus: sod potius laudibus et gratia‑

HOMILIA XCI.

rum actionibus ipsius nomen praedicemus, quod nos abripi a cupiditatibus nostris non permiserit.
Sequitur deinceps gratulatio Davidis ad Abigailem : 13enedictum consalium tuum, benedictaque to ipsa, quae continuisti me hoc ipso die ne inirem caedes, et vindicaret me manes mea. Consilium Abigailis benedicens profitetur se agnoscere a Domino profectum : et ipsam etiam benedicens testatur se ad. rnonitiones ipsius sanctas admittere, et sponte cedere, et obtemperare bene monenti paratum esse. Quod observatione summa dignum est: quandoquidem in contrarium ferri homines natura sea certum est. Nam fore omnes videas etsi convictos de malitia, et ab ipso Domino coercitos, ut ad meliorem mentem revertantur, nihilominus tamen its irasei quorum ministerio Deus ad illos admonendos usus fuerit, et istis ac similibus vocibus increpare. Quid illi mecum rei est, cur sea non curat, mea mihi relinquit negotia? Contra vero Davidem tam agere Deo gratiasvidemus: quod ipsum a caede faciendaeohibuerit, et pravae suae cupiditati habenas inieeerit: quacn simul etiam mulieri illi benedicere quae ad caedem festinanti venisset obviam, et fidelibus monitis ipsum a proposito dimovisset. Porro David istis verbis Abigaili tribuit quod Abigail anteaDeo tribuerat, quern superius ipsum alloquens dixit: Nunc ergo, domino mi, ut vivit lehova, et ut vvvil anima tea, quandoquidem cohibet to lehova ne ineas caedes. Nam Abigail divina providentia faetuni profitetur, ut David cohibitus a caede faciendii fuerit, et a Nabalis familia destruenda, quemadnibdum sibi proposuerat. David vero contra dieit; Abigailis opera et consilio se abstinuisse a esede et vindieta. Sed ista tamen pulehre inter se con‑" veniunt. Sic enim utitur Deus mortalium opera dum operatur`, ut videantur homines facere quod proprium est opus Domini. Exempli gratia, si quis bonum consilium nobis suggesserit, et a prava
I	deliberatione et proposito dimoverit, nos illi plurimum eo nomine devinetos agnoseere debemus: nanti alioqui summum esset ingratitudinis testimoninni non agnoscere et gratum animum testari erga illutri cuius opera et consilio summum quod imminebaC periculum evasimus: et ita videmus homines msg0: fieri tanquam Dei vicarios et ipsius opus facientee
x
Verum tamen non ita laudandi sent homines, ttft°~ interea Deus oblivioni tradatur, et in bominex` mortalem omnis operis illius gloria transferatul nam altius nobis assurgendum est, ad ~eumfq>~ tali instrumento ad nostram‑ salutem uti volui.i'~' '~ quidem eo diligentius observanda est haee doe quo magis adversus cam a plerisque varie peeeat Alii quidem aequo animo se admoneri, alii impAt' ter, alii denique ingrate ferunt. Nam aiunt isti fa0 sane homines: Este, bonum ille mihi suggest cilium, ille me a poriculis variis eripuit, ill

561	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXY.	562

consilio vitam restituit, sed quomodo? Nonne ipse Deus salutis meae fuit autor? Et its se ingratos praebent in beneficos, quorum opera Deus usus est in salute ipsorum promovenda. Sed istiusmodi homines ambitione et arrogantia turgent, et Deo ipsi resistere velle videntur, impedientes ne ipsius dona in hominibus appareant. Alii in contrarium vitium praecipites ruunt, tanti facientes homines a quibus beneficia quaedam acceperant, ut Doi non meminerint. Nos itaque ista sic coneiliare discamus, ut quaecunque beneficia accipimus, Deo tanquam auctori et largitori accepts feramus, qui solos omnium bonorum fons est et scaturigo, cui gratiarum laudem idcirco debemus. Et tamen homines agnoscamus tanquam ipsius ministros et inatrumenta; ipsisque debitum honorem et gloriam tribuamus; sic ut nihil de eius gloria detrahatur., cui omnis honor et gloria debetur: sed potius Dei bonitas praedicetur rebus suis creatis ad nostram utilitatem et commodum utentis. Quod vero hie Consilium dieitur, accipi potest pro sapienter dicta vel prudentia. Quocunque vero sensu dicatur, Davidem videmus magnopere praedicare et admittere suggestum ipsi a muliere consilium. Quare discamus non erubescere admoniti, et nos eorum sanis consiliis subiicere, qui sincere nos admonent: aut qui de admissis peccatis redarguunt, aut admittere paratos impediunt, cuiuscunque segos aut conditionis fuerint: sed podus tanquam divinitus ad nos missos recipiamus, et iibenter peccata fateamur, exemplum Davidis imitati, qui laudato consilio Abigailis., fatetur se cohibitum fuisse no malum faceret, Nabalisque totam domum, ut proposuerat in animo, destrueret. Nam, sit, nisi festinans venisses obviam mihi,. certe nova relictus fuisset Nabali usque ad lucem matutinam mingens ad parietem. Nae saepe quidem its loquuntur qui fortitudinem aliquam ostentant, et terrere alios volunt: Bed lunge alia Davidis hie mens fuit. Nam quod ad fundendum sanguinem paratum se fuisse fatetur, facit ad Dei gloriam et misericordiam magis magisque praedieandam, cuius gratia fuit a sanguine fundendo cohibitus, ideoque gratias agit Deo quad sano muiieris consilio sit impeditus ne sanguine innoaio manus foedaret. Non fait igitur tam eacaecatus superbia, ut in malum praecipitem se dederit. Nam; obsecro, quo se flagitio, quam abominabili et detestando polluisset; aeternis poenis digno, licet reliquam vitam in summa innocentia deinceps transegisset: quemadmodum et reum factum fuisse eoram Deo videmus morte Uriae, quam ipsi fideli servo procuravit post violatam et corruptam adulterio uxorem ipsius, quo flagitio dedecus aeternum in suum caput accersivit, nisi Deus misertus ipsius esset? Hanc igitur ob causam Deo gratias agit, quod non passus sit ipsum eo amentiae venire, ut Calroini opera. Vol. %%%

sanguine humano et innozio . vitam suam foedaret, et perpetuo dedecore obrueret, sed mulierem hanc ipsi voluerit obviam fieri, ad hoe avertendum a suo capite malum, quad falso ulciscendae iniuriae praetegtu moliebatur. Nos itaque Davidis egemplo discamus sic agnoseere peccata, ut Dei gratiam mentis laudibus efferamus, et ne simulatis et fictitiis verbis ea fateamur, sed ingenue nos miseros et perditos fore agnoscamus, sine Dei misoricordia, qui nobis occurrit, ne in flagitia ruamus, manumque porrigit ut ex abyssi gurgitibus emergamus.
Iam vero agile, etc.

HOMILIA XCII.

36. Yenit ergo .Abigail ad Nabal: et ecce erat ei conviviuyre in, domo eius, quasi convivium regis, et cur NabaZ iucundum: Brat enim ebrius nimis: et non indicavit ei verbum pus%llum aut grande z4sque mane. 37. Diluculo autem quecm digessisset vinum NabaZ, indicavit ei acxor sua verbs Iaaec, et emortuum est cur eius intrinsecus, et factus est quasi lapis. 38. Quumque pertransissent decem dies, percussit Dominos NabaZ, et mortuus est. 39. Quad quum aaulisset David mortuum Nabal, sit : Benedictus Dominos qui iasdicavit causam opprobrii mei de mane Nabal, et servum suum custodivit a malo, et malitiam Nabal reddidit Dominus in caput eius. Misfit ergo David, et loquutus est ad Abigail, act. sumeret eam sibi in uxorem. 40. Et venerunt pueri David ‑ ad Abigail in Carmelum, et loquuti Burst ad eam, dicentes: David misfit nos ad te, ut accipfiat to sibi in uxorem. 41. Quae consacrg ens adoravit prong in
terram, et sit: .Ecce, famula tux sit in ancillam, ut Zavet pedes servorum Domini mei. 42. Et festinavit, et surrexit Abigail, et adscendit super asanum, et quinque pzcellae ierunt cum ea, pedissaeque eius, et sequuta est nuncios David. et facts est illi uxor. 43. Saul autem dedit Michol feliam seam uxorem David Phalti falio Laic, qui Brat de Gallim.

	Historiam quam heri tractavimus consideranti
bus Nabali Deus parcere voluisse videretur: quando
quidem morti proaimus Brat; . nisi Davidem Deus
ab incepto dimovisset Abigailis consilio. Yerum
exitus ostendit dilatam, : non ablatam poenam a
Domino fnisse; quandoquidem quum videretur eva
sisse divinam vindietam misericordiam.consequutus;
Davidis enim rrianum effugerat; alia ipsum .rations
Deus aoeronit. Et istud nobis nuno instat egpli
		36

583

candum, nempe deeem diebus peractis, percussum a Domino fuisse Nabalem, et mortuum esse. Undo discimus Deum non punientem ex tempore inimicos nostros, red etiam tolerantem quasi ad ipsorum flagitia conniveret, opportunum tempus illos puniendi constituisse. Nostrum igitur eat impatientiam cohibere, et quoniam adeo festinamus ad vindietam, ut si Deus non statim ultricem manum exserat, ipsi obloquamur, et moram illam impatienter feramus, eo attentius exempla consideremus quae nobis proponuntur, in quibus Deus patefacit se opportunitatem nosse puniendi quos suo iudicio reservat poenam eorum diflerens. Sed in primis quid sacra paging doceat attendamus, quae passim Deo uni autoritatem vindictam exercendi tribuit. Nam istis verbis quibus sibi uni Deus vindictam describit, fraenantur sensus omnes nostri, ut Deo tribuere quod ipsi proprium eat discamus: et manus nostrae veluti vinculis retineantur, ne in sue quisque eausa iudex ease velit, et ex arbitrio in inimicos saevire. Praeterea quoniam tam fervidos affectus habemus, ut vix retineri ratione queant, Deus eo usque progreditur, ut non moderari nobis discamus, et its cohibere passiones, ut quum bostes videbuntur inulti, et flagitiorum ipsorum Deus oblitus existimabitur, nobis tamen persuadeamus Deum eausas babere, cur ad tempus poenas differat, et exitum tandem demonstraturum Deurn non oblitum ease officii aui, quod eat mundi iudicem ease: ac proinde tempus fore quo ipsius iudicio sistantur, et rei peragantur, rationemque factorum reddant, poenasque flagitiis suis debitas luant, licet ad tempus poenae differantur. Et. quidem hodierno tempore necessaria eat huius doctrinae meditatio, quo videmus coniuratos bostes veritatis miseris insultare, minas intentare, et tanta audacia in miseros fideles insurgere, ut de ipsis actum videatur, ideoque victoriam canere et triumphare. Quare si dicta et facta ipsorum expendamus, illi modis omnibus in Deum peccasae, et iniurii fuisse reperientur, et reos mirabimur, quomodo diving vindicta tam diu inultos ferat, et in dubium vocare, Deusne ad ipsorum flagitia caecutiat, an vero sit oblitus pro meritis in illos animadvertere. Yerum Deo iudtcia sue differente, discamus nimium fervidos aestus passionum coercere, et tam in sacrae paginae doctrinam quam in exempla quae in ills proponuntur, et praesertim in hac historia, mentem et oculos convertere. Nam quum Nabalis contumehis et iniuriis David fuisset provocatus, et .ad sumendam vindictam paratus, impeditus esset a Domino sumere de hoste poenas
interea Nabal domi quietus poenas, et iustam punitionem evasiase existimabatur: red cessantibus bominibus Deus rationem illam castigandi pro meritis invenit. Hine itaque discamus nihil de lure diving detrahere, red patienter ferentes iniurias, rem totem

HOMILIA XCII.

Deo committamus, et iudiciorum ipsius opportnnitatem praestolemur; minims dubitantea quip tandem ample nobis illius glorificandi detur occaeio.
Interim observandao eireumstantiae quas hio Spiritus Sanctus describi voluit. Dicitur ergo Nabal revertente Abigaile fuisse ebrius, ac proinde non potuisae 'psi uxorem periculum in quod sue stultttia incurrerat tune ei declarare, ne in amentiam et furorem verteretur. Yinum enim velut cornua habet, quibus immoderate sumptum homines efferat et imma.nes reddat. Sic Nabal factus ebrius, si ex Abigaile tam intellexisset quae gents fuerant, in furorem exarsisset, et violentis affectibus abreptus, vel in ipsam irruisset, vel in Davidem impetum fecisset: denique magnas turban dedisset. Ideiroo tam temporis Abigail rem geatam dissimulavit, opportunitatem exspectans quum crapulam eahalasset, rem totem illi declarandi. Quare perendie illi rem gestam narravit, quo numero vehementer obatupuisse dicitur, et paulo post mortuus. Hine primum animadvertamus quells quantaque sit hominum intemperantia, ut praeter mensuram seas' vino ingurgitent. Nabalis quidem convivium non fait per se vituperandum : nam et legs divine permittitur amicos ad convivium invitare, et liberalius tractare: red peceasse in excessu Nabalem apparet, quum fuiase regium eonvivium dicitur, ut eonditionis suss limites transsiliisse notetur. Hine singulidiscunto seas intra temperantiae limites continere, et in cotrviviis luau et intemperantia non peceare, quod pierumque luxum paupertas, gut malts istiusmodi incommode comitentur. Modus itaque aervandns eat, ut sine avaritia et tenacitate sobrietas tamen locum obtineat. Maxims vero vituperanda eat obrietas ills Nabalis, qui licet initio dicatur eor habuisse laetum, tamen deinceps ostenditur obrutus sic fuisso vino, ut nullum amplius rationi locum reliquerit, et in feram mutatus sit, adeo ut sine occasions fureret et debaccharetur. Sed non abs re haec phrasis usurpatur hoc loco: Nabalem habuiase cor hilare: nam usit.atum eat ebriosis proverbium, ad vitium suum gut minuendum gut tegendum: Et si quis interrogates de alterius ebrietate fuerit, saepissime respondet hilarem fuisse. Nam ebrietas multos semper babet advocator ad turpitudinem tegendam quae ipsi finest: quemadmodum eaperientia plus satin fide.. facie, homines ebrietate in saes transformari, et quantum in ipsis eat: Dei imaginem, ad quam erant creati et formati, ab ipais deleri. Quoniam igitur plerumque homines ebrietatem sio excusant, Spiritus Sanctus se ad vulgi sermonem aecommodans eadem ntitur hraai, quum sit: Nabaleen habuisse cor hilare et pueundum. Sed deins~ ceps ostendit detestabilem illam hilaritatem fuisso et amentes istiuamodi homines quos vini copia Si obstupefacit, ut in belluas degenerent, suaeque,cos~_
3

565	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXV.	566

ditionis obliviscantur: et sese tanquam sues in voluptatum coeno volutent, .eoque veniant stuporis, ut si in potestatem hostium suorum venissent, non possint maiore ab ipsis affiei ignominia et dedecore quam quod ipsi sibi accersunt. Tanto igitur magis sobrietatem colere debemus, et licet Deus vinum crearit, ut exhilaretur eor hominis, sicut ait in Psalmis propheta. Tanta enim est ipsius erga genus humanuin liberalitas ut non tantum quae ad corpus alendum sufficiunt, led etiam quae ad abundantiam et iucunditatem faciunt, nobis suppeditet, quemadmodum vinum datum est non tantum ad cor humanum sustentandum, led etiam ad illud exhilarandum. Nos itaque modum iu potu adhibere discamus, ut Deo semper agere gratia.s possimus, et ne cibo ac potu sic obruamur, ut officio faciendo simus impares, Deo nimirum pure invocando, proximo inserviendo et vocationis nostrae parses implendo. Denique no hilaritas et voluptas quam ex vino capimus, Dei cultum interturbet: sed potius viribus omnibus in Doi praecepta simus intenti. Nam si nos cibo et potu sic ingurgitavimus ut inepti reddamur ad Deum colendum, sicut nostrum officium postulat, cerium est Dei dona quae in usum nostrum nobis concesserat a nobis profanari. Idcirco igitur vino Deus hanc vim indidit: ut cor hominis exhilarot, led intemperentia et illius abusus est intolerabilis, et vindictam expostulat a Domino terra ipsa quasi sanguis ipsius temere funderetur. Nos igitur sobrie et temperanter vino caeterisque rebus creatis utamur, ut illis satiati novas vires accipiamul ad nostrae vocationis partes implendas, et ad Dei laudes magic magisque praedicandas, novasque vires aceipiendas ad nostrae vocationis partes sustinendas quocunque loco, et quacunque ratione Deus iusserit, nostramque explorare obedientiam voiuerit. Ideoque meditandae crebro sunt sanctae adhortationes et admonitiones quibus a luxu et intemperantia iubemur abstinere: quod illis in vitia et flagitia multa impellamur. Quare beet Deus nonnunquam faciat potestatem liberius vivendi, nihilominus tamen non esse crapulae indulgendum sciamus, led immoderatos et intemperantes appetitus esse fraenandos, Deum esse hominum iudicem non ignari, ac proinde tantum vitium non inultum relicturum. Idcirco Paulus nos hortatur ut in cibo et potu temperantiam servemus, ne quid per luxum et immoderate faciamus: quod istis gradibus ad quaevis mala ducamur, donee pravis nostris cupiditatibus plane satis fecerimus. Licet igitur Deus nobis, cum gratiarum actione, liberalius et lautius aliquando vivendi potestatem faciat, simul tamen docet nos else insatiabiles, et ubi cupiditatibus habenas laxaverimus' ad quodvis flagitium proclives, et rationis omnis expertes. Quapropter quid Deus permittat attendendum, ne

praefixos terminos transsiliamus: led adversus carnalos cupiditates of voluptates depugnemus, ne ratione spoliata nostra wens a puro et sincero Dei cultu depellatur. Caeterum etiam istud observandum, Deum licet istis intemperantibus habenas laxiores permittat, nihilominus ubi crapulam exhalarint, care vendere intemperantiam, et in cum stuporem immittere, ut extra se esse videantur, et plane hebetes. Nae si semper sobrius Nabal fuisset, licet audito ab uxore periculo in quod sua stultitia inciderat : porturbatus quidem, non tamen lethaliter affectus fuisset. Sed lieet crapulam exhalasset, tamen adhuc mentem obrutam retinuit, ut multi solent ex hesterna crapula hebescere, et licet neque lingua neque pedibus titubent, mentem tamen turbatam habeant, adeo ut nullus amplius rationi locus reliquus sit, of ipsi ultro terriculamenta fingant, et nullum consilium malis suis admittaut. Sic Nabal audito ab uxore nuntio territus vehementer obstupuit, et tanquam Marpesia cautes conatitit. Quare qui antea insolescebat, et obrutus vino arroganter sese efferebat, Dei manu deiicitur, et dedecore et ignominia obruitur. Hine igitur observemus sobrie et temperanter viventes, imminentibas quidem malis terreri: sod tamen non destitui ratione et consilio: quod metus ille Deum respiciat, quo freti spem non abiiciant. Contra vero helluones et intemperanter vitam agentes, qui ad tempus omnem humanitatem exuisse visi sunt quantum in ipsis fait, tanto terrore concutientur, quum ad ipsorum vindictam Dei manus accelerabit, ut nullus rationi locus supersit: et quandoquidem sua ebrietate in bestias transformari voluerunt, et ab officiis hominum fidelium recesserunt, penitus etiam in bestias degenerent Dei vindicta ipsos persequente.
Et de istis hactenus: pergamus ad sequentia, in quibus Nabalem Deus percussisse dicitur ita ut post decem dies mortuus sit. Dubitari poterat Deusne voluisset Nabalem punire, an non, nisi nominatim spiritus sanctus huic occurrisset dubitationi, et subitam illam ac repentinam mortem a Deo profeetam fuisse, tanquam iustam punitionem, indicasset, qua de Nabalis tam superbia,et arrogantia quam ebrietate poenas sumsit. Nam ad contumelias illas quibus Davidem provocarat, etiam ebrietatem adiecerat, qua se adversus Deum etiam obfirmare velle videbatur. Nae hominum iudicio Nabalis peccatum non usque adeo grave videbatur: led earn esse nostram conditionem sciamus, ut Deo sua relinquamus iudicia, et placide ipsis subscribamus. Nam si ad nostram amussim peccata exigeremus, quae gravissima flagitia sunt, levissima peccata diceremus et, ut loquuntur, venialia. Contra vero quae levia sunt, maxima faceremus. Ea est enim humani ingenli levitas et inconstantia, ea temeritas, ut temere et inconsiderate iudicet, prout 36*

567	HOMIMA XCII.	568

varia eat affeetuum ratio quibus in hane aut illam partem propendet. Deinde ea eat etiam ignorantia, ut quae extrinsecus apparent tantum animadvertat, non ea quae in cordis penetralibus latent. Ideirco levia quaedam vitia homines animadvertunt, non autem quae in corde latent maxima et gravia. Quare si rectum de vitiis iudicium ferre, si de recto et pravo sincere iudicare volumus, Do ad nostram amussim, id eat ad humanum iudicium, seu potius opinionem, sed ad Doi iudicium et regulam exigamus. Neque vero exspeetandum ut a coelis Deus deseendat suum iudicium nobis forma visibili patefacturus: scripturas enim habemus sacras, ex quibus quae vitia Deo lint abominationi perspicue possumus intelligere. Nos igitur de externis hominum factis ex' Dei verbo iudicare, et ea condemnare possumus: sed tamen de ipsorum cogitationibus ferre sententiam non eat humanae potestatis: quin potius patienter exspectandum: dum ipse Deus quae occulta sunt patefaciat : quemadmodum docet Daniel. Itaque nostri ingenii tarditatem et stuporem agnoscentes, nihil supra nostram facultatem audeamus. Quidquid vero de Nabale sentiant homines, videmus ipsum magni criminis eoram Deo convietum teneri: et non parvi momenti fuisse contumelias illas quas ipsum in Davidem inconsiderate vomuisse aliquis iudiearet. Nam tale ferri ab ipsis iudicium de Nabale posse videbatur : Esto, Nabal contumeliis Davidem affecerit, erronem, profugum, latronem, praedonem dixerit, ingratus etiam in ipsum fuerit, ideone vero morte puniendus erat, cui non satis sua mess constabat? Yerum enimvero Deus aliter iudicavit, cuius iudicia recta sunt, et nunquam in exeessu peccant. Quare quum morte contumelias illas Deus ultus eat, quibus laesus David a Nabale fuerat, sciamus ipsum sibi factas existimasse in Davidis persona. Nam sane in ipsum Deum redundabant: quandoquidem David non suo motu regiam coronam invaserat, neque quidquam a se susceperat, sod a Deo vocatus, et unctione externa confirmatus. Nabal igitur Davidem contumehis petens, et honorem ipsius pedibus calcans, in ipsum Deum fuit iniurius, et blasphemus. Nos vero, licet non ad eundem dignitatis gradum quem David evecti sumus, tamen acimus quid de nobis sacra scriptura praedicet, nempe, nos Deo esse caros tanquam pupillam oculi, et ulturum ipsum omnes contumelias et iniurias quibus affecti fuerimus. Quamobrem in Deum nos nostraque reiieiamus: et licet hostes impunitatem sibi polliceantur, quum crudelissime in nos saevierint, patienter exapeetemus donee ultionis tempos advenerit, quo Deus suo iudicio ipsos involvet et incautos obruet: nosque re ipsa quanti faciat patefaeiet, quos illi tanquam viles et abiectos homunciones habuerunt. Quamobrem ex hoc loco discamus, in primis

nunquam adversus Deum obloqui, aut adversus eum contendere quum non ex nostri iudicii opinione sententiam feret: sed placide quidquid fecerit admittamus, et bonum ac rectum iudicemus. Deinde tantam suorum fidelium curam Deum gerere, vitamque ipsorum tam caram habere, ut ipsis illatas iniurias sibi factas reputet, et tam acerbis poenis ulciscatur eos qui nos ludibrio habuerint, ut sen. tiant se divinam maiestatem offendisse, sibique non cum homuncionibus sed cum illa rem ease. Namque Deus se miserorum et abiectorum hominum clypeum et propugnaculum ease profitetur.
Hanc ob causam David Deo gratias agit, quod sibi factam esse iniuriam et iniustam dedecus ultus sit, his verbis: Benedictus Iehova, qui egit causam opprobrii mei a Nabale, et servum scum eustodivit a malo. De duobus gratias istis verbis David agit Domino, primum quod re ipsa patefecerit quam ipsi carus esset cuius causam adversus Nabalem suscepit. Alterum quod non permisisset ipsum proprias iniurias ulcisci, et sanguinem fundere .in Nabalis familia, ne non modum tenuisset, siquidern in iracundia saevire crudelius potuisset. Quod * ad primum attinet, quaerat aliquis Davidine licitum fuerit a Deo vindictam de Nabale postulare. Nam;, ut antes diaimus, non tantum privatas iniurias ulcisci prohibemur, sed etiam mentem et affectnm omni vindictae studio vacuum habere iubemur: Si quis igitur non sua quidem manu et viribusAe..„rb hoste ultionem faciat: sed interim diris Mum, ,di
voveat, et Dei fulmine tangi exoptet, non videtur:l;" officio defunctus : Bed potius earitatem abiecisse. Quisquis igitur malo quidem exterius abstinebit sed intus odio et inimicitiis aestuabit, et hostis sui .in.= teritum et quidem a Domino egoptabit, merito apud Deum homicida habebitur, licet ne digitum ::‑q quidem ad malum moverit. David itaque videtur ;;°" non potuisse a Domino de Nabale ultionem eapostulare, quin adversus Doi legem graviter peecarit. Hoc si non potuit, sane Dec Deo grataas agere de mortuo Nabale potuisse videtur. Preoes enim nostras et gratiarum aetiones oportet Dei. voluntati conformari: quemadmodum conclusio pre=.: cationis quam ipse nos Dominos Iesus Christuiu docuit, eo referri omnes nostros affectus oportere ostendit. Quum igitur Davidem agere gratias .ati'= dimus quod Nabalem Deus plaza affecisset, et mor‑#" tuus esset, eum apparet antes in votis id habuissi~
de quo gratias agit, nempe ultionem. Hine disc

mus periculosum esse temere velle sanctissimortii"i perfectissimorumque virorum exempla imitari, nis~ praescriptam in sacris regulam sequamur, ut ipsort~ facta nimirum et dicta ad divinam illam ‑W'

exigantur. Nam, exempli gratia, Davidif
si quis regulam sibi proponat imitandam, eonai~ licere sibi a vindicta abstinenti, nihilominus:1
t~

569	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXV.	570

dem a Domino flagitare, et morte hostium suorum delectari. Qua ratione Deo cultus externus praebebitur, sed internus nullus erit, ac proinde praecipua pars officii deficiet. Quamobrem narrante scriptura peculiaria quaedam sanctorum facta, discamus ea non simpliciter in exemplum trahere, nee quae fecerunt velle omnino imitari: sed potius actiones omnes nostras ad regulam divinam in sacris perscriptam exigamus. Nam si scripturam intueamur, apparebit nos non posse quidem vindictam de hostibus a Domino modis omnibus flagitare, neque modis omnibus de ipsorum poenis laetari, sed tamers aliquo modo posse. Quod non abs re dico. Nam simpliciter officii nostri ratio nos iubet Deum pro hostium nostrorum conversione precari, et ipsius erga illos misericordiam implorare, et pro malis quae nobis inferunt, et exitio quod nobis moliuntur, bonis et cotnmodis ipsorum studere. Denique preces nostrae caritate niti debent, et affectus nostri ad misericordiam flecti, ut quoniam hostes videmus miseras esse creaturas, et a Domino aberrantes : Deum oremus uti miseros in rectam salutis viam redueat, et quum poterimus bene ipsis faciamus. Nam si vel ipsi asino laboranti hostis bene facere iubemur, quid ipsis, quaeso, debemus? Moses vero nominatim iubet hostium ipsorum bovem vel asinum, vel simile aliquod iumentum in fossam lapsum erigere et educere. Atque haec caritas iubet: interim vero licet hostes inexorabiles et incorrigibiles in malitia peratiterint Deum precari, ut manum adhibeat, et iudicis partes prout aequum esse videbitur impleat : verum tamen affectu tam moderato, ut vere testari possimus nos adversus inimicos non alere pravum animum. Quoniam vero raro istud contingit, eo magis nos nobis ipsis suspectos esse oportet, et arctioribus fraenis appetitus coercere. Neque enim sine causa nos Petrus admonet iniurias nobis illatas committere Deo qui se Deum ultionum vocat. Itaque fideles ad patientiam hortatur, proposito Domini nostri Iesu Christi exemplo, qui omnis perfectionis exemplar est : ideoque dicit non reddentes malum pro malo posse nos causam nostram Deo committere, cuius sum fore iudicem scimus. Hue igitur nos ipse Deus revocat, quum sit : Mea est ultio. Non aliter et D. Paulus quales sint officii nostri partes ostendit, his verbis : Locum irae date. Nam hoc praecepto docet ab omui contumelia et violentia in hostes ac inimicos abstinendum, dandamque potius omnem operam; ut crebris admonitionibus in rectam viam reducantur: sed si tamen magis ac magis in nos malitiose et obstinate insurgant, posse nos Dei adversus ipsorum contumaciam vindicem manum implorare. Idcirco dixi supra nos aliquo modo posse Dei viudictam implorare; et quum earitatis officiis defuncti fuerimus Dei iustitiam advocare,

ut cuique reddat pro meritis: sic tamen ne misericordiae ianuam occludamus. Quamobrem patienter exspectandum an Deus ipsos sit conversurus, et ad veram poenitentiam revocaturus: et pro ipsis etiam istis aut similibus verbis interpeliandus: Domine, oculum clementiae tuae et paternae bonitatis in miseros illos coniice qui perditionis viam ingrediuntur: quos si tamers vis in pervicacia portinaciter haerere, et reprobare, taritam ipsis tamque horrendam immitte confusionem, ut omnibus exemplo tuorum iudiciorum sint. Praeterea et laetari illorum poenis quodammodo licere dixi. Neque enim abs re prophets dixit: Fidelein la:tatum iri, quum viderit ultionem, pedesque suos lavaturum in sanguine improbi. Nam sane Deo sua iudicia in improbos exercente, magna laetitiae probis offertur occasio : quod eorum misertus sit, eoque ad ipsum invocandum magis incitantur: emus singularis erga ipsos amor apparet, quorum procibus se tam facilem praebuit: et maiorem ipsum glorificandi materiam, quod erga miseros suos fideles benignum se praebuerit, et de hostibus ultionem fecerit. Nostras itaque preces adversus improbos its componere possumus, ut ex parte tamen horreamus quum Deus adversus improbos suorum iudiciorum severitatem exserit. Quid its? Quod nimirum humanitatis affectus doceat nos ingemiscere, quum creaturam ad Dei imaginem formatam intuemur sua culpa divino iudicio interire: et caritas iubeat nos illorum malis its commoveri, ut ad meliorem viam ipsos revocare atudeamus. Deinde iudiciorum divinorum metu terreri debemus, cogitantes Deum, si summo iure nobiscum agat, et nisi nostri misereatur satis materiae in nobis reperturum ad nos perdendos, et in inferorum abyssum cum illis detrudendos. Ideo nos humiliari coram ipso decet, quod quum illi sint creaturae Dei, sicut et nos, tamers puniantur, quum nos ipsius benevolentia protegamur: at minims sit dubium quin Deus nobis exemplum illorum proponat, quo sapere et humiliari coram ipso discamus. Ex parts vero laetemur Dei ultionem de hostibus coniuratis videntes: modo tamen modum adhibeamus, et sincere testari possimus coram Deo, nullis nos pravis affectibus duci. Ergo ut ad Davidem revertamur, potuisse ipsum apparet Deum precari ut se ulcisceretur, et Nabalis etiam interitu laetari: quum praesertim in ipsius interitu divinum iudicium manifeste appareret, et reprobatum a Domino fuisse Nabalem: et nihilominus humanum affectum retinere. Neque enim dubium est quin optaverit Nabalem ad sanam mentem reverti, et poenitentiam agere: sed quum Deo aliter visum fuerit iudiciorum ipsius iustitiae acquiescit, et gratias agit.
Quod ad alteram precationis illus aut gratiarum actionis partem, in qua David gratias agit Deo,

571	HObIILIA gCII.	572

good servum suum non passus esset privatam iniuriam ulcisci, sed subtraxisaet a malo, non leviter eat praetereunda. Quod vero de malo sit, non sic intelligendum quasi David fife se iustificare atudeat, ut ab omni malo sit purus: sed laetatur David se impeditum a Domino mulieris illius interventu, ne malum good cogitaverat patraret: et agnoscit se gravis criminis coram Deo ream futurum fuisse, nisi cohibitus fuisset. Testator itaque se Dei bonitatemergs se duplicem agnoseere: pricnum good paratum tam grave scelus admittere prohibuerit: deinde good de homine flagitioso poenas sumpserit. Exemplo Davidis discamus, nostros affectus tam strictis habenis coercere, ut vere laetari possimus Deo sue iudicia adversus improbos exserente good nullius pravae voluntatis et occultae cupiditatis vindictae nobis conscii simus : sed puro animo ipsius iudicia intueamur, et in illis eonquieseamus. Et praeterea Deo gratias et.iam agamus, quum a malo non retraxerit. Nam etsi coram ipsius iidicio rei iam simus, quum mente pravum aliquod facinus concepimus, licet in actum non prodierit, tamen spas gratias agere debemus, good non permiseritin actum erumpei•e, good ammo volueramus. Quin etiam precari debemus, ut pravas etiam cog•itationes compescat. Nam ea eat hominum nature, ut singulis momentis pravis cogitationibus et affectibus agitetur, nisi Deus impediat. Quare qium tam proclives ad quaevis vitia simus, qnum vi divine retinemur, summo beneficii loco ducamis, Deoqie gratias agamus, non ei hoc nomine plurimum devinetos agnoscentes: et Davidis exemplo discamus prohibits privates iniurias persequi, grab ease, good si semel iracundiae laxas habenas permiserimus, vix deinde reducers illas queamus, Deiqie bonitati locum non reliriquamus. Sod si patientea fuerimus, et inimicos ad poenitentiam sollicitaverimus, ills vero pertinaciter in malitia poratitec•int, ])cum pei•suasi simus maiumadmoturum, of causes nostrae defensionem susccpturum.
Sequitur clcinceps Davidem nuntios ad Abigailem misisse, qiii in uxorem ill am sibs addicei•ent, quum antes <luxisset etiam Achinoaui. Quod ad Abigailem, licebat Davidi in uxorem illam ducei•e, quodichol aulis filia erepta spas fuisset, et alters locate: licet cam postea recepit, ut deinceps videbimus. Quare; qium ills fuisset uxor adempta, et cum altero scort<atoi• good non posset hire maritus ipsius ease, potiit David Abigailem ducere in uxoi•em: quern (Iuutn prudentern feminam ct virtute insignem cog»ovisset, non minim eat, si in uxorem earn sibs poatiilavit. Et quidem i•atio qiam sequutus eat fait laudabilis, good non ipso illam adiit, et in uxorem accepit, sod per nuncios de matt•imonio interpellavit: quad alioqui visas fuisset earn iivitam, vel autontatc vel vi abduxisse. ~,luare it libe‑

i	rum sit matrimonum, nuntios ad eam misfit, ut non invite sed volens Davidis postulatis acquieseat. Quod ad alteram Achionam attinet, exeusare, et a
~	culpa liberare Davidem non possumus. Etsi non debemus exiatimare voluptatibus ipsum suss sic indulsisse, ut alteram priori addiderit: sed potion coactum necessitate fuisse iudicaro, et fife rebus suss
I	consulere studuisse. Quemadmodum solent in summis angustiis constituti, rationes quaerere quibus seas tueantur, et foederibus et eognationis ac affinitatis vinculis foveant. Nihilominus virtiosa et illicita fait
~		haec ratio rebus suss consulendi, quandoquidem
~		contra primam instititionem matrimonii fmt: etsi
';		non teen vitiosa quam si voluptatum cause fuisset
	ab ipso quaesitum matrimonium. Sed in summa
1 condemnandum Davidis factum, good dual simul ( uxores habuerit: good ex hominis prima creations ~ satin apparet, obi Dominos sit: Non ease bonum homini else solum: itaque faciendum ills adiutorium simile spas. Decretum igitur ex immutabili suo con‑
I	silio protulit, hominem oportere una uxore contentam ease. Neque enim dixit, duo adiutoria spas faciamus, sod, adiutorium spas simile. Hoc satin idoneo testimonio David hoc loco condemnatur: eat enim Dei decretum immitabile et irrevocabile, et good initio Deus constituit, habendum eat legis loco immutabilis. Deinde et also loco scripture iubet, quern= que virum suam ha.bere uxorem, et contra quamque mulierem swum haberc maritum. (lucre si gain vir plures uxores habere volt, uxori facit iniuriam Deique legem violet. Eadem onim utrique regale praescribitur, ut mulier maritum suum habeat, et maritus suam uxorexn. <luapropter si gain hodie sibs licentiam assumat plures habendi uxores, sere in partes discerpat oportet. Ergo David merito duabus assumptis uxoribis damnatur. Et quidem, fateor, idem Abra.hamo et Isaaco contigit: sed, ut ante dixi, veterum fidelium exempla non temere aunt in legem trahenda: sod potiis ad Dei legem et institutionem recurrendim, et soli ills acquiescendum sine contradictions: ac proinde si qua aunt sanctorum virorum facts cum verbo Dei congruentia, tanquam bona Bunt admittenda, et in exemplum proponenda: sin minus, condemnanda et reiieienda. Quum vero tam Davidem quern alios in hac parts lapsos videa.mus, eo maiore cure et studio in Dei timore nobis ambulandum sciamus, neque dandam licentiam nostris atfectibus tantae confusionis sequendae, ne in immensum malorum labyrinthum deveniamus. Cuius rei exemplar spas David esto, qui ab hoc lapsu in plures incidit, multis uxoribus inductis, good in histories aerie deinceps pluribus persequemur. Quamobrem non temere imitanda istiusmodi servorum Doi exempla, sed malum a bono discernendum : ideoque non alibi D. Paulus admonet, ut ipsum sequamur et imitemur, quemadmo‑

573	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXPI.	574

dum ipsum ease videmus Domini iesu Christi imitatorem. Et alibi nos iubet fidem ipsius imitari : ne aberrent homines et temere buius vel illius exempla imitentur. Caeterum quum excellentissimos et sanctissimos Dei servos conspicimus tam facile in multis lapsos, agnoscamus nos qui longe sumus fragiliores oportere maiore studio niti, DO in istiusmodi vitia praecipites feramur: Deumque votis ardentioribus precemur, ut DOS sancto suo spiritu regat, et in nostris cordibus tantum suae maiestatis timorem insculpat, ut veram in omnibus obedientiam ipsi praebeamus, ne in inanem quandam pietatem et cbristiani nominis larvam prae nobis ferentes efferamur, et in nostrum. exitium tam venerando titulo abutamur: sed potius in timore et simplieitate in nostra quisque vocations incedamus, donee plene ipsius iustitia induamur, ad ,quam contendimus.
lam vero agite, etc.

HOMILIA XCIII.
CAP. ggVI.

1. Bt venerunt Ziphaei ad Saul in Gabaa, dicentes : Ecce David absconditus eat in colle Hachila, qui eat ex adverso solitudinis. 2. Et surrexit Saul, et descendit in desertum Ziph, et cum eo tria millia virorum de electis Israel, ut quaereret David in deserto Ziph. 3. Et casttrametatus est Saul in Gabaa Hachila, quae erat ex adverso solitudinis in via: David autem habitabat in deserto. Videns autem quod venisset Saul post se in desertum, 4. Misit exploratores, et didicit quod venisset certissime. 5. .Et surrexit David, et venit ad locum ubi Brat Saul: quutnque vidisset locum in quo dormiebat Saul, et Abner filius Ner, princeps militiae eius et Saulem dormientem in tentorio, et reliquum vulgus per circuitum eius, 6. Ait David ad Achimelech Hethaeum et Abisai filium Saruiae, fratrem 1oab, dicens : Quis descendet mecum ad Saul in castra? DixitqueAbisai: Ego descendam tecum.

Redeunt nobis in hac historic considerandae variae tentationes et varia discrimina quibus David antequam ad coronae possesaionem veniret exagitatus eat : quo quidem etiam tempore non fuit undequaque quietus, sed meliorem tamen egpertus conditionem quam antea, quod non adeo erudeliter hominum consortio pulsus fuerit. Nihilominus tamen cum Deus variis modis exercere voluit, donee plane hostes ipsius exatincti essent. Ipse vero quomodo se in tantis difficultatibus gesserit observandum, ea‑

spectans opportunitatem regiam dignitatem ocougandi, quern Deus decreverat, et nihil adversus Saulem molitus, seas adversus illius vim defenders contentus.
Hie igitur in primis illud occurrit, quod Ziphaei venisse dicuntur ad Saulem Gibham. Nam verisimile eat Saufem, nisi sollicitatum, non fuisse persequuturum cum quern innocentem cognoverat, et cui testimonium integritatis dare coactus fuerat. Quod enim Davidem impedierat, quominus cum tolleret, quum in menus ipsius ineidiaset, niai recta conscientia, cuius ipse testis erat Saul ? Licet ergo furore ageretur, tamen poterat Davidem missum Facere, etiamsi non sine contemptu ipaius fieret. Sciebat enim Davidem nihil adversum se moliturum, nullum bellum suscitaturum, sed tenui et ignobili vita eontentum fore, donee Dens factam ipsi promissionem implevisaet. Verum ecce Ziphaei secundo iam tanquam fiabella sopitam Saulis malitiam suacitant. Oderat ills quidem olio inveterato Davidem, quern modis omnibus exstinctum cupiebat, etai probe norat electum a Deo regem : verumtamen nusquam legimus ab ipso misaos satellites qui Davidi struerent insidias, cut ipsius facta explorarent. Sed Ziphaei ultro Davidem in sua regions latentem deferunt. Hie in primis observandum, a diabolo ausaitatos quotquot in Iudaea servos habuit, ut impediret quominus David regnaret. Et oportebat istud in regno iudaico contingere, quod Brat figure regni Domini nostri Iesu Christi. Non igitur inimicum unum cut alterum habuit David: sed cum gratis oderunt, qui ab ipso nulla fuerant ininria vel occasions provocati, et ipsius vitae aunt inaidiati, ut implereretur quod alio loco scribit de se propheta: Gratis me oderunt. Ex quo duplex utilitas eat nobis referenda. Prima no cui iniurii simus, et ne ullani occasionem nobis moleatias facessendi praebeamns: sed omni iniuria et violentia abstinentes, integre et sincere vivamua cum singulis, ut nemo possit de nobis merito congueri, et a nobis se provocatum dicers. Altera, ut its nos persequentibus, et sine cause adveraum nos inaurgentibus, necemque nostram quaerentibus, qui gratis et immerito oderunt, Do novum et insolens id nobis videatur, quandoquidem idem Davidi contigisse videmus, qui figure Domini nostri Iesu Christi fuit, qui se nobis exemplum imitandum proposuit. Nam singula ecclesiae membra ipsi oportet conformari. Interim tamen quo gravioribus odiia nos insectati fuerint, eo maior apes ease noatra debet, Deum nostri miserturum. Sic David, eo quern diaimus loco, seas adversus tentationes has ape munit, fore nimirum ut quo maiora fuerint hostium ipsius in se odia, quo maior ipaorum via, eo mains Dei auzilium eaperiatur. Quare danda omnia opera, ut coram Dec rectae conacientiae teatimonium adferamus: et quo maior hostium adver‑

575

sum nos insurgentium, et diaboli ipsos ineitantis furor et rabies fuerit, eo maiores animos habeamus, Deumque votis ardentioribus precemur, certo persuasi nunquam ipsum nobis defuturum : sed quo maior hosttum improbitas fuerit, eo propinquius ipsius auxilium adfuturum.
Porro Davidem Saul insequutus eat, cum tribus minibus virorum delectorum ex Iaraele, quum ille sexcentis tantum militibus stipatus esset, ut ante vidimus. Nae si comparemus inter se istos exorcitus, longe impar fait utriusque ratio. Da.vidis enim socii, viri egeni et afflicti qui ad ipsum confugerant, non erant in armis exercitati, sicut quos Saul ex Israele delegerat. Et potuisset Said longe plures armare, et triginta aut quadraginta mille hominum exercitum conscribere : sed t.ribus illis millibus fuit contentus, ne maiorem in regione tumultum excitaret, et no ipse sibi dedecus accerseret, miserum profugum paucis stipatum militibus persequens. Davidis igitur socii videbantur oviculae in leonum faucibus positae, et ipsemet misella ovis mox lanianda: quomodo enim sexcenti illi homines inermes et armorunr inexperti tot millibus restitissent2 Idcireo David fogs salutem sibi quaerebat, et in latebris praesidium ponebat, ea conditiono contentus, si Saul quietum ipsum reliquisset: quanquam illatae vi resistere parabat, sed its tamen ut cedendo potius quam pugnando rosisteret. Misers itague hominum opinione Davidis conditio, cui nullus dabatur e$'ugtendi periculi locus, et qui cum muftis aliis difficultatibus luctabatur. Nam, ut verisimile eat, non Brat rebus necessariis admodum instructus, ut qui in deserto vitam ageret, et omni auxilio destitutus esset. Nae, si volmsset Deus, multorum animos ad Davidi ferendas suppetias excitasset, et ad eum adversus Saulis furorem tuta.ndum, quemadmodum deinceps factum videbimus, subito maximae partis populi anirnis immutatis, et ipsi placide seso submittentibus, qui antes infestis animia ipsum persequebantur. Yerum its placuit ipsi Davidem excercero, et in tantas angustias redigere, et non sine causis legitimis. Nam demittere et humiliare ipsum volt, quo ardentius ab ipso invocetur, et experiatur seam salutem a sole Dei vindieis mane et gratuita bonitate pendere. Denique Deus ostendit fidelium salutetn tam corporis quern animae, non a terrenis mediis, led a sofa Del virtute pendere. Haec igitur exempla Davidis meditanda suet nobis, quern non tantum viribus imlarern fuisse hostibus, led etiam omni auxilio destitutum videmus, quo imminens capiti periculum effuberet. Scripts enrm nobis et in usum ac doctrinam nostram eat beet historia. Fuit enirn, ut ante saepe diximus, David imago Domini nostri Iesu Christi, et totius ecclesiae. Caput enim nihil habet proprium , led cum membris omnia communia. Quare quum nos Deus infirmos et ab‑

HOMILIA XCIII.

iectos else voluerit, et hostel mulfum nobis praev*.,' lore, a quibus iamiam laniandi videamur, et tan‑°: quam miserae owes a saevissimis et famelicis leo,.':. nibus vorandi, ne id novum et insolens nobis videatur, quum insigne sit good hie proponitur Davidis exemplum. Sed discamus Deo nos deiiciente, et variis calamitatibus exercente non oblogui, neque insolentia et arrogantia efferri: sed sponte coram Dec deiiciamur, et no dubitemus quin Deus in in‑ ' firmitate nostra vim suam et potentiam easerat‑ et patefaciat: et afflictionibus deiectos, et ad ipsum mvoeandnm eiusque auxilium implorandum eaeitatos erigat, et cognitam infirmitatem nostram sublevet; quod rationes habsat loos adiuva.ndi nobis

incognitas, et nostro iudicio impossibiles. Itaque;~licet non eo momento quo exoptaremus hostel nostroa M profliget, nihil tamen eos adversum nos ausuros
:;~ certum eat, nisi quod ipae permiserit : et Dec ipsis .; nobis praevalendi viribus dente potestatem commodo
nostro fieri, quos ea ratione eastigatos erudire volt. `" Atque beet cola nobis ratio debet sufficere. (loam‑ ~~ obrem quum bodie unclique miseram ecclesiam ur‑ ' geri hostium viribus conspiciamus, et sibi de miseris :. triumphum polliceri, quasi sua omnia consilia sint ~r~ ad exitum perducturi, good et copiis et consiliis ;r~` instructi sint, ne animum abiiciamua : led potius ~P ista meditatione consolemur, nihil novum et ipso‑ `,' lens accidere: led eam ease omnium saeculornm,
ecelesiae conditionem, quam variis modia Deus, eat. cuit, ut quotquot fideles fortiter omnes casus tul,~" runt, exemplo nobis lint patientiae et fortitudini~° et eos sponte sequamur et imitemur: ac licet miller mortis periculis urgeri videamur, nihilominus in sum' quisque vocatione fortiter et imperterrite pergat,',~y Dei nostri bonitate et virtute fretus, qui . tempore opportune ex omnibus periculis ereptos recreabit. Scimus enim ape sue nunquam excidisse qui spem,~` swam in Des reposuerunt. Nos itaque ipsis oonfor‑.:T~ marl De pigeat, ut in eo spem nostram a quo adiuti ‑< aunt reponere non dubitemus: qui quoniam immn‑
,,r
tabilis eat, noster etiam adiutor eat, et eorum
nium qui ad ipsum rebus angustis et affiietis ooufugiunt, et spem in ipso collocant.
Porro quo melius exemplo Davidis exoitemur, quern de hat re psalmum composuit expendamu8,'.:3 frigidum enim foret exemplum sine doctrine, quan~,x doquidem tam hebeti plerumque sumus ingenio,: n ti nihil nisi good in oculos ineurrerit comprehendamu David igitur etiam doctrinam proposurt, ut diligen; ter ea quae ipsi eontigerunt intueamur, et in OUP: et salutem nostram applicemus. Psalmo itaquer~y~a David praedicat se precationem quae illic eontif ‑instituisse, quo tempore Ziphaei ad Sanlem;'Te~ runt, eumque ad Davidem insequendum esc3itsr,~ Quibus igitur afflictionibus exercitus fuerit‑
,x eo loco commemorat, deinde quo animo Deu,.,

577	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. %gVl.	578

cibus sollicitarit, et quibus verbis cum compellarit, inquiens: Domine Deus propter nomen tuurn serva me, et fortitudine tua causam meam age. Deus audi orationem meam, aurem adverte ad sermones oris mei. Nam exteri insurgunt in me, et violenti quaerunt vitam meam. Ecce Deus adiuvat me: Dominus est inter eos qui sicstentant vitam meam. Tandem vero David praedicat se liberatum Domini virtute, laudes ipsi grato animo dicturum, et sacrificaturum, non parce red liberaliter: et in ista gratiarum actione perseveraturum quod Dei bonitatem degustarit, a quo preces ipsius exauditae sunt. Quapropter quum ecclesiae conditionem eam esse quae fuit Wvidis animadvertemus, nempe hostium copiis undique premi, et ipsorum viribus obrui, et nullum ipsius esse robur, red velut in ipsis hostium faucibus iam versari, ut iam triumphum quasi reportata victoria de nobis canant, et superbia efferantur, ad Deum eo ardentius confugiendum sciamus. Neque enim saris est ad hostium vires frangendas, causao nostrae bonitatem praedicare, et innocentiam laudare: red ad Deum ipsum est confugiendum, ne ipsius auxilium contempsisse videamur. Neque istud impedit quominus nor iure nostro tueamur, eorumque malitiam et improbitatem, qui sine causa nor peraequuntur, palam detegamus: De offendiculo simus causam nostram ignorantibus, et ne inauditi iniustis iudiciis opprinamur. Yerumtamen in primis ad Deum confugiendum esse sciamus: persuasumque habeamus, nor licet omnium iudiciis et odiis oppressor, a Deo sine bumanis mediis adiuvari posse, et ex ipsorum manibu8 liberari. Nos igitur Deo nobis ad se tam facilem accessum dante, et hoc privilegio donante, ut ipsum in angustiis precibus audeamus urgere, fiduciam in ipso collocare discamus, opportuno tempore ipsius auxilium exspectantes. Atque ista in genere psalmi doctrina nobis meditanda: et praeterea voces etiam observandae, quum Dei meminit, et nominis fortitudinis ac veritatis ipsius. Deum igitur oraturi Davidis exemplo, Dei nomini tanquam clypeo protegamur : non quidem simulate ut plerumque solent hypocritae, red sacrosanctum Dei nomen cum reverentia usurpantes, et fiduciam in ipso collocantes. Quinam autem id fiet, nisi corum Deo et ipsius angelis bonum testimonium habuerimus, nor tantum intentos in ipsius cultum et venerationem: et velle cum proximis ita conversari, ut nulli simus contumeliosi, nee etiam iniurii. Nos igitur hac bona conscientia freti, et omni simulatione et crudelitate vacui, Deum invocantes, Dei nomen assumemus cum fiducia, et illo tanquam clypeo et propugnaculo tegemur. Quoniam itaque Deus est omnipotens, et nor sibi coniunxit, et quidem vineulo inseparabili, hoc uno eontentos esse nor oportet.
Et de Dei nomine quo seDavid tuetur in adCalvini opera. Vol. %%%

versis hactenus : expendamus etiam		voeem illam
fortitudinis quam liberatus a periculis non abs re
usurpat. Nam prout ad diffidentiam		proclives su
mus, ubi pericula quaedam ingruunt,		subito terrore
concutimur, et quasi rebus deploratis affligimur.
Sed discendum exemplo Davidis ad		Deum oculos
attollendos, ut virtutem et fortitudinem ipsius erga
nor inaestimabilem apprehendamus, et		ad eam variis
affiicti tenlatlOnlbus confugiamus: ac licet vires Deus
suppeditet ad hostes profligandos, nihilominus ad
virtutem illam Dei, do qua David loquitur, assur
gamus: ne si viribus pollere nobis videamur quibus
adversariis resistendo pares simus,		divini auxilii
imuiemores arrogantia nostra pcreamus, quando
quidom obliti fuerimus invocationis divini nominis,
quae unica ratio est victoriae obtinendae. Quapropter
sive copiis et viribus instructi pares simus hostibus
resistendo, sive mediis omnibus destituti, Deum in
vocare discamus, et ardentibus votis		sollicitare ut
virtutem suam et misericordiam exserat in nobis tu
tandis et protegendis, et re ipsa sentiamus ab ipsius
sola bonitate manere quidquid bonorum habemus.
Porro David Deum invocans ait : Domine in forti
tudine tua iudica me: qua voce iudicandi, non te
mere utitur. Nam ita ratum facit quod		attigi supra,
nor Dei nomen in auxiliurn nostrum		advocaturos,
oportere ex animo et sincere testari coram ipso
iudice posse, nor sincere testari coram ipso agere,
eausamque‑ nostram bonam et iustam esse, atque
illi probari. Nam fare fit ut qui malam causam agunt,
tamen illius bonitatam praedicent: facile		est enim ho
minibus imponere: et saepissime oculatissimi qui
que caligant. Quare discamus diligenter expendere
non tantum facta externa, red ipsas		etiam nostras
cogitationes et affectiones, ut ad Deum confugien
tes vere testari possimus, nor recta		conscientia et
causae bonitate fretos ad ipsum accedere, et ipsius
opem implorare, ut causam nostram iudicet. Neque
vero Deum moveri nostra dignitate		et merito, ut
solent mortales, existimandum est: red		tantum pro
fiteri oportet nor candide et sincere		agere, et ad
ipsum iudicem confugere, eiusque misericordiam et
opem implorare. Cum fortitudine et		virtute David
edam Dei veritatem advocat, quod et		observatione
dignum est. Neque enim satis asset animo con
cepisse Dei potentiam ad nor auxilio suo . iuvandos,
et persuasos esse nor in ipsius clientelam receptos,
nor ipsius populum esse, et nostri		curam ipsum
gerere, salutemque promovere: nisi		ipsius _etiam
promissionibus potissimum niteremur, sine quibus
incerti semper fluctuaremus, et anxii de ipsius
auxilio dubitaremus, et multis difficultatibus obrue
remur. Quamobrem, ut de Dei potentia certiores
fiamus, et in illa conquiescamus, eiusque		sacrosanctum
nomen omnibus periculis opponamus, promissioni
bus divinis nitendum est: turn maxima quum de
	37

579	HOMILIA XCIII.

noatra salute videbitur hominum opinione conclamatum. Tune enim promissionum di.vinarum virtutem et efficaciam vere percipimus, quum illius ratio nobis occulta est, et nihilominus fide omnes difficultates superamus. Nam quamdiu Deus re ipsa sui favoris signa nobis ostendit, et votis nostris annuit, vix sentimus vim illam divinarum ipsius promissionum : quad facile sit tune, rebus puta seeundis, fiduciam in Deum iactare. Sed turn maxima divinae promissiones vim suam in nobis exserunt, quum omni bumana ape destitutis quocunque oculos vertamus, nulla spes apparet auxilii, et omnes Yes creatae suam opera denegant, in summo discrimine versamur, tanquam in ipsius orci faucibus simus, tune, inquam, divinae promissiones in nobis vim scam exserunt: Et sane illas oportet a nobis assumi adversus quaslibet tentationes, tanquam arma omnium optima et tutissima. Nos itaque Davidis exemplum sequuti in Dei promissiones respiciamus, et in illis toti haereamus: persuasi nos ipsum pure invocan‑tes, et ex animo colentes, et ipsius verbo obsequentes nunquam deserendos, sad ipsius auxilio iuvandos, causamque nostram adversus inimicos defendendam. Hostibus igitur arroganter sese et insolenter efferentibus, et dira quaeque minantibus, ut ad ipsorum minas et terrorem via hiscere audeamus, si animo fixum istud haeserit, Deum nihilominus esse veracem, profecto cogitatio illa divinae veritatis erit tutissimus clypeus ad omnes hostium ictus excipiendos et retundendos, quad Deum fidelem ease sciamus, et ipsum invocantibus nunquam deesse, spemque ipsorum nunquam frustrari. Sequitur deinde Davidis gratiarum actio, de eaauditis a Deo Buis precibus : qua quad ante docui confirmatur, nempe, licet causae nostrae bonitate fretos, tamen ad Deum cum humilitate confugere oportere: quad pars sit cultus illius quem ipsi debemus. Nos itaque licet causam iustam agamus, et ab hominibus reiiciamur, ad Deum sonfugiamus, eumque ardentibus votis precemur, ut preees nostras exaudiat. Non enim perfunetorie est invocandus, sad ex animi vehementia et ardore : quad de se David praedicat, quum ait sues sermones a Deo exauditos: quad non perfunctorie, act ex more, semel atque iterum Peum invocasset, sad assiduis precibus sollicitasset, et ardenti animi studio, donec Deus re ipsa patefecisset se ipsius preses exaudivisse. Usurpanda igitur haec doctrina., et spes et fiducia nostra in Deo reponenda, ut eum sciamus nos in clientelam scam recipere, nostrumque servatorem esse: sad vicissim velle a nobis invosari, eique bune bonorem deferri ut in ipsius manus vitam nostram deponamus, eiusque misericordia nos indigere sentiamus. Nam etsi causa quam defendimus insta est, nihilominus miseri sumus peccatores, et multis vitiis coram Deo foedati, ae proinde prae‑

sidium unicum nostrum in preeibus et orationibus positurn aio.
Quad vero David conqueritur eo loco exteros in se insurrexisse, et violentos vitam scam quaerare, non est intelligendum de Philistasis, act ahis populi Dei soniuratis hostibus a quibus tune non petebatur: sad de Israolitis. Quomodo igitur exteros illos dicit? Sane indigni erant qui populus Dei vocarentur, ii, inquam, ex Iudaeis qui cum Saule Davidem persequebantur: neque filiorum Abrahami nomine gloriari poterant, quad ab ipso sua crudelitate degenerassent. et foedis facinoribus se indignos qui in posteris ipsius baberentur reddidissent. David igitur exteros vocat quorum in se ferociam et erudelitatem senserat. Adversum nos igitur hodie surgentibus qui christianum nomen iactant, et crudielius persequentibus quam ipsi Turcae act aliae ferae nationes, quae fuerit Davidis conditio meminerimus, ut illius vestigia premamus , et nedum molesta sit nobis nostra conditio : sad fidelissimi Doi servi vestigia sequentes, qui fuit uniei Dei filii figura et imago, in vocationis proposito constanter perseveremus. Caeterum discamus etiam non turbari neque commoveri vehementius quum nomen christianum profitentes, eodemque baptismo nobiscum initiati tanquam efferatae belluae in nostram . perniciem conspirant, et ad lanienam rapiunt, nostrorum sanguinem sitientes : sad fortiter adversus illorum rabiem depugnemus ea fiducia freti qua David, quum in istiusmodi difficultatibus ad Deum confugit. Porro exteros vocat Zipbaeos David, non tantum propter erudelitatem et immanitatem ipsorum, sad propter ingentem ipsorum multitudinem, ut merito commoveri visus sit. Nam quales erant Davidis vires, quas Saulis copiis opponeret? Nae impar erat congressua. Nos itaque quum hostes praeter ilium scum brutum furorem et efferam immanitatem qua feruntur adversum nos etiam viribus pollebunt, quibus resistendo impares videamur, quad lunge illis inferiores viribus simus, commoveri turbarique merito possemus, nisi persuasum haberemus, Deum illog licet ingenti multitudine gloriantes, et saevitia immanes perturbaturum, et quam horrifiea sit illis ipsius maiestas patefacturum. Deum igitur time*mus, et coram ipso deiiciamus, ipsique subiioiamns' humanas omnes vires, et potentiam flocci faeientes; quad Dei virt.utem et potentiam sufficere soiamus ad terrendos hostes: cuius irae et furoris tanta eat . vis, ut vel umbra ipsius hostes perterrefiant ipsos
nullo insequente neque micas intentante, tanquam ,...* profligati dissipentur: divinaque potentia et .msis‑
state sic teneantur, ut licet salutem ipsorum quserammo ^a~ et ad meliorem mentem revoeare ipsos studeamlti';; Deus tamen tantum ipsorum animis terrorem i' '''': . eiat, ut ultra in suum exitium, nullo inseque~
praecipites ferantur.

581	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXPI.	582

Adiinit David, Deum inter eos esse qui vitam ipsius sustentant: quibus verbis non facit Daum socium eorum qui causam ipsius tutabantur, sod oatendit so‑ in Dei auxilio conquiescere, licet non possit cum paucis suis militibus adversus Saulis exercitum praeliari. Denique quaedam eat contrariorum oppositio: quasi dicat, se licet in hominibus non inveniat auxilium, sad a Saulis partibus stet universus populus, fretum tamen ease bona, sua conscientia. Quid ita2 Quod a suis partibus Daum stare persuasum . habeat. Non igitur in oreaturarum numero Daum reponit, sad cola illius potentia se fretum ease ostendit. Davidis igitur exemplum sic imitemur, ut multis agitati periculis Daum statuamus patronum nobis ease in coelis: ideoquo laetandi nobis oblatam materiam sciamus, eiusque patrocinio contenti simus: ac omnibus audacter insultemus hostium munitionibus, viribus, bellicis apparatibus, copiis adversum nos conspirantibus, modo animo statutum illud habeamus, Daum inter oos ease qui causam nostram tueri volunt. Nam sane si partes nostras Deus tueatur, se inimicorum nostrorum hostem. profitebitur, suumque virtutem at potentiam in ipsorum perniciem at ultimum exitium exseret, quum maxima sese furore extulerint. Nostrarum igitur affiictionum omnium exitum bonum fore confidamus, ut semper vere dicere possimus, Daum a nostris stare partibus, nostramque salu.tem procurare. Quam neeessaria sit hodie nobis doetrina haec dicere nihil attinet: quum satis appareat quam misera sit hodie facies at conditio ecclesiae: ideoque nos si hactenus caecutivimus aut dormitavimus oporteat excitari. Sane possumus quidem contemnere quidquid adversum nos diabolus moliatur, hac fiducia freti, Daum ease nostrum defensorem, at sub alarum suarum umbra tegere. Sod longo intervallo dissident fides at negligentia. Nam si credentes nos a Deo protegendos, interim desideamus et pericula non metuamus quo metu perculsi pecoatorum veniam depreoemur, at eius ‑miserieordiam invocemus, certum..est perinde peccare, ac si procul ipsum a nobis reiiceremus, at ad nos non pertinere quae se invocantibus eat pollicitus re ipsa .ostendimus. OOulus enim Domini super iuatos esse dicitur, at auris ipsius proxima ipsum invocaritibus. Quare licet hostes nostri improbi sint ®t iniusti, causam tamen nostram ease iuatam, Deoque illam,probari ne dubitemus, modo precibus ad ipsum confugiamua: siquidem non satis eat oeulum Domini supra nos ease: sad eius etiam aurem nostris precibus attentam ease necesse eat: ideoque David preces at orationes suss coniungit cum fide,, tanquam inseparabiles. Precari autem ardenter at ex animo non possumus, tanta eat hominum socordia at segnities, nisi periculorum urgentium metu sollicitemur. Quam= obrem quum ea sit hominum segnities at tarditas,

tantusque stupor ut .simillimi sint asinis, qui nunquaw promo‑vent nisi 1aculis urgeantur, cogitemus nos centies millies peritfroa, nisi Deus ex alto nos tueretur, nostrique misereretur: ac proinde in Deum respiciamus, eiuaque tutelae nos tradamus, causae nostrae iustitiam sine fraude at simulatione committamus. Et si forte nobis Deus media quibus iniuriam propulsemus dedit, ne iisdem gloriamur at efferamur, ultra modum aliquid ex nobis ausuri
nave its confidamus at innitamur, ne Dei potentiam a nobis reiicere, at paratum suxilium despicere videamur. Nam Bola Dei misericordia nitendum eat, fiduciaque divinae bonitatis at promissionum : at cavendum ne in hominibus at viribus ullis hum‑anis acquiescamus, quod nihil nisi fumus at umbra sunt. Quare si qua Deus media dederit, eadem ab ipso fortunari postulemus. Interim vero licet salutem nostrum veluti procul intueamur, at hostes omnibus rebus necessariis copiis, armis, munitionibus, consiliis instructissimi nos adoriantur, no propterea despondentes auimum quasi conclamata salute desperemus. Nam quo arrogantiores aunt, at quo magis efferuntur, eertum eat ipaos ease exitio sue proquinquiores, Dei ipsos .excaecante iusto iudicio.
Quamobrem quum hodie improborum hominum at eeclesiae coniuratorum hostium voces blasphemas, conatus, consilia, minas audimus, Dei veritatem at ecolesiam abolere.et pessumdare conantium, aeiamus caro illis .conatiturum, omnes ipsorum conatus in fumum _ abituros, etai nihil nisi fulmina at tempestates minentur: Deumque praecipites illos daturum, quos in suam ipsorum confuaionem armari permisit. Ideoque licet in maximis angustiis constituti debemus animos sumere, at ardentioribus votis Deutn invocare, spud ipsum querelas effundentes: klheu Domine Deus, ii quos fideles oportuerat ease .tuae maiestatis oultores, idem nobiscum Christianorum nomen profitentes, sacrosanetum nomen tUnm Pessundare, at quam ecclesiam aonatituisti, perdere et abolere nituntur: quamobrem to qui nosti ipsorum fraudea, eonsilia at eonatus, rebus. ineertis nos adiuva; miseros .tuos respice, et pro tuar misericordia subleva
at .unici filii tui sacrosanctum nomen profanantes
at pedibus calcantes opprime, nssque .a salutis unica
ape .dimovere nitentes perde at in ultimum exitium
mitte, preces nostras benigne Deus		admitte, corda
nostra in tui timore at .obedientia .vobora, quo nullis
impedimentia avocemur. ab.invoeando		at glorificando
tuo nomine quamdiu vita superates		erit, to propi
tius esto .nomen tuum invocantibus; at suxilium
opportune tempera ferto. En quibus votis confir
mari : oos ‑oportet, fidemque nostram roborari .et
vires :aooipere m‑ai.orea,=quo adversariorum conatus
at consilia minasque videmus immaniores: quos non
dubitandum eat quip Deus excaecaverit, ut adver
sas ip®os ‑vMdiutam ezserat omnibus paratam qui
	37*

583

tanta superbia et arrogantia adversus ipsum feruntnr, et supra pubes seas efferentes, et in eoelum conspuentes perpetuo dedecore et ignominia involvat.
Agile igitur Davidem sic imitemur, ut Dei nomen pro scuto firmissimo retineamus et eo solo freti invocemus, quemadmodum alio loco prophets canit: Hostes nostri fidebant suis curribus, equis et lanceis, sed nos Doi nomen invocabimus. Verumenimvero Paulinum illud etiam praeeeptum memoria revocare nos oportet : Cluicunque Dei nomen invoeaverit, recedat ab iniquitate. Quamobrem improbis hominibus in nostram perniciem coniuratis, hone clypeum opponamus, sincerum Dei cultum, et obedientiam voluntarism quam verbo suo requirit a nobis: quo clypeo freti omnes omnium hominum vi re s, vanes speculationes, consilia, machinationes audacter despiciamus, persuasi Deum omnes arrogantes et nominis sui contemptores momento posse deturbare: et quoniam Dei nomen super nos invocatum scimus, camque ab ipso graham consequuti somas ut verbo ipsius erudiamur, quo signo simus de ipsius praesentia certiores, et de ipsius curs et sollic.itudine qua nos protegit et panes nostras tuetur, haec esto nostra $ducia, hoc propugnaculum, quo invicti erimus et in mediis tentatiouibus imperterriti ipsum diabolum, mundum, peceatum et quidquid nobis contrarium eat despiciemus, et tanquam victis insultabimus, Deoque sacrificia laudis offeremus, nos ad ipsius voluntatem et obsequium componentes : et patienter quicunque cases ingruerint, ezitum egspectantes. Nam memoria repetendum illud, in spe et silentio possidendas animas nostras. Istis igitur armis erimus tutissimi, et nullis unquam hostium conatibus aproposito dimoveri poterimus: et Deus brachium Sunni exseret ad nos protegendos, si in ipsius obsequio permanentes, nibil a nobis ipsis ausi fuerimus, nostrarumque precum fructum percipiemus, modo in spe et silentio Dei auailium praestolemur, et quaecunque tempestates hint rode eaoriantur, nunquam animum despondeamus : sed in memoriam reducentes quam admirandis moths saepe nos tutatus eat, cum in praesenti nos edam minims reiecturum speremus: sed misericordias suss et vires omnes eaplicaturum, ut quemadmodum olim ecclesiam seam, sic et nos ex omnibus periculis eaimat. (ware agile, Deo placide nos submitt.amus. et iugo ipsius tolls subiiciamus, et omnibus vanis cogitationibus et humanis inventis reiectis, quibus nos posse hostium vim propulsare videremur, nihil nobis defuturum sciamus quum a nostris partibus Deus steterit, eumque servatorem nostrum agnoverimus. Omnibus itaque viribus sequi vocantem ni‑

HOMILLA gC1V.

tentorao, et hastam faxam 2n terra ad eaput e%us,
Abner autem et populum dormientes in circuitu eius:.:~_ 8. Dixvtque Abisai ad David: Conclusit Dens ina"ma‑‑% cum loom hodie %n menus teas: punt ergo perfodiam' sum lances in terra semel, et secundo opus non erilk‑
:,~ 9. Et dixit David ad Abase%: Ne ~anterfCCias eumsi
quis en%m extendet manum seam %n Chr%stum Do4ra%ni, ;, ,

et innocens erit ? 10. Et d%xit David: Yivit Dominus)quia nis% Dominos percusserit ezam, aut dies eius ‑ve=.x peril ut moriatur, aut in praelium descendens per%er$t, :3 11. Propitius sit mihi Dominus, ne extendam manum
meam ire Christum Domini: nulic igitur toile hastam;',~ quae eat ad caput eius, et scyphum aquae et abeamus;.,~ 12. Z'ulit igitwr David hastam, et scyp7auma aquae q~i;3:
erat ad eaput Saul, et abierunt: et non Brat .qu%sc

qui videret, et intelligeret, et ev%gilaret: sed omn4dormiebant, quia sopar irruerat super eos. 13. Quumt~; que transisset David ex adverso, et stetisset %n vert%c~<: montis de longs, et esset grande %ntervallum inter ~eosi'' 14. Clamavit David ad populum, et ad Abner ~ldttm;r Ner, dicens: Nonve respondeb%sAbner? et responde~is< Abner sit: Qui.s es to qui ctamas et %nquietas regerra?FaJ. 15. Et sit David ad Abner: Numquid non mvr;to es? et quis alias aim%lis tai %n Israel? Quaa'e~ ergo non custodist% dominum loom regem? In‑`: gressus eat enim onus de turba ut interfaceret '~" regem dominum loom. 16. Non eat bonum hoc quod feczsti: vivit ‑Dominus quoniam fali% mortis est%s, vos, qui non custodistis dominaam vestrum Christum:: Domani: none ergo vide obi sit haste regis, et ub~,j sit scyphus aquae qui erat ad caput eius. 17. (:ogno;, vit autem ,Said vocena David, et a%t: Numquid hCCett:' vox tea, fCli m‑iZlavid? Et sit David: Yox mea,.do~" mine mi rex. 18. Et sit : Quam ob causam domanus mews persequitur se7‑vum swum ? quid fecit? aut
eat malum in menu mea ?

hoc ipsius beneficio conquiescentes, quod in populnL ,swum nos admisit, et tanquam filios amore paterno ~*

complectitur. lam vero ague, etc.

HOIVI I LIA XCIV.

7. Yenerunt ergo David et Ab%sa% ad populum
poets, et invenerunt Saul iacentem et dorm%entem .vra

ExpIicandam aggredimur alteram illam partar
quam heri attigimus, nempe quomodo David sea.

gesserit quum opportunitas illi caedendi Saule oblate eat. Abstinuit ills manes polluera sanguin

Saulis horam patienter easpeetans a Deo constit ," et ardentibus precibus spiritum sanctum tam: ideoque neque ad deatram, neque ad laea ari nobis postulemus quo dace per varia de$eait: sed in Deo spew totem reposuit: inter? rerum diserimina tandem ad Deum pervemamus, in ~ tamen adversus Saulis vim seas quibus potuit

585	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXVI.	586

tionibus tutatus. Memorabile porro factum Davidis hoe loco recensetur, qui assumpto secum Abisai in castra Saulis deseendit: et a.lios quidem antea David rogarat, Bed se comitem Abisai solus obtulit quo eontentus in castra venit. Bed nimia ista temeritas fortasse merito videbitur, in medium hostium agmen Bolus perrumpere: quod non posse fieri videbatur, quin ant euntes ant recedentes a custodibus deprehenderentur, et sese tanquam aper in venabulum praecipites in hostium manus darent. Bed ante dictum est Davidem exivisse exploratum: ac proinde mimme dubium eat quip hostium socordiam et securitatem secure dormientium quasi domi in lectis iacerent deprehenderit. Quare quum somno sepultos animadvertit, praesentiore animo in ipsorum castra venit. Praeterquam quod minime dubium est quin divine impulsus sit spiritu : quemadmodum in omnibus istis peculiaribus factis Dei spiritum operatum fuisse credendum est., ut per fideles sues servos ea praestaret, quae nullis hominum viribus perfici potuissent. David igitur, etsi vir fortis et magnaminus, nunquam se in tam apertum periculum coniecisset, nisi Dei ipsins veluti manu ductus fuisset. Bed Deus hoc negotium bac ratione promovit, ut Davidis integritas et innocentia insignior esset, et singulis perapecta, Saul autem confuses recederet, et Davidi saltem ad tempus quietem aliquam daret. Neque enim Saulem Deus turn perdere volebat, neque maiore vi aliqua fugare, Bed cum aliquo dedecore domum revocare : quemadmodum contigisse videmus. David igitur salves et incolumis evasit, lieet in medium agmen hostium venisset, et tanquam caligans in summum discrimen se coniecisset, Deo ipsum admirando et arcano consilio regente, ut ipsius innocentia non dubiis signis omnibus innotesceret, et Saul licet furore aestuans et sanguinem sitiens, domum redire cum ignominia cogeretur : quod innocentem hominem summa iniuria persequeretur, quod ipsum fatentem deinceps audiemus. Hine igitur discamus, Deum laborantibus Buis consilium suppeditare, et rebus difficillimis succurrere, media admirandis, qui nunquam in mentem venire potuissent: unde mains precandi Deum stadium in nobis debet eacitari, nos ut regat et protegat singulis momentis. Nam saepe fit ut licet acutum eernere et prudenter agere nobis videamur, tamen via quae ante pedes suet conspiciamus, et quas mente rationes providerimus, momento effluant
et Deus nos admirabiliter ex medio rerum discrimine revocet, et afflictos erigat. Ad ipsum igitur confugere perpetuo meminerimus, ut non solum iudicium nobis det ad ea cognoscenda quae ad mensem ant annum facto sun.t opus: Bed prout ad ardua negotia tractanda nos vocabit, eaitum etiam patefaciat, suaque manu regat, et vel in hanc vel in illam partem ducat, prout eapedire cognoverit.

David sano hostium castra eaplorans, non habebat in animo in medium ipsorum agmen venire: Bed Deus hoc ipsi consilium suggessit: et audaeiam indidit, ubi bostium socordiam et negligentiam animadverti8set. Repentinum igitur fuit istud consilium
quam ob rem, ut ante digi, non dubitandum quin si quando contigerit nos in summis difficultatibus inopes consilii consternari animo, Deus adiuvet, et in rebus incertis consilinm suppeditet, et quid utile sit demonstret: adeo quidem ut praeter spem et opinionem rationes suggerat, quibus ex nostris angusths eniergamus.
Porro sequitur, Abisai fuisse autorem David interficiendi Saulem, non quidem manu ipsius Davidis Bed sua opera quam offert his verbis: Condusit Deus inimicum tuum hodie in manes teas: none ergo perfodiam eum lances in terra semel, et secundo opus non erit: quibus verbis lethale vulnus se illaturum.pollicetur, ex quo Saul nunquam evadat. Bed David iisdem verbis Abisai coorcet, quibus antea sues milites ad necem 8aulis ipsum hortantes quum in apelnncam venisset deterruerat: Ne interficias eum: quis enim extendet manum suam in Christum Domini, et innocens Brit? DeiDde iuramento rem confirmat: Yivit Dominus, quia nisi Dominus percusserit eum, ant dies eius venerit, et moriatur, ant in praelium descendens perierit, propitius sit mihi Dominus? ne extendam manum meam in Christum Domini. Davidis patientiam intneamur, quem neeesse est sese ad Dei obsequium totum composuisse, quum suis affectibus its dominari pot.est. Neque enim tantum de praeteritis iniuriis ulciscendis agebatur, Bed de praesenti perieulo, quod instar aviculae incertus vagaretur, et in laqueum conclusus videretur. Et licet antea conatus esset cor illius flectere, et ipsemet Saul culpam agnovisset, fiectere tamen non potuit, quin perpetuum odium foveret, et irreconciliabilis esset. Denique licet Davidem tantus timer et reverentia continuisset in officio, et a vindicta sumenda de tot iniuriis quibus fuerat a Saule immerito affectus: tamen iusta illi videbatur oblata caedendi Saulem occasio, quod non posset ipsius furor placari, et nullam Davidi quietem daret, ne ad momentum quidem, adeo ut merito sibi consulere morte Saulis potuisse videatur : of semel tam infestum hostem a medio tollere quam toties periclitari. Iustam itaque hominum opinione causam habebat sibi . rebusque suis morte Saulis consulendi
et non dubium est ‑quin _ gravis tentatio Davidem affiizerit. Nam ubi speciosae quaedam apparent rationes, prout homines ad sibi adulandum proolives aunt, aperantque so coram Dee et hominibus innocentes habitum iri, manusque facile abluturos, nihil non sibi permittunt, et animi oupiditatibus babenas lazant. Bed contrarium in Davide nobis exemplum proponitur, qui neque tentationibus istis superari,.

587	I30bIILIA gCIV.	l‑yg8

neque speciosis istiusmodi rationibus vinci potuit. Ideoque imitandum eo diligentius exemplum istud, quo insignias, ut ad malum sollicitati speciosi
etiam rationibus, diabolo pereuadento rerum omnium felicem exitum fore, for titer iatiusmodi tentationibus reaiatamus, et speciosas rationes confutemus: aerie nos examinantes, et blandiri nobis desinentes, adeo ut nihil nisi quod honeatum et Deo gratum acceptumque eat aggrediamur, sod obi malum aliquod apparuerit, statim resiliamus.
Porro Davidem noluisae manum mittere in Saulern antes vidimus, quod asset rex et unetus Domini, quae ratio nunc edam illum retinet a caede Saulia. Quis enim, inquit, extendet manum loam in Claristum Do2raini, et innocens erit? Fuerat enim Soul rex a Domino factus. Ex quo discamus doctrinam illam quae ibi tractata eat in alum revocare
uompe omnes venorari et honorare qui aedent ad serum gubernacula, good, ut monet apostolus, nulls dignitas sit nisi a Dee: ac proinde hunt ordinem a Deo constitutum violantem aciamua ipsi Dee iniiiriumelse, et adveraus ipsum insurgere. Quamobrem cavea,mus quidquam adversus Deum moliri, publicum ordinem violantes : et eos honors debito prosequamur, goes Deus in aliquem dignitatis gradum evexit, et nobis praefecit: hoc ono contenti, sxcram scripturam docere, non ease privatorumsese attollere: ac licet multi ambitions, avaritia et erudelitate invaserint imperia et regna, tamen Dei voluntatem pluril ease quam omnia ills faciendam sciamus : ac proinde nos illis ultro submittamus goes Deus rages out dominos nobis praefecit, debitumque honorem ipais exh%beamus, qnamdiu Deus superstites illos else voluerit. Hint praeterea discamus, Deo licet aliquam in hostel potestatem coneeaente, tamen man us continere ne quid amplius quam good praescripsorit Deus aggrediantur: Davidis exemplum imitati, qui licet Doi promissionibua fretus regni coronam sibi debitam exspectaret, tamen festinare noluit, ueque oblatam caedendi hostis occasionem arripere, good nondum advenisse tempos a Deo constitutum senaerit: led potius privatus vivere parvoque else contentus maluit, tantisper dam ipso Deus opus suum promoveret. Nos igitur nihil temere laecipiamus, sad omnia facts ad diviiiaui amussim exigamtts: et ne latum quidem unuem promoveamus, nisi quantum Zeus concesserit, qui temporo opportune et commode DOS ad optatum fincm perducet: mode ipsius os semper interrogenius, et diligenter good facto erit opus inqitiramus: atquc obi quietus ease iusserit, ne ultra progrediamur. Quinam id vase praoatiterimus, oisi affectionibus omnibus uost.ris dominemur, et ea constantia et fortitudino iminiamur qua perferre quidvis parati simul good Dominos impoauorit, neque impatienter feramus diuturniorem nostri per varies colas explo‑

rationem. Ea enim eat patientiae et conatantiae via ut nunquam obruatur, et nunquam offerendo sacrificia obdientiae defatigetur. Sic Davidem videmua abstinentem Sauiis nets, sail. affectibus sic moderatum, ut in rations eos coegorit. Homo enim erat: ac proinde minims dubium quin ipso sua nataro et proprio motu, Iicet alii non adfuissent impulsores et quasi flabella caedis, Saulis necem expetiverit: sad luctatur adversus istam cogitationem, et tandem eluctatur a Dei voluntate tutus dependons. Nos itaque norimus semper eo deventuros,, ut a nostril passionibus superati aliquid contra offioium faciamus, niai violentas nimium passional cogrceamus. Sane id sine lotto quadam et animi aegritudine fieri non posse fateor: sad si exitum speotaverimus cum summa felicitate coniunctum, proaul facessere omnem molestiam animique aegritudinem iubebimus, Deoque voluntarium sacrifieium offeremua, et quocunque vocaverit sequamur volentes. Quamobrem, nisi extra vocationis terminus exsilire volumus patienter feramus quibus a Domino eaploramur afflictiones: neque vase diem unum out aiterum toleremus : aed licet oxitus nullus appareat, nihilominus pationter Dominum praestolemur. Davidem eertum eat alios Saulis in posterum nogos conatus et inaultus metuisse, quemadmodum deityceps ilium patria extorrem videbimus in hostium terrain profugisae. Sed nihilominua tamen oonstalaWr
„.a ..

iota auatinuisse, et inoffenso pads,‑ lioet:multasjincommoda sollioitarent, in vase ;Doi :oul.twpe , ;; aisle. Solo igitur moderandi affectua patio>~s6"` ' ." <, voluntati morem gerere, et nos ‑ipsius, miseriopWIspsY~"t,~ totes permittere, et ab ipaius arbitmicipendex'0'#5~as~s,~,, ;‑',.g et in vita et in musts ipswa esse.,pereuasii; :;;:~.~a;~.;'~
Porro David iuramento.. edam ~.xem. Qonfi.rmat,,, tam ut ardentem Abisai retineaetotum . ut ‑omaes' de sua in Saulem voluntate dertioiEes~ faeeret:.Nsra si verbo tantum abstinere a violentia: iussisaet, prout . in bellis fervor homines impellit, qui‑ non semper cum rations quid sit agendum deliberant,. potuieaet Abisai in aestu iracundiae Saulem confodere,,.,iet_ its Davidem in odium multorum vocare. igitur hoc iureiurando: Dominos vivit, hominent.::;;e tanquam iniecto fraeno compescuit: ut eum. soiainus. '=: non tamers Dei nomen assumsisse; led necessitate...aa coactum. Coram omnibus igitur voluit suam innQi::<3fi» centiam probare, suamque ergo Saulem egregi:.':*`' voluntatem et fidem testificari, good hostem in,
e~u&~,.::K~'

potestate positum_ attingere noluerit. Hine obserdve'r. mus, Dominum permittere nobis nominis sui advo eationem, quum difficiIius hominibas good‑: cupiukn~, persuademus. Atque hit permittitur nobis saran ‑ ` forum alas, quum vel in officio‑ refiners hem volumus, vet aliquid probare good oportetoogno~g Sic Deus nobis nomen swum ut its‑ dicamv~ tar ad suam gloriam.

589	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXVI.	599

Et de iuramento illo satis: interim David. Abisai inbet tollere lanceam Saulis et scyphum aquae, ad potandum apparatae, neque enim in ealidis illis regionibus ordinarius eras vini potus: idcirco fit hoc loco mentio scyphi aquae. Nam etsi rea erat Saul, non tamen omnibus horis vinum potabat: neque admodum istud mirandum: quandoquidem, ut ante dixi, regio ills calida non permittit ordinarium vini potum incolis: quorum alioqui vita brevior foret nisi plus aquae quam vini biberent. Et praeterquam quod sobrie illos bibisse extra dubium eat, Deum Sauli etiam mentem dedisse apparet, qua Buis affectibus rrioderaretur. Multos enim videas, qui centies willies perire malint quam vino abstinere, quod tamen et animae et eorpori noaium ease satis sentiunt: Bed Buis afeetibus indulgere et Bacchanalia vivere ipsos iuvat, et Epicuri de grege porcos ease. Quin etiam multos opulentos viros dedecori sibi ducere videas aquae potum qui vel periculo valetudinis suam opulentiam palam ostendere volunt. Bed quum videamus regem qui vini copiam habere poterat, assuovisse tamen aquam bibere, eius exemplo nos oportet ad sobrietatem incitari: et eos saltem qui vine assueverunt, discere moderate bibere : ne Dei bonis creaturis abuti velle videantur.
Pergamus ad reliqua. David abiit cum hasta et seypho Saulis, et stans in vertice montis ex opposite Saulis castrorum clamavit ad _ populum, et primurn Abnerem vocavit. Brat autem is Saulis ex fratre nepos, et ducebat ipsius copias totamque exereitus curam agebat : illos autem David accusat socordise et perfidiae, quod tam alto somno fuerint omnes abruti ut Saulem impune oceidere lieuerit. In hunc igitur finem David hastam et acyphum Saulis assumpserat, ut certissimis illis signis suam innocentiam omnibus patefaceret, et sese cum toto Saulis exereitu compararet : quod nullum fideliorem Be haberet in toto eaercitu: quem rnveritus sit et incolumem dimiserit, cui caput iure poterat auferre, a Buis somno alto sopitis derelictum et praedae expositum. Hunc igitur in finem David, nempe ut suam fidem innoeentiam et integritatem palam faceret, signs ills secum abstulit, non ut Buss vires ostentaret et praedicaret, seque omnibus Saulis militibus anteferret : qui, si mode licuisset, tranquillam et quietam domi vitam agere maluisset. Quum igitur its gloriatus eat suamque virtutem praedicavit, necessitate adductus fecit, ut Saulis animum placaret, et ad misericordiam flecteret. Nos itaque Davidis exemplum sic imitemur, no nos magni facere laudesque nostras praedicare velle videamur, ut multi solent Be insolenter hae in parte gerere laudem Dei Bus iactatione et superba gloriatione profanantes et corrumpentes: nihil enim nos Davidis exemplum iuverit. Nam suss laudes praedieat, et apud univer‑

sum eaereitum gloriatur, ut Saulis erudelitatem et saevitiam molliat, et quale sit militum erga suum imperatorem officium doceat. Non aliter D. Paulum videmus suas laudea praedicantem, vehementer se eacusare, quod Be ahis apostolis conferat, et plus quam ipsos se laborasse, et, plura passum ease pro evangelio ostendat excusare quod quorundam importunitate eo redigatur. Nos itaque discamus neque arroganter, neque temere virtutes nostras xactare: Bed modeste et sobrie si necessitas coegerit praedicare : sic ut ab omni ambitione simus alieni
Bed ad Dei gloriam omnia nostra referamus.
Hanc igitur ob causam David militibus Saulis socordiam exprobrat et ipsi imperatori perfidiam: suam vero contra fortitudinem et magnanimitatem, et summam integritatem. Ille quidem, fateor, primo dicit, unum de turba egressum, quod ironiee dictum eat ab ipso, quasi innueret gregarium aliquem militem egressum a castris qui ad regis usque cubile pervenerit vitam erepturus custodibus altum atertentibus : et bac ratione socordiam et perfidiam ipsorum maiorem faceret, et indignos ;egis oustodia et satellitio probaret. Yes omnes rei mortis estis. Per quem enim stetit quin Dominus vester interficeretur? David igitur istos subsannans nit, quidam a turba, vilis et abiectus homuncio egressus eat ad regem vestrum necandum: vos vero viri fortes et atrenui, quomodo ipsum tutati estis? Ta vero Abner, nonne vir fortis es et magnanimus, nonne dux es eaercitus? nonne multis victoriis insignia? nonne armorum peritissimus, si tibi fides adhibeatur? Quomodo ergo to hie, gessisti? quaiem to viram praestitisti? Regem tuum aliquis ad necem petiit, dumque interim alto sopitus somno iaceres : quam fidelem operam ipsi praestitisti? Atque its David suam integritatem et innocentiam ac causae suae iustitiam defendit. Nos ism utilem doctrinam ex istis eruamus : nempe, ut hostes nobis infensos placare modis omnibus studeamus, etai causae nostrae freti bonitate: et pravorum omnium ac improborum hominum virulentiam piacidioribus verbis frangere nitamur: sperautes fore ut hanc viam sequutos Deus aoceptos habeat, of magis ac magis benedicat et fertunet. Caeterum et licere nobis hinc animadvertimus hostes liberius inerepare, mode tamen eodem quo David agamur spiritu: ne nimirum contumeliis ant dieteriis exeipiamus, Bed libere ipsorum vitia monstremus et repreheadamus.
laergamus ad reliqua, quibus dicitur Saul audita voce Davidi, filium eum vocasse. Quae vex: illi non temere But simulate eacidit: zed ex. sensu et morsu conscientiae, agnoscentis quanta perfidia et improbitate'filium innocentem persequeretur, cui iam secundo vitam debebat, praeter innumera benefieia quibus ipsi maaime devinctus erat. Ex quo apparet vel nequissimos homines deiici et prosterni

nostris benefactis quae ipsis pro malis acceptis rependimus. Quod pulchre docet Salomo, quum ait, benefactis cumulari earbones in improborum capita.' Quamobrem teneamus mente, nos collatis in in
dignos benefaetis, ad meliorem mentem ipsos vocare, et pravum animum quo prius aestuabant et ardebantemollire et immutare : sin minus, inexeusabiles fieri : Deumque non passurum inanem hunc nostrum affectum esse et pronam erga hostel voluntatem, led effeeturum ut quos bonefactis coneiliare studuerimus, vel mitescant, vel si pergant in malitia et in ea magic ac magis indurentur, tamen vel inviti se ipsos condemnent, et suam improbitatem fateautur pudore suffusi, quod hie Sauli eontigisse videmus: et tandem id nostro cedat commodo et utilitati. Tanto magic igitur incitari nos istis ad patientiam oportet, et ad benefaciondum inimicis, licet contradicente vulgato proverbio, qui se ovem feeerit a lupis laniabitur: quod Deum sciamus nostri curam peculiarem agere, nostrumque pastorem else, ac proinde vitam nostram miraculose conservaturum, quum nos tanquam oves regi ab ipso permiserimus: et lupos ac leones ac tigres quantumvis rabidos facile immutaturum, adeo ut ad tempus terreantur : etsi non omnino deponant fei i tatem suam, neque naturae obliviscantur: led ad eam subinde revertantur : de hominibus loquor non electis. Nam minime dubium eat quip multi qui ad tempus instar luporum ac leonum saevierint, verbi divini praedicatione conversi mitescant, et ad bonam frugem redeant, et cum proximis placide conversentur.
Transeamus ad Davidis querelas : Quamobrem persequitur dominus mews servum scum? Dominum vocat non simulate, led ex animo, Deo debitum honorem exhibens, quum ei se submittit quem Deus in altiorem gradum evexerat. Quibus deinceps adiicit : rS'i lehova incitavit to contra me, odoretur inasnus: sin autem homines, matedicti sint coram lehova, quia expellunt me hodie, ne cooptatus haeream possessions lehovae, dicentes, abi, cole Deos alienos. Quibus verbis queritur se patria extorrem, et a populo sancto exsulantem, Deum colere non posse, quod non alibi rite coli possit, quam eo loco quem ipse sibi dicavit: siquidem aliis in locis passim idololatria regnat: ac proinde iniurios esse sibi quod ipsum veluti vi cogant ad idolorum cultum con‑ ! fugere, ideoque inexcusabiles, quod cognoscant so adversus Deum pugnare, nitentes quod Deus appro bat roiicere. In tota ista Davidia quercla obser‑ j vandum quod paulo ante attigi, Davidem honore I Saulem lieet indignum afficere, propterea quod Dei voluntatetn ingratitudini Sauli praeferat. Quamobrem etsi reglbus, principibus, magistratibus uta mur iniquissimis, patienter tamen ferenda dominatio, Deoque ille honor exhibendus, ut quandoquidem

HOMILIA XCIV.

eiusmodi dignitatem et praeeminentiam constituit ei nos sponte subiieiamur: hoc scientes, summam ease adversus Deum contumaciam, at superioribus potestatibus non subiiciamur, led adversus eas rebellemus. Ecquis vero adversus tantum antagonistam, Deum nempe, fore certamine se superiorem speraverit? Quare improbis et malignis hominibus dominantibus, sciamus Deum nostra peccata ulcisei velle, et dedecore ac infamia affieere : et tamen non modo nihil adversus ipsos audendum, led ipsis etiam oportere subiici et honorem deberi ipsorum dignitati, licet ipsi Deo non subiieiantur, tantisper dum ipsos Dominus de solio deturbarit: qui sua autoritate abutentes, et in crudelitatem convertentes baltheo exuit et cum dedecore exauctorat, licet prius in tantam dignitatem evectos. Patienter igitur divinam ultionem praestolemur, neque nos tam pravis et malignis hominibus subiici pudeat, quamdiu Dominos ipsos toleraverit. Sic enim nos de admissis peecatis castigat, ant etiam innocentes explorat et patientiam nostram, qua in re nos oportet eonquiescere: et firmam conclusionem istam mente retinere, non esse humanae imbecillitatis eos quos evexit Deus deiicere, et quod conatituit evertere. Ideoque reges et magistratus eos venerabiles ease nobis oportere, non tantum quos virtus commendat. led etiam quos Deus, licet indignos, hoc titulo dignatur: in eo nostram explorans obedientiam moremne ipsi geramus an non its quos praefecit, licet honore indignos obsequium praebentes.
Quod porro David adiicit, se nulla in re fuisse iniurium Sauli, doeet nos oportere nostram integritatem et sinceritatem posse palam testari, quum ab inimieis variis modis urgemur. Sola enim bona conscientia nos coram Deo et hominibus tutari potest. Saepe quidem, fateor, quos conscientia redarguit, suam iustitiam verbis praedicabunt, led longe aliter David qui eoram Deo suam innoeentiam tuetur, ipsumque Saulem tanquam illius probe conscium testem et iudicem adhibet quum ait: Age, inquit, a me si quid peccatum eat profer, quid enim feci et quid mali eat in mane mea? Discamus itaque eo candore et ea integritate cum proximis agere, ne quam ulli praebeamus occasionem nos propter malefacta, vel contumehis vel iniuriis afficiendi, ut si quis iniquius nobiscum egerit, et contumehis aff'ecerit, re ipsa testari possimus nos immerito ab ipsis vexari, nullam a nobis neque iniuriam neque contumeliam passis. Nam si hac conseientia hostel nostros vicerimus, certum eat Deum a nostris partibus futurum, et ius nostrum tutaturum et misericordem erga miseros et afflictos futurum, et crudelissinjos quosque hostes nostros, vel moliiturum, vel etiam perpetuo dedecore et ignominia obruturum, qui nos ultro et sine causa tam crudeliter vexarunt.

592

IN I. LI$. $AIdThL: IjAP. XXVI.

Porno quae sequunttur Davidis verbs videfiUr aliquid insolentis habere, quum tit:' 'ii khof incitavit to contra t»ae ndnretur. mumta, sits anteoa homines, maledicti sint coram 1ehova. Nam etsi ho‑mines Saulem adversus Davidem ‑incitabant; non tamen sine Doi voluntate id fiebat, tam eabmpli gratia etsi latrones fortunis spoliant et ‑vita, etiam privant viatores sub vitio, fatendum itamen id non sine Dei :voluntate contingere; qiiitj etiafn lipsb David lib. 2. Sam. Cap. 16. quum ~a Semei lapidibus peteretur et maledietis obrueretur; et Vellont ipsius milites in maledicum Semei facere impetum, tit: Sinite ipsum, tam sa .Tehova edixit ei; *dledic Davidi, quis dicat, quare sic facis? Saulem itaque licet hominum malitia adversus Davidem incitaret, et caluinniatorum aulicorum ac sycophantatstum vine= lenta lingua impelleret, non tamen sine divina permissions et voluntato fiebat, ut videattir David hab in parte modum eacedore, et tai officii oblivieoi,: quum tit: Si Deus to incitat, tut si homines id faciunt. ‑Sod alius eat verborum Davidis census, nempe se, si agnoverit :beo impellente ac 'faciente affligi, non babere :qdod obloquatur; sed os compescere, sed si non faciente Deo, taftiim hominum ‑malitia Saul incitatur; habere se deeasionein itistatn de ipsis conquerendi, divinoque ibdicio sistendi quasi dicat: Si nullus‑me apud to eat caluinniatus, et adversum me ineitavit, occasionem 'habeb 661:pain fatendi, et agnoscendi matnu Dei fadtum :istnd qui its me castigot. Ideoque mihi lion tantuth superest ut supplex ad ipsius niisericordiam tibnfugiam, sed quum videam homhies ease instar incendiariorum, et flabellorum ad suum furoreni ‑ergs me ‑eaditandum, agnosoo qtzidetn niihi praeberi oecasionem me coram Deo deiieiendi, sine oiiius voluntate video id non fieri : .aed otiam amplam set iustam occasionem habeo de :iis conquerendi a quibus adversum me incitaris, et were possum diodre ipsos ease improbos et ‑maledictos %omines,,quorum calumniis et malevolentia nullam occasionem praebui. gtque iste videtur ease werborum Davidls sensus.
Porro quum tit se malle cum Deb quam cum hominibus negotium habere, quemadmodum etiam quum illi a Domino facts eat optic, gut bells tut famis cut pestis, qua tam ipse quam populus a Domino puniretur, quod populuin recensere vdltilsse contra Domini mandatum, non dubium eat quit agnoverit quod ipse in psalmis profitetur apud Deum esse locum misericordiae, Bed aped homines tantum saevitiae et crudelitati. Ideoque ‑pesteth et bello et fami anteposuerit illam ugnoscebs esseDei manum particularem. Quid its verb? Nam, obseoio, nonne of bellum Doi 'flagellum eat? Sane: sed locus ille quo David profitetur se malle in Ee'i quaui,in hominum manus incidere indidat ipsum ‑r$allo ftm
Calvini opera. Vol. X%g.

Deb qttafh cubi homitiibus thubere hbgolitiin inabh ad ipsitA miserioortliam todfugiefis 'e`t ebidih 1pOIS iustitia prorsus ~obmdtes6eh~; et peccatiA aooffeiistia, voiiiamque ipsoruW deprubaatus, iperat ‑a'e faollb ih gratiam,a Deo redeptum iri, anti attain ab homiiii= bus; qW mihi dominantes et so trlcisci cu~Whte, nullam spem salutis, quippe inexdrabilbs, dale p(4= aunt, quum contra ‑re ipsa aim edoetits .%tniui cactigationes in ineum mmmodutn °et saltitem edg9w. ras, et ex illis novatii occasionem nominis ipsitiB glorificandi mihi oblatum iri: Ztaque ex eo 1'666 hic intelligendus eat, ut Davideni sciamus do ho'minibus loquentem; non ideo tamen Dbi pro'vden= tiam eacludere: sed malle se a Domino ‑ipso ckstii gari; quam ab hbminibus acousari, ‑bt 6alumniia urgeri, quibus adversus ipsuni Saul incitgi%tttf. Itaque David quum Saulem oompellat istis vrirbis, se profitetur velle Deo conciliari; of cum bmni ‑humilitate ad ipsins misericordiam eonfugere, ~bt salutem exspectare, !ibi eognoveiit Doo autore Sauleth se persequi : sod si hotninum opera id fiat, hAbbM se adversus ipsos seas eaceptiunes, of 'hie *Jdbfizi simplex Davidis. verborum census, et quibti§ 1habb dootrina ‑eat nobis oruenda, ut quum David digit, se ei Deus Saulbni gnoitet ip8§upplioaturutn et doe= nus oblaturum, et munere dblato pabifibaturum, tit ostendat Deo manum stain e1serehte, 'ut jibs 'flVgellis isuis ‑castiget, non oportere excusationes quadrere, et rationes quibus nos tueamur: sod pecaata agnoseenda, et veniam ab ipso depreoandam., Voa enim illa sacrificii vel muneris hate vim habet, ut primum nos ease reos coram Domino confiteamur, deinde ut ad ipsius miserieordiam confugiamus. Quamobrem quotiesounque DAi ihanum vindicem eaperimur, caveamus summopere ne ipsi obloquaniur #ut iniustitiae,aocusemug, et b'laap'hemis vocibiis ipsius nomeh polluamus. NoqtfO ~eniih' fidi potest, ut its nostrum tubii dc&ani Leo Olimiiii‑& tostri senses libidihe, quip Deiihi initistititto; dt drudelitatis arguamus, quae suniina eet bltisphbWC Quapropter os occludendum set, A agiia~softdtith Deum esse summe bonum ‑et stnnme 'iiistum, ettiffa units voluntati, sine reliicttttionb aisquiesc&dthf eat, et potius tetgus dbvertenc'lum fid plagas i$la patienter eaoipieada§, idea, ‑ut; di vol otitem do'tie= nit; fateamur iure ititiunx hobUouni ‑fgere, e‑ett :dde longe plura comtneritos ease: ~Caeterum noti id6o eat animus despondendus, sed contra tibi poooaW nostra agnoverimus, et nos ipaos nostro sufl'ragia reps iudicaverimus, =tamon ad ipsius Imiserie6rdiain, tanquam tutissimum asylum confugidmus: Itqtle peccata confiteri eoramDeo ‑von ,satin eat, quuit
sumus; sed eorum etaam vedia sttpplicit6r et‑ietenda: siquidem imprdbi saepe pebeata fatenttir,ot se reos eoram Domiixo aghoMant, sod in despera= tionem cadunt, et adversns, ipsumDetim insurguht, 38

595

et feroeiter agent. Atque sub nomine sacrificii isle duo continentur, peccatorum nimirum confessio, et divinae misericordiae deprecatio, ut ipsemet nobis ad se deprecandum et veniam consequendam viam aperiat. Porro quod ad alteram iilam partem attinet, de hominibus quorum mane Deus ad non affligendos utitur, altius etiam assurgere non oportet, et supra mundum efferri, et ha.nc doetrinam usurpare, peceata noatra confitentes Deumque laudantea, ut licet vere coram Deo et hominibus, testers possimus inimicos nostros nulls pries a nobis neque contumelia neque iniuria provocatos, tameu ai Deo placuerit non castigare, placide non ipsius iudiciis submittamus hoc ono contend Deum velle a nobis sic giorifieari. Atque hoses doctrinae exemplum ipso David nobis in ease proposuit, quern quern filius Absalomus hello persequeretur, et omni genero contumeliarum obrueret, tamen neque de ipso, neque do reliquis suss inimicis admodum conquostus est. Sed sit: Tacebo Domino, quia to fecisti. Quid vero? Deusne Abaalomum impulit ad patrem persequondum, et nose incesto polluendum? Sane Deus non impulit, verumtamen David in hoc Absalomi facto Doi manum se castigantis agnovit, et coram ipso nose ideo deiecit, quemadmodum et supra diximus, ipaum Davidem quern a Semei lapidibus peteretur, noluissc; iniuriam ulcisci: sod sub Dei menu sere deiecisse. Reliqua deinceps pluribus porsequemur.
lam vero agite, etc.

HOJYIILIA XCV.

19. Necnc ergo suds, domino mi rex, verbs servi tui: Si Dominzzs ineitat to adversum me, odoretur sacrificizzm. Si autem felii Iaomznacm nzccledicti sacnt in conspectu Domini, qztia eieccrunt me lzodie; wt non laabitem in Iaaereditate Domini dicentes: Trade, servi this alienis. 20. Et nzrnc nova e,/ficndatzzr saazgzzis mews in terra coram domino: quia egresszzs est rex Israel ut qzzaerat pzzblicem zznunz, siczzt persequitur perdix in montibzzs. 21. .Et sit Saul: Peccavi: revertere fZli mi David, nequaqacagaa enim ultra tibi ma.lefaciam, eo quocl pretiosa fuerit anima naea in oeulis toss hodie: apparel enim good stzdte egeoint, et ignoraverim nzulta nimis. 22. Et respondcaas David sit
Ecee hasty regis, transeat 2zrzzzs de pazeris regi.s, et tollat earn. 23. Dominos azztem retribuat unicuique seczzndum izzstitianz seam, et (idem, trccctidit eninz to hodie Dominus in manzzm means, et nolui extendere manum meam in (7hristumz Domini. 24. EL sicut magnifCCata est laodie anima men in oczclas nzeis, sic magnifZCetzzr anima men in oczzlis Domiazi, et liberet me de Omni angustia. 25. Alit ergo Saul ad David,:

HOMILIA XCY.

Benedictus to fZli mi David, et quidem faciens fades, et potens poteris. Abiit autem David in viam szcam,, et Saul reverses est in loczzm seem.

Hesterna concione audivimus Deum nonnunquam sea valets menu non affligere, nonnunquam etiam aliis uti rationibus: C;,luoties autem eius manum agnoscimus, et ab ipso malum manare cernimua, hoc unum nobis remedium superesse didioimus, ut obturato ore peccata agnoscentes eoram ipso deiioiamur. Si vero hominum accesserit opus et voluntas, id est illorum opera Deus utatur, quemadmodum qui alium percussurus menu baculum arripit, tom duplicem esse conaiderationem sesames. Nam saepe ills gushes Deus utitur tanquam exsequutoribus et mmistris suorum iudiciorum improbi et flagitiosi runt: eorumque voluntas Dei voluntati maxima reluctatur, goon avaritia, ambitio, orudelitas impellit. Sic exempli gratin videmus Assyrios miniatros fuisae Dei m caedendo populo Isra6hfieo, qui nihil minus quern de Deo et iudiciis ipsius cogitabant, adeo tit nihilominus condemnationem mereantur, licet Deus ipsorum utatur opera, qui pravis instrumentis ad seem opus promovendum uti potent: et. tantus est artifex, ut semper iustus sit in omnibus operibus suss, et tamen ii quorum. utitur opera ;lint rei et condemnabiles. Quare si quia pravo animo non aggreditur, et variis modis affligit sine cause legitima, ne non propterea Denm operari arbitremur, sod eum non ad poenitentiam revocare, et ad salutem erudire sciamus. Licet itaque do iniuria nobis facts conquers merito possimus, nostramque spud Deum innocentiam proferre, et bona conscientia non tears, good ultro et sine cause nobis inimici infests sint et iniurii : tamen Dei manum edam agnoscere non opo.rtet, et cum Davide dicere: Tu Domino fecisti, ideoque taoebo. Nae Davidem videmus merito fuisae de illata sibs ab: v hominibus iniuria palam conquestum: et tamen intus confessum se miserum peccatorem esse coram Domino, ante cuius tribunal obmutesceret: et its in ono eodemque facto, diverso respectu tacuisse et >A conquestum ease. Senses igitur verborum Davidis 'v hie est, se ai Dei ipsius menu aperte affligatur `" coram ipso deiectum iri, of culpam deprecaturum: . good nihil unquam homines profieiant adversus
Deem contendentes. Contra vero si homines in‑:,y iust.i ipsum persequantur, se merito specs condom‑ ;e'
_

naturum, Dciquo iudicio maledicendos stiturum.;~ Denique Dcum iustum esse iudicem agnoseamus quern neon castigat per homines iniustos, utitur ad sea iusta iudicia exsoquenda.

et illis'
°F

Porro Davidis quereIae adversus inimioo maxima continentur his verbis: Quia expellu~ hodie, rye cooptatus haeream possessions Iehovae cantos: Abi Cole deos alienos. .Nee Davidis hi

597	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. gXVI.	598

certum est istis ipsis verbis non uti solitos, sed David factum potius quam verba attendit. Quamobrem quoties ad Deum accedimus, non ea tantum spectanda quae foris apparent, sed quae intus latent exquirenda. Deus enim iudicat non ex rerum externarum facie: sed ex rei ipsius veritate. Nam alioquin hypocritae et simulati homines eausam apud Deum obtinerent, si ex rerum externa facie iudicium de ipsis ferretur, quandoquidem speciosis semper rationibus sua facta tuentur, et nunquam sese ipso ore proprio condemnant, quin potius perpetuo tergiversantur, et varia quibus hominibus fucum faciunt quaerunt effugia: Deus autern non apeciosam ipsorum orationem, sod culpam intuetur. Ita David hoc loco hostibus tribuit, non quod ore pronunciabant, sed quod adversus ipsum moliebantur et perficere conabantur. Nam quod ait verum esse apparet, ex eo quod sola Judaea purum Dei cultum retinebat, reliqua parte mundi superstitionibus et idololatria Dei nomen polluente. Quare quum Davidi nullus daretur in Iudaea locus, in quo posset tuto habitare, et cum idololatris conversari cogeretur propter Saulis et aulicorum ipsius violentiam , nonne cogebatur tanquam ridiculus homuneio in omnium opprobrium venire, et ta.nquam profanus, et ab ecclesia Dei reiectitius ad dens alionos confugere, et idololatrarum paganorumque hominum fieri socius? En cur David merito conqueritur de inimicis, quod ab ipsis expellatur ab haereditate Domini. Ubi observandum Davidem non tanti fecisse domum , uxorem , reliquamque familiam, et quidquid in mundo pretiosum babere potuit, quam Dei ecclesiam, in qua Deum in ipsius sanctuario venerarent, et omnium donorum ac beneficiorum, quae Deus israolitico populo largiebatur particeps fieret et frueretur. Tabernaeulum enim erectum erat, ut Deus ostenderet se in medio Isra8lis habitare, et ibi sacrificantes Deum agnoscere servatorem, quemadmodum bodie baptismus a Christo institutus signum est, quo certiores simus Deum nos purgare ab omni peccati labe, et in gratiam suam recipere, et coena qua docemur nos spiritualiter corpore et sanguine Domini nostri Iesu Christi pasci. Sic priscis illis temporibus sacrificiis in sanctuario oblatis fiebant certiores sea Deo in gratiam recipi, et peccata omnia sibi condonari
ad illa porro sacrificia, quaedam ablutiones accedebant, quarum idem usus erat qui hodib baptismi. Quibus etiam adde legis praedicationem, sine qua totus ille cultus legalis, et sacrificiorum ac lavationum ritus fuisset prorsus inutilis. Merito itaque David dolorem suum testatur, quod hoc Dei beneficio suorum hostium iniqua persequutione frui non possit, Deumque in tabernuculo suo venerari, et its quae Deus populo dederat ad salutem mediis frui non posset. Quemadmodum et crebras videmus

in Psalmis ipsius querelas, veluti quum exclamat:
Quam amabilia sent tabernac0a tua,		o Iehova exer
cituum. Desiderio affzcitur, etiamque deficit anima
mea veniendi ad atria Iehovae: cor		meum et caro
mea exdamant ad Deum fortem viventem. Et alio
Psalmo, querelas ingeminans ait: Sitiens est anima
mea Dei, Dei fords viventis dicens: Quando accedam
ad appaream in conspectu Dei, sent		mihi lacrymae
meae cibo interdiu, et noctu, dum dicitur mihi quo
tidie, obi est Deus tuns, haec recordans efundo in
me animam meam, me fuisse transiturum in turba,
gressurum cum illis ad domum usque		Dei cum voce,
canto et laudationis multitudine feriante. Quid
deiicis to anima mea et perstrepis in		me? Denique
Davidem videmus licet exeellentibus		virtutibus or
natum, et ipso prophetiae dono insignem, ut alios
erudire posset, optare tamen ecclesiae coniungi, et
ordini ipsius subiici, fidemque suam		tam sacrificiis,
quam aliis a. Deo populo suo praescriptis excercidis
confirmare. Quamobrem diseamus Deo volente ver
bum suum nobis praedicari, et quotidie ad illud
audiendum invitari, hoc beneficium		nobis ex ipso
exbiberi, ut sacrosanctum ipsius nomen invocare
possimus, et sincere profiteri nos ipsius esse popu
lum, et praeterea sacrosa.nctis illis sacramentis Deum
suae bonitatis testimonium nobis offerre, ideoque
maiorem diligentiam a nobis exbiberi		oportere, non
tantum in coetibus illis in quibus Deus invocatur
frequentandis, sed in Deo sine simulatione vene
rando, et in ipsius verbi auditu indies profieiendo,
quin etiam sacramentorum perceptione magis ae
magic excitari debere ad verum et sincerum ipsius
cultum et amorem, et cupere Davidis exemplum
sequutos a Deo recipi et admitti in filiorum nume
rum, eo magic quo Deum videmus boni patris
officium erga nos facere. Quamobrem, quum a
Deo hunc ordinem in ipsius ecclesia		sciamus insti
tutum, tanto magic nos oportet ad Davidis exem
plum confirmari, adeo quidem, ut si nos extorres
esse contigerit, et in locis peregrinis versari in
quibus Deus non sincere colatur,		gravius id et
acerbius quam omnium bonorum, facultatum, hono
rum, rerum denique in mundo optabilium, iacturam
feramus. Nae David uxorem amiserat, fortunis
omnibus spoliatus erat, domo profugus, omni digni
tate et honore spoliatus, sed tamen		non tanti fecit
uaoris, familiae, dignitatis, et honorum omnium
iacturam, quanti absentiam a domo Dei, et priva
tionem tam excellentis illius privilegii in coetu fide
lium conveniendi, Deumque in reliqua turba ]an.
dandi. Atque hic est census verborum istorum
Davidis se a possessione Iehovae expelli, nempe ab
illorum coetu quos Deus in populum suum admis
cuit, et peculium suum haereditatemque es_$e vove
rat, quam retineret, eademque frueretur, ut solent
homines possessione sua non ‑solo		adepectu frui,
	38"

599 	HOMILIA. XCT.

se.4 etiam Uabitatione. et usufructu. Sic Deus in medio nostrum et. habitare, et se non aliter nobis delectari, profitetur, quam dives quispiam bonis suis quorum adspectu et usufructu delectatur. Quod y.ero David,, se possessione Domini eiectum queritur, qqod ad alienos deos colendos pollatur, ex eo discaplus non, tantum fugere corruptiones idololatricas, e ipsis fidem non adhibere, sec etiam diligenter Ga.veamus, no vel latum unguem a puritate divini cultus recedamua, et nihil simulate eorum quae Deus praecipit faciamus, quod nullus sit apud Deum futurus nobis excusationi locus. David conquestus est quod Ind aea patria exsulare, et in profanas ;egiones in quibus idololatria obtiuebat confugere cogeretur, et apud inimicos veritatis versari, animum purum retinens, et in fidei confessione perseverans, et vitae periculo iilam confirmare paratus. Nam probe tenebat se si simularet assensum in ipsorum religionem, reum fore coram Domino negl,eeti Dei of reeepti cultus deorum alienorum, etiamsi corde abhorruisset. Quid igitur its futurum gst, qui se ultro in hoc periculum coniiciunt, et sibi ipsis malum accersunt? Quamobrem primum demus operam, ut in its locis maneamus, in quibus libertas pure Deum invocandi couceditur. Secundo caveamus ne ob quamlibet necessitatem its rebus quae divino cultui repugnant adhaereamus. Neque enim erit apud Deum legitima ulla excusatio, si idola colere nos simulemus, dicamus vero cor nostrum ab its longe abesse. Nee enim dubitandum est quin illa simulatio coram Deo cultus alienorum deorum reputetur. Sane certum est Davidem, si fuisset in ea.m necessitatem coniectus, ex animo tantum flagitium. fuisse abominaturum, quum agnoscat istud esse this alienis servire, quandoquidem unus Deus est verus, qui proinde adorari vult in spiritu et veritate. Deum itaque ferre non posse istas hominum simulationes observemus, siquidem verissima est filii Dei sententia, tot locis in sacris repetita, quam ipsa experientia comprobat, non posse homines duobus dominis inservire, sec alium amaturos, alium vero odio habituros, homines inquam non posse Deo et diabolo servire. Sic David hoc loco profitetur non licere sibi hominum mores imitari, ut sese ipsis accommodet, et gratifieetur. Sed sit: Deo pure et sincere esse serviendum, ut vere profiteri possimus, nos ipsius esse, et debitam reverentiam ipsi soli deberi. Et hactenus de istis.
Pergamus in verborum istorum expositione:
Cur procedit rex Israelis ad quaerendum pulicem unum, ac si persequerejur pudacem ') in montibus. Quibus verbis David quam abiecta sit et vilis sua

*) Lege: perdicem.

conditio docet. Sed quae tamen ipsi sit honesta,
quod inimiei superbiam, et arrogantiam deiiciat,,
Quibus verbis docemur quomodo nos in mediis an
gustiis gaudere oportebat, quum ab huius mundi
proceribus et primariae digmtatis viris iniuste affli
gimur. Se igitur David comparat pulici q. d.
Ecquis tandem honor et gloria regi acquiretur, qui
potest adversus magnos exercitus bellum gerere,, si
ham wires suas explicet adversus canem morxuum
et pulicem? Nae cuilibet notum est magno pudori
verti potenti homini, et primariae dignitatis viro si.
in miserum homuncionem impetum fecerit, ant. ro
busto si in infirmum irruerit, quaenam enim ad
illum inde gloria ? Si qu.is enim exempli gratia in.
languidum et morbo tantopere debilitatum aliquem,,
ut ne pedem quidem movere possit, irrueret, et.
plagis laceraret, nonne indignum hominis facinus,.
et prorsus intolerandum omnes iudicabunt? aut, si
quis primariae dignitatis vir, cum abiecto et. vili,
aliquo nebulone rixetur, nonne ludibrio habebitur„
et nihil forte et magnanimum in se habere iudi‑.
cabitur, aut si quis vir robustus in infantem imps
tum feeerit, nonne tanquam bellua immanis habe
bitur? Its David Saulem admonet non posse ipsi,
honori cedere, quod tam abiectum homuncionem;
persequeretur. Neque vero Davidem arbitremur
de externa sua conditione tantum verba facere, sect
potissimum de animi sui abiectione, ut Saulis super‑,
biam deiieiat. Nos igitur superborum, et arro
gantium hominum furorem deiecturi no efferamur,,
haec enim est contentionum et querelarum eausa.
haec flabella caedium et iurgiorum, quum de se.
nibil modesti sentientes homines in furorem erum‑, punt., quum se magni fieri et haberi volunt,„ et,

nullum amplius rationi locum relinquunt. Daxid, contra profitetur se non fuisse ulla ambitione duc,, tum, sec‑ eo fuisse contentum quod Deus concedebat, et quidem se a Deo deiectum et humiliatum patienter tulisse, et facile dignitatis illius et poten‑. tiae, ad quam prius evectus fuerat oblitum. Dignum3 sane exemplum quod imitemur, et ex quo discamuel rixis omnibus et querelis causam praecidere modestia et humilitate, ut deiiei potius et contemni, quam magni fieri malimus. Nam, ut sit Paulus„ omnium eontentionum fons et origo, et pestifera, Ines est in alios dominandi cupiditas. Quamobrex% deiici nos et, parvifieri oportet, verum non coactex sod sponte: quum its ferre. Dei voluntatem, 801P" rimus: et cavendum ne propria. autoritata.efleramUr'.') Ac si Deus nos in gradum aliquem dignitatis,.ex honoris evezerit, parati ssmper simus: sincera, YQR's :." luntate ei‑ nos nostramque dignitatem reaignare, 0A si abiicere nos. violet, eius voluntati obtsmperar.Pp~‑
nee aegre feramus quod in dies nop; erescar""
So& De4O re l

donee supra rubes elati fuerimus. dos.nos siuamus, qui quod expedit, nabis saiti$..n~

641.	IN 1. LIB. SAMUEL. CAP. ggVI.	602.

.Hoc igitur sedulo eat, observandum, ex. ista Dawidis conclusione, ut saaguis. ipsius.tantum coram:Domino: effundatur, quibus verbis Saulem, et temeritatis et: arrogaatiae insinuat, q, d.. sauguinem auum non posse; effuadi, quin.Deus, nQn solum, videat, quoniam. ipai onmnia praesentia, sed, etiam, re: ipsa, ostendat sibi curae esse filiorum suorum: ad se oculos. attollentium querimonias, quoniam eos custodit. Ex quo verbo aliam etiam doctrinam elicere licet„ nempe lieet eaistiment impii se impune sanguinem. nostrum instar aquae effundere, et sum nihili: faciant propter arrogantiam et crudelitatem; nihilominus. tamen guttulam eius non. casuram nisi in: praesentia Domini, et eius coram. ipso rationem olim, esse reddituros. S.i enim, ut in Psalmo dicitur;. laorymae nostrae sunt illi in pretio,, et eas in phial& absconditas servat ,, nonne multo magis sanguis nester? Hine igitur discamus certo. nobis persuadere, Deum ease nostrum protectorem, nee passuxum ipsum,. ut eapiilus ex eapite nostro sine ipsius. voluntate cadat, et nos ab hostibus nostris. vindicu,turum‑, et tunc quum nos caedere et ultimo eaitio. perdero conabuntur, Deum non aversurum oculos a nobis,, nee in malis nostris caeeum fnturum. Ac proinde licet patiatur Dos ad tempus veaari, et hostea nobis. superiores ease, nihilominus: singula quibus nos efficient, mala coram Dee venture, et: ooram ipsius. tribunali omnium illorum rationem ipsos reddere tandem coactum iri. Hoc igitur, prsmum eat nobis notandum, ut consolari nos possixnus adversus. omnes tentationes et persecutiones,:
ruibus a diaboli satellitibus premimur. Deinde ocemur ab omnibus conviciis adversus proaimos nostros abstinere. Animis enim nostris istud altius infigi oportet, Deum singula hominum facta et: dicta animadvertere, et quamvis hominum praoeeutiam fugere, possimus, nihilominus tamen Deum semper iustum esse iudicem.: quod et ab effectis ipois. agnoseimus. Quia enim testis aderat tune quum Cain, fratrem suum Abelem interfecit ? sanguis tamen ipsius vindictam a.Domino flagitare non desinebat. Sic igitur etsi malefacta nostra et $agitie, oonspectum hominum: fugiant, et coram ipsis nullius.iniustitiae accusari‑ possimus,. tamers necesse eat. at Doe cords nostra, probentur,. ex coram ipso itistificemur, ut nos ipse regat, et saneto sue spiritu afHet, utab omni, violentia:et: omnibus, iniuriis, absUueamus, si: ooxam‑ ipso bonae conscientiae nostrae. rptionem, reddero cupimus, et: illi, gratis et accepti ease:. Discamus, praeterea: nos, solari quum tantae curse Dee‑ nos ease, et: nostros: passua regere; mmque, suamni ad: nos tutandos et‑ protegendos protmxdere, ‑ digneturw
Transeamus; ad. Saulia oonfessionum,:, Pemavi;
neuerterer f&i>. mi._ David.,. non enim‑ malefociam tibi a4*pAus,. pro,vAw,ea q#od.prdiosa. visa;, eat vita mm; in

omlis tuffs hoc ipso die,, sees,; stQdte egi. et erravi quampluximwm. Stultitiaxn suam. Saul non tantum agposcit, sed~ edam: ea,aggerat, quum sit se stulte egisse, et errawisse plunmum. Ex qpibus apparet Saulem non obiter tantum et perfunctorie, ut plerumque homines Solent culpam, suaui agnovisae, a®d se: iudicasse, ac si adversus‑ se ipsum latam a. Domino sententiam accepisaet.. Rex, eras Saul, Bed. tamers stultum fatetur.. Neque tantum stultum. Dav.ide persequendo fuisae dicit, Bed etiam erravisae . q,uam pturimum. Profecto non dubitandum qui.n ipsi. Dan& confeseionem: illam eatorserit. Nam. qui tanta supsr.bia, et animi impotentia ferebatur adveraus.innocentem quom:odo.potuisset ultro culpam fateri et crimen agnoacere„ nisi Deus invite confessionem in Davidia graham et favorem eztorsiaset. Ex‑ quo apparet quanti fecerit Deus. patientiam Daoidis,_ et: humanitatem qua ergs Saulem. usua fuerat.. Nae. si se David regis sanguine polluisaet, perpetuo dedecore et ignominia fuisset obrutus, et spud omnes propter inhumanitatem merito eaosus fuisset, et abominandus. Itaque David licet. non ~ignoraret nunquam sibi fore vitam tranquillam quamdiu Saul vi.veret, maluit tamers parcere ipsius vitae quam. sanguine ipaius' manna suss polluere. Sed.hanc patientiam Davidia Deus rsmunerat, quuui. Saulem ad culpae suss agnitionem adigit. Neque enim dubium. eat quip spud omnes innotuerit. ista. Sauli's confessia, non.apud unum ant, alterum teatem,, sed scram tote. eaercitu facts. Nam tribus mills hominibus stipabatur, in quorum praesentia seam iniquitatem fassus eat, et: se non quaerere effugia. ant vanes: egcusationes demonstravit, qnum non. mode eulpam non minuit, Bed magis ac magis. suait. Itaque eertum eat.Saulem tanquam publicum, praeaonem coram universe ezercitu Davidis innocentiam praedicasse, ut ad. omnes perveniret. Hine. igitur observemus quantacunque ingratitudine homines laborent, nos si patisnter tulerimua quidquid, a. Dee immiasum fuerit, tandem ab ipso locupletex. remunerandos, guff: in nostrum. commodum. et utilitatem. omnes iniurias ab inimicis. nobis factas. facile sit conversurus. Etai prima fronts. et hominum apinione de nobis. actuun, videatur,, et res nostrae gessimo loco gositae: Deum: tamers .. in salutem nostram omnia converaurum„ si. Davidis. exemplum sequuti, fuerimus. Caeterum observemus,. Deum improbos homines ad, peceatorum.. agnitionem adigentem eagraviorem.facere ipeorum.condemnationem. Sane apparet Saulem. non fateri. culpam: per. ludibrium., sed.ita..fuisse_affectum,. ut‑.diceret.se atultum et. insanum. ease eat gxaviter. errasse, ; licet tamers, in posterum ad: meliorem. frugem nan . sit reveraus. Eo: itaque maior fait: ipsius. condemnatia, quod i$sum sua. conacientia:, redaaguit. Quare. quum deinceps. contra‑1 conscientiae. morsum Davidem, eat

603

HOMILIA XCV.

persequutus, eo docemur non sufficere, ut ante diximus, siore culpam confiteamur, et nos conscientiae morsus redarguat, sed aliquid amplius requiri. Pateor quidem initium ad poenitentiam esse tristitiam et dolor em, sine quo, nulls unquam potent else in nobis ad Deum conversio, sed potzus in malis obdur•atio. Itaque initium quo ad meliorem fr ugem revertamur, et in viam a qua aborravimus reducamur, in hoc est positum, ut animi quadam aegritzzdine rzfficiamur propter peceatum good nobis displicet, sed tzlterius progrediendum: ne Saulem imitemur qui etsi sensu peecati sui affectus, reprobus tamen coram Deo nihilominus fuit, co igitur pr•ogretiiendum est, ut ad animi aegritudinem illam otiam accedat studium nos ad bonam Dei voluntatem conformandi, et its malum odio habendum, ut bonurn qttaeraznus. Denique si peccata fatemur, et in eadem sumus proclives, sciamus nos eo magis coram Deo reddi inexcusabiles, qui enim se ipsum condemnavit, si deinceps in malis perrexerit, graviozcrn in so poenam trzzhit: good re ipso tcstetttr se divinae bonitatis contcmptorem esso, et sua zebellione gravius in se lei iudicium accersere. Sic itaque culpam confiteri discamns et aegritudirre affici, ut ad Deum convertamur, et nobis ipsis renuntiemus Dei cultui nos totes dicantos. 1'orz o Saulem noluisse Davidem fallere, neqtze ipsi mentiri ex verbis ipsius apparet, quum sit: Non nralerizciam tibi amptius, et nihilominus tames si David in ipsius manus incidisset vitam ablaturttm fttisse , non est dubium , good novas illurn videarntts occasiones deinceps quaesivisse Davidem opprirnendi, et ex sequentibus facile coniiciamus quamdiu in Iudaea David habitavit, et in cavernis et spectzbus latitavit, egosum fuisse Sauli
et novas illi sernper• insidias fuisse struct.as. Quomodo 1g ituz sine simulations pollicetur Davidi se non amplius ipsi malefacturum? Profecto its solent qui veri timoris Dci non habent radices in se alts propagat,zs, quorum mutabilis est semper fides, goon etsi aliquanclo videmus bouo affectu (fuel, certum est. tam<;n acttaua sic possideri et coarctari, ut ad priurem statum of malitiam subinde revertantur, imitati cane: rabidos qni si iacentes non cxcitentur quicscunt: scd ,zecedentes clentibus lac,erant. Sic hominis mess in qua, Dei timor non exit radices, pustquarn tztitliti;ze veneno infects est ad tetnpus vcluti soltitas ;tlfcctiones habet. Sod tluac minima quaquc occasiunu obluta cxcitanttzr et cffcrvcscunt. Quamul>rottt of,:c.rvernus nos tit inter howincsincerc et titlelitcr conversemur, et fidem rctincamtts, oportcrc vucuus cssc umni simulations ct ltypocrisi, et Deuru in rtobis opezatrzzum, no quid tzobis de nobis ipsis pollicc;trrztzr, sod ad scum zerutn ornniunz parcuterzz asstirgarutzs, qui ipsernet rzobis facultatem ea qttae promisimtzs imp lendi gtippeditet.

604

	Et de Saulis falsa promissione hactenus, cui
tamen Davidem non admodum fidisse apparet ex
ipsius responso, et its quae deinceps aunt eonse
quuta, sit enim : Iehova reddet unicuique iustitiam
seam et fidem seam. Ideoque sees quemadmodum
vita tux magni ficit in ocxdis meis, 2ta magni erit
vita mea in oczctis Iehovae. Si David remunerationem
eaegisset a Saule, postulasset sibi parem gratiam
referri, segue pristinae dignitati reddi, sed quoniam
Sauli non fidebat, et incorrigibilem malitiam in
ipso animadvertebat, idcirco ad ipsum Deum con
fugit. Neque enim se in periculum mortis ultro
volt coniicere placato Saule, sed perieulum anim
advertens id eff'ugit no Deum tentare videretur.
Atqui difficilo est modum in istis servare. Nam
hominum plerumque passiones tam suzat fervidae
et aestuantes, ut iram coercere non possint. Et
deinde si forte blanditiis alliciantur facile ipsis
imponatur. Sed Deus soon ab hostium dolis semper
tutatur, cuius rei exemplum in Davide spectandum
hie nobis proponitur, qui neque hostem ipse ulcisci
voluit neque tamen sese illi committere. Nos ita
que hostiunz nustrorum ingratit.udinem eaperti, et
in malitia obdurationem, sic fraudes ipsorum prae
eaveamus, ut bene ipsis facere et velle parati simus,
et omnibus humanitatis officiis ipsorum improbi
tatem vincere, quemadmodum Davidem videmus
fecisse ergs Saulem verbis sequentibus : Ecce hastam
regis, transectt ictna onus ex istis pueris qui aeeipiat
earn. Tantum abest ut David vindicta.m aliquam
a Saule expetat, quern regem swum agnoscit, ut
contra ipsi hastam de qua poterat triumphare ultro
ipsi reddat una cum scyplo, in quo Saul aquam
ad bibendum habebat. Sod interim tames sibi. ab
illo metuit et covet cuius habebat mentem satin
cognitam, ea pravam ergs se voluntatem. Nam
alioqui fidem ipsius verbis habuisset, et se ipsi
		monet apostolus non
		notae Bunt hostium
		ipsorum et perfidiae
		amplius fidendum, et
		scraper ad malum
		si nobis cavemus.
Nam quum Paulus dictt carzt,atem non suspicari
ma,lum, do Incognito et occulto malo loquitur: sod
obi de;tecta ost iniquitas, esset temerarium illis nos
committerc, duos suspectos habere debemus. In
terim tarncu its cavere nobis discamus, ne malum
auimum aolversus hostes Foveamus, sod ipsis bone
somber vclititus, etiamsi inbratissimi sint. Difficile
illud frrt<;or, sod facile fore exemplo Davidis digi
mus, moclu nos Deus sno spiritu regorit. Denique
obi notau runt fraudes bostium et ipsorum infide
litas, ut sulfa sit fides, nulls promissorum constan
tia, no in laqueos ipsorum nos coniiciamus, tied'
prudentiam adhibendam sciamus quam ipso Deus`

commisissot, caritas enim tit est suspicions. Sod quuzn fraudes, et molts infidelitatis aunt exempla, non est ipsis quum ea cst ibsorum mess, ut feratur, non est suspicio dicenda

605

IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXVI.

largitur, et Domini nostri pracceptum imitemur, qui iubet non esse prudentes tanquam serpentes, et simplices tanquam columbas. Ridiculum quidem, fateor, istud praeceptum videtur : neque enim cum prudentia videmur posse hostium fraudes cavere, nisi accedat dolus. Sed contra Dominus noster Iesus Christus ita prudentes esse iubet, ut ab omni dolo et fraude simus alienissimi, contenti hostium dolos effugisse quantum Deus dederit, et luce sua nobis mentem aperuerit, et immineutia ab hostibus pericula detexerit: sic prudentiam nostram oportet a Deo pendere cum simplicitate columbina coniunctam: certoque persuasos esse non in Dei tutela esse, ac proinde quidquid homines adversum non moliantur, quo scunque laqueos nectent, vitam nostram in Dei manu et tutela fore. Et de Davidis moderatione et prudentia in fugienda Saulis malitia dictum hactenus esto. Quad ad oblectationem ipsius attinet in sequentem diem illam differemus.
lam vero agite, etc.

ROMILIA XCVI.
(Vers. 22‑25. Vide supra).

Hesterna coneione docere coepimus, quare David Sauli lanceam et scyphum quam acceperat reddiderit, quod non haberet in animo de Saule triumphare, sod satin haberet a persequutione quam patiebatur liberari. Nam ille quidem deinceps adversus inimicos pugnavit, et victoria parta triumphavit, sed tune temporis sibi quiesceudum statuit, donee Deus ipse Saulem sustulisset. Itaque statuendum nobis est aperto bello, modo illud iustum sit, et a Domino probatum, posse non uti iure belli, sic tamen ut quantum fieri potest humano sanguini pareatur: sed si conditio illa non adfuerit, ea est adhibenda cautio, et ea servanda aequitas, ut nihil nisi quad licet audeamus. Nam si exempli gratia, improbi quidam homines in ecclesiam Doi insurgant, ac proinde ultima internecione delendi videantur, etsi non sint extranei, sed domestici hostes, quandoquidem adversus ipsos autoritato divina sumpsimus arma, certum est licere quidem illos in praelio caedere et sanguinem illorum fundere. Sed si contra in manus nostras flagitiosus aliquis improbi facinoris convictus inciderit, cuius puniendi autoritatem ac potestatem non habeamus, licet ipsius Dei providentia nobis traditus, et illius coercendi oblata nobis occasio videatur, tamen publico iudici tradendum illum esse certum est et nihil autoritate privata adversus ipsum audendum, sed ordinem a Deo praescriptum diligentor observandum. Deni‑

quo hinc eolligimus Davidi satis fuisse si a Domino ex manibus Saulis, a quo sibi tantum imminebat periculum, eriperetur, quad soiret nondum licere sibi vires suas adversus illum hostem experiri, sed in aliud tempus reservandas, quemadmodum deinceps videbimus Davidem a morte Saulis non refugisse viribus suam autoritatem tueri. Sed oportebat illum exspectare tempus opportunum, quo deinceps ipsi bello se tueri lieeret. lam vero convertitur ad preces, et ad Daum confugit, in quo acquiescit, exspectans dum Deus euique pro meritis rependat. Est enim hoc loco verbum futuri temporis, quod ex usu linguae sanctae sic accipitur, ut vel futurum tempos denotet, vel in precibus a.dhibeatur, tanquam votum, ut Deus rependat. Conveniens autem huic loco est utralibet istarum significatio. Eequid enim maiorem vim habet ad co6rcendos homines, quam quum a Deo actorum mercedem exspectant? Qua enim re magis impellimur ad prava multa facinora, quam quad Daum existimamus nostri non meminisse. Nos itaque quum armari patientia voluerimus, et affectus violentos cohibere, statuamus Daum tandem opus suum perfecturum, ac proinde oportere non placide et quiete expectare dum re ipsa Deus testatum faciat, se nostri curam habere. Quoniam autem spes illa non potest non foveri precatione, idcirco voces istas Davidis sic possumus etiam interpretari, ut in Dei beneplaeito eonquieseens, eius iustitiam imploret, adversus hominum perfidiam : qui nullum rationi aut aequitati locum relinquunt. Nos hinc discamus quum de causao nostrae bonitate et iustitia constat, et tamen praeoccupati homines suis passionibus iniquas adversum non sententias tulerint, et non sue suffragio condemnaverint, ad Daum provocare, et non ipsius iudicio sistere: patientei' interea ferentes hominum coutumelias et iniurias: et intrepide per medias illas tenebras ineedentes, donee salutis dies advenerit. Porro quum David hie meminit iustitiae et fidei, melius exprimit de qua iustitia loquatur: neque enim si solius iustitiae meminisset, tam Clare apparuisset quid per earn intelligeret, quam cum fidem adiungit. Porro fidei nomen quod usurpavit, proprie fidelitatem, integritatem et perseverantiam in bono signifieat, sed hoe loco David ad Domini mandatum respicit quo iubemur sine fraude et malitia cum proximis agere. Quemadmodum quum Paulus bone et iuste inter homines vivendi regulam praescribit, singulos iubet in veritate cum proximis loqui. Verba autem cum factis conveniant oportet. Quamobrem David causae suae bonitate fretus Daum rogat, ut prout integritati et sinceritati studuit, et sese adversus Saulem sponte inimicum candide gessit, nee vias obliquas nocendi quaesivit, ita Deus ipsum beet et fortunet. Hie autem quaedam oboritur quaestio, Deumne invocare pos‑

607

simus, ut nobis pro meritis rependat: quandoquidem nimia ista videri possit arrogantia : quod etsi coram hominibus iustissimi babeamur, et irreprehensibiles, tamen si coram Dei tribunals sistamur, in multis arguamur et condemnemur. Quid igitur facto eat opus? Nempe ut reatum nostrum et culpam agnoscamus, et singuli nos ipsos expendamus, et conscientiam accusantem audiamus. Sed obsecro, quam pauci se accusant? Yix unum in millibus invenias, qui non aliquam excusationem praetexat, suamque causam ut bonam tueatur. Sed esto, sine simulatione et bypocrisi nos omnia gessisse ponamus, et cum eandore et integritate cum proximis vixisse, quis ideo tamen coram Dee suam iustitiam asserere, iustumque se audebit profiteri? Deus enim longe penitius quam homines facta ipsorum intuetur. Quamobrem nimium impudens arrogantia videtur, si quis suam iustitiam audeat coram Dee profiteri, et secundum sua merits sibi rependi postulare. Sane istud mentibus nostril alte infixum esse oportet, quum nobis negotium eat cum Dee, solum illum else nostram iustitiam, coram quo subsistere sine ipsius misericordia nequeamus, quod unius criminis nobis conscii in mille ab ipso redarguamur. Ac licet ipsi ad vitia nostra caecutiamus, Deus tamen probe novit qui simus, et conscientia nostra maior eat, ut loquitur Paulus et Ioannes in epistola priore canonica. Quamobrem sciamus, nulla re nos magic posse iustificari, quam si fateamur ingenue, omnia nostra opera nullius esse valoris neque ponderis apud Deum : et coram Dee nostram iustitiam probatum iri, quum in ipsius misericordia esse positam agnoverimus. Itaque ipsius misericordiam et bonitatem a nobis oportet semper praedicari, et its mercedem ab ipso sperare: quandoquidem si nos et operum nostrorum dignitatem intueatur, certum sit non posse coram ipso diutius subsistere. Idcirco David psalmo 143 DOminum orat ne iudicio congrediatur cum servo sue, quod coram ipso non sit iustus ullus vivens. Neque vero sibi fait contrarius. Quamobrem quum hoc loco Deism precatur, ut reddat unicuique iustitiam suarn, non praedicat sua merits coram Deo: led se cum adversario Saule comparat. Nae quum res nobis eat cum miustis adversariis, causae nostrae acquitate fretis Deum compellare licet, et nos integrrtate nostra tueri, precarique ut rependat cuique secundum swam nistitiacn: siquidem iustitiam nostrum ant perfectioncin coram Doe non praedicarnus, scd pie iniuria nobis contumcliis et iniuriis illatis conclnerimnr. Qu;irc dnum comparationem instituenjus causac nostrae cum adversarii causa, poterimus oundecr) quem hoc loco David sermonem usurpare. Longe enim aliud eat de private quopiam facto, quarn de tota vita et illius integritate loqui. Nam si unam aut alteram, imo si plures coram Dei tribunals vir‑

HOIVIILIA XCVi.

.608

tutes attulerimus, quibus nos tueri velimus, Dads mille offensas adversus nos regeret ‑et de °illie corm.. vincet. Itaque nulla eat ratio virtutis unius Rut alterius, respectu tot vitiorum quorum paene infinitus numerus coram Dee eat: non aliter ac si quis debitor ereditori satisfaceret ex parte, et pro centum aut ducentis coronatis sex aut septem persolveret, eoque nomine se ereditori satisfecisse dieeret. ANUl nulla eat proportio quinque aut septem istorum aoronatorum ad centum aut ducentos quorum nomirie tenebatur, ut immerito satisfecisse creditors se dixerit qui pro tam ingenti summa tam exiguam persolverit. Non alia eat nostri ratio coram Deo qnOd ipsi multum debeamus et persolvendo simus inip%res: nisi ipse pro immensa sua misericordia et Aementia nostri misereatur, et ultro debita nobis Temittat. Nam esto in hoc vel illo facto Deo ‑sati8faciamus, si tamen ad totius vitae nostrae examen devenerimus nos solvendo impares esse fatendum orit. Quamobrem Davidem hoc loco sciamus ndluisse coram Dee sese its praedicare ut perfeetionem aliquam et vitae integritatem iactaret in qua nihil desideretur: led comparationem tantum instituisse causae suae cum Saulis causa, qui immerito ipsum persequebatur, Deumque rogasse, ut quandoquidem Saul animo infesto et crudeli ad mortem ipsum persequebatur, Deus iudicaret, et cuique pro meritis rependeret. En quo iure David a Domino efflagitet, ut cuique secundum suam iustitiam rependat, et quo sensu ipsemct psalmo 18 dicat, Deum reddidiage sibi secundum iustitiam suam et secundum purr tatem manuum suarum restituisse. Quo loco 43868 David non praedicat laudes suas, ut in bominnm admirationem veniat: led potius ut duplieem ergs, se Dei gratiam commendet : nimirum quod ex parts sic ipsum sancto sue spiritu rexerit et gubernaverit, ut cum summa integritate et animi candore cum proximis vixerit, neminique iniurius fuerit: deinde quod altera ex parte sic bearit, ut felieem ex afflictionibus exitum ipsi concesserit, et licet Rd tempus affligi permiserit, fuisse tantum illam explorationem quae in ipsius salutem cesserit: quandoquidem Deus tandem ipsum ex omnibus perieulis erutum tempore opportune iuvit. Atque hie locus co insignior eat, et diligentius a nobis consideranthis quod multos nimium audaces videmus in provocando ad Dei iudicium, quos omnes vel etiam ipsi infautes iniustos homines, et contumeliosos ease sat.is norunt: led tamen qui nulls Dei reverentia ducantur, quasi putent Deum ignorare quales shit; qualemque vitam egerint. Yerum summopere
vcndum ne Dei nomine tam impudenter abutamur_. led dandy potius opera, ut cum ad ipsius iudieii;U provocaverimus, certum et indubitatum testimcrii.tta habeamus nostrae aequitatis et sinceritAis, a16'
vcl ipsi adversarii nostri conseii Bunt, et quam "

IN I. LBI. SAMUEL. CAP. XXPI.

coguntur. Neque enim apud Deum quidquam iuvant orationis fi.ores, nut eloquentia; led cola virtue coram Dei iudicio nos tuetur, qui neque falli neque decipi, ut homines, potest.
Transeamus ad reliqua Davidis verba. Quandoquidem tradiderat to Iehova hodie mihi in manum, sed nolui immittere manum meam in unctum 1ehovae. Porro quum David aft Dominum tradidisse sibi in manum Saulem: non intelligendum est quasi diceret sibi a Dee permissum Saulem interficere, led hominum opinione id sibi licuisse. Quod ut melius intelligamus tenendum est varia.m else tradendi rationem, quandoquidem nonnunquam Deus hostem in manum tradit, cum belli tempore victoriam concedit, et quasi manu deduetum hostem voluntati permittit. Idcirco Moses populum sic alloquebatur adversus hostes pugnantem, ut diceret posse ipsum dare internecioni eos adversus quos pugnarent : bellum enim iustum est, et ipse Deus gladium permittit et potestatem facit hostel gladio feriendi et interficiendi. Deus itaque in manum tradit eos quos caedi vult. Quemadmodum facinorosos in iudicum nianum tradit, ut in ipsorum flagitia inquirant, et pro meritis poenas reposcant, suoque fungantur officio: veriti ne si flagitiosum inultum dimiserint, rationem ab ipsis Deus reposcat. Sunt enim malefici tanquam depositum cuius rationem ipsos oportet Dee reddere: atque haec una est tradendi ratio quum Deus protestatem facit alicuius caedendi, talemque suam ease voluntatem non dubiis signis ostendit. Altera est quum Deus quidem facultatem caedendi hostis offert, led non tamen facit potestatem. fluare vero tune tradere Deus dicitur7 Nimirum ut nos ipsos exploret, et an sponte nostril affectibus fraenum iniiciamus cognoscat. Nam multi quidem saope sere magnopere eommendant si voluntatem suam non exsequantur, et hostibus nihil mali intulerint neque in persona. neque in facultatibus offenderint: led praepostera gloriatione quod non sit ipsis oblata opportunitas, neque facta a Doe potestas inimicos ulciscendi. Tune igitur maxime apparet coram Deo sincera nostra erga ipsius cultum voluntas, et erga proximum dileetio, quum nihil impedit quominus ipsi noceamus, et iniurias ulciscamur, et tamen ultro nostril affectibus imperamus, et ab omni iniuria abstinemus. Licet igitur Deus nonnunquam hostel nostros ita deficit, et in manus nostras tradit, ut videatur ipsos tollendi oblata opportunitas: non ideo tamen fit potestas in ipsos ex animi nostri libidine saeviendi: led .potius sic exploramur a Deo an ab ipsius voluntate potius quam a nostris affectibus toti pendeamus, ut a malo quod prohibuit abstineamus. Ita Saul in manus Davidis traditus est, quod ex ipsis contextus verbis apparet, quibus dicitur Deus somnum immisisse in Saulem, et in universum ipsius exercitum. Idcirco enim
Calvini opera. Vol. %ZtX.

610

vocatur somnus Dei, non tantum ideo quod certissimum est quietem illam quam Deus dat ad vires reficiendas ut diurno labori sufficiant divinum else donum : et singulare bonitatis ipsius erga nos testimonium, non minus quam cibum et potum else somnum. Sed hie alia fit somni mentio, nempe soporis cuiusdam, quo Deus tam Saulem quam universum ipsius exercitum oppressit, et tanquam malleo percussit, ut prorsus obstupuerit. Sic enim solet Deus vel liberaturus nos a periculis vigilantes et attentos reddere: vel contra oppressurus igna.vos et stupidos efficere, oculorum aciem frangere, auribus stuporem inferre, denique sensus omnes inutilcs reddere. Quanquam praeter hunc stuporem alius etiam accedit de quo scriptura loquitur, quum divinae legis contemptoribus Deus spiritum stuporis immissurum minatur, ut ostendat se legis suae contemptores sic puniturum, ut sensum adimat et in bruta animantia transformet. Sed hie de naturali somno fit mentio, quo Saul cum suis militibus sic oppressus eat, ut nihil senserit, neque‑animadverterit, quum in ipsius castra David ingressus est. Non aliter Deum videmus ex Adami subatantia mulierem formaturum soporem altum in Adamum iniecisse, qui quidem somnus naturalis fuit: led quo tamen Deus insensibilem hominem reddidit, ut de ipso sopito mulieris corpus edneeret: sic hoc loco dicitur Doi somnus in Saulem incidisse, quod vellet Deus ipsum in Saulis manus tradere. Nam si naturalis ille et communis somnus fuisset, profecto Saulem altum somnum dormientem quidam ex tribus hominum millibus evigilassent, nee impune Davidem unico milite comitatum in castra penetrantem dimisissent. Sed quum instar truncorum iacuerint alto somno obruti, ex eo apparet Deum Davidi occasionem quidem hosti nocendi, led non potestatem dedisse, et patientiam eius explorasse. Quam ob causam etiam David aft, se noluisse immittere manum in unctum Domini. Cognoscebat enim non licere sibi regis personam violare, quaecunque tandem sese offerret oceasio, quod a Domino sacram illam unctionem aeeepisset. Caeterum de ista unctione superius agimus, et docuimus signum fuisse visibile regiae dignitatis. Nam etsi non erat Saulis regnum perpetuum, Deus tamen illi tantam dignitatem et autoritatem ad tempus concesserat, ut populus ipsum revereretur tantisper dum is mitteretur qui Brat Domini nostri Iesu Christi figura futurus. Hoc igitur David probe noscens, abstinet ab omni iniuria in Dei voluntatem intentus, quam violare nefas ducebat, donee ipse Deus manu sua coerceret inimieum. Hine itaque necessariam nobis et utilem doctrinam in genere primum colligamus, nempe eos omnes qui de Christi nomine dicuntur Christiani, Dei unctos ease, et abstinendum esse ab omni molostia et iniuria, ne Dei ipsius maiestatem et asylum 39

quo tuti aunt violemus. In primis vero sciamus Deum else regum, principum, et superiorum omnium protectorem et defensorcm, no quis privatus audeat ullam ipsis iniuriam inferre. Turn vero maxima quum de supremo illo fiiii Dei regno agitur, tenendum eat ipsius maiestatem quae in eo maxirne apparot venorandam, et Domini nostri lesu Christi nomen pro merito colendum : ac proinde fore, ut si adversus ipsius vorbum simus blasphemi et turban in ipsius ecclesia dederimus, et offi;ndiculis occasionem praebuerimus, Deus coerceat, ut tanquam adversus ipsius maiestatem insurgentes et cornibus illi insultantes compesuat. (nluamobrem summo studio nitendum eat, ut ad illius obsequium et honorem, quern nobis Deus summum regem praefecit, parati aimua, et in omni modestia non sub eorum autoritate cuntineamus, quos Deus in summum dignitatis gradum evectos nobis praefecit.
Transeamua ad reliqua Davidis verbs. Ideoque, inquit, aces quemadmudum vita tua magni fuit in oculia meia, its magni Brit vita mea in oculis Iehovae, et eripiet me ab omni angustia. Ex quibus verbis apparet Davidem, etsi probe noverat Saulis ingratum animum, non t.amen fuisse benefaciendo fatigwtum. (luud singulari observatione dignissimum eat, siquidem a nature omnibus insitum eat, ut unicuique rependamus prout nobis fecerit, et quidem ea opinio legis vim spud omnea obtinet: red apparet contra Deum iubere, ut inimicis et hominibus indignissimis bane faciamus. Ruamobrem imitari non Davidis exemplum oportet, et : anquam ad amussim nobis propositam actiones nostras exigere, ut licet prava sit hostium voluntas, et in rnaleficiis obdurentur, ac novis iuiuriis subinde nos lacessant, nihilominus tamen opartere non constanter in ipsis benefaciendo perseveraro, neque ullis iniuriis ab officio nostro dimoverr. Quid its? Nempe quoniam mercer nostra eat spud Deum reposita. Ac sane nisi non incredulitas et impatientia remoraretur, satin perapiceromus lunge utilius ease nobis, si hominea benefacturum nu5trorum obliviscantur, qnae tamen Deus recurdetur, quam si ab hominibus mercedem et compensationem ex auimi sententia reciperemus. Nae si quis quaerat a quo maliujua compeuaari, Deone an hominibus, Deum omnes elegerint, et tamen si quis ab hominibus graham aliquam aut beneficii eompensatiouem exspeetet rnaioribus ipsum beneficiis demerebitur, also ut non opus sit verbis quibus ad obsequium exciternur, quandoquidem plus aequo aumus ad illud propeusi. Contra vero si fuerint ingrati homines, of beueficiarum nostrorum immemoros, also ut ape omni remunerationis excidamus, frigidi sumus et ipsos contemnimus licet Deus mercedem polliceatur, of non ab ipso mercedem sperare iubeat cessantibus hominibus, et ingrati auimi vitio laborantibus. Quid ergo fief nobis?

FiOMILIA XCYI.

quamve excusationom praetoxemus quod Deo non fidamus? Profecto summam ingratitudinem re ipaa ostendimus, iieet verbis obsequrum nostrum et ob©dientiam profiteamur, et diffidentiam nostrum satin testamur quod ipsius promissis non eonquiescamus. Accedit ad istud vitium aliud, nimirum impatientia, quod nunquam venturum tempus existimemus remunerationis, siquidem nunquam Deus festinat, sad suspensor tenet diem, mensem, annum, ut videamur operam lusiase quum ipsius cultui non dedimus, et frustra nostrum studium in ipsius obaequium‑adhibuisae, quae sane gravissima tentatio eat. Yerumenimvero discamus Dei voluntati, quae immutabilis eat, acquiescere et vicissim fraenum nostris affeotibus iniiciamus, sensusque noatros captivos ducamus, ut vero cum Davide dicere possimus Deum, licet homines ingratissimi sint, tandem aequissimum et iustissimum iudicern appariturum, et re ipsa patefacturum vitam nostrum, quae vilis et contempta eat aped homines, ipsi arse pretioaissimam.
Et de Davidis verbis hacteuus, quibus se a Deo pendere, et remunerationem exspectare testatua eat : ad Saulis responsum veniamus, Benedictus e's, fili mi David, et conf cies plane et omnino praevalebis. Quum Davidem benedictum licit, in se suumqtie capitt Doi maledictionem prouuntiat : vox euim ills benedicti Deum respicit, quandoquidem nemo sine Deo benedictus. Est enim is benedictua quern Deus approbat, et in filiorunr habet numero, eique benedicit. Atqui Saul Davidem intro persequebatur, et tanquam hostem capitalissimum ad mortem quaerebat. David autem erat a Deo benedictus, ideoque Saulem ipsum persequentem oportuit ease Dei maledictioni obnoxium, quandoquidem adversus eum pugnabat cui Deus t'avebat. Neque enim frustra Deus licit: Ero amicus amicorum tuorum, et inimicus inimicorum, et plans eat scripture istiusmodi Doi promissionibus, quibus se Deus suorum clypeum, arcem, propugnaculum ease profitetur, eausamque suorum tutaturum, et eon mdicaturum a quibus oppressi fuerint. Quod quum Saul non ignoraverit, siquidem a nature istud eat omnium nimie insitum, apparet Saulem spiritu furoris et amentiae impulsum fuisse quum Davidem quern benodietum':" fatotur, tantis odiis persequeretur: nam hac rations: se ipsum maledictioni divinae subiecit, et ultro se„A in rcproborum numero haberi voluit. Atque has, rations Dells in sensum reprobum eon coniicit, q~ ~L

in vitiis indurantur, et adversus ipsius verbum oo., callescunt, ut amplius bonum a malo non disoe~',.' nant, denique it capito epistolae glorificaverunt, omnis iudicii expertem

traditos		fuisse a Deo in menu
	ut facerent id quoda,n

oportet. Profecto si Saul Dei timore duct E; fey non sere in earn quam audivimus malodiatioo

.613	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. ggYI.	614

praecipitem dedisset: sed quoniam Davidem ultro
persequutus eat, cui tamen benedicere cogitur, opor
tuit ipsum in coepta malitia et eontumacia perse
verare, donee in abyssum irae Dei sine remedio
praeceps ferretur. Nos ita.que hoc exemplo discamus
sapere, et in simplicitate et modestia nos continere
ut in Dei filiorum numero eenseamur, et ipsius
benedictionem implorare possimus, et rerum omnium
nostrarum felicem eventum exspectare. (luae vero
verba sequuntur: Conficies plane et omnino prae
valebis, significant Davidem invitis omnibus ad
regiam dignitatem perventurum. Sed si hoc norat
Saul, quare igitur Davidem a se dimittit? cur non
secum retinet? cur non et ipsum honeste babuit?
Nempe in eo clarius apparet Saulis induratio, et
antequam a vivis egrederetur divina condemnatio,
quandoquidem contra conscientiam adversus Davi
`dem pugnans in ipsum Domini nostri Iesu Christi
regnum insurgebat. Adeone vero insanum fuisse
Saulem ut invito Domino regnum retineat? Neque
enim simulate dicebat Davidem regem fore, sed
coactus quod Deus hoc testimonium ipsius animo
altius impressisset, non quidem ut solet Deus in
fidelium cordibus gratiam suam obsignare: nam signa
quae Dens nobis in ecclesia dat, runt instar sigilli
quod in cera molli imprimitur. Deus itaque miseri
cordiam suam in animis nostris sic, obsignat, ut
magnam ex ea suavitatem sentiamus et percipia
mus, ideoque etiam Dei spiritus vocatur ipsius pro
missionum sigillum, quod ipse'Dei apiritu autorita
tem apud nos ipsos conciliet, faciatque ut ipsis
fidem adbibeamus. Sed Dens alia ratione testimo
.nium regni Davidis . in animo Saulis impresserat,
nimirum ut solet inuri maleficis nota aliqua vel in
fronte vel alia corporis parte, quae nota tantum
abest ut, ipsis sit honori, ut contra perpetuo dedecori
sit et infamiae. Saul . igitur de regno Davidis loquitur
quod in ipsius animo Deus bane certitudinem im
pressisset oportere Davidem regnare. Nos vero hinc
discamus Deum rogare, ut suarum promissionum cer
titudinem sic animis nostris inscribat, De Saulem
imitemur, sed ut potius tanquam ceram flexiles ad
ipsius obsequium faciat. Davidi quidem profecto
nihil commodi aut incommodi adferebat ista Saulis
pollicitatio : sed eam tamen illi Deus extorsit ut
serviim suum Davidem magic ac ‑magic confirmaret
vel ipsius infestissimi hostis confessione et asse
veratione: nam etsi Saul Dei voluntati resistebat
eiusque decretum evertere nitebatur, Deus tamen
ipei invito bane confessionem extorsit, oportere Da
vidis regnum confirmari. Quod sane veritatis di
vinae testimonium non parvum pondus habuit ad
Davidem erigendum et consolandum. Sic Bala
amum olim videmus operam suam locasse ut men
tiretur, et prophetiae praetextu falleret: sed tamen
contra mentem fuisse a Deo coactum efferre quae

Deus iubebat: quo facto magis confirmatus eat Dei populus, quam si nunquam accidisset. Nam etsi prophetae loquentes sunt sancti spiritus organa et inatrumenta, et quae dicunt, cum revorentia et timore sunt a nobis excipienda,' et illis acquiescendum, tamen quum coactos et diaboli ipsius mancipia videmus adversum se ipsos ferre testimonium, et cogi magno suo cum dedecore divinam voluntatem profiteri, quemadmodum videmus ad supplicium damnatos cogi sui iudicis aequitatem agnoscere, magno= pere nos iuvat, et in Dei promissis confirmat. Sic igitur Balaamum oportuit praedicare liberationem populi et prosperum ipsius successum, Deique veritatem palam asserere, et fateri dominum Deum Isrn~lis non esse similem mortalibus : veritatem enim dicere et voluntatem ipsius aeternam esse cum tamen mortales in horas mutentur. Ita coactus eat impurus ille Balaam, qui ad mentiendum conductus erat, agnoscere divinam virtutem et potentiam et verit,atem ipsius ineffabilem et immutabilem praedicare. Idem edam fecit Saul erga Davidem, quem a.gnoseit et fatetur quidem regnaturum, sed nihilominus ut ante fecerat infesto animo persequitur, et regnum ipsius odit. Hine fateri discamus Deum esse fidelem et ipsius promissis sic acqniescere, ut non dubitemus ea nobis in commodum et utilitatem nostram cessura, atque ipsius voluntatem inevitabilem perfec= tum iri licet pro viribus sese illi mortales opponant. Tandem sequitur Davidem in iter scum abiisse, Saulem vero in locum scum reversum: ex quo rursus apparet Davidem speciosis illis Saulis verbis non admodum confidisse : ac licet eum Saul tanquam filium compellasset eidemque benedixisset, ~ tamen satis fuisse Davidi notam Saulis malitiam et pravam obstinationem.Quamobrem teneamus, Deopatefaciente nobis bostium nostrorum pravitatem, licere quidem nobis cavere, et non eoniicere nos in ipsorum ]aqueos, et utendum esse prudentia et consilio, quod ipse Deus suggesserit, ad fraudes et dolos ipsorum effugiendos. Sane fideles quidem oportet perpetuo in simplicitate ambulare, ut monet Christus, sed non ideo tamen se praecipites in pericula dare debent, et veluti clausis oculis in improborum laqueos ferri et ultimum sibi exitium accersere. Quod observatione dignissimum eat his temporibus quibus nota eat inimicorum fidei pravitas, quos certissimum eat nullum genus crudelitatis omissuros ad penitus pessumdandam eeclesiam si facultas ipsius daretur. Sed quoniam non offertur oceasio et opportunitas, ad fraudes vulpinas confugiunt, et miris blanditiis incautos invadere fideles moliuntur, suam interim poenitentiam summopere commendantes et melio= rem in posterum mentem pollicenteP. Nae si fides istis fraudulentis hominibus adhiberetur, momento fideles pessumdarentur. hluamobrem oportet fideles sibi cavere, quum praesertim nullam fidem, nullam 39*

615	HOMILIA XCVII.~	616

integritatem, nullum animi candorem eme videant in its qui adversus Deum et ipsius ecclesiam pugnant, quam si possent tan quamferae bestiae laniarent, quum nihal nisi sanguinem sitiant, et si possunt pro viribus impedire no prima quaque oecasione illi in incautos saeviant, et ad ingemum redeant, quemadmodum Saulem feeisse videmus. Graves quidem fateor fuerunt Davidis tentationes, quod semel atque iterum Saulem infidelitatis arguit, et nihilominus eandem conditionem semper expertus est, coactus Mills infidelitate vitam tolerare, Lnodo in antro et spelunca, modo etiam siti, fame, frigore, aestu, multis denique miseriis et afflictionibus agitari et urgeri. Hine itaque discamus Deo nos variis calamitatibus et afflictionibus exercente, et omnem laetitiae materiam nobis auferente, non ideo tamen animum despondere, et ab officio resilire, sed potius indo occasionem capere ad Deum cum very poenitentia nos convertendi, et Davidis exemplo nos in mediis afflietionibus consolandi. Rara quidom, fateor, virtus, vix enim unum ex millibus reperias qui afflictionibus multis obrutus, non graviter conqueratur, et animum despondeat : hie enim ait se ex quo evangelium amplexus est, miris modis vexatum fuisse: ille vero mirum esse clamabit nullam dari miseris quietem, quum adversariis tamen omnia ex animi sententia et libidine succedere videantur, ac proinde optare ut Deus, si non prorsus similem cum adversariis conditionem, saltem aliquam concedat. Nos vero affectibus nostris moderari discamus, et licet ab inimicis quibus pepercerimus inique tractemur et cruciemur, ne propterea tamen unquam a Dei invoeatione dimoveamur, sed patienter iniurias ferentes officio nostro fungamur, et inimicis nostris alta quiete fruentibus interim aquam angustiae bibere no aegre feramus : quemadmodum hoc loco Davidem videmus iter suum abivisse, non alta quiete et tranquillitate fruiturum, sed cum novis difficultatibus luctaturum, et tanquam miserum et egenum patriaque extorrem duram et asperam vitam acturum. Gravis sane et intolerabilis illa videbatur conditio, et cum in desperationem coniectura, sed quoniam in Deo spem suam reposuit, et in eo sese consolatus est, idcirco miseram illam conditionem patienter tulit, nee se voluit Saulis perfidiae committere. Saul vero contra in locum suum reverses est, et rebus tranquillis et paratis usus in pretio et hooore fuit apud subditos multis militibus stipatus, quos obsequentes ad iussa habuit. Ex quo discamus, hostibus nostris rebus secundis utentibus, et Deo ipsos veluti fortunante non ideo tamen indignari, nee animum despondere: sed tamen caute ipsorum furorem et amentiam effugere, et ono memento fumos evanituros contemnere, et quoscunque casus ad nos explorandos Deus immiserit, patienter ferre, donee ipsemet laetitiae materiam nobis offerat.

Nam opportuno tempore Deus suorum fietum et lacrymas in summam laetitiam, hostium vero gaudium et felicitatem in dentium stridorem et ultimum exitium mutabit. lam vero agite etc.

HOMI LIA XCYI I.
CAP. ggVII.

1. Et ait David in corde suo : Aliquando incidam una die in manes Saul: nonne melius est ut fugiam, et salver in terra Philistinorum, et desperet Saul, cessetque me quacrere in cunctis finabus Israel ? fugiam ergo manes eius. 2. Et surrexat David, et abiit ipse, et sexcenti viri cum eo, ad Achis ilium Maoc regem Geth. 3. Et habitavit David cum Achis in Geth, ipse et viri eius, vir et domes eius, David et duae uxores, eius, Achinoam lezrahelitis, et Abigail uxor Nabal Carmeli. 4. Et nuntiatum est Sauli quod fugisset David in Geth, et non addidit ultra quaerere eum. 5. Dixit autem David ad Achis : S'i inveni gratiam in oeulis tuffs, deter mihi locus in una erbium regionis huius ut habitem ibi: cur enim manet servus tuns in civitate regis tecum? 6. Dedit itaque ei Achis in die illa Siceleg: propter quam causam facta est Siceleg regum luda, usque in diem hanc. 7. Fuit autem numerus dierum quibus habitavit David in regione Philistinorum, quatuor mensium. 8. Et adscendit David, et viri eius, et agebant praedas de Gessuri, et de Gerzi, et de Amalecitis: hi mina pagi habitabantur in terra antiquitus, euntibus Sur usque ad terram Aegypti. 9. Et percutiebat David omnem terram, nee relinquebat viventem virum et mulierem
'ollensque oves, et boves, et asinos, et camelos, et
vestes revertebatur, et veniebat ad Achis. 10. Dicebat
autem ei Achis: In quem irruisti hodie? Respondebat
David, contra meridiem Iudae, et contra meridiem
Ierameel, et contra meridiem Ceni. 11. Yirum et
mulierem non vivi fcabat David, nee adducebat in Geth,
dicens: Ne forte loluantur adversus nos. Haec fecit
David: et hoc erat decretum illi omnibus diebus qui
bus habitavit in regione Philisthinorum. 12. Credidit
ergo Aehis David, dieens: Multa mala operates est
contra populum scum Israel: erit igitur mihi servos
sempiternus.

David tandem multis exantlatis laboribus, multis dificultatibus et tentationibus superatis, tandem eztorris patria in alienam regionem fugere cogitur, et sane gravissima fuit inter omnes tentationes ista, quum coactus est exsulare terra quam Deus Abrahami posteris in haereditatem concesserat: ut verisimile sit Davidem hoc exsilium ipsa morte gravius

617	IN I. LIB. 'SAMUEL. CAP. XXVII.	618

tulisse, et hoc quidem fuit inimicorum ipsius consilium, ut ante vidimus ipsum cum Saule expostulantem his verbis : Qacia expebdunt me hodie rae cooptatus haeream possessioni Iehovae, dicentes : Abi, cole deos alienos. Abstinuit profecto David hoc postremo
nam certum eat ipsum non fuisse ullo cultu idololatrico pollutum sed tamen ad incredulorum et populi iudaici infensissimorum hostium misericordiam eonfugere, et opem ipsorum implorare coactus eat: licet iam antes periclitatus inter illos esset, ut vidimus ipsum captum a Philisthaeis et apud regem accusatum in discrimen venisse capitis, ut nulls ipsi fuerit alia huius e$'ugiendi periculi ratio, quam insaniam simulare, spumando et gestus insani et furiosi hominis simulando. Quare quum denuo in hanc necessitatem impulsus eat, profecto venisse ipsum in magnas augustias non eat dubitandum, quod cogeretur ut peregrinus in aliena terra exsulare. Nam etsi coniicere possumus non eundem fuisse regem : non onim abs re nominatur Aehis filius Mauci, ut ostendatur non cum ease ad quem Dabid aliquot annis deductus fuerat; tamen perpetuum fuisse inter Isra6litas et Philistinos bellum, certum eat. Licet itaque Davidi liber aditus patria in Philistaeorum regionem, et humaniter a rege Achis exceptus eat, tamen in perpetuis arigustiis fait. Et its videmus voluisse Deum ipsius patientiam ezplorare, quandoquidem post multas graves et longas difficultates, coactus eat terra in qua Dei cultus erat reiicta, in terrain idololatrico cultu pollutam fugere. Guam fait ista conditio illi dissimilis, qua regnum ipsi debebatur in populum a Deo electum et adoptatum, ut pro eapite quod ipsi debebatur, ne minimum quidem membrum esse ipsi licuerit. Procul dubio Davidi satisfactum esset si potuisset esse, ut its dicam, unus ex pedum articulis quemadmodum ipse profitetur in Psalmis se maluisse habitare in atrio domus Domini, quam in medio incredulorum, et maluisse ianitorem esse, domus Dei, cum coetu fidelium eoniunetum, quam in regiam dignitatem evectum a populo Dei separari. Non dubium eat igitur quin gravissima fuerit ista tentatio et summa angustia, non posse in quodam angulo in montibus et speluncis Iudaeae vitam sustentare. Atque hoc exemplum magni fieri a nobis debet. Ecquis enim nescit experientia ipsa doctus, homines nimium esse molles et delicatos Deo ipsos explorante variis calamitatibus? Nempe sibi quisque delitias facit, et so aequo durius tractari queritur. Itaque eo diligentius Davidis exemplum expendendum et cum omnibus its. quibuscum luctari non contigerit calamitatibus comparandum. Nam si, exempligratia, Deus hodie non eaamini.subiicit,. et persequutionem patimur propter evangelii piofessionem, . an tamen eo.modo quo David exploramur? an exsulamus tanquam ab its qui nomen Doi in‑

vocant omnino resecti, sic ut nullibi pateat nobis loons nisi‑ in medio hostium, et nulla alia ratione vitam tutari possimus quam in ipsa morte, neque tantum ad diem unum ant alterum sed ad‑ multos annos? Quare agnoscendus Dei ergs non favor nostram imbecillitatem tolerantis, et nostri miserentis. Nae ingrati fuerimus nisi patienter exspectemus donee ipsemet vires nobis ad hostes nostros profligandos suppeditet.
Si quis excipiat Davidem nobis longe fortiorem fuisse, sciendum eat non aliunde hano fortitudinem manasse quam a fide qua in Deo acquievit, cuius spiritu in summis difficultatibus sustentatus eat. Nos itaque Davidem imitemur, et nostrae communis fragilitatis conscii, remedium adversus eam quaeramus, Deumque precemur ut non deiectos erigat, et vehementius agitatos ac vacillantes sustineat, viresque suffieiat quas ipsum opportuno tempore praestiturum certissimum eat: quidquid enim accidat verissimum eat quod huius libri 2. cap. vidimus, Deum prius morti tradere suos quos vitae deinde restituat, et in sepulchrum deiicere antequam inde eximat. Procul dubio potuisset Deus, si voluisset, Davidem in Iudaea tutari, et adversus Saulis insidias tegere, sed tamen toties morti ereptum voluit tandem omni ape vitae excidere, nisi in manus hostium Dei sese coniiceret. Itaque Davidem hactenus miraculose liberatum voluit in hoc discrimen venire apud Philisthaeos, ut in eo magis ao magis divinum opus appareret et perficeretur: Ex quo apparet non sine causa Deum fideles suos ad vivum nsque explorare quandoquidem ipsius gratia tanto fuit illustrior, quanto gravior exploratio. Et sane . hao ratione Davidi videmus non tantum ablatam occasionem et argumentum laudandi Deum, et cum defensorem agnoscendi, cui uni vitam aeeeptam debebat, sed edam ipsius exemplum hodie nobis esse loco doctrinae, qua ad ipsum imitandum excitemur, persuasi quotiescunque Deus hostibus laxat habenas, ut de nostra salute conclamatum videatur, Deum tamen habere mortis exitus in sua potentate: ac proinde ipsum nostri tandem, quemadmodum olim Davidis, miserturum. Sed ea eat hominum incredulitas, ut semper incerti fluctuent et adversus .Dei promissiones certissimas disputent: iubet enim Deus non securos esse, et ab ipso pendere certo persuasos ipsum pro salute nostra vigilare: sed homines perpetuo incerti vagantur, et quaevis pericula sic horrent, quasi nullus unquam ex illis futurus sit exitus, et its sponte Dei promissionibus reluctantur, quasi ultro in nihiluw ipsas redacturi. Quamobreiin quo maior eat hominum ineredulitas, co diligentius notanda exempla quibus possumus erudiri: quandoquidem non tantum docentem Deum, sed edam non ad fidem promissionibus ipsins . adhibendam exemplis servorum suorum excitantem audimus. Exempli

619

HObIILI A

gratia quum Davidem in capitis discrimen venisse videmus, et illi deinceps oblatum a Dec laetitiae argumentum, docemur vera fide Deum invocandum, et ad ipsius bonitatem confugiendum, minime dubitantes quin pro infinita et immutabili ipsius potentia nos a mille mortis periculis ernere possit, et mortuos etiam vitae restitnere. Denique hoc unum superest, tit quaecunque conditio nostra fuerit vitam nostram in ipsius mantis deponamus, quod fiet quum ipsum defensorem nostrum esse agnoverimus, et cum ex animo precati fuerimus, tit nostri misereatur, et promissiones ipsius amplexi fuerimus, eas persuasi ad DOS pertinere quos ex inimieis filios fecit, et per fidem ovangehi membra filii sui Domini nostri Iesu Christi : denique tit hanc doetrinam certius complecta.mur, sciamus Davidem tanquam figuram Domini nostri Iesu Christi nobis proponi, et tanquarn exemplar quod imitari nos oportet, quandoquidem commune ipsi et .nobis est quod de ipso recitatur. Nam si specialis eius conditio fuisset et a nostra dispar, obiiceremus ea quae ipsi contigerunt, non posse nobis esse utilia, neque in exemplum propoui: sod quum oculis nostris exhibetur, tanquam figura Domini nostri Iesu Christi , qui caput nostrum est, certo inferre possumus liberationes quas expertus eat nobis etiam hodie promitti, et ad nos spect.are, tit minime dubitemus Deum nos manu tenentern ex omnibus periculis opportuno tempora eruturum: ficet undique mortis periculis urgeamur.
Caotermn ista fiori non posse sine magnis angustiis et difficultatibus certissimum est, quemadmodum et Davidem videmus gravi tentatione affectum quum nit animo perturbato: Aliquando incidam in mantes Saulis, nonne melius est tit fugiam et salver in terra Philistinorum? Profecto has votes effundens, et nullam aliam rationem superesse tutandae vitac uxistimans quam ad hostes confugere, satis indicavit purturbatum fuisse ipsius animum, quoin in lntnc et i!lain partem fluctuasse dubitim, et aped se vebomen?er luctatum ideoquc ]stud consilium ad Phdistaeos confugiendi tandem cepisse. Quid its`.' obsecro, tantine vitam suam David facie
bat tit cum incredulis conversari malit quam diutius in Iudaea persequutionem pat]? vix enim se poterat ab omni eorruptionis labe immunem tueri: sod tauien minime dubium est quin sigillum integrum fidern,lue retintiont factae sibi promissionis a Domino, et quin ab Omni stmbitione et avaritia fucrit alienissimus. Nam, tit ipsetnet in psa;mis testatnr, iu Dei manus vitant suam roposuit, et ins regiae dignitatis sibi debitae non abiecit, quoit in ea posits esset salutis ipsius aeternae spes, siquidem non de torreno et caduco bono aliquo, sod do certo pignore futuri olim regni Domini nostri Iesu Chri‑,ti agebatur. Quare illum oportuit variis a.ffici curie et molestiis

620

et turn muftis difficultatibus luctari : licet dulcior ipsi more futura fuisset, quam inter sollicitudines et difficultates vitae productio. Quin et ipsum Abrahamum co redactum videmus, tit Saram uxorem exponeret, cuius profecto dedecus morte redimere maluisset: sod quoniam Deus ipsi promiserat, fore tit ex suo seniine suscitarotur is in quo omnes benedicerentur, idcirco vitam seam tueri eonatur, quod ab ca salute et suam et omnium pendere quodammodo videbat, et tanquam vinculo quodam coniungi. Ni igitur vixisset, perire mundum univer$um oportuisset: apes enim salutis nulls apparebat alit, nisi in semine illo benedicto, qnod ex ipso Deus erat suscitaturus. Idcirco igitur vrtam tit tueatur null] rei parch, donee a Deo quod exspectabat obtineat. Eadem est Davidis ratio, qui willies, si fieri potuisset, mori elegisset, quam spud alienos commemorari: sod interim fretus diving prrmissione se in regiam dignitatem evectum iri, tantisperdum ipsius apparent redc;mptor satuti suae consuluit spud idololatras, quod alibi non posset.
Porro quum dicitur David habitavisse in Geth cum rege Achis ipso et viii eius et downs eius, et dune uxores ipsius, ex eo apparet admiranda rationo Deum cords Philistinorum flexisse, tit Davidem cum familia tam humaniter exciperent. Neque enim verisimile eat ex ipsorum memoria eFfluxisse canticum illud a mulieribns et puellis decantatum, mille Saulem, decem vero millia Philistinorum Davidem cecidisse, satisque norant quae damns ipsis David intulisset: ac proinde fieri non poterat quin graviter ipsi succenserent., ideoque et iugulo ipsius milk g?adios intentar<;nt. Quamobrem fateri necesse est diving providentia factum, tit David graham spud istos homines invenerit, qui alioqui in ipsum crudeliter saevituri videbantur. Hoc saepe sacra scriptura testatur, Deum flectere hominum cords ad scum a.rbitrium, et quidem hominum improborum, ac leonum iras its frangeie tit in agnos mutentur quoties ipsi videtur, non quidem sic tit naturam mutent semper, sod tamers tit ipsorum furorem et rabiem adversus suos compeseat et coerceat. Sic vidernus Israelitas gratiam invenisse aped Aegyptios, n quibus pretiosissima vast anrea et argentca. acceperunt: sic etiam contra in Psalmis Deum audimus Pbilistaeoruni animoe immutasse, tit Israclitas perseqnerentur qui Deum suis peccatis advcrsum se provocarant. Utrumque igitur ]stud in mauu Doi positum esse observandum est, nimirum, tit quoties ipsi videtur, qui prius amici fnerant, efficiat nobis iuimicos, et adversum non excites, et ipsis ntatur tanquam flaaellis quibtis nos propter peccata castiget, tit ipsa Dei Mann feriamur improbis hominibus Dos affltgentibus, quod eorum opera velit uti ad nostram correctioncm. Vol contra pro bonitate sun immerses qui pries.

621

IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXYII.

adversarii et hostel infensissimi fuerant amicos faeiat, qui rebus adversis auxilium ferant: idcireo saepe apud prophetas Dominus populum solatur, dieens so facturum, ut gratiam inveniant apud hostes et peregrinas nationes, ut indicet se, obi castigaverit sues, si cum vera poenitentia et humilitate ad ipsum oonfugerint, veniamque deprecati rogaverint, ut vulneribus medeatur quae ipsomet infiixit, se eff'ecturum ut crudelissimi hostes quorum dentibus iamiam laniandi videbantur et unguibus discerpendi, repente mutatis animis, nostris commodis studeant, of summa Dos humanitato exeipiant. Caeterum non dubium eat quip quum Achis Davidem spud se recepit diligenter in facta Davidis inapexerit, et fides homines habuerit qui facts dicta ‑que ipsius explorarent. Neque enim etsi Davidem tam humaniter exceperat officere potuit quin ipsi quodammodo diffideret, etsi speravit successu temporis Davidem in gratiam receptum, fidum ipsi servum futurum. Ex quo apparet animum consiliariorum ipsius atque adeo etiam populi a Deo inflexum. Neque enim dubium eat quin ex ipsa plebe multi iniquis oeulis Davidem intuerentur, et memoriam refricarent caesorum a Davide vel amicorum, vel cognatorum, vel affinium : ac proinde sumere de ipso vindictam, et semel Divina igitur providentia ipsi clypeus adversus istos umbia tutus esset.
Deinceps sequitur Davidem rogasse regem ut concederet ipsi aliquam urbem in qua tutus habitaret, his verbis: Si inveni gratiam in ovules tuis, detur mahi locus in una urbaum regionis huius, ut habitem ibi. Cur enim manet servos tuns in civitate regis tecum? Quibus verbis David propositis incommodis regem Philistaeorum flectens nititur ad petitionem ipsi facilius concedendam : reges enim plerumque suis commodis et quieti student. Docet igitur David non esse ex regis utilitate si in urbe regia habitet, et praeterea quod multis atipatus esset militibus fieri non posse quin rex aliquod incommodum ex eo perciperet. Atquc speciosae fuerunt istae Davidis rationes: etsi minime dubium eat quin longe alius fuerit ipsius scopus quemadmodum etiam fidem facit eventus. Dissimulat igitur apud regem Achis quod intus fovebat, et tamen nihil profert quod non veri speciom haberet, et quin facile esset discernere an mentiretur et sciens prudens falleret. Speciosis igitur rationibus petitionem suam adornat: led quae tamen fuit ipsius mens? nempe aperavit primum se ab incredulis separatum facilius sincere Dei eultui vacaturum, daturumque operam ne tanquam profanus audiret, quasi cognitam in Iudaea religionem contemneret. Deinde sibs etiam meliorem occasionem oblatum iri hostibus populi Dei damnum inferendi, et regi Achis sine iniuria tamen Israe‑

ipsum tollere cuperent.
Davidem texit, fuitque
	insultus, tit sub eius

622

litarum gratificandi. Hactenus igitur David ipsi nonnihil dissimulat: tamen non eat mentitus, quemadmodum Paulo post mentiri ipsum audiomus, led in praesentia aliquid dissimulavit, et quod veri speciem habebat, proposuit, etiamsi aliud peetore occultarit. Si quis igitur quaarat Davidine istud licucrit, respondemua non . omnem dissimulationem semper ease vitiosam et condemnandam. Dissimulare enim eat partem consilii nostri tegere. Neque enim tenemur hostibus nostril omnia consilia nostra patefacere, imo ne fratribus quiderh sempar cogitationes patefacere cogimur, led tantum cum candore of integrita.te cum proximis conversari: Sic Paulus fidelcs exhortatur, ut sum integritate et animi eandore inter homines vivant. Itaque dissimulatio non semper eat in vit.io, led quum its dissimulatur ut falsum dicatur, tune dissimulatio ills vitiosa eat et mecum meudacium. Davidem igit:ur dissimulantem spud regem Achis loom consilium respondemus non peccasse, nee offendisse Doum, praeteroa laudandum eius consilium discimus quo praevidit Philistaeorum adversum so odia et. murmurs si cum soil militibus et familia diutius in untie regia mansisset, et praeterea fore ut Davidem' ad loam religionem sollieitarent, et cogere vellent aegre ferentes separatam ipsum a sua religionem .habere. Quae omnia providens, et ‑ut libertatem haberet sera purism ab idololatricis suporatitionibus 'et pollutionibus conservandi,o seoraim habitandi facultatem sibi coneedi postulavit: etsi non dubium oat quip se muftis, periculis obiiceret. Neque enim tam Brat eonsilii of rationis expers quin praevideret se in parvo oppido facile ab hostibus intercipi posse: et si Philistaei adversus so conspirent ipsorum iniuriis expositum fore, et in urbe clausum effugiendi viam nullam habiturum: ac proinde vitam suam singulis momentis magnopere periclitari. Vorum quidquid accidat superatis istis difficultatibus mavult his periculis et incommodis habere libertatem Deo pure et sincere serviendi, et se purism ab idololatricis pollutionibus conservandi. Denique prudenter David odium omne hostium vitavit, et suspicionem ambitionis quasi dignitatis aliquem gradum ambiret contentus vitam obscure loco ducere et tueri. Rex igitur Achis dedit ei Siceleg. Ex quo apparet iterum impulsum a Deo regem motu non ordinario: nam certum eat excaecatum a Deo regem Achis quum hosti Davidi finitimam urbem Iudaeae coneessit: nam si suspectum ipsum habebat, quara in urbe finitima Iudaeae ac non potius in medio regionis cum eollocabat, ut omnis ei nocendi potestas adimeretur? Sed non dubium eat quin avaritia ~regis Achis eum impulerit et incautum deceperit, ut solent pieces praedae mhiantes hamo decipi. Nam Davidem in urbe finitima collocans, existimavit perpetuis praedationibus et ineursionibus Davidem in hostel

623

sebe vectum quaesiturum, ac proinde gavisus eat epsum ease finetemum Israolitis, ut conteneantur et continue agitate encursionebus faceleus deenceps a se debellentur. Sed Deus consilium istud in epseul confuseonem vertet. Sic solet Deus emproborum homenum ardentem avareteam ulcesce, et lecet habenas epses laaas alequando permittat, tamen in caput epaum malum conseleum retorquere, et enanes conseleorum eventus facere. Nos egetur reges Aches et caeterorum eaemplo delcamus nehel ultra modem appetere, ne undeque corrasae open fiant nobes laqueus quo strangulemur: led its contend gene Deus largitur, no aleorum incommodes et detrementes ditescere cupiamus.
	Porro Davedem in its gene sequuntur omni
culpa leberare non poslumus, good premum mendacie
teneatur, quandoquedem semulans se in populum
Iudae facere empetum, et a rege interrogates in
quos erruesset, respondebat se contra meridiem Iudae
et contra meridiem Ceni irruisse: quum tamen
praedam ageret de Geslurees et Gersaeeset Ama
lecetes, adversus quos tam en nullam odii causam
habebat, et proende adversus regecn graveter pecca
bat. Nam quum tam humaneter ab Aches fuesset
eaceptus, guars ipso erat iniureus, genre querelas et
bells, quatenus in se eat, spas suscetat: nulls enem
eacercebant odes inter se Philestaee et Gessuree et
Gersaee et Amalecetae. flnare egetur David odeorum
et bellorum causal serit7 genre non melius agnoscet
acceptum a rego beneficeum ? Graveter igetur ad
versus re gem David peccavet: deende et en aliol
vedetur edam fuisse eneurius, good nulles eneureis
lacessetus, nee provocatus ab epses, in epsos tamen
feceret empetum et praedam abegerit, ut eustam
deinceps habuesse causam Amalecetae vedeantur
ipse bellum enferende et urbem. Seceleg encendio va
standi: good eos ultro provocasset et depraedatus
esset. ~,1uanqu;Lnt good ad istud att,enet : facile eat
responders Davidi lecuesse populos illos pessumdare
popule Dee inimicos. Nam se gees eacepiat sum
nondum ad dig, iiitatem regeam pervenisse, neque
adhuc armorum potestatem accepesse : lam ante do
cuemusnon quedem habuisse Davedem potestatem
in Saulem ttnimadvertende, statumque emmtttaude,
donee a Dco vocaretur: led tamed autoretatem
habuisse iniutecos popule Dee caedende et extermi
nande: quo iuro etiam st.epatus fuel illis que ad
epsum confwaerunt militibus : else nihel potnit in
Saulel pernic•.iem tnolere. Hamalccet:te vero tern
pertenaces fucrItut populi Dei hostel, ut mcrito ex
terwinandi fuerint. Ruare David eos mereto etse
non sorrel et pcnitus extermenavet, multes tamen
proelei.s fudit. Deus enim tam lougo ante tempore
praedixerat, so adversus epsol puanaturitm, et con
trareum fore dunce una internecione tollerentur.
Quamobrom quttm tale sententea Domene Hamalece‑

HOMILIA gCVII.

tae condomnati essent, merito David poenal poposcit, et sanguinem eorum fudit: ideoque non ease reprehendendum hoc nomine: eandemque ease reli= quorum populorum, qui populi Dei inimici erant, rationem. Hie igitur admirari nos oportet divinae providentiae admtrandum opus nobil incognitum et imperscrutabile. Nam si David in Iudae desertis perpetuo latuisset, non habuilset Hamalecitas infestand'i occasionem: siquidem eos Saul non adoriebatur, et in Davidem quam in illos hostel, do qu% bus eaterminandis oapressum mandatum habebat, facere impetum malebat. David igitur patria easel, et in sum statum redactus, ut videretur a populo Dei resecatus, et nullam amplius autoritatem habere : ends occasionem arripit inimicos Dei profligandi, qui prime nose fuerant populum arcere ingressu terrae Chanaan, quam populo suo Deus promiserat, et iniuriis provocare, quum ex terra Aegypti populus Dei fugeret. Deus igitur Davidis mimsterio persequitur Hamalecitas, et eos uleiscitur: quum maaime periisse David videretur. Hine discamus Deum quum soul hostel et nostros punire statuit ipsis suscitare inimicos, nullius quidem hominum opiniono momenti: Bed qui tamen ad ezlequenda divina iudicia sufficia.nt, non secus ac si multos ingentes exercitul adversus eol Deus eacitasset. Quam doctrinam hodie nos oportet in usum nostrum trahere : sumus enim plerumque nimium praecipites: et momento egstirpari quidquid nobis contrarium eat optamus, et solum otium et triumphos cupimus. Sed Deus istos affectus temperat, et fervorem illum iniecta frigida reprimit: et nihilominus hostel si non ono memento magnis viribus profligat, paulatim tamen eonsumit. Sed quibul modes istud Deus efficit? Nae si patienter Dei augilium praestolemur, cities rem perfectam noltra opinions mirabimur. Haec igitur nostra ease oportet in illis difficultatibus exercitia, nimirum serum Dei invocationem. Nam etsi quisque pro sues viribua niti debut, et aliquid seders, ut Davidew videmus sibi non pepercisse, prout eum Deus auailio iuvit: praecipua tamen ad obtinendam victoriam arms aunt pieces assiduae. Quin iwo nostril temporibus idem quad hic David egperimur: quibus videmus eos, qui hominum opinions videbantur contemptissimi, a Dee vocari, et habere rationes'quibus se tueantur, lunge ampliores quam quum in otio ab adversaries relinquerentur. Eaempli gratin, quamdiu pas duravit, quam misers fait mzserorum fidedelium conditio, quibus inimici dominabantur, et gladium iugulis inferebant, et de illis triumphabant7 Nonne coniurati inter se hostel eatrema quaeque minabantur, et sanguinem miserorum sitiebant, ut ,> ecclesiae sales tenui filo pendere videretur? Itaque ; si .diutiul ills conditio et plena insidiarum. neutrali‑,'yy tas durasset, certum eat via evangelio loeum datum:,‑,

IN I. LIB. SAMUEL. CAP. %%VH.

iri. Sed etsi.Deus permittit improbis lascivire, et in miseros insultare, et quasi iam parta victoria triumphos agere, tamen irriti ~omnes ipsorum conatus futuri sunt. Nam exsultantes et triumphantes Deus momento perturbat, et re ipsa patefacit se in arcano suo consilio habere, quae ne suspicari quidem potuissemus. Eo igitur ardentius ad ipsum nos oportet confugere, et rogare ut opus inceptum perficiat: nihil enim est coepisse nisi perficiat: quare Deum oportet extraordinarie virtute operari, et suis opem adferre. Sane Deus coeptum opus nunquam relinquit imperfectum, nisi hominum ingratitudine provocatus: itaque quum coepit operari, nostros oculos aperit quibus favorem et bonitatem ipsins erga nos contemplemur. Quamobrem ad ipsum ardentioribus votis tune invocandum magis ac magis sollicitari debemus: et cavere ne in socordia obtorpeamus, et nobis ipsis quasi iam re perfecta delitias faciamus. Sed duet exspectamus ut Deus opus suum perficiat, miseriam nostram et imbecillitatem ac necessitatem auxilii ipsius agnoscamus, ut nostrae inopiae memores, maiorem inde promovendae gloriae Dei occasionem habeamus. Interim in ipso conquiescamus, minims dubitantes quin omnes difficultates praeter spew et exspectationem nostram superet. Ac si non tam cito, neque its rationibus quibus optaremus negotium conficit, sufficiat Deum pro suo arbitrio suum opus perficere: et nobis illi gratias agendi, quum in ipsius invocations perrexerimus, et sum in omnibus difficultatibus invocandi, et in ipsius gratia aperandi mains semper argumentum praebitum iri.
Porro quod David interrogatus ab Achis, unde referret apolia, et praedam ageret, respondit, ex meridiano tractu Iudaeae, in eo, uti diximus; est condemnandus: quam tamen culpam illi Deus condonavit, et illi gratiam suam non obstante isto impedimento non destitit impertiri. Hine itaque discamus, nos licet infirmitate aliqua laborantes, et non tam perfectos quam par esset, Deum tamen respicere, et nostri misereri : sed interim caveamus Davidis imitari peccata, ut multi solent profani homines istiusmodi exemplis sua vitia fovere: Deus quidem Davidem peccantem tulit, quare igitur severius nobiscum ageret? Indeque,vitiisindulgendi occasionem accipiunt. Quin potius hinc quanta sit hominum infirmitas agnoscamus, qui licet pro viribus ad virtutes studium scum applicent, nihilominus tamen saepissime in multis offendunt. Sane David nunquam tam inordinatos affectus habuit, ut a Dei obedientia discedere cuperet: sed contra potius omni studio in earn incubuit: interim tamen in tantas redactus erat angustias ut non labi non potuerit. Quod si tanto viro, tot virtutibus claro et insigni contigit, quid, obsecro, nobis miseris
Cadrouni opera. Vol. XB.$

626

futuruni est?, Quare Davidis exemplum proponi sciamus nobis, ut intra positos limites nos contineamus, et ne latum unguem a D_ ei mandatis resiliamus: ac si quid erit a nobis peccatum, ad ipsius misericordiam eonfugiamus, et Beet non tales simus quales esse non oportebat, nihilominus ad propositum scopum collimemus, minime dubitantes quin propitium Deum experturi simus, facile nostram infirmitatem excusantem: et nunquam permissurum, ut quantacunque sit nostra imbecillitas in dedecus et ignominiam incidamus, et de nobis hostes triumphent. Caeterum inescatum regem Aehis cum principibus et consiliariis videmus praeda quam David faciebat, in cuius partem ipsum venisse non est dubitandum : et ea sic exeaecatum ut non anim=. adverterit suo id fieri detrimento: siquidem abaetam ex Iudaea praedam sibi persuadet, licet de vicinis, in quos nihil moliri. voluisset, ducebatur. Hine observemus eos qui suis affectibus abripiuntur, prorsus caecutire, et modo rem faciant etiam cum alieno detrimento, non magni facere : itaque rationis et consilii expertes fieri. Quapropter quum ea sit in exeaecandis hominibus abaritiae vis, et consilii rationisque expertes faciat, ear tanquam luem pestiferam fugiamus. Deinde observandum Dei opus in ludendo rege Achis, tantisper dum David longe aliis viribus populum ipsius aggrederetur, et profiigaret. Davidem quidem, ut ante diximus, omni culpa liberare non possumus, sed suum opus nihilominus Deus promovit: Quare quum Achis sibi persuadet Davidem populo suo israelitico infestum, in posterum fidelem operam sibi praestiturum, a Deo excaecatur, ut interea David salvus et incolumis conservetur, et populus israelitieus tan= turn tranquillitatis obtineat. Nam antea Philistaei continuis bellis Isratlitas infestabant : quos iam quieseere sinunt, existimantes Davidem ipsis infensum, quotidie novis incursionibus fatigare et depraedari. Ex quo apparet Deum admirandis, et omnem hominum opinionem superantibus modis solere suos conservare. Qui licet in multis saepe labantur, non tamen propterea a‑Domino deseruntur, quod coeptum in ipsis opus imperfectum nolit relinquere: sed ipsorum imperfectionibus ita medeatur, ut .pedetentim eos ad plenam perfectionem deducat.
lam vero agite, etc.

40

627

HOMILIt1 XCyIII.

CAP. ggVIII.

1. Factum est autem, in diebus illis congregaverunt Philistaei agmina sua, ut 2h‑aepararentur ad bellum contra Israel: dixitque Achis ad David: Scions nunc scito quoniam mecum egredieris in castris, to et viri tui. 2. Dixitque David ad Aehis : None scies quae f axturus est servos tuns. Et ait Achis ad David: Et ego custodem capitis naea ponam to cunctis diebus. 3. Samuel autem mortuus est, planxitque cum omnis Israel, et sepelierunt eum in Bamatha urbe sua, et Saul abstulit magos et hariolos de terra. 4. Congregatique sent Philistaei, et venerunt, et castra metati sunt in Sunam : congregavit autem et Saul universum Israel, et expavit cor eius nimis. 5. Et vidit Saul castra Philistaeorum, et tircuit, et expavit cor eius nimis. 6. Gonsuluitque Dominum, et non respondit ei, neque per somnia, neque per sacerdotes, neque per prophetas. 7. Dixitque Saul servis suis: Quaerite mihi mulierem habentem pythonem, et vadam ad eam, et sciscitabor per illam. Et dixerunt servi eius ad cum: Est mulier Pythonem habens in Endor.

Considerandum hie primum nobis occurrit, quo modo suns Deus castigat, ut in rectam viam a qua deflexerant reducat. Deinde quomodo non agat cum ipsis summo iure: sod leniter in ipsos animadvertat. Superius Davidem audivimus mendaciis et simulatione persuasisse Achi, se praedari IsraLlitas, quum tamen in Hamalecitas et finitimos populos irrueret. (qua. in re minime dubium est quip peeeaverit: siquidem debemus candide et sincere cum omnibus agere: et mendacia, lieet nemini noxia, Dec tames displicent, naturae quippe ipsius contraria. Et praeterea regem Achis a quo tam humaniter exceptus fuerat, fallebat, ut non immerito oondemnetur. lam sequitur expendendum, quomodo sit a Domino punitus: quem in eam necessitatem inducit, ut sine dolo respondere cogatur, et non sit amplius neque mendaciis, neque simulationi locus. Nam Philistaei adversus Israelitas coacto exercitu, facere in ipsos itupetum parabant. Interea David se tutum existimabat, quod in ipsius facta non amplius inquireretur, et rex Achis tantum ipsi fideret, ut in praedae partem veniens, quam David agebat, sibi satisfactum existimaret: Bed Deus haec illi otia tollit: siquidem ab Achis vocatus iubetur in castra venire adversus Israelitas, ac proinde armis infestare Dei populum : cuius tamen ipse dux et caput a Domino constitutus fuerat. Qua ratione ins dignitatis regiae amittebat in eos insurgens quorum caput erat constitutus. Neque vero superfuit ullus excusationi locus, quandoquidem millies

HUMILIA XCVIIL

629

potius occumbere quam hoc suscipere debuit. Cogitur itaque ab Achis: quod sibi malum accersivit quum se regi Achis initio submisit, et iugum istud imponi sibi permisit: debebat enim sibi cavere, et speeiosa aliqua ratione se excusare: sod eoniecit se ipsemet in hos laqueos, dictitans se praedam egisse de Israelitis, undo faetum ut Achis hoc credens voluerit in castris ilium tanquam Israelitis infensum secum habere. Sed ex altera parte misertum fuisse ipsius Deum videmus quod cum hac correctione castigatum periculo quod sibi crearat exemit. Atque haec duo sunt praecipua capita initio huius historiae observanda. Nos itaque discamus, variis nos euris et difficultatibus undique urgentibus, non iniicere tamen conscientiis nostris laqueos, neque ad illicita remedia confugere: quandoquidem malum potius ea ratione gravius faceremus. David quidem profecto hominum iudicio non poterat se aliter apud Philistaeos tueri, quam mentiendo et simulando se Iudaeis infestum ipsos praedari, adeo ut difficultas in qu‑m fuerat coniectus videatur ilium apud homines excusare, Bed apud Deum non est simulationi neque mendaeio locus, qui vitae integritatem et innocentiam requirit : ideoque David pessime sibi apud Deum consuluit, quemadmodum ex ipso exitu satis apparet. Quamobrem quaecunque difficultates nos undique constrinbant, ex quibus nullus detur exitus, et undique urgeant angustiae : summopere tam en caveamus ne simulationibus et mendaciis, quibus Deus graviter offenditur, ex illis emergere studeamus, ne laqueum nobis arctius nectamus, et quo magis nobis videbimur a periculo tuti, eo profundius in illud a Domino immergamus et merito quidem. Quare quo sumus ad hoe vitium natura procliviores, eo diligentius meditanda est haec doctrina, et serio Deus invocandus ut sun spiritu nos regat, et in integritate ac in innocentia vitae conservet, no unquam aut ad laevam aut ad dextram declinemus, et no pravis consiliis et simulationibus abduci nos patiamur a recta semita, sod ut ipso potius suggerat quae facienda et dicenda Bunt. Et hodie praesertim utilis est haee doctrina, quum videmus adeo corruptos homines ut simulationis, malitiae, perfidiae, invidiae denique pleni sint, ut bonis viris undique insidiae struantur, et vix os aperire possint quin deprehendantur. Tune igitur maxime usurpanda nobis est doctrina haec et Deus invocandus, ut si nobis cum versipellibus et dolosis hominibus conversandum est, eam nobis prudentiam suggerat quae sit a malitia fraudibus et dolis aliena, nosque reetam viam insistentes, sic tueatur sun spiritu, ut nullis dolis decipiamur. Caeterum si quando nos a recto aberrantes punierit, sciamus non deberi nobis aliud privilegium quam Davidi, cui Deum minime pepercisse , videmus : ideoque collum sub‑

6629	IN I. LIB. SAMUEL. DAP. ggYIII.	6'30

mittamus, et patienter Domini castigationem .admittamus, si vel mendaciis, vel simulatione, vel alia quavis ratione a recta via recedentes ex diffieultatibus emergere oo.nati fuerimus. Deo itaque nos virgin suis in rectaw viam revocante merito id fieri agnoscamus, neque ipsius iudiciis unquam obloquamur : quandoquidem Davidem tot Dei donis et gratiis insignem videmus non aliter excep.tum.
Interim vero singularis misericordiae divinae exemplum apparet in Davide, quem Deus in egtremum vitae discrimen vocatum repente, et praeter hominum opinionem ex eo liberat, non secus ac si quis se filium suum comprehensum simularet, vel in foveam, vel in ignem coniicere velle, quo facto filius ille sic terreatur, ut morti se proximum existimet, licet cum tamen pater manu te‑neat, et ipsum perdendi anumum non habeat: sed ea ratione castigatum filium velit in posterum sapere, et admissi peccati memorem ease, ne amplius in idem reoidat. Non alia ratione Deus erga servum Davidem se gessit, quum rex Achis vocatum cum iubet se in bellum :adversus Israelitas proficiscen,tem sequi. Davidi profecto longe consultius fuisset collu:m frangere quam passum unum ad bellum ecclesiae inferendum promovere, quandoquidem ea ratione promissionibus omnibus divinis nuncium remisisset. Sed tamen in eam necessi.tatem nune redigitur, merito poenas ab eo exigente 4ivina iustitia de .men4acio et simulatione, ut serio iam faeere cogatur, quod se facere antes mentiebatur: cadeoque urgetur .ut Achis eum dicat velle se habere in posterum custodem sui capitis: ~ut iam dissimulationi locus nullus supersit, sed atrenue se Davidem oporteat gerere, et sanguine fidelium, et eorum ‑qui Dei populus censebantur manus polluere. Deni,que fontem ‑et strenuum fieri Daxidem ‑oportehat populi Dei caede: ideoque ‑hominum opinione upon poterat ,non :provocare in se suumque caput horrendam Dei vindictam, et multorum criminum reus ;spud Deum fieri. S.ed Deus admirabili quadam ratione eat hie‑ operatus, siquidem viros principes et gubernatores ac duces Philistaeorum, qui autoritate apud regem Achis valeban<t .excitav~it qui .yogi persuaderent, ut Davidem a se Aimitteret. Non angelus a coelo missus, non aliquis _ prapheta, sed ipsi Philastaei Davidem libecant, et 'imminend periculo eximuat, ut ipsorum castris excedens, nihil :contra conscientiam, nihil contra fan .admittat. Quanquam etiam ut postea videbimus, .alia ratione se potuit defendere verum tamen quo propius accedebat ad ;regni possessionem, eo gravioribus tentatus eat afflictionibus: ex quibus admirabili ratione eat erutus: adeo ut Davidi oblata sit ‑oceasio non exigua eognoscendi Deum ad se castigandum manum extulisse c sed non tamen pereussisse eontentum virgas ‑ostendisse absque ictu et poenis quas erat

promeritus. In quo nobis eaimium speculum proponitur in quo .quid nohis sit in istiusmodi casibue agendum docemur.
Caeterum circumstantiae quae hie notantur non sunt sine observatione praetereundae; Samuelem fuisse mortuum, et sepultwm in urbe sua Ramatha
quanquam obiter ista nunc memorantur, ut Saul destitu.tus fuisse consilio post Saulis *) mortem ostendatur, ideoque nullum aliud ipsi remedium fuisse quam ad Pythonissam confugere : i.deoqus etiam nominatim fit men:tio Pythonissarum ex tota regione .a Saule eiectarum et sublatarum, ex divinae legis mandato. lam vero ineredulitatis .argnitur, quum ad diabolieas revelationes oonfugisss dicitur, quandoquidem ipsi Deus oraculo respondere denegabat. Quod vero Samuel mortuus fuisse dicitur, ex eo coniicere possum.us Saulem vivo ipso :potuisse tanquam a Dei prop" consilium aliquando capere: atque adeo Beet ipsi prophetae fuisset infensus ,propter nuncium ipsi allat.um., de adimcodo regno, quod ad tempus obtinuerat, et de maledietione Domini in quam sua rebellione incuurrerat: nihilominus tamen ut Dei prophetam coluisse et reveritum fuisse : ut in homine into repugnamtes inter .se affectus videre liceat, tanquam .fluctus maris sese mutuo eollidentes. Q,uare Saul ,hine quid.em .tanquam immanis belllua furorem suuxn despumat, quum se regia diginitate divino decreto .eacidisse .animadvertit: inde wero tamquam fraeno constringitur, .et Tel invitus .divino verbo .se subiicere, et illi obedions ease .cogitur. Nos vero .contra hoc exemplo discamus non .ease duplices neque £ucati. Quid enim nobis miseris fiet,, .si Saulem imitati fuerimus? Sed potius eandide .et sincere negotia :nostra confeiamrnua. Neque ‑mina Deus ferre potest se coli .ea parte, et .homines, ut .scriptura loquitur, habere cor at .cor.
Quae deineeps sequuntur de exterminatis ca .tots regione a Saule oeneficis .et iacantatorib.us, .ad ipsins laudem facinnt Dane sane zorruptionem xbominabilem sui cultus !ease declaraverat, et nominatim a terra tolli iusserat .omnes divinatores .et incantatores. Quod vero feminae plerumque in haec vitia pronae sunt, ideo de illis hie potissimum fit mentio : et in lege, licet .aliquando viri nominentur, tamen omnes incantatrices et veneficae interfici iubentur. Quare vero Deus illius nexus .potius quam .virilis meminit tam expresse, cuius potius propter fragilitatem .misereri debere videbatur, et non eodem cum viris supplicio.afficere? Sed Deus its voluit ingravescente vitio, graviora etiam adversus illud in quemvis sezum statui supplieia. Sic fures alibi saevioribus, alibi mitioribus,poenispuniuntur. Denique crescentibus.delictis, veluti blasphe‑

") Loge: Samuelis.

40'

631

$OMILIA

miffs, adulteriis, scortationibus, poenas edam augeri oportet, ut earum gravitas a peccando deterreat. Idcirco igitur Deus expresse omnes veneficas et incantatrices capitis supplicio affici iussit : quod Iex Dei generalia asset : de non ferendis inultis ullis divinationibus: quod illis homines ludere Satan sit solitus: et ea sit humanae naturae corruptio, ut quae suet coguitione digna et necessaria negligat, et potius omne stadium in res curiosae of inutiles convertat, et inanibos speculationibus animuru pascat. Sed in primia si qua nor angit difficultas et sollicitudo, non quiescimus gain qualis sit futurus oxitus eertiores fiamus : si quid suscipimus eventum stirs cupimus. (.qua rations sibi fucilem petit viam Satan ad homines deeipiendos vanis illusionibus, guff sponte curiositati indulgent. Sed tamen speciosus fait praetextus, venefici enim et divinatores revelationis nomen semper adferunt. Revelationom autem omnem a Deo manure sibi omnes persuadent, adeo ut guff ad veneficia sere applicuerunt, sibi videantur haberc Deum propitium, et cum eo familiaritatem habere, et consiliorum ipsius arcane rimari. Inde fit ut divinationis ars nefaria, specioso tamen virtutis nomine tegatur : quum tamen diabolic servierint, guff se Doi voluntatem sciscitari putabant. (qluamobrem diving legs quodvis divinationum genus damnatum eat. Neque enim una tantum voce divinationes damnat, red illarum varies species enumerat: ac prohibet nominatim legs sua ne ex sideribus gut aliis signis a coelo de futuris inquirant, net ex mortuis neque ex auspicio : denique vetat ad familiares spiritus confugere vel ex ipsis rerum futurarum eventus aciscitari, ut omnem excusationem tollat populo si talibus imposturis et illusionibus animum adiecerit: et cautionem adhibere illos docoat no se istiusmodi flagitiis corrumpi patiantur. Idcirco itaque Deus non tantum in genera divinationem gut beneficium proliibuit: verum nominatim etiam aliarum •speciec:um meminit, no si tantum unum genus dixisset exciperent homines, non fuisse prohibitum auspicium, quod eves sint bonae Dei res creatae, ac proinde non claudendos oculos si Deus signs velit nor ex ipsis accipere futurorum: denique nisi semel ansam istiusmodi hominum euriositati Deus praecidisset nihil non sibi hat in re homines permisissent: diabolus vero etiam alia ex parts nobis insidiatur et incautos istiusmodi praestigiis obruit, quod tentationibus resisters vigilando non didicerimus. Cavendae aunt itaque omnes diaboli fraudes, ut si aliquam evaserimus ab alia nobis metuamus, Deumque assidue preeemur, ut pro sue misericordia nor tueatur et in tam densis istius muudi tenebris nostras mantes suo epiritu et splendors illustret eaque prudentia et intelligentia exornet, qua constanter adversus quaslibet tentationes subsistumus, et a recta via deduci nor nun‑

632

quam sinamus. Porro quod Pythonissae mulieris mentio fit, ab ethnicis promanavit, spud quos fait divinationis genus quo impuri spiritus sere humanis corporibus rnsinuantes, edebant oracula, et divini illi vocabantur Pythones. Quod genus divinationum per Pythones factarum Deus diserte prohibuit populo suo, praeter alias divinationum species Deuteronomii 18. Et ne popular conquerendi occasionem illam haberet quasi sue conditio deterior asset quam aliorum populorum, guff suos vates et divinos habebant, quibus tamen ipso Dei popular privarotur, Deus pollicitus eat se daturum ipsis quo contentos ease oporteat : nimirum praeter legem suam gage firms et immota ease debebat ipsis vitae regula, daturum edam prophetas, fidos voluntatis ipsius interpreter. Hane ob causam Deus graviter spud Esaiam populum increpat, .quod consulerent Pythones gut ariolos guff pipiunt et guff mussitant et quod pro viventibus mortuos interrogarent, eosque iubet legem Domini consulere, quod in ills habeant testimonia astir manifests divinae voluntatis et facultatem inquirendi de omnibus gage ad salutem ipsorum faciunt: Denique Deus eos in verbi ruff simplicitate retineri voluit in quo tanquam unico sapientiae scopo salus nostra consistit: ideoque reliquas omnes gentium divinandi species ease reiiciendas, et quaecunque appareat extrinsecus boni species, tamen omnino abolendas. Et hanc legem adhue vim suam hodie retinere spud Christianos non eat dubitandum, ac proinde impuros quosdam ac profanos homines verbi divini contemptores procul eliminandos, guff ridiculum ease arbitrantur istiusmodi veneficos et divinos velle exterminare, quasi Deus per prophetas suos loquutus deceptus sit prohibendo divinationum praeatigiarumque omne genus, quibus Satan hominibus imponere et mantes ipsorum fascinare consuevit. Diaboli igitur fraudes etnaturam humano goneri inimicam summopere cavendam nobis stigmas: quod quum sit nature mendax, mille fraudea habeat, quibus miseros mortales pellectos a recta via dedueat. Quidquid igitur Dei legs prohibitum eat, pro viribus nostris fugiamus, nosque in ipsius populo censeri non posse nisi ab omnibus istis pollutionibus puros agnoscamus. Et quandoquidem populum israeliticum, accepts Iicet diving legs, videmus tam proclivem ad hoc vitium fuisse, eo cautiores simus in fugiendis diaboli fraudibus : neque enim meliores sumus Iudaeis, quos si diabolus adeo fascinavit, ut tam expressum Dei mandatum contemnerent, et in contrarium vitium ruerent, longs maiorem vim in nobis fallendis et deeipiendis, nisi nobis caveamus, habiturus eat. Quapropter intra verbi divini cancellos contineri nor oportet, et in ipsius timore noctesque diesque versarr, et curiosam scientism pro viribus reiicere: nihil aliud seire appetentea quam quod ipse Deus

'633	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. ggPIIL	634

.scire nos voluerit de rebus futuris. Nam quod ad animarum nostrarum regimen attinet, legem, prophetas et evangelium habemus certam et indubitatam regulam, qua ad Deum deducamur. Atque etiam accedit beneficium, puta divini verbi expositio ex qua quid utile. sit nobis, quid necessarium scire possumus. Quod autem politiam et reipublicae statum attinet, scientiarum humanarum notitiam habemus, ex quibus quid facto sit opus discimus. Quibus omnibus contentos oportet nos summopere cavere ne tanquam equi eferati lasciviamus, et in ea, quae nosse nos nihil attinet curiosius inquiramus: quod tamen. vitium hodie magnopere in multis obtinet, et quidem viris principibus, qui sues aruspiees, sues divines secum ducunt et coniuratores ordinarios. Quod crimen gravissimum quum Deus tam severiter condemnaverit, non dubium eat quin isti coram Deo rei illius facti gravissimas tandem poenas luant. Unus itaque Don's vivis et mortuis sufficiat. Unus sit nostra salus. et ad illam via.
Porro Saulem aliquis dixerit gravius hie a Deo puniri quam meritus videatur, quod quum divines et incantatores a terra iugta Dei praeceptum sustulisset, misericordiam saltem a Deo consequi mereretur, tit pro benefactis Deus illi suam gratiam rependeret. Sed animadvertendum, non esse satis bene aliquem coepisse nisi ad extremum usque perregerit. Bene itaque coeperat Saul exterminans divines et incantatores ex Iudaea, sed non fuit diuturnus zelus ipsius: quandoquidem paene momento ad Pythones reversus eat, quos antea exterminavit, its tit cum Deo et impuro spiritu cultum partiatur. Atqui nos rectam viam oportet insistere nusquam neque ad laevam neque ad dextram deflectantes. Caeterum hinc etiam observandum, positis licet bonis legibus, nunquam tamen homines sic illas observare quin aliquis semper inter eos abusus ob. tineat. Eaempli gratia, Saul in tota Iudaea prohibuit ad divinos aut incantatores confugere, et quidem venefieos et veneficas iussit etiam morte puniri, tit videatur tam flagitiosis hominibus terra fuisse repurgata: sed tamen ipsimet ministri suggerunt ipsi esse in Endor quandam Pythonissam. Annon, obsecro, ministrorum regis officium erat legem diligenter observare et adversus eam delinquentes ad regem deferre? Quomodo igitur ministri illi publiei, qui legis autoritatem tueri debebant, veneficam illam Pythonissam tulerunt? Sic sane solent plerumque autoritate pollentes ad istiusmodi vitia eaecutire, et Hoot ore se profiteantur Dei gloriam et honorem pro viribus promovere velle, populique salutem procurare, re ipsa tamen vultum .simulasse comperiantur, et ad vitia manifesta ealigasse, et in utramque partem fluctuasse. Hie locus igitur admonet omnes eos qui ad rerum gubernacula sedent, tit videant ne simulate sese in Dei negotio gerant: sed potius

candide omnia administrent, ne spiritus divini sententia iudicentur: Quemadmodum enim Saulis ministri notantur divina sententia sic et istos olim Deo rationem esse reddituros certum eat.. Quare enim positae sunt leges, nisi tit ad amussim observeDtur? Nae summus Dei contemptus eat positas leges abrumpere et violare. Profecto qui iuri praefecti aunt, dare operam debent tit ipsimet sint lox populis quibns nulladum lea proposita eat. Sed si positae sunt leges ad rei publicae vel regionis conservationem, ne pili quidem faciendae suet nisi ad amussim observentur. Summam enim. confusione invehi necesse eat in respublicas aut regna, in quibus magis~ratus non timentur, aut ad vitia connivent. Sed quoniam isti bomines Dei nomine abutuntur ad suam turpitudinem occultandam, ideo quas tulerint leges adversus se ipsos positas experientur, Neque vero tantum haec ad iudices et primarios autoritatis viros pertinent, sed etiam ad ipsorum ministros, et ad omnes denique cives, quos scire oportet Deum latarum legum abusum non inultum relicturum. Porro minime metuendum eat, ne nimia sit in iudiciis severitas, quum reprimenda stint maleficia ad quae natura omnes sunt proclives. Saul igitur hoc loco sic commendatur a spiritu sancto, quod veneficos et divines exterminarit, tit interim alia ex parte condemnetur cum suis ministris, quod Pythonissam tulerint, ad cuius oracula multi confugiebant, quod non sine summo flagitio fieri poterat, quum impune ad illam multi eoneurrerent.
Porro quod Saul Dominum consuluit, dignum laude quidem fuit: quod vero Deus non respondit, iusta fuit punitio peccatorum quac antea commiserat, sed in primis consideranda ills verbs sunt, quibus dicitur Saul conspectis Philisthaeorum castris vehementer timuisse, et expavisse cor eius nimis. Timere enim . potius ille quidem, sod non tamen expavescere debuit. Quid its? Nempe iustum Dei iudicium eat in verbi sui contemptores pavor ille et trepidatio, tit qui Deum non timent, illi homines, imo umbram suam expavescant: Saul adversus Deum insana quadam arrogantia cum crudelitate coniuncta insurrexerat et cornibus ipsum coelum petere, Deoque, veluti bellum inferre visus fuerat. Nunc igitur illum oportet istius arrogantiae praemium auferre, et conspectis hostibus expavescere. Equidem fateor fideles ad periculorum obiecta commoveri, quandoquidem non aunt insensibiles, sed metum ipsorum Deus its temperat, tit in ipso conquiescant, eerto persuasi nunquam ipsis divinum auxilium defuturum, ideoque seque resque suas in ipsius manibus reponunt. En qua ratione Deus servorum metum mitigat, et in mediis afflictionibus et difficultatibus summae eonsolationis et tranquillitatis argumentum ipsis suppeditat in Dee speran‑

HQMILIA XCYIII.

tibus, suamque in ipso fiduciam eolloeantibus, improbi contra ad levisstmum strepitum, vel ad motum folii trepidant, et quiescere non possunt, sec sedari ipsorum metes periculorum., quae capitibus ipsorum imminere vidontur, non secus ac si coelutn ipsum in ipsorum capita corrueret, ideoque qwod non eat periculum €ormidant. Ac sine speciale filiorum Doi privihginm eat peg et tranquillitas animorum, quern ob aausam Paulus sit pacem illam adferre victoriam omnibus superatis difficultatibus. Ostendit igitur Paulus quietam et tranquillam mentem ease specials Dei privilegium quern ad earn confugimus, et in ipso fiduciam omnem nostram collocamus. Contra vero contumaciam ae rebellianem in Deum 'ad€erre animi perturbationem porpetuam, eamque talem tantumque metum iniicere oontumacibus, ut sine occasions veluti oestro quodam perciti et €uriis agitati quieseere nequeant, Deo varia obiecta mittente, ut nusquam quieti nusquern tuti ease possint. Hanc ob eausam nominatim in tege Deus minatur fore ut improbn habeant cor tremulum et queerest: (leis oras'tinum red‑neat, quis noctem transire faciat? Non abs re igitur immissua eat tastes Sauli pavor, quod antes tam licenter tamque arroganter veluti laais habenis Dei iugum 'eacussisset, et sibi plus quam licebat permisissot. Quod vero Deus iam ad ipaius preoes obsurduit, et responsum ab ipso non accepit, iterito .ipsius faetum eat.
Cduod autgm dnGitur Deus, neqm per Urim segue per Thumim illi respondisse, refertur ad mforem illum, de quo apxrd bIosem in Numeric agi‑
ur, quo solebat Deus seas revelate, per, visiones et sonrnia prophetiis adiunetis. .Fait hutem .prophefiaxum ,prerpria visio per Urim tt Thumim quod posserrt 'il1i rationem eorum gees viderhnt '.reddere, ‑quern alii tantum in somnris viderent gees Deus revelabat. lam igitur Sand ad Deum coQtendit, et `oral ut sibi patefaciat quid facto sit opus, live per somnium, ut seeps alias, sive per prophetiam, ut ran dubium sit gain eos oonsuluerit, qui prophetiae donuts habebant, ut graham spud Dominum impetraret. Prophetas igitum, mortuo Samuele convocasse videtur, et ad summum sacerdotem etiam confuaisge quo specters videtur ills voa Urim. Quare vero Dens, obsecro, illu.m ad se confugientem non audiit? Sane non apparuit :per somnia. Quaniam enim Saul in perti.nacia sea occaluerat, et in pervicacia indormierat, guars Deus seas illi subiiceret? guars illi responderet qui Davidem intro, nulls provocatus iniuria, tam die, tam crudeliter et inhumane persequutus fuerat? Deusne digna.retur €oedum illud et putidum vas gratis sancti sui spiri‑tus iMbuere? nimia sane ills Dei donorum profmnatio €uisset. Hanc igitur ob ~causam Deus vultum guum ab illo abscondit, et a se Toiioit segue per gomnum,

neque per aliam ullam visionem ipsi responds. Quod vero Saul prophetas videtur reveritus, et :ion primis Samuelem, mere fait ills simulati,&: Annon enim adversus Samuelem stomachatus eat Dei itrdicium ipsi denuneiantem ? Nae illum perpetuo fraenum dentibus suis arrodisse, et spud se iram seam concoxisse et malitiam €oviase apparet, lieqt foria nescio quern honoris et reverentiae speeiean' prae se ferret, ergs enm quern nullis modis oontemnere poterat, ideoque indignum fuisse cui Deus per prophetas responderet, sed a Dei gratis merit* eacidisse apparet, quern praesertim cruenta ills sacerdotum seeds menus polluisset. Porro. Urim erat in sacerdotali vestimento insignia lapis, singulaxi~ . quodam lumine splendens, quemadmodum et ipso vog indicat quae splendorem significat. Et ‑hio splendor lapidis erat signum .prophetiae accipiendae. prout neeessitas .postularet, Deo ipso veluti .micante in tenebria in quo solo omnis perfectio eat et .int®gritas. Erai autem sacerdotis proprium per U%iat et Thumim i.nrerrogare: si quidem summus sacerdos . Brat Domini nostri Iesu Christu figure, gees tamem revelationis gratis aliis etiam sacardotibus communicabatur. Quantum vero saoerdotum Aragem iet lanienam uno die Saul feeerat, ea rations veluti Dei sanctuarium foedarat et adversus ipsum ..Deer ., summa arrogantia et contemptu insurreaerat, omnemque religionem ‑profligare visas fuerat? Quo igitur, obseero, pudore profanes ills Deum eonsulebat si'fi% ~que vel per somnia, vel 'per sacerdotes et prophets eoasilitrm dari postulabat? Neque enim per ipsum steterat quip proles omnis sacerdotalis, ipsumque sacerdotium aboleretur, cassia saeerdotibus:, silo ‑Abiath"e elagso, cuius ministerio Davidem voluit . Deus in summis illis difficultatibus, et .angustiis
o
aliquo modo recroare. Nae sublato sacerdotis, is qu totius mundi sales conaistit, salutari consilio, fideles
omnes variis diffieultatibus privare velle videbattir.
Qua igitur fronts flagitiosus ille consilium a Domiua(o
petebat per prophetas, quoa summo flagitio caesos
profligatosque voluerat? Sed its Solent omnes Dei .
contemptores, qui postquam ad quaelibet flagitia
animam addizerunt, ore impudenti non metuunt ,i7n ,
magnis diffieultatibua Dei auailium im,plorares quo&::
nisi Deus ex ipsorum arbitrio attulerit, angnntor,:
et stomachantur adversus Domin>Ym, querentes .nub‑~'^`
lam ease spud Deum miserieordiae locum. .Sic' mul=~x
tos hodie videas multorum flagitiorum Tees) vdt911
u'
vissima supplicia commeritos, si vel verbo crimes:
fateantur, et nonnihil leery>mentur, existimare m4l sibi iniuriam fieri, nisi statim crimine ' '

renter of absolvantur. Quod Sauli oontigipsE loco videmus, quern eiiraenata quadam impud divinum oraculum per prophetas sciscitabatur‑q xum tamer sanguine menus foedarat, ut non sit ape sea illum eaeidiase. Hoe igitur Ae

687	IN I. LIB.‑SAMUEL. CAP. XXVIII.	688

discamus Deum consulturi cum omni ‑‑modestia ac
cedere, ab omni saevitia et crudelitate abstinere,
certo persuasi nunquam defuturum nobis divinum
auailium. Scimus enim verum illud ease prophetae
dictum, aurem Domini non magis quam olim ob
surduisse: nam si olim Deus ad se confugientes
exaudiit, ne dubitemus quin facilem et benignum
se praebeat rite invocantibus : neque enim brachium
eius, id eat via eius ao potentia imminuta 'eat, ut
non possit ad se confugientes, sicut olim fecit, adiu
vare. Unde igitur acoidit ut saepe vanae et irritae
preces sint et ape nostra excidisse videamur?
nempe peeeata nostra veluti repagulis quibusdam
Dei gratiam a nobis ~ilitercludunt, et iniquitates
nostrae divortium a Deo faciunt et tanquam immen
sam abyssum inter Deum et nos iniiciunt. Hine,
saepe fit ut Dei misericordia non perveniat ad nos,
et ipsius virtute non sublevemur. Quamobrem ad
Deum vera fide et poenitentia, quae ipsum nobis
conciliet, eonvertamur: certum enim eat nos seria
peccatorum poenitentia tactos miserioordiam a Deo
consequuturos, modo promissiones ipsius non du
bitanter amplectamur. Non its fuit Saul compara
tus neque hac modestia, humilitate,, poenitentia, ac
fide Deum compellavit, ut merito reiectus sit .a
Domino et in eo Impleta sit comminatio illa Dei
per prophetam facta. Clamabitis, inquid, sod non
eaaudiemini eo die. Quamdiu Saul in honore pro
phetas habens Deum invocavit, auailium ipsius
sensit, Jam vero caesis' Domini sacerdotibus merce
dem suam recipit. Et ille quidem eiuiat, et tanquam
taurus mugit, sed sine auailio tamen, quo indignus
Brat : quandoquidem non tangebatur seria peocatorum
prravo6«: ut necesse sit ipsum quam in suum caput
accersiverat Dei maledictionem eaperiri, sicut ante
vidimus et deinceps pluribus visuri sumus.
Iam vero agite, etc.

HOMILIA XCIX.

7. Dixitque Saul servis suis.: Quaerite mihi mulierem habentem pythone‑m, d vadam ad eam, et soiseitabor per illam. Et dixerunt servi tius ad ewm: Est mulier pythonem habens in Endor. 8. Mutavit ergo habitum suum, vestitusque eat aliis vestimentis; et abut ipse, et duo viri cum eo, venenntque ad mulierem node, et sit tZEi: Divina mihi in pythone, et suscita mihi qwm dixoro tibi. 9. ‑Et sit mulier ad eum : Ecce to nosh quanta fecerit Saul, et quomodo eraserit magos et hariotos de terra, quare ergo insidiaris animae meae, u? oeoiddat? 10. Et iuravit ei Saul in Domino, diems: Vivit Dominus juia non eveniet tibiquidquam‑mull propter,hane rem. ft. Diatit‑

que ei mulier: Quem susdtaba tibi? Qukit, Samudem mini suscila. 18: Quum`, auttm `vidisset mulier rSamuelem, exclamavit voce magna' et dixit ad Saul: Quare imposuisti mild ? to es enm Said: 13. Dixitque ei rex: Noli timere: quid vidisti?;i.R sit mulier, ad Saul, deos vidi adscendentes de terra. 14:, Dixitque ei: Qualis eat forma eius? Quae sit: 'Fir sewx adscendit, et ipse amictus eat pallio: Et intellexit Saul quod Samuel esset, et indinavit se super faciem suam an terra et adoravit.

	Hesterna concione docere coepimus Saulem de
Dei gratis desperantem ad mulierem pythonissam
et veneficam quae futura 'psi praedieeret eonfugisse.
Sane Deus illi se consulenti non responderat:
minime tamen propterea surdus aut mutus: sed
quoniam, ut ante digimus, indignum se'Saul Dei
gratia reddiderat, Deus enim naturam swam nun
quam mutat et firmum illud eat quod deinde pro
phets ceeinit, Deum vera fide et veritate ipsum
invocantibus semper adesse et opportuno auailio
iuvare. Quare igitur Sauli non respondebat? Prop
ter iniquitates quibus sic a Deo separabatur ut in
dignus esset qui graham spud Deum reperiret:
Ac sane quoties impuri homines fieto et simulato
corde ad Deum accedunt; preeibus ipsum=,,sollicitar
turi, perinde eat '‑ao ai quis aliquem compe'llaturus,
ad unum atque alterum miliare recedepbt;,.deinde
ex eo loco ipsum alloqueretur. Quod sane vadde
ridieulum fore apparet: 'Eadem eat omnigm inere
dulorum ratio qui necessitate quadam impulsi deli
ciuntur coram Deo et summa, humilitate Dei miseri
oordiam implorant et auxillum in rebus angustia
ab ipso eapetunt, quum tamen Deo‑ terga vertant
et eius eonapectum quantum in ipsis eat fugiant,
quemadmodum feoisse Saulem apparet. Equidem
fateor hominum ‑iustissimos non eo studio ei telo
quo par eat ad Deum ‑assurgere;' nisi ipsiua miseri
cordia praeveniantur. ; Ecquid . enim aliud ° sumus
nisi lutum foetiduni et ‑lumbrici .humi reptantes,
denique mera corruptio? Nam et qui perfeotissimJ
inter homines videntur; `inultia adhue vitiis tenen
tur, adeo ut si lure summa Deus agat cum. illis
merito possit tanquam I'ndignos reiieere. Vernm
tamen si nos ipai ‑ eaplorantes et sine fnco Deum
offendisse confitentes malum oderimus quod in nobia
eat, et ad ipsius'‑‑mieerkordiam sine 7 hbypocrisi et
simulatione confugerimus;" certnm ‑eat nos beam
semper nobis propitium et in preces nostras inten
tum reperturos, et apertum gratae ipsius ostium
futurum nobis, et. omnibus curls nostria ac tuff cul
tatibus eubventurum
Longe verb i aliter affectus ‑ ftiit Saul, ~qui semper in malitla sua peraeveravit et=‑eoeaiinil;. ham si ille sincero anima ‑erimina quee Dajvidom ; persequendo admiserat faseus‑ fuisget,‑ et poenitdntiam

egisset, ac sacerdotum horrendam illam stragem a se factam horruisset et graviter spud Deum ingemuisset, cui.us veritati, promissioni nimirum Davidi factae restiterat, et coram Deo audits aententia adversus se per Samuelem torts se humiliasset, good Dei voluntati morem non gesaiaset, certum est Deum ipsi responsurum fuiase et non venturum ipaum in tantam desperationem. Observandum nobis utile exemplum, et ex eo discendum, oportere ad Doum in rebus angustis confugientes in se ipsos inquirers, et accurate singula peccata ezaminare etsi nemo ills satin potent comprehendere, quorum infinitus eat numerus, sod its tamen inspicienda ut vera humilitate deiiciamur, of ea tristitia in nobis generotur et cordis aegritudo, quae ad reddendam Deo gloriam impellat, et ad agnitionem adducat illius mortis aoternae quam nostris peccatis promeriti camas, sic tamen ut de ipsius miaericordia non deaperemus. Quod si a nobis fiat, certum est Deem ipaum nobis obviam venturum, et re ipaa perfecturum good per Esaiam prophetam digit: nompe non antequam ad ipsum invocandum. apertum os habeamus, manum ad nostrum a.uailium eatendiase. Sin vero contra miseros illos et detestabilee homines imitati fuerimua qui tam diabolum quam Deum advoeant, et se dieunt, niai a Dec habeantur, a diabolo receptum iri, quibus nisi Deus primo statim tempore ex animi sententia respondent statim desperant, et auailium ab ipso non amplius egapectant, siquidem sole easpectatio ipaos ad Deum fecit assurgere, peiorea sane dotestabili into Saule reperiemus. Itaque diacamus illiua eaemplo aapere, ut ai Deus nobis aliquando propter peecata succensuerit; eo magic ad non ipaos eaplorandos et egaminandos incitemur, ut cognitis peecatis coram Doo sic ingemiscamus ut graham et misericordiam ab ipso consequamur: nam acimus quid docent non prophets, quum sit: Dominum easpectabo, etsi faciom swam a me occultaverit et mei oblitus ease videatur. Deo igitur irae case signs dente et a nobis averso noatrique hominum optnione oblito, ingenue agnoaeamus non id quidem promeritos, aed mhilominus tamen patientor eiua gratiam praestolemur of indesinentibue votis ipsius gratiam imploremus et fortiter omnibus tontationibus resiatamus.
Praeterea docuimus legom de tollendia magic, veneficis et divinatoribus non fuisse a Saulis ministria observatam, siquidem pythoniasa mulier in ills regions invents eat ad quam ipso Saul ministrorum suorpm consilio mittitur, qui sciebant earn eo loco once et per spiritus familiares aceedentibus response dare: et. eo .. loco diaimus oportere leg um divinarum eam;:esse , vim,, ,ut nulli :impune liceat peccare, ne his puniatur, alter vero impunitus maneat, quae summa coram Deo. abominatio

HOMILIA gCIg.

est: conspicunm hoc in Saule fist .si‑;
ipsum ad venoficam istam intueamur. _
quitur ipaum mutato habitu et assumg
veatimentis abiisse nocte ad mulierem ilf‑ao quam aliquem ex vulgo, et rogasse ut; :divixt sibi in pythons et suseitaret quern dicer.':~y~: duo. hit valde inter se contraria vide~u~ea antes Saul interfecerat omnes veneficas :,~ ~re~ gala fuerat regio istis aorruptelis et officio fuerat in Iege divine easequenda: iam .:,y~ met contra logic divinae mandatum veriit:
rem, petiturua ab ipsa gain futures es"earum difficultatum in , quas inciderat:.: h profecto flagitiumpraesertim, qtitim:Deua~ vetuerit, ne gain ex populo suo cam.die
k.9

divinis, et veneficis conversaxetur, et;;14b~y'‑
'

quireret quae noire illos Deus‑nollet Alt legs aua non simplieiter r mortis adiu4ip1
'

hominea, sod cum ipsis familiaritate.ra‑,.4
		i~
hibuit, et illorum pollutionibua, et3.:;idatlxo~
municare. Iam .. vero Saul, , onion: , ant
	e
stadium fuisse videbatur : in lege~ ‑.D~'
diabolo_ se $ubiicit et _honqrem.; eah'il~i

tantum abest nt .priors benefa~t

docent, gratosque..etaeceptoslj
maiorem to noqeqndemriationemq
„
onto, Iehu:, ill'		q,.a%i

familiar: Aohabj‑";,u‑ereran
iussu,:. qujaiA doq i~leu~pe
divinam istam >v~otaa
quoniam ~ enim do~oqkus "Aol
]atria corruperaf° et ‑D.ei
iuato auo iudioio `vohiit eam~°,m W
istam vindictam commisit::.,. ~=.Ifaqne‑ Ieht
quodam animi, Domini quideri~ittssuN>= sod ipso pontes '.gad easdem : sn~g".titio'~"~ quae antes tam severe vindiearat, et %do a cultum cum Del, ‑. viventis cull perm religionem . corrttmpi of , adulterari...v.petwg

quia tandem huius, furoris ezitus2'.: ~nc `‑ "

Nonne est ingens cont.emptua: nam honoris studio et

bone coepisaent :melius in dies‑

igitur istia eaemplis, indic_e4t~p hoc quidem punianii,

641	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXVIII.	6412

quant, caveant ne in miseros infimae plebis homi6
nes sententiam ferant, et alios aliqua autoritate et
gratia pollentes impunitos relinquant, et favore
gratiaque ipsorum maleficia tegant : Be proinde me
tuant, ne in se ipsos coram. Deo sententiam ferant
et mortem quam aliis intalerunt; in Be ipsos aceer
sant: nam etsi illi quidem non affigantur cruci;
aut	alio aliquo istiusmodi supplicio: ab hominibus
afficiantur, Dei tamen vindictam effugere nunquain
poterunt quin coram,‑ipsius solio eondemriati misere
in his terris vitam'‑finiant, vel tandem ultimam
condemnationem sustineant. Multos. sane iatius
modi homines hodie videas Sauli‑ non absimiles,
neque tamen vestimenta mutantes ut, fecit ille, in
ea vitia consentientes quae prius sua sententia
condemnarunt, in quibus nulla eat integritas et
quorum apparet hypocrisis et in Deum perfidia,
cui	se pulchre satisfecisse arbitrantur si in facto
aliquo iustitiam eaerceant, et in aliis multis aperte
iniusti sint. Profecto isti homines non aunt‑ absi
miles debitori qui multis nominibus adstrictus, et
alieno aere obrutus, satisfecisse putat se creditori
bus si parte aliqua se exsolverit. At non ita Deus
vult	coli ab hominibus, euius cultum oportet ease
sincerum et ab omni parte purum, sic ut agnosea
mus	non a Deo nostra omnia accepisse, eique gra
tias	dignaa agamus, eodemque semper in ipsius
cultu perseveremus. Quamobrem‑ istud Saulis
exemplum hoe diligentius expendamus, .quod Deus
scriptis mandari voiuit, ut quum Saulem videmus
maleficos, sicuti Deus iusserat, punisse, et deinde
ad veneficam confugisse et se diabolo subiecisse:
discamus malum fugere et condemnare tam in nobis
ipsis	quam in ahis sine ulla neoaconoX"la, et nun
quam a recta verbi divini norma defleetere. Neque
enim	satis eat bene coepisse, nisi ad finem usque
perseveremus. Yerum obsecro quanta ubique eat
hodie	multis locis iustitiae corruptela, uliis suorum
aut propinquorum maleficia tegentibus, aliis vero
occultis consiliis viam evadendi suggerentibus, ut
si quis hodie studio quodam in crimen aliquod in
quirat, eras vice versa vel dono, vel amieorum
gratia et.favore corruptus eriminis reum absolvat;
iustitia illa dici non potent, Bed merum potius
latrocinium, euius olim Dee rationem reddi oportet.
Eadem eat ratio eorum omnium qui foris profiten=
tur Dei cultum et illius quaedam signa demonstrant,
Bed tamen intus neseio quod virus. occultant, et
mera	simulatione et hypoerisi tegunt, quos omnes
severam Dei manum ‑ sensuros minima‑ dubitandum
eat, quodt Deus istum contemptum~ pati non possit.
Nos	itaque vitium ita condemnemus, et non ita
eaploremus, ut vitiorum poenitentia ducti in recta
divini cultus semita perseveremus, nunquam in
hanc	vel in illam partem inclinantes, quod Deus
rectam conseientiam approbet, Bed simulatos et hypo
	Caking opera. Vol. Xxx

critas condemnet: quandoquidem non ex facie externa : sad ex cordis latebri& iudicat. Ne igitur Deo imponere non posse arbitremur, nam si‑ altas in nostris cordibus radices Dei timoregerit, eertum eat non in ipsius cultu tam sineeros uno tempore quam altero fore: et hypocritas similes ease arbori cui eximia quaedam poma appensa lint, de qua dieatur arborem illam pulebros fruotus proferre, quum tamen aliunde appensa sint. Nos contra ut bonae arbores bonos fructus edamus, radieati in Doi nostri bonitate timore et obedientia, et in ipsina schola quotidie progressus faciamus, donee stadium nostrum deeurrerimus.
Sequitur deinceps mulierem illam respondere recusasse, primo quod sibi metueret, qui mos eat omnium flagitiosorum hominum, ut quod, maaime cupiunt non audere tamen Be fingant, ut suas merces carius vendant, et magis etiam hominibus im= ponant. Sic exempli gratia si quis de stupro aliquani interpellet, statim obiiciet iustitiae rigorem, ideoque imminentem sibi poenam. Sed quorsum quaeso? nisi quod in illius libidinem consenaura, metum obiioit quo se carius vendat? Sic etiam si quis de falso testimonio ferendo roget alium, statim obiiciet agi de capita; non quidem quod malum fugiat, sad ut duplam mercedem accipiat. Denique eadem eat ommum flagitiosorum ratio, qui vel exitium vel infamiam vel vitae perieulum obiiciunt ut maiorem gratiam et compensationem aceipiant. Huius rei exemplum apparet in hac venefiea, quae primo qui= dam metuit et renuit in id quod postulabat Saul consentire: Bed deinde audito Saulis iurarriento, se impunitam fore, in maleficium consensit. Nos vero discamus ad flagitium aliquod sollicitati non metuere poenas quae legibus hominum imminent, Bed ipsius potius mali naturam horrere, quod peccatum condemnationem in non divinam attrahat et aditum ad eum intereludat. Ita fiat, ut constanter resistamus omnibus tentationibus et Satanae flibellis quibus a recto non abducere conatur, et tandem de ipso Satana triumpbemus, quod fiet quum in Deo eonquiescentes malum oderimus et illo abstinuerimus.
	Quod autem ad Saulis iuramentum illud atti
net, verum eat illud etiam observatum ab illo
fuisse, Bed non sine divini nominis profanatione.
Nam, obsecro, cui Saul iuravit? veneficae. Quid
vero iuravit? Se non facturum quod faeere illum
Deus iuaserat, sad tanquam lenonem scortationem
illam divinationis tam stricte a Dee prohibitam
foturum : quod periude eat ac si quis maritus iura
ret se scortatorem et adulterum fore: si, quis pater
iuraret Be gladio filii iugulum petiturum : si quis
subditus iuraret se adveraus regem suum rebella
turum, et pro viribus eum persequuturum, tale fuit.
Saulis insiurandum. Nos vero contra discamus ita
		41

643

HOMILIA gCIX.

Deum revereri, ne unquam nomen ipsius in venom assumamus et contemptui habeamus. Sane iusiurandum omne in Dei honorem femur, unde fit ut venefiei et ineantatores magi et alii istiusmodi homines inde occasionem aliquam sibi gratulandi aceipiant, quod Dei nomine advocato response dent hominibus, quasi Deus vocatus respondeat, quum tamen a diabolo toti pendeant, et Dei nomen ab ipsis faleo assumatur. Itaque iurantes oportet eerto persuasos ease se, invocato Dei nomine, agnoscere, Dei offieium et potentiam ease iudicare non tantum de factis, sad etiam de cogitationibus: qui summus honor Deo eahibetur quum nos eius iudicio of solio its sistimus, ut profiteamur factorum omnium dictorumque et cogitationum rationem ipsi reddendam else. Et praeterea iusiurandum publics professio eat divines potestatia, quod solos omnia norit et mendacimh a veritate discernat: led si iuramentuin adhibetur ad m alum aliquom finem summa eat divini nominis pro fanatio : adeo ut quum sacrosaneta rea sit advocato Dei nomine iurare summopere cavendum sit no pravis ullis aflectibua duoti nomen ipaius in venom assumamus et ludibrio habeamus
sad quum necessitas postulat Dei viventis nomen assumamus ut in studio recti ac boni magic ac magic confirmemur, et bones nostrae conscientiae teatimonium habeamus. Atque haec retinenda aunt ex isto Saulis iuramento: iurat autem in haec verbs, Deus vivit. Porro vita Dei dicitur non tantum ea qua vivimus, nempe, qua movemnr, sentimus, videmus, volumus et cogitamus, led ea mazime qua mundum regit, qua subiecta sibi habet omnia, qua summus iudea eat, et omne genu ipsi flectere oportet, qua legem nobis imponit et malum a bono discernit, qua denique hominum transgressiones punit et mstitiam et aequitatem fovet. Ea, inquam, Dei vita eat per quam Saul iurans tanquam fana,ticus in se ipsum iurat, et sui ipsius obliviseitur. Nos itaque sobrii ease discamus m nomine Dei assumendo ne illud in venom assumamus et discerpamus, led Deum agnoscentes qualis eat, testem et mdicem in rebus licitis advocemus.
Deiuceps sequitur mulierem quaesivisse ex Saule quern suscitari sibi vellet ex mortuis. Ex quibus apparet verbis mulierem istatn nocromantieam artem eaercuisso, id eat divinationem per mortuos Dei nomino evocatos: nam its Solent diaboli ministri Dei nomine abuti et se prophetas dicero spiritum revelationis habentes: quum tamon tote ipsorum ars mere diaboli praestigiae et iniquitas sit. Interim hanc mulierem videmus assuevisse mortuos a sepulcris evocare, ut is live ex prophetic, ‑sive ex veteribus evocaretur, quern aliquis vellet compellare. Atque iata fuerunt diaboli aemper praestigiae quibus homines elusit, impia curioaitate, mortuorum colloquium eapetentes. Saepe enim

mufti suorum aut pardntum aut amicorm o
aegre ferunt et de ipsorum conditions .valde
aunt, quibus stultis natures affectibus delusi ‑‑`"
nee eo addueuntur, ut de ipsorum conditions ouriq,~`
inquirant, ut si bane ipsis ease intelligent retire
tur, quam occasionem Satan arripit ad ' eos, in 'rsu
retie trahendos et potestatem ipsis faeit' _
tuffs colloqusndi. Accedit ad superiores, meal
neseio quod stolidum ergs mortros atudium,: quor
vitam quum audiunt plerique eam magnoperet
piciunt of se. discipulos eorum viventiuni~e!
potuisse optant, ideoque mortuorum ; collo
vehementer eapetunt, quasi ea illo summuxn;; ,
aliquid consequuturi. Diabolus vero corrugf
istam hominum fovens simulat se nostril`
optima consulere, si cum mortuis familiaritato
quam habuerimus, ideoqus sic homines: oemge
posuit, ut persuaserit mortuoa posse;; vivig"e
statum indicare, et de rebus soil cum illiwwooit~'
niters. Sed quo nature sumus ad hoc' pitrun~b
cliviores, eo maior adhibenda nobis cautio.‑e~
devotiones et cultus istos fugiamus, .;etr~fag~e~___
nostroa fraenis cohibentes ab omni: re•~illati~
verbo Dei prohibits semper abstineamu~:
quoniam iubemur ad legem et prophotas~:op
Deum precemur, ut verbo ipaius edoot
conquiescairius no saire aliud. quidpism i
licet eapetamus. Sane non tantum ‑hot
sad etiam usu communi sapere nos op",~i
dam omni saeculo videmus. ethnicos .l
diabolo elusos, ut mortuornm ‑colloqu
bus animum adducerent: sad ut: lli
undo quasso in , papatn' cultus illiuK"I~p1
nisi ab ‑hoc = fonteY ‑manavit: na~i:~ai
papistis unde tam

tom irrepsermt; ainnt,;:ex~w~spiritus°j~ev~
habere. Hino ridicules honi'iiium .istae `voco
tus istius revelavit ee in_vwmagnis angastiis‑a
inferos ease, se posse tot misasirum munere retire
et peregrinations ad sanctum aliquem iuvari. ‑: .Hi'
factum ut sacellum alicui sancta iste voverit;alt
altars eastruasrit, atqus . ista eat papistarum sarits
tae et divini cultus ratio, hint missarnm
quarum caeremoniarum ortus, nempe ea :.morf
rum revelations. Nos vero contra discamusyI
solo acquiescere, tam viveistes quern mortni;~,e~
ipso solo verboque ipaius its panders, ut . sold
nostra sapientia: et sic adversus curioXa ttis:vit~
pugnemus, ut diabolical opines illunes ~~:q ;„'1
hominibus illudit procul a nobis reiiciamus.'~'s° __

Sequitur mudierem illam excitavisseS'az
r
et eo viso vehementer exelamcasse, et conquests
guars. sibi imposuisset. . Ex quo app, "I
apparitionem fuisee isti . mnlieri tanquar
ex quo de rebus
Saulem .non :noverat de facie good

IN I. LIB. SAMUEL. CHAP. XXVIII.

tin indutus esset, et aliquis a plebe. vel rusticus homo‑videretur, ut quis ille esset suspicari mulier non potuerit: red ex arte sua invocato daemone tandem viderit et agnoverit spiritu quodam divinationis, quod sensus ipsius percipere non poterant. Hie veto multae oriuntur quaestiones, et inprimis an diabolus rerum futurarum eam habeat cognitionem, ut possit ear revelare : deinceps enim videbimus evocatum istum sane velem imaginarum fuisse *), id eat spectrum quod istum velem referret, ut de interrogatis posset respondere. Itaque multi existimant non posse diabolos quae nobis occulta sunt cognoscere. Ad quam quaestionem iam alias respondimus, et docuimus, stultum ease diabolis attribuere scientiam rerum futurarum, quae in areano Dei consilio continentur: red si de natura diaboliea quaerimus certum esse illos longa rerum experientia edoctos multa fraude habere, quibus ad malum non impellentes, quum sint spiritus a6rii, posse illos multa scire quae non scire non possumus; et praeterea, quod in hac quaestione praecipuum eat, Deum aliquando facere diabolo potestatem res occultas nobis revelandi quae a Domino intellexerunt, adeo ut non tantum non in errorem inducant, red etiam suis illusionibus ita fascinent ut omnem mentem eripiant. Sic enim Paulus homines docet a Deo puniri, ut immittat ipsis spiritum erroris, et efficaciam in eon qui Domini verbum contempserunt. Hine tanta in ecolesiam corruptio invecta eat, ut evangelium audientes tamen excaecentur: cuius rationem docet Paulus, quod Dei veritas lucet quidem in evangelio, et caecos illustrat: red eon tamen qui evangelium reiiciunt in eaeeitate manere sinit, quod diabolus ipsos excaecaveret. Sane multi nitro oculos elaudunt ne bonum a malo discernant, quum Deus ad suum cultum et obedientiam ipsos revocat, ideoque tali mercede aunt dignissimi, quod Deus efficaciam erroris diabolo concedat. Porro quum apostolus vocibus istis utitur, effieaciae, erroris, duo complectitur, nempe Deum facere potestatem diabolo non fallendi, et permittere ut revelet res incognitas eaque ratione sensus nostros sic obstupefaciat, ut nullum amplius boni et mali discrimen habeamus, et tanquam miserae bestiae naribus ad ipsius libidinem trahamur. Talis fuit ista cognitio mulieris viso illo pseudo ‑ Samuele diabolo. Inde ergo discamus non appetere nisi quod bonum eat et .licitum, et nullas rationes quaerere nisi quas Deus dederit et verbo suo approbarit. Nam, ut ante diximus, tam altar radices egit in ' hominibus ilia eupiditas res illicitas cognoscendi, ut libenter ipsas nubes, scrutaturi quid in coelo et in , alio

*) Anm. Textus misers eorruptus sic emendandus eat; istum Samuelem imaginarium fuisse, id eat, speetrum quod Samuelem referret.

646

mundo geratur, eonseenderint. Quae curiositas, eompescenda; eat et omne studium nostrum ad res bonas et utiles nobis applicandum eat, ut non Paulus admonet et hortatur. Scimus autem, quidquid ad salutem et ad animarum regimen spirituale eat utile contineri in lege, prophets et evangelio. Itaque in istis acquieseendum eat, Deusque serio invocandus ut illustret non sancto suo spiritu, quo duce ad voluntatis ipsius notitiam veniamus, quam sacro suo verbo satin patefacit, et ita vitam instituamus, ut quidquid utile et necessarium tam corpori ‑quam animae fuerit in ipso consistere sciamus, Deumque precemur ut in sua quisque vacations fungatur~ officio, et in ipso solo acquiescat: hoc igitur caput eat omnis humanae sapientiae, nibil scire velle nisi quod Deus docet, et quod ad animarum regimen spirituals, et ad vitam praesentem bonum ease verbo suo patefecit. Rationes autem instituendae vitae non per longas ambages quaerendae sunt, ut loquitur Moses quum ait: Ne quaere, quis adscendet super nubes, quis mare tranabit? verbum Dei eat in corde tuo. Quamobrem quum Deus voluntatem suam patefeoit, cavendum summopere eat, ne extra illam feramur: red coercendi omnes nostri appetitus, ne in bane vel illam partem deflectamus : red in divinae voluntatis studio et obsequio retineamus : ac proinde variis angustiis et difficultatibus ‑agitati, ne in ear angustias non coniiciamus ex quibus nullus detur exitus. Yerum dicat aliquis: Nonne scientia rerum quiddam pulchrum eat? ‑ Sane, sod etiam soimus quid illi mulieri contigerit, cum qua melius astum fuisset si vel domi colum tenuisset, aut aliquod in agris opus fecisset, qurm arts diaboli, praotextu tamen nominis Dei, cognoscere ea quae peritissimi quique homines nosse non poterant. Sed quomodo cognovit? diaboli revelatione. Quid ita veto? an potest diabolus tam occulta revelare? Profecto, ut ante diximus, qui se ipsi subiiciunt bane mercedem merentur, ut ipsius praestigiis et elusionibus sic ipsorum oeuli teneantur, ut videant quod esse non potent.
Sequitur Saulem nihildum vidisse, red interrogasse qualis esset eius forma qui ascendisset. Ex quo apparet diabolum sic obstupefecisse Saulis sensus, ut maiorem fidem isti veneficio et incantationi adhiberet. Hie quidam acuti et subtiles videri volunt, et quaerunt, quinam hoc fieri , potuerit quod sibi nullis rationibus persuaderi patiuntur, et sibi solis sapiunt, et plus se aliis videre arbitrantur, nihil nisi quod ratio sua dictaverit credentes. Sane nisi scriptura diceret, existimaremus fieri non potuisse ut Samuel ex sepulcro evocaretur, eumque ilia agnoverit quae praesentem Saulem non agnoscebat. Sed ista aunt Dei iudicia admiranda, in quibus videmus Deum excaecare ex parte hominum oculos qui a se reeedunt, et alia exparte eodem momento 41*

HyoMILIa .gGzg.

klluotrare: cona.picuum hoe mulieris .istius eaemplo quaw Satanae praestigiis sic fascinari videmus, ut quod videbat et poterat natnra a.ognoscere, non videat et interim cognoscat quod .non eat. Hint igitur diacamus coram Dec magic ac magic deiici, eu,mque ardentibus votis precari, ut tantum errorem a nobis avertat, et n© non sinat in Satanae laqueum incidere, et in eas tenebras fieri praecipites in quibus nihil amplius diseernamus, sed potius .ut nos semper protegat et regat suoque spiritu illuaxxet, ut vere possimus videre quod nobis utile eat et necessarium, et in ipsias verbi lute sic ambuleinus, ne unquam ab ipsius semita deflectamus. Hoc enim egemplo satia docemur non natura nosEra nihil .ease, et cognoscentes nihil cognoscere, donumque pei apeciale ease quum nihil eapetimus neque sere cupimus nisi quod ipse scire non voluerit. Quod enim isti mulieri contigit, nobis etiam eontingeret nisi Deus non a Satanae praeatigiis tutaretur. Nos igitur piano caecos natura ease.cognoscamus, ipaamque adeo naturalem intelligentiam, q:uam ipse Deus nobis dedit, nullam fore, nisi Deus eandem conservaret. Saepe vero fit, ut Deus peccata nostra puniturus sensum nobis adimat, et mentem eripiat, ut prorsus obatupescamus: deinde vero mitigata manus sua,e severitate, summam in ipso maneuetudinem sentiamus. Hint discamus Dominum sedulo precari, ut vera suss voluntatis lute non illustret, ut in rectum viam dirigat, et Iota vita non regat; et g.ratiam illam nobis Janet qua ipsius verbi repagulis contincamur, et cognitionis give seientiae illiu.s vanitatem cognoscamus, quae diabolum potius. doctorem, quam eum qui verag eat habere mavult. Nam scientia eat sine scientia, et cognitio sine cognitione. Dlulier ista Samuelem qui Samuel non erat . eognovit, of Saulem qui erat non agnovit, $atanae delusa prvestigiis. Eandem ease norimus Dei contemptorum hodie atque istius veneficae et eaeterorum ist,i similium conditionem, qui licet vaferrimi sint, et suis fraudibus saepe incautos multos decipiant, et sua consilia ad ogitum perducant, tamen confusionem in scum caput accersunt, ut ipsis lunge utilius fuorit nunquam animism ad istas fraudes applicuisae, quibus tamen ad nostrum correctionem et utilitatem Deus utitur.
Et pauca ista sufficiant nobis de hat quaestione. laeumque precemur ut non in sui cultus puritate et obedientia benigne conservet, faciatquo ne curiosius ea stirs oapetamus, quae nobis incognita ease voluit, et Saulis ezemplo docti sapiamus: sic ut in uno Deo et verbi ipsius veritate conquieacentes nun.quam ab ipso ne latum quidem unguem recedamus. Bonae enim hominum quas vocant intentionos, abysaus immensa runt in quam semel immersi, nunquam omergere queamus. Deinde tam sacrossxtctum Doi n.omen agnoscamus, ut illud in vanum

sunquam asaumamns; aed in honore:et p~ .Mus : et ~guandoquidem hoe yprivilegio:n ut ;gin peculiarem aibi populism assumpserakk,ye :testemur non etiam ipsum pro Deo agnoaoef e
habere, in integritate et candore vitam , agentresa omnes illas confusiones, quibus hodie mnndum= lectari videmus detestemur et.abominemur:,_,cDehii ne in summis difficultatibus Saulia cansilium.; .temur, qui ad magus confugit, noire qu~srDeust~ lebat cupiens, neque rebus deaperatis .unquf~p mum abiiciamus, neque dtabolum coneul Dec non statim ad preces noatraa respont~ sed potius etsi non respondeat, indeainentett~

preeemur, veniamque do peccatis deptiedcerto persuasi non fore ipsius iram dxnti cuius non dubia signs demonatrat, neque= ~%t> sicuti solent iniqui ‑et reprobi homines, no~idii iri. Denique si Deus tardaverit, nihilominpi~ ter eventum praestolemur, qui anon potestinis~i et salutaris ease, quandoq:uidem sere Deuwiiiof defensorem et protectorem profiteri voltiit:R
rt
itaque nostra :ex ammo detestemur, qno.:.~ veniam impetremua a Domino, et ipsius effeeta sentiamus, qui brachium suum.et adversus Satanae potentiam, et miserieoy suarum ad non sublevandos recordatus : eat. ~~J dum porro ne quid a nobis simulate:~g si Deism propitium nobis ease .cupimus~* tuendum irritas fore omnium hostinm ~t"' nes, etsi non Deus hominnm opiuioner.'. videatur, et ab hostibua laeerandi ~ std ; memo vitleamur, quandoquidem‑Deus~qo eaitum .dathrua eat, et hostibus sumrii~ Y^ . i nem immisaurus.. Qnamobremiquoim
aioi=$;:..~. q
non eoniurati hostes impetum .fecerizt;eol~iebe~ ties in Dei cultum incumbamus, ‑etk‑in.:;ip§iu~ dientia non contineamus, sedttlo ipsum ‑inv~cantes, ut nobis auam voluntatem: :patefaciat; : quatenus ~:>ill aalutem nostrum . eapedit, :et ne non in. noatrisva,ffectibus superari patiatur: sed verbo suo pascat ut in eo solo conquieseamus, persuasi lunge: melius nobiscum actum iri, si bonitatis ipsius scintillam senserimus, quam si diaboli praestigiia et illusio>zi= bus pleni fuerimus, ut solent miseri illi veneficiOt ineantatores istis‑ delectari, et summam..in illis boa: titudinem collocare, quasi scientiarum omniuM.Arstigium attigerint. Nos vero contra diseamus‑=taan sobrie inter homines versari, ut Dei nostri bonita= tem et tnisericordiam quanti par eat faoientea, ‑on% nem in ipso sapientiam et seientiam ease repositam sciamus, quam indesinenter quamdiu vita snpe, fuerit scrutari non desinamue.
lam voro agite, etc.

	Z49 ‑	IN I. LIB		SAI17EL'. 'CAP. XXYIII.	064

HOMILIA C.

13. Di.~itque ti Bex: Noli timere, quid vidisti? Et ait mulier ad Saul: Deos vidi adscendentes de terra. 14. Dixitque vi: ‑Qualis eat forma eius? Quae ait.: Yir senex adscendit, et ipse amictus eat pallzo. Et intellexit Saul, quod Samuel esset, et inclinavit se super faciem suam in terra, ;et adoravit. 15. Dixit ‑autem Samuel Sauli: Quare commovisti me, evocando one? Gui dixit Saul: Angustia eat mihi valde, nam Philistaei bellum gerunt contra me, Deus autem recessit a me, nec me audit amplius, sive per prophetas, sime per somnia, quapropter inclamavi te, ut doceas quid aim facturus. 16. Et ait Samue: Quid interrogas me, quum Dominus recesserit a' te, et transierit ad aemulum tuum ? 17. Faciet enim tibi Dominus sicut loquutus eat in manu mea, et scindet regnum tuum de mane tua, et dabit illud proximo tuo David. 18. Quia non obedisti voci Domini, neque fecisti iram furoris eius in Amalec: idcirco quod pateris, fecit tibi Dominus hodie.

Saulem bona ape videmus easpectare ab illo pseudo‑Samuele gratum aliquod responsum, quo ex tantis angustiis quodammodo recreetur: verumtamen ille contra Dei mandatum ad veneficam oonfugit, ideoque, obsecro, qualem potuit exitum, nisi grave damnum et infortunium egspectare? Sed ita solent Doi contemptores sibi vanas spes fingere, seque sponte decipere, et subsidia vana fabricare, ut docot proph6ta. Nihilominus tamen Saul sua sponte caeeutiens, fortunatum aliquid sibi pollicetur. Quaerit igitur ex muliere: Quid viderit, quae respondet, se Deos vidisse ex terra adscendentes. Ex quibus verbis apparet eon omnes qui ad diaboli praestigias animum adiiciunt sic mente perturbari, ut obacuram vel potius nullam de Dec cognitionem habeant. li Eaemplo esto mulier haec ab Abrahami stirpe oriunda, ae proinde in lege ac vera religione edocta, et eui proinde notum ease debuit illud Domini praeceptum, Israel unieum Deum habebis, quam doctrinam vel ipsis infantibus notam ease oportuit. Quomodo vero iam vetula mulier illa ignoravit? Nimi‑ !, rum, ut ante dixi, prout homines a Dei verbo recedunt multis etiam implicantur erroribus, et a diabolo sic fascinantur ut nullam certam religionem habeant. Si quis hanc feminam interrogasset pluresne deos essei egistimaret, unicum ease Deum summum fassa fuisset, sed interim videtur ipsi multitudo minorum deorum ease posse. Non aliter hodie in papatu sanctos sanctasque stlis gradibus diseerni videmus, licet Deus superior illis omnibus agnoscatur. Quae confusio facit ut Deus in illa sanctorum multitudine et turba vig tandem agnoscatur, sed cum omnibus sanctis permisceatur, quod vitium omnibus saeculis obtinuisse videmus : nam ethnici eaistima‑

runt angelos ease quondam eemideos, etai principium istud retinuerunt, ease aliquom praecipnum illorum pareotem : sed tamen ita voluerunt atrum albo, lucem ‑cu‑m tenebris, ut aiunt, permiseere, quod tamen fieri nullo modo potest. Nos vQro contra sic Deum unicum deum summum verbo suo nobis patefactum intueamur, ut omnibus erroribus, imaginationibus et illusionibus diabolicis renunciemus, quemadmodum non multis locis sacra docet scriptura, et in primis propbeta dicit, Dominum eaaltatum iri, idola vero omnia corruitura, Dominum cognitum iri, deos autem ethnicorum ruituros et occultos fore. Certum igitur eat non donee ad veram Dei eognitionem pervenerimus, et puritatem ac sanctitatem doctrinae sequuti fuerimus semper irrequietos fore, et inanibus superstitionibus delusum iri, ex quibus nullus unquam detur egitus. Contra vero si Dei veritatem agnoverimus, et illa sola nitamur, et pure colamus ab omnibus superstitionibus et ignorantia fore alienos. Et hactenus de ista voce deos ex terra adscendere.
Saul vero contra petiit quae forma esset adscendentis quum optime sciret unum tantum ease, quare mulier respondit, virum senem adscendere, qui esset amictus pallio, et tum Saulem agnoscentem ease Samuelem inclinavisse faeiem in terram, et spectrum illud honore magno coluisse. Spectrum, inquam, siquidem certum eat non fuisse verum Samuelem, neque enim unquam Deus permisisset auum prophetam talibus diabolicis coniurationibus subiici. En enim venefieam mortuos ex infernis evocantem, ecquis vero Deum arbitretur volaisse prophetam suum isti ignominiae subiicere, quasi diabolus in sanctorum corpora et animas, quae aunt in Dei ttitela, potestatem habere? Dicuntur enim sanctorum animae quiescere, et in Dec vivere beatam illam resurrectionem ezapectantes. Deinde vero obsecro, Samuelne pallium snum in sepulcrum tulit? Ex quibus apparet merum istud fuisse spectrum, mulierisque istius sensus elusos fuisse, ut Samuelem videre se, qui tamen non erat, arbitretur. Sed ita solet Deus diabofo laws habenas permittere, ut eorum omnium oculos et sensus omnes perstritigat, qui se Dei veritati aponte non subiiciunt, et mendacium sequi malunt. Hine facile possumus colligere miseros istos veneficos, quorum hodie magnam copiam videmus, vehementer falli quum se diaboii synagogam ingredi, et in illa choreis et aliis istiusmodi indulgere, et cibo ac potu refici credunt. Equidem fateor illos ista vera arbitrari, et quasi sensibus apprehendere, sed divino id fieri iudicio certum eat, diabolo faeiente potestatem illos excaecandi, quod Deo viventi renuntiarint : ideoque digni lint qui in tenebris versentur, et tanquam Satanae manoipia temere ferantur, inscii quid faciant quove loco sint. Neque mirum videri debet sic illorum sensus ob‑

651	HOMILIA 0.	652

stupefieri, ut sibi persuadeant id quod non est, siquidem divino fit iudicio, ut qui ab ipsius veritate reeedunt iusta iatius caecitatis poena puniantur. Spectrum igitur fuisse dicimus quod in persona Samuelis apparuit.
Porro Saulem sic alloquitur: Quare commovisti me, evocando me. Significat enim vox hebraea turbationem ant commotionem. Quidquid sit, diabolus ita personam Samuelis agit, ut quod potuit Samuel dicere de se etiam diabolus dicat, ut Sauli facilius fucum faciat, et quod resporderit mains apud ipsum pondus habeat. Sod interim Deus etiam hie suas partes agit. Nam quemadmodum diabolus mendacii pater tantum expetit homines seducere, et Deus in incredulos illam potestatem ipsi permittit, ad eon pro meritis castigandos: it.a etiam Deus ex sua parte opus scum agit, et hac ratione servi sui Samuelis post obitum autoritatem etiam magis ac magis vult confirmare. Quamdiu Samuel vixit in terris. testimonium habuit et insignia certissima propbetae, fuitque sancti spiritus organum, cuius doctrinam oportuit admittere tanquam legi Dei conformem cuius fidelis erat interpres : iam post ipsius obitum etsi diabolus eius personam induat et veritas aliam formam accipiat, Deus tamen fidelis servi sui dignitatem conservat, facitque ut quidquid diabolus moliatur, nihilominus appareat non posse dignitatem quam olim vivus Samuel obtinuit, mortuo detrahi quin verus Dei propheta sit et babeatur. En quibus modis Deus Satanae fraudes in contrarium vertit, ut pro mendacio quod invehere conatur veritas magis ac magis elucescat. Saulem vero quod attinet, dignus sane fuit qui falleretur, of Samuelis hac apparitione luderetur, ut non modo non utilis ipsi, sed potius noxia esset, adeo ut iusto Dei iudicio in desperationem veniret. Caeterum ut ante attigimus, diabolus ita personam Samuelis sustinet, ut quod verisimile Brat simulet, nempe Samuelem hac evocatione vehementer indignatum, quod iniuria ipsi fieret, quum ex quiete et tranquillitate sui manes evocarentur. Hine observemus diabolum, quo facilius persuadeat veritatem, mendacia illi saepe admiscere. Nam si qualis est appareret, et se hominibus eonspiciendum praeberet, certissimum est horrori omnibus futurum, et ipsos seducendi facultatem .tantam non habiturum. Istis igitur artibus homines eludit, ut speciem veritatis aliquam proponat, et gustum aliquem iniiciat, ut ita oculorum et mentis acies perturbetur et caecutiat, ut ipsius mendacia non discernantur a Doi veritate. Sic venefiei non propinant simplex venenum no ipso gustu admoniti quibus propinatur abstineant: sed veneno suavem aliquem gustum immiscent, ut sic incautos opprimant. Sic apud Ioannem in Apocalypsi dicuntur abominationes in aureo cratere propinari, ad omnes qui ex eo biberinc decipiendos et veneno inficiendos. Istae sunt diaboli fraudes, quibus iam inde ab

omni aevo imposuit, et incautos populos sednait, admiscens aliquam veritatem mendacio. Ac sane quotquot idololatriae species in mundo obtinuerunt, ab hoc fonte manasse videntur, nempe Deum quidem adoratum fuisse, sod pro vero eultu et sineero ei semper aliquid humanum admixtum fuisse. Quin etiam obsecro quam in papatu religionis speciosus est hodie praetextus, nempe Dei voluntas, fides catholica, sanctae matris ecclesiae et totius christianisimi. Sed diabolus. sub istis velaminibus sua, ut aiunt, no cognoseatur occultat cornua. Quamobrem non cautiores esse oportet De istiusmodi fraudibus incauti decipiamur. Caeterum quod se commotum a sua quiete Samuel queratur, ex eo colligimus fidos Dei servos post fata quiescere, et in Deo laetari, certos de regni aeterni possessione, quam ipse Deus est ipsius pollicitus. Haec igitur ipsorum est tranquillitas et summa pax quod decurso vitae suae stadio, et extra omne periculum iam quiete fruantur superatis omnibus difficultatibus quibus adhue luctari non in his terris oportet : ac proinde turbari: ipsorum quietem quum ab hominibus evocantur. Interim tamen diabolum videmus Saulem in falsa ista opinione voluisse confirmare, coniurationibus et veneficiis posse sanetos prophetas evoeari, et animas quae in Dei sunt potestate. Nos vero diseamus sic adhaerere veritati ut quaecunque diabolus admisouerit abominemur, ne incauti ab ipao decipiamur. Quoniam vero infirmi sunt sensus nostri, Deum precemur ut non prudentia et puritate exornet, eiusque verbum sequamur quod est instar ardent issimae facis, quam si sequuti fuerimus in tenebris huius mundi lueentem nunquam aberraturi simus. Nam etsi in multis caecutimus, nihilominus tamen si Dei legem sequuti fuerimus, nunquam in ullos erroreg deducemur: sufficiens enim est ad viam in his tenebris monstrandam, donee ad propositum nobis scopum pervenerimus. Neque enim frustra Paulus doeet viam esse in qua insistere debemus, quum iubet non in ea incedere et de nostra salute certos esse.
Porro deinceps Saul exeusat se apud Samnelem istis verbis: Angustia est mihi valde, nam Philistaei betlum gerunt contra me, Deus autem recessit a me, nec aud.t me amplius, sive per prophetae sine per somnia, quapropter inclamavi to ut doceas quid sim facturus. In quibus verbis apparet Saulem quaedam adhuc religionis vistigia retinuisse, siquidem quum a potentibus inimicis urgeretur a quibus sibi metuebat, ad Deum confugiendum esse novit, quod pietatis aliquod signum est. Saulem igitur dieas vere fuisse pium siquidem divini nominis ~nvoeato sacrificium Deo est gratissimum, quemadmodum Psalmo 50 Deus per prophetam docet: Invoca‑me die neeessitatis et ego exaudiam te. Jam igitur' suae impotentiae et imbecillitatis satin con,sq~
quod non esset hostibus resistendo par, Deo tr

653	IN .I. LIB. SAMUEL. CAP. X%YIII.	654

pot statem vietoriam cui volet concedendi. Interim
vere Saul desperationis plenus eat, quam hoc maxime
patefacit quod Doe ipsi non respondente in malitia
sua occalluit: quod enim Deus non respondit ipsi,
docuimus antea signum fuisse Saulem a Dee reces
sisse. Neque enim si ad Deum pure et candide
peccata confessus accessisset promissioni Deus de
fuisset: led vera fide et poenitentia se invocanti
respondisset. Sod quoniam sine poenitentia, sine fide,
led corde duplici of fucato Deum invocat, idcirco
vanae et irritae aunt ipsius preces: Deumque
frustra quaerit. Quamobrom Saul adversus se ipsum
etiam invitus fort testimonium, se in malitia occal
luisse quad sine poenitentia, sine fide Deum quae
rat. Praeterca Saul ostendit se nondum didicisse
quid sit Deum exapectare: nam fides cum ape
semper coniuncta eat : spei autem ea natura eat, ut
nisi Deus primo quoque tempore nobis respon
dorit, patienter tamen adventum eius praestole
mur, spec enim eat veluti fidei nutrix. Itaque
licet Dei promissiones fide amplexi fuerimus,
saepe tamen Deus auxilium differt, ut fidem
nostram et obedientiam exploret. Constantes
autem ease non possumus, nee patientes sine
fide, neque fidem sine ape retinere. Saul igitur
satis testatur se desperabundum ad Deum acces
sisse, quod verae fidei radices in corde nullas ha
buerit. Hoe igitur exemplo discamus sapere, etsi
Deus a nobis invocatus non responderit, neque
bonitatis suae signa ulla dederit, imo etiam contra
persequutus sit, agnoscamus propter iniquitates
nostras fieri, ut Deus non respondeat, quae veluti
repaguhs illum a nobis separant, ideoque oportere
nos reatum nostrum fateri, et adversus nos ipsos
sententiam ferre, et seriam poenitentiam de peccatis
~agere. Atque hie ease debet afflictionum usus, ut
ex illis tanquam non dubiis testimoniis cognoscamus
Deum a nobis recessisse, et abalienatum ease: non
quidem ut in desperationem veniamus: sod potius
ut agnoscentes nos peeoatis nostris et transgressio
nibus ab ipso alienates seria . et non simulata poeni
tentia damnatis nostril peccatis ad ipsum conver
tamur, veniamque deprecati non dubitemus quin
se facilem nobis praebeat, et ad preces nostras
respondeat, nostrique misereatur. Etsi vero Deus
non prime quoque tempore nobis, respondet, scia
mus tamen non ideo nobis desperandum, et ad
diabolum confugiondum, auxilium ab ipso exapec
tantes, led potius oportere perseveranter Deum in
vocare, donee nos satis explorarit. Nunquam igitur
intermittendae preces, led quotidie ingeminandae,
donee iram suam a nobis avertere voluerit, et ex
densis illis tenebris in quas immersi eramus, nos
in lucem edueere, suique erga nos amoris paterni
non dubia signa dare. Caeterum Saul conquerens
sibi Deum, neque per prophetas, neque per somnia

respondisse, non meminit Urim ant Thummim, quum tamen antea dictum sit Deum ipsi non respondisse, neque per Thummim neque per' Urim, ut sacra scriptura loquitur, id eat neque per summum pontificem sacris vestibus indutum, quibus Dominus nester leans Christus repraesentabatur, neque aliis media. Horum inquam Saul non meminit: sacerdotes enim interfecerat, et lanienam illam borrendam in memoriam revocare non poterat quip furore agitaretur, et agnosceret se a diabolo sic fascinatum et excaecatum, ut vivo Dee cuius erant ministri renuntiaverit. Hanc igitur ob eausam Urim non meminit, et in summa dicit se ad Samuelem confugisse responsum aliquod accepturum, quod Deus ipsi invocatus non responderit. Atqui oportebat ‑ ipsum continuis precibus Deum sollicitare, et interim obstaculum tollere, quo Deus ab ipso quodammodo dirimebatur, et ipsius auxilium impediebatur. Sed hoc Saul non faeit. Profeeto sententia illa quam Dominus noster Iesus Cbristus protulit, nondum erat scriptis tradita: Habent legem et prophetas: sod tamen illam oportebat in hominum animis alte defixam else. ‑Rogabat dives ille apud inferos Abrahamum, ut fratribus significaret superstitibus ne ipsum imitarentur sod poenitentiam agerent et ad meliorem frugem redirent quamdiu in vivis erant, cui responsum eat: legem habent et prophetas, quasi diceretur non exapeetandam ease a mortuis ullam revelationem. Quae sententia quum tribuitur Abrahamo, ea docetur, homines satis habuisse in lege praeceptorum ad bene vitam agendam, ideoque iam inde ab initio firmum fuisse istud praeceptum suffieere Dei legem ad bene vitam agendam et non quaerendam, neque exspectandam ullam revelationem a mortuis. Saul igitur Deo licet ipsi non respondente propria conscientia sua redarguebatur non ease mortuos a sepulcris evocandos, nee invoeandos : sod legem satis splendorem *) faoem ease ad passus ipsius regendoe, donee plenius a Deo illuminaretur: ideoque ad legis ‑et prophetarum libros confugere debuit, et vero peccatorum sensu tactus veniam a Dee suppliciter deprecari
led contra desperabundus in priore malitia occalluit, Samuelemque mortuum evocavit contra expressum Domini mandatum, e ; ab ipso auxilium exspectavit tanquam Dei propheta. Quod quid aliud fuit obsecro quam velle Dee invite quod expetebat scire? quasi diceret: Tu Deus consulenti mihi to respondere non via, led invite tibi istud extorquebo, et venefieiis et ineantationibus efficiam, ut propheta tuns mihi respondeat, et sciam ab ipso quid mihi, faciendum sit. En quo impudentiae deveniant improbi homines : Deo ipsi bellum inferentes dum se ipsum maxime quaerere simulant,

'") Lege: splendentem.

655

II011IILIA C.

et de ipsius auailio desperantes veluti cornubus ipsum petunt, et ringuntur: neque cogitant horrendam et iustam punitionem a Domino suis imminere capitibus: rants est diaboli in ipsis excaecandis vis et potentia. Nos hint discamus: Deo patientiam nostram explorante, et in multoa dies auxilium nostrum differente, ut omnino nostri none miscreri videatur, non ta.men propterea rationes obliquas iuvestigarc; Deum quaerendi, sod ardentibus precibua illum invocare perseveremus: agnosceutea Deunz merito suum auxilium differre, good eo indigni sinus. I'orro non earn digwitatenz dicimus qu;te mercatnr a Domino exaudiri: sed tamen sic cor;rm ipso dciectos, et peecata confitentes oportet sperare nos ub ipso licet indignos exauditum iri. Dens coin a nobia quid aliud postulat quam cum vcra fide serum humilitatem? Nam si peccatorum nostrorum sensu sic Rfficiamur, ut ;tpud nos confusi Deum tamcn precibus sollicitaverimus, praestolantes ipsius ausilium, ccrtum eat nos a mortuis minime petituros eonsilium, neque ipsos coniurationibus ex ipsorum sepulcris evocaturos: sod in ono Deo per fidem et poenitentiam conquieturos.
Atque hoc ipsum pseudo‑Samuel iste Sa‑ali respondet his verbis: Si tibi .Dens est eontrcrrius quid me qauceris? Quasi dieoret, good tibi corn Doi ministri.: negotium, goon to Deus ipso reiecerit? Diguissima obsorvatione sententia. Nam etsi ab ore impuro, S<ttana v idolicot, profceta est, earn tamen Deus wlversus Saulem voluit pronunciuri. Quis enirn nescit quomodo Dens per asinam 13nlaauui oquutus est, ac proinde posse ipaum edam per diabeurn et relicluos seductores loqui: qnemadmodum et ipsum Cai;tpham prophetasse legimus? Deus i~itur lit mortui prophetae autoritatem confirmaret, voiuit tam insi.gnem adveraua Saulem sentcoti:cm lronunc:iari. Qua docomur vehementor mundum decipi, qumu ad Deum per istos circuitus adducitur, cluod pcriucle est ac si fugientes ab ipso sper;trent sc ad turn ;receasuros. Et quae ,ilia est hodic papist;wuna ob=c;cro devotio? Deism coin ex devotiouc culturi hunt vel ilium 9acrificulum, quirt sihi ±';icto sit opus interrogaut: et doccri se .zh :'o vulrcnccnt.er orant, et nullis suznptibue parc~:o; ;Id acquircmiam divini cultua scientism: sod interim ogem et prophetas reiiciunt, ueque doctrinarn salut;tretn ipsorum admittunt : quam si quia urgca, at;vticu In hers effervoscunt, of aclversus ipsum Uourn furuntur, quocl ipso mane sua boneficium olfercbat t;ontenruentes, vanis nimirum illusionihus decepti, quil>us se ad scientiae eumuium venire posse fnlso sibi perauadcnt: et its Deism irritis votis sponte sua nimirum dolusi soilicitant. Sed an in hoc solo errant principio ? An graham spud Deem inventuri Domini nostyi Iesu Christi misericordia freti ipso m invocant? Imo nulls hit

65.6

Christi meut.io: aed aanctorum quorundam quoe sibi aped Deum patronos et a.dvocatos commend soot. Ecquis vero miseroa its fascinavit et delusit, nisi good ipsimet se Doi gratis indignos reddunt? Quare Dei promissionibus non aoquiescunt? Christum enim Dominum nostrum aolum advocatum et intercessorem nostrum Deus admittit, et eius nomine gratiam et miaericordiam nobis pollicetur, et gratis ipsi fore preces nostras: good tots passim scrrptura nobis praedicat. Sed isti tamen miseri homines a Deo recedentes, et in malitia pertinaoiter haerentes, modo ad hone sanctum, modo ad illum confugiunt, votaque in longinquas regiones ad sa.nct.orum reliquia„5 instituunt, altaria molts, molts idols erigunt, et sine fine et intelligentia precatiunculas demurmura.nt. Et quidem fateor molts ills idols nullum dant consulentibus responsum: sod tamen vorissima stabit ultimo die sententia adversus istos, quam prolatam audimus a diabolo, sod Doi voluntate et autoritate: Deum enim illi oderunt, et interim sanetos ipsius requirunt. Sod, quaeso, qua ratione? An sanctos putant adversus soon Dominum insurreeturos ? vel adversus ipsum conspiraturos? Nao, si quis servos cum heri inimico familiariter vivat, Donne merito tanquam pcrfi<lus habebitur et punietur? Quid ergo sanctis qui in paradiso suzat fieret, si cum improbis hominibus conspirarent et coniungerentur, tit ipsis hominos adulentur, et sibi propitios faciant, quo non amplius Doi open requirant? Sed in hoc prat;cipue malum est, good increduli quidem Deum propitium sib.i esse cupiunt, at conciliandi aibi ipsum rationem non quaerunt: quern contra suo honore spoliant aocios ipsi adiungentes, et maiesta.tcm ipsiua tanquam indices horrentes, coins tanquam patrie benevolentiam experiri cupiunt. Quad vero ist.orum oausa eat? Nempe obstinatio et pervicacitas ipsorum. Si enirn ad Deum ex animo convertercntur, non dubium est quin eius misericordiam experirentur, et animism ad so precibus invocandum immiiaeret. Sed in sordium suarum Into volutautur, tit procul a Deo znaneant, of per longaa amb,tgcs ad iilum accedaut: et interim taznen Dcum sibi devinctum arbitrentur ad sairetos confugicndo, a quibus votorum fiant compotes, veniamque peccatorum conaequantur. Nos vero contra Dcum seiamus propitium uobis effecturum ut rcs omnes crca.tae in nostrum salutem militent, et in comuzoclum et utilitatem nobis eedant, ut nulls re ub ipsius cultu dimovea_‑ur: quin imo potius af8ictionibus magic ac magic ad ipsius cultum, et ad norninis ipsius invocatronem exeitemur, et constanter perseveremus. Et vicissim contra iratum nobis omnia in noatram perniciem eonversurum, ut nihil nisi desperatio supersit ipsius gratis vacuis. Yrophetas igitur tanquam fidos nobis

657	IN I. LIB. SA'MUBL. CAP. ggVIII.	658

a Deo duces et admonitores datum, iri ne dubitemus, et, bonos: doctores, modo, nos‑obsequentes ipsi discipulos exhibeamus. Neque etiam. dubitemus quin, vera, fide ipsius auxilium implorantes nostri misereatur, et auxilio suo iuvet; et. ita, tucatur, ut nihil nocero in rerum natura nobi& possit. No dubitemus q.uin Domino respondente nobis , res omnes sint, nobis secundae, et quin Deus suam orga nos ‑henevolentiam et amorem re ipsa demonstret.
Et de istis hactenus: sequuntur alia verba $amuelis. quibus eandem confirmat sententiam: Feed enim ‑ Iehova tibi, quemadmodum loquutus est per me: quia laceravit Iehova regnum istud a manu tua, W tradat illud proximo tuo Davidi: auod non auscultaveris voci lehovae, neque exsequutus sis iram ews accensam in Hamalechum. Quae verba quandain propheticae illius sententiae confirmationem, ut ante dixi, continent. Samuel enim iste, id est spiritus impurus sub persona Samuelis apparens obiicit Sauli consilium istud mortuos interrogandi, quasi Deum sibi ipsi contrarium et repugnxntem f'acere vellet: et docet ratam fore Domini sententiam‑, suo ministerio prolatam, nempe regno suo exuendum:. Deum itaque dicit non posse mutare senteutiam, et quod semel per prophetas praedixit, ratum esse. oportere. Hanc ob causam D. .Paulus se vere apostolum esse confirmaturus ait in posteriors ad Corinthios epistola, non oportere Dei verbum esse. Etiam et Non, sed Etiam in Domino, ut sine .contradictions sit firmum, in Christo nempe Domino.:nostro,..qui est omnium divinarum promissionum .fundamentum. Quandoquidem igitur Samuel. a Domino .. munus: impositum ;sibi.c erat exsequutus,. oinnino .quod .praedixerat oportebat, impleri. Balaamum ipsum,.licet; u't:anteAixi; pseudoprophotam,. tamen. oportuit :fateri Deum i ' non . esse mortalib,us._similem; ut mentiri atilt mutare. sententiam possit:: sed oportere verbum ipsius scum effectum .sortiri,,adpo ut;nuyllus :ipsi,‑possit contradicere. Quod si Balaamum: Dei verbo contrarinm, ..tamen ita do‑ Doe loqui coactum .videmus, quid! de Saule statuendum: putamusi quern ipsa aox D ei;.de ipsius decretorum .certitudiite .certiorem, faeiebatI' Verum enimvero: novam ills.. revelationem quaorit: Deumque sibi. ipsi . renuntiare vult ; suamque . naturam mutare. Yerum etsi:.sumus incredult; :ut monet apostolus : Deus tamen sui .semper‑similis est, et fidelis in aeternum permanet. Hine itaque satis perspicimus quaenam sit incredulorum omnium natura: quos licet conscientia redarguat, et videantur animum velle ad Deum sibi eonciliandum adiieere, tamen eundem sibi volunt subiici, et ad scum arbitrium componi, ut ex ipsorum arbitrio voluntatem suam et decretum mutet, denique volunt mendacem, ut ipsi sunt, facere. En quanta audacia
Calvini opera. Vol. XXX.

increduli Deum in varias'.formas tMnsferre Conan,
tur, ut similis ipsorum. fiat: Atquo, hoe declarat
Samuel istis .verbis: F'ecit Iehova quemadmodum lo
quutus est: tibi per me, quasi dicat:>: Nonno ego to
nomine Dei illud facere iusseram; et'! nonne ego
mandatum a Domino .aceeperam? : Ratutn igitur
illud essse. oportot. Hine itaque: diseamus non
ponere salutem in offugiis: sod quum Deus lo
quutus fuerit, cum ettam impleturum docretum
suum sciamus. Ac proinde si quid nobis promiserit,
firma fide admittamus: neque instar itrncorum in
bane vel illam partem fluctuemus: ad quemlibet
vent.um doctrinae: sed potius statuamus, ratum
fore quod semel Deus promisit, et: in. eo. eonquie
scamus. Ea enim est certitudo fidei quam fideles
omnes habere ~necesse est. Contra vero quum ali
quid Deus minatus fuerit, ne nobis cum puero ne
gotium esse fingamus, cuius iram oblato; ut aiunt,
pomo placemus: sed ad ipsius comminationes tre
mamus, et coram ipso nos deiiciamus, ne in nos
thesaurum irae et vindictae congeramus. Quin,
potius sic ipsius iram formidemus, ut tanquam rei
et flagitii convicti ad.ipsius misericordiam supplices:
confugiamus: et peccata nostra sic detestemur, ut
nunquatn in ea recidamus, ne. veniant olim in
ipsius conspectttm, et ultimum exitium ‑nobis ac
cersant. 		.:
	Sequuntur ills: verba:: R:egnum: Davidi datum:::
	quibus gravius: Saul‑‑puitgitu,r: ‑ Potuisiiet enim
	Saul excipere:.: se: non adversus,‑ Domiiium ‑calci‑
	trasse, neque ; prophetae ,‑comminatiottem ill°am : Dei;
nomine proferenti manus inaecisse;: neqtie Verse
quutu.m ease: doluisse.tamen et aegre tulisse'; regia
se dignitatel. exni. . Sed,. :inanes ' esse .‑ ~istas'.:excu8a
tiones semel_ ait:;		Deoque: ipsi; bellnm=:‑intulisse:.
quandoquidem Dens. Daaidem‑:,		regnaturum , prae‑:
	dixerat, deeretutn isttr4,; erat,‑~irrev.oca`bile: ‑ Quare:
	igitur Davidem innocontem~ tantig:,odiig,est perse.
	quutus, quasi«Dei autoritatem‑::ponet;:ifrangere?,
	Davidem . igitu:r persequutus ipsi~: Deo =:restitit et,
bellum iutulit: Nonne vero oaesoDavidej~'videbatur
irritam facere: Doi 'promissitinemll '"Atque< liaeo
	omnia spiritus iste sub Samneliv, ap a~reus specie .
Sauli exprobravit; : Nos. .hitic: discanrus':mortalium
ingenium agnoseore, et in ‑ nostrum; •utilitatetri‑ istud
	exemplum vertere.‑ Sophi'stas fim"sempor‑agunt
homines, et nescio‑quibus'artifciis rhetot‑icis attain.
causam tuentur,:quasi Deo‑:possenvimponere.° Sed
hac rations sibi:maius_ exitium; of ieummunt tandem
dedecus acoersunt,= quum‑ olrliquia.viis"et!rationibus
	cum Domino % a.gunt:. Nam‑:quidqvid<;tacidem= ore,
	proferamus, .sires,‑se aiitev:babov; satias;aoram ‑Dew
	convicti sumusi f Saul: sane =arguitur quash‑contra•
	Deum ipsum, 4nsurrexissetnon: qtiidetuf ors‑utale,
	loquendo; sed Davidem‑. persequenlor=‑‑,Ifae•:qtii pro,
	viribus:::Dei,3 verbo:: relvetatafi,::iie:cjgaum: teffeoum=‑

42

659

FIOMILIA C.

660

assequatur, is Deo ipsi bellum infect, et contemnit, ~ Deus per prophetam SauIem iusserat hello Hamaatque autoritatem ipeius pro virili minuit. Quamobrem nullus hie effugiis et excusationibus locus eat, quum vita contrarium testabit.ur, reque ipsa ~ alias demonstrabit nos non Dei verbo acquievisse. Causam vero deinceps expendamus, quare Saulem Deus reiecerit, quoniam non exsequutus eat iram Dei adversus Hamaleehitas. Gravis sane ea,usa, qua provocatus adversus Saulern Deus, cum autoritate regia apoliaret. Nam elsi Saul multorum aliorum criminum rcus cot‑am Dee tenebatur, veluti caedis illius horrendae, cuius antes mentionem fecimus, qua sacerdotcs sustulerat, quae ipsum faciebat in aeternum abominabilem, ct iudignunz regia dignitato reddebat: quum praesertim edam sese ab ecclesia, tanquam putidum membrum, resecuisset: unius Witten criminis accusatur, good non sit iram Domini, id eat vindictam in Hamalechitas exsequntus. ‑ Nempe quoniam istu<1 primum peccatum gravius admiserat, ex quo tanquam fonto of acaturigine relidua manarnnt: ac proiudc, licet antes graviter pcecasset, tamen Deus verbis et minis cum coercuit: donee admisso isto peccato rebellionis, regno sit merito apoliatus. Porro bent historian superius capite decimoquinto adivimus: qua Saulem dictum eat, accepto mandato do omnibus >=Iamalechitis una internecione delendis, regi peperciase, et opines pecudes reservasso in triumphum, goon tamen Deus tam bestias quam homines extermiuari iussisset, good nzaledictus easel ille hIamalecbitarum populus. Quamobrem goon tam expressum esset Domini mandatum, quare Saul impune tulisset contumaciam? An posse Dei decretunz frangere so speravit? Et quidem, fateor, speciosus erat praetextus humanitatis, ergs regem praesertim, quae humanitas illum spud omnes excusatura videbatur. Quod ad opines pecudes attinet, etsi ex illis se locupletandum tanquam ex opine pracda speravit cum populo, tamcn ille affectus tegebatur honesto praetextu divini callus, good ad sacrificiv pccudes illae rescrvarentur. Atqui, respondit Sauli prophets, melior eat obedientia quam sacrificium. Et a Del voce vel tantillum recedere, et illius mandate non exsequi, veneficium eat. Sane, si quis Saulis factum ad iugenii humani captum et regulam oxpendaG, non tantum et tam atrox ease flagitiurn iudicabit, good Deus tam severe ulciscatur. Quid cnim, aiunG, hit admisit fl:zgitii Saul? Neque enim accnsatur saccrdotum caedia: quanquam et deinceps oorum sanguine menus sues polluit: aed solo isto articulo nititur sententia adversus ipsum late, nempe, non exstirpasso IIamalechitas, tam viros quam feminas, et ipsas animantes, sed misericordia et humanitate usual in regem, et opines pecudes servasae in sacrificium. Omnis beet Saabs offense eat. Sed, ob80cro, Deusne se regibus subieeit, aut suam illis autoritatem communicavzt, et partitus eat?

lechitas persequi, et cum viris etiam mulieres, in
fantes etzam ab uberibus pendentes, et ipsas be
	una internecione deleri. Tale Dei decretum
erat. Nosne igitur de Dei iudiciis controversiam
movebimus, et multum promovebimus? Neque enim
abs re dixit Salomo, eum qui maleficum non punit,
non minus ream ease quam qui innocentem con
demnat. Atque, obsecro, si quis index corruptus ad
capitis poenam,aliquem damnet, a.lium autem eius
dem		ream criminis impunem dimittat, quis eum
excusabit, ac non merito ‑7rpoawnoAjy,ias aceusabit?
Talis		fait Saul. Hine itaque nihil temere nobis per
suadere, neque quidquam illicitum facere discamus.
Etsi		hodie multos videas magnopere se efferre, et
suam		autoritatem praedicare, quum tamen nihil aint.
Quid		isti (quaeso) homunciones facerent si regea
essent? Sed quid potius miseris illis fieret? Nam si
Saul,		tam numerosi populi rex, tamen iudicatus
eat et		condemnatus, good Deo regi regum non ob
temperasset, quid istis fief quorum nulls eat pote
stas?		Sane Deus eorum contumaciam qui sibi auto
ritatem aIiquam contra ipsius praeceptum arrogant
male		multabit, et in aeternum condemnabit. Nam
si Deus Sauli non pepercit, neque inultam ipsius
contumaciam reliquit, eundem Deum sciamus liodie
regnare, et non mutasse neque mutare naturam et
consilium : ac proinde omnes qui sese extulerint
graviore casu ruituros, quo altius conacenderint,
Deumque nunquam sui contemptum inultum relictu
rum.		Diseamus igitur sic melon et in nobis et in
aliis omnibus odisse, ut nullo unquam praetextu id
tegamus sed potius condemnemus, Deumque glori
ficemus, et ipsius mandate conemur ad amussim
sequi, et in ipso solo conquiescere, Deoque loquente
silere, ne stultis obiectionibus, vel potius contu
macia, ipsius in nos iram accersamus. Quare goon
nos semel coram ipsius tribunali sisti oporteat, goon
in filii persona in zudicium progredietur, ardentibus
precibus eum invitemus, ut nos ipse regal, et nostras
actiones, sermones, cogitationes ad ipsius voluntatem
verbo		suo praescriptam exigmmus: neque nobis ipsis
blanditias faciamus: sed firmiter Deo a.dhaereamus,
et spem firmam retineamus, donee tandem vitae
nostrae curriculum absolverimus: et nihil ipsi pro
bari posse, nisi good verbo suo praeceperit, good
eat omni iustitiae rcgula, sciamus.
Ian vero agile, etc.

661

IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXVIII.

HUMILIA CI.

19. A~ dabit Dominus etiam Israel tecum in manus Philistiim : cras enim to et flii tui mecum eritis : sed et castra Israel tradet Dominus in magnus Philistiim. 20. Statimque ,Said cecidit porrectus in terram: extimuerat enim valde verba Samuelis, et robur non erat in eo, quia non comederat panem tota die illa. 21. Ingressa eat itaque mulier illa ad Saul, et vidit, (conturbatus enim erat valde) dixitqne ad eum: Ecce obedivit ancilla tua voci tuae, et posui animam meam in manu mea, et audivi sermones tuos, quos loquutus es ad me. 22. Nunc igitur audi et to vocem ancillae tuae, et ponam coram to buccellam panis, ut comedens convalescas et possis iter agere. 23. Qui renuit, et ait: Non comedam. Coeyerunt autem eum servi sui et mulier, el tandem audita voce eorum surrexit de terra, et sedit super lectum. 24. Mulier autem illa habebat vitulum pascualem in domo, et festinavit, et occidit eum: tollensque farinam, miscuit eam et coxit azyma. 25. Et poswit ante Saul, et ante servos eius: qui quum comedissent, surrexeruni, et ambulaverunt per totam nodem illam.

Hesterna concione audivimus Saulem nimium misericordem contra Dei praeceptum ultimum exitium in suum caput accersivisse, quod de Hamalecitis non sumpsisset quas Deus poenas iusserat: iam sequitur egpendendum quod adiicitur non solum ipsum poenas luiturum, sed universum cum ipso Israelem. Quod mirum videri merito posset, quum praesertim Eaechiel nominatim dicat cum qui peccaverit moriturum, sed innoeentem non punitum iri ab ipso: quomodo igitur Deus universum Isratilem in Saulis condemnatione involvit? Sed pulchre inter se ista conveniunt, quemadmodum ex multis sacrae acripturae locis apparet: quanquam adoranda aunt Dei iudieia, quum omnes sensus nostros superant. Nam si cum Deo altercari, et tandem ex nostri sensus captu pronuntiare de Dei iudiciis vellemus, certum eat Dei iudicia nobis mala et iniusta visum iri, quod illa sint nobis nova et insolentia. Sed sobrie et modeste de istis iudicandum eat, et agnoscendum Deum iudicia sua dispensare quadam admiranda ratione, adeo quidem ut unius peccatum puniens, multa simul puniat. Sic exempli gratia, Davidis ob culpam, quod populum israoliticum perlustrasset, et recensuisset, horrenda peste tot hominum millia aunt absumpta. Quis enim non existimet iniquum ease, propter unius hominis ambitionem et vanitatem populum poenas luere? Sed Deus habebat suas eausas castigandi populum suum, propter praecedentia multa, quae simul Deus cum Davidis culpa voluit punire. Ideireo dicitur Satan immisisse in cor Davidis, ut populum contra Dei pracceptum remnseret,.quod nimirum Deus potinas

662

ab illo repetere vellet. Ae sane quum Deus implet quod per legem minatus eat., nempe se pestem in filios propter parentum iniquitatem immissurum, neque iniustitiae, neque crudelitatis a quoquam accusari potest. Ac si quis audeat ipsi obloqui, et adversus ipsum litem intentare, satin habet potestatis et autoritatis ad factorum suorum iustitiam et aequitatem probandam. Denique Deo populum universum puniente pro unius hominis delicto, sciamus neminem tam innocentem ease, quin si Deus in iudicium veniat, fateri cogatur se meritas delictorum poenas dare. Hoc igitur in primis discunto qui ad rerum gubernacula sedent, cogitare serio quid officii sui ratio postulet, ut in integritate coram Domino ambulent. Nam si peccatis suis in populum Dei vindictam attraxerint, certum eat in sua capita divinam vindictam tandem derivandam, et eo quidem magis horrendam quo altius evecti aunt. Diligenter igitur caveant ne divinam iram provocent peccatis suis quae populos etiam involvat. Caeterum sciamus etiam Deum permittentem reges, principes, et primaria.e dignitatis viros in peecata ferri laxis babenis, quibus ipsius ira provocatur id permittere quod provocatus peccatis et transgression ibus omnium, tam regum, principum et primariae dignitatis virorum quam infimae plebis et conditionis hominum, ex ipsorum peccatis occasionem, tam hos quam illos puniendi capiat: sic tamen ut nemini faciat iniuriam, neque possit quisquam adversus,ipsum litem intentare. Atque haec observanda aunt in verbis istis quibus audimus populum israeliticum ob Saulis peceatum etiam ab inimieis castigatum iri. Sane populi peccata hie non exprimuntur, sed quae tamen magna fuerunt si ab ipsis exigere rationem Deus, et summo cum ipsis mare agere voluisset: nam quum populus regem a Domino postulasset, et contra ipsius expressum mandatum invito veluti Deo constituere optasset, quemadmodum initio buius historiae vidimus populum istum furore quodam, et paene diabolica rabie adversus Deum surrexisse, et voluntati ipsius contradixisse, nonne fait insignia illa rebellio quae merebatur, ut Deus repente tam ingratum populum profligaret? Atqui Deus clementer ipsos diu tolerarat: poenasque distulerat summa cum patientia, sed non tamen abstulerat. Deus enim poenas quidem ad tempus differt: sed tandem gravitate supplicii compensat. Neque enim mutare sententiam potent, et eorum qui ipsius gratia abusi aunt maiora et graviora peccata maioribus etiam et gravioribus poenis aunt vindicanda. Praeterea multae pollutiones in divino cultu ad prius illud peccatum accesserant. Davidem etiam cum Saule persequuti fuerant : ac proinde etiam erant homieidae. Quid enim peccaverat David adversus ipsos, ut eum in gratiam regis ad mortem persequantur? Imo nonne Davidi erant omnes devincti, eidemque 42•

EOMhLIA CI.

vi.tani suam dedebant, quos . e mane Philistaeorum saepe eripuerat, et pro ipsis adversus infensiasimos hostel its depugnarat, ut merito spud omnes in honore et pretio ease debuerit? Setl ingratiaunt at iniqui Davidi, et ittdignam mercedem laborum ci tribuerunt, qttum alii ipsum prodiderunt, alii armis insequuti sent. Ruibus omnibus peccatis involuti sane fuei•unt dignissimi quos Zeus gravissime puniret. Quantum enim peccatum eat innoxittm sanguinern furtderc, potestrte impunitum manerc? Etsi vero Davidcm qttidem non interfecerttnt, willies tarrtert ex ipaorttnt voluntatomortuus eat, ut nterito caedis iltius coram Domino rei sint. Qaamobrem DO rtovum et insoletta nobis videatur Deum puttienterrt Saulem, in idem supplicium eti;ttn pol>ulum invoiviase, quandoquidem omnes certatim iplius iram advet•aus so ipsos provocarant. );lint iGaqtte discamus Dettm ardentitts quttm solemus precari
nobis ettim persnademtts Deum si non prirtto quoquc temporo ficL;itia hominum pttrtit corunclem ottlitum osse, et in de occasionetrt sutttimus nobis delitias faciendi, et veluti )axis httbcrtis in quaelibet vitia spo impunitatis rtterttii. SedDons peccatn homirturrt non obliviacitur, quae licet vetcra siat suo tandem tempore punit. Ac sane experientia edocti sapere debemus. Nam uncle fit, obseero, ut multi saepe Deo ipsos affiigettte veltementet• lattorent, et anxii lint, cctusasque reqnirant quaro Deum cum ipsis agat tarp severe? Seti non revocant in meporiam praeterit.os dies, et auperiores annos quibttl Deus ipsos tolerttvit, et quibus tamon malttm malo cumulare non desiorunt, ut merito deinceps poems ab ipsis Deus rcpetat, good non exciderit iure suo, neque deleta lint ipsorum peccata, etsi ad tempos in ea non anitnadvertit. Itaque animis noltris istttd altius infigamus Dettrn peccatores ad tompus tolerantern, si poettitorttiatn non ogerint, net :td tneliorem frugem redierint, colligere tanqusun in fasciculum ipsorum peccata, et sententi;tm tandem aclverstts ipsos forre. Qttamobrem co maior arlhil>enda nobia cautio eat, no in peccatis nostril diutius hacreatnus, sed ta.mort atlmisso adverstts Deurn peccato ingr;misoamus, et veniam abipso deprccemttr, ut coram ipso sepeliantur.
Seqtiuntur deinde verbs ills: Cras enim tit et filii tui mecum eritis. Quibus verl>is quidrtm volunt diabolum loquutum fuisso, of Saulcm reprobnm hominern non potuisae a Deo misericordiarn speraro, ac proindc filios etiam Saulis vi<leri a Deo reicctos, et eidem it•ao Doi cui pater obnoxios. Serl etsi, tit ante rliximtts, spectrum fait qtrod Sttulem sub persoua Samuelis alloqttebatur, t.amennon rode potest maledictionil aeternao sententia tlici advc;rstttn filios Saulis lata, aed verborum istortttn senettl else simplicissimus videtur, crast.ino die Sauicm et filios morituros. Spectrum enim illud good Saulem allo‑

664

quebatur verum Samnelem simulabat a mortuis evocatum. Itaque communi ills loquendi, phrasi utebatur: Tu mecum eris, id eat to morieris: Alii vero in his verbis quaerunt iustifieandi Saulis occasionem, quasi poenitentiam egisset et sese coram Dco humiliasset, ideoque meritus easet ut veniam a Deo peccatorum consequeretur, et cum Samuele esset. Yerum nulls rations nititur haec expositio, siquidem poenitentiae Saulis nulls hit fit mentio, sed tanturrt pavoris qui multum abest a poenitentia et very humilitate, et ad Deum conversions. Quamobrem ex verbis istis colligi non potest quaenain Saulis fuerit post mortem futura conditio, quandoquirlom non alius eat verborum istortim senaus quam Saulem una corn filiis inter mortuos crastino die fore. Porro in filiis ibis de quibns fit mentio, Ionathanus censebatur, mortem cum ipso oppetiturus, cuius antes vidimus fidem et integritatem, qui foedere cum Davide facto sponte Dei decreto et voluntati sere subiecit, regiaque dignitate quae ipsi debebatur sere ultro abdicavit, ut quum Ionathanus tot virtutibus insignia fuorit non possit in reproborum numerum roferi, led mors illius his verbis significetur.
Deinceps vero dicitur Saul cecidisse in terram verbis illis Paeudosamuelis perterrefactus. Ex quibus verbis discamus quanta sit verbi divini via adversus peccalores, ut eo terreri vehementer ipsos oporteat, of quiclem sine ulla ape misericordiae nisi Deus ipse mentibus eorum consolationem immittat, good egemplo Saulis fit nobis perspicuum. Tulit enim adversus sum Deus sententiam, quanquam ipsius diaboli sub spectro loquentis ministerio, et Sauli suam voluntatem pat.efecit ea, rations, ut sine solatio terreretur. Nam si Deo gratus fuisset Saul, Deus etiam vel per angelum, vel per prophetam sic ei voluntatem seam patefecisset, ut tamers perterrefactum solaretur. Sed quam meritus eras senteutiam au<iivit, qua terrefactus concidit, et vires omnes amisit ex sententiae divinae adversus ipsum horrors ad quern etiam accedebat debilitas virium, good panern antes non comedisset, et pedibus totam noctem iter confecisset. Porro hit observandum non eodem semper modo a<lverlul peccatores Deum sententiam ferre: nonnunquam enim tantnm minatur quum maxitne propinquum videtur ipsius iudicium. Sic Ionam ad Ninivitas milsum videmus Doi iudicium tanquam irnminena ipsorum urbi denuuciaturum, quum tamers hat rations Deus ad poenitentiam vellet ipsos provocare quadraginta dtertim spatio concesso. Sane Deus hat commtnatione non tam condemnaro ipsos et iudicio suo addicere quam admonere voluit, et ad peccatorum agnitionem 'et poenitentiam excitare, ut precibus ad Deum eox%versi veniam impetrarent, good et ab ipsis faetum videmus. Atque base ratio eat peccatores ad poem

666

IN I. LIB..8AMUEL.' SAP‑ XXVIII.

tentiam revocandi, qua Deus saepe utitur conditionem in se continens, quum tamen decretum Dei irrevocabile videatnr. Sic saepe per propbetas Deum loquutum videmus, quorum freque‑ntes suet divinae in populum vindictae comminatitines, quibus non prime statim tempore poems in populum quas minabatur immittere volebat, sed populum potius ad poenitentiam vocare et ad seriam ad ipsum eonversionem. In istis igitur poenarum comminationibus conditio quaedam etsi non expressa continebatur si poenitentiam agerent, et scrio ad Deum converterentur, et cordis integritate veniam deprecarentur, se ad misericordiam proclivem fore: sin minus poenas quas minabatur immissurum. Sic quotidic nos Dei verbum audire, et nostram in eo condemnationem oportet: verbum enim Doi praedicatum, eat instar bipennis et gladii ancipitis: nam ait apostolus, unius*) eat sermo Dei et efficag et penetrantior quovis gladio ancipiti, et pertingit ad divisionem animao ac spiritus compagum quoque ac medullarum et diiudicans conceptiones et eogitationes cordis. Quam ob causam etiam Paulus docet verbum Dei singulos ad examen sui ipsius vocare ut coram Deo de suis offensis convicti magis ac magis deiiciantur, et suam indignitatem confiteantur. Qnamobrem quotiescunque Dei verbum audituri accedimus, vel sacrosanctam scripturam lecturi in manus assumimus, nos ita comparatos esse decet, ut in co tanquam ex ipsius ore Dei condemnationem nostram audiamus, et in eo conquiescamus et riobis ipsis magis ac magis displicere, et coram Dee deiici ac humiliari discamus, commodo enim nostro maximo fiet si condemnationem admiserimus, quandoquidem Deus in nos adeo proclivis eat, ut gratiam ac misericordiam polliceatur peccata sue agnoscentibus, et ad meliorem frugem revertentibus. Contra vero si ad Dei comminationes bomines occalluerint, et poenitentiam non egerint, nullus veniae locus amplius superest, sed absolute Dei sententia eat, et decretum immobile adversus peccatores. Sic prophetas videmus adversus populum rebellem et contumaeem, divinae vindietae, et irrevocabilis sententiali tulisse quum neglectis divinis admonitionibus in malitia perseverassent. Nos itaque Doi iudicis in eos qui patientia of bonitate ipsius abusi aunt animadvertentes metuamus, et ne patiamur Dei vindictam eo usque progredi tit nullus misericordiae locus superset: sed quamdiu nos patienter tolerat, et ad meliorem frugem vocat peccata nostra condemnans, oecasionem oblatam arripiamus, et ne exspectemus donee aures occluserit, et gratia ipsius excidamus.
Caeterum quod ad Saulis metum ilium attinet, observandum eat affectus esse quosdam electis Dei et reprobis communes, fidelibus, inquam, et inere‑

*) Lege : vivus.

666

dulis: ‑sed tamers magnam in illis ease differebtiam
nam (exempli gratia) ° tam infideles quam fideles credentes, tam reprobi quam boni ad Doi comminationes horrent, etsi improbi saepe sibi delitias faciunt et Dei minas contemntint, ~ ac in malitia perseverant, iocum et risum illas eaistimantes: sed quas tamen tandem tam borrendas experiuntur, u montes in sua‑capita devolvi exoptent, et ut ipsis ima tellus dehiscat, ut sacra scriptura saepe loquitur, quoniam ire Doi ipsis eat borrenda. Improbi igitur, et maxime contumaces tanto Dei terroro percelluntur, ut adversus ipsius iram remedium nullum inveniant, contra vero fideles percelluntur quidem, et quo maiorem habent divinae maiestatis apprebensionem quam improbi magis etiam commoventur, et ad vivum usque tanguntur irac divinae sensu, quemadmodum propheta in psalmis loquitur, qui sensus irae divinae et metus ipsis eat cum impiis et incredulis communis : sed ex isto metu et pavore non potest iudicari de hominis poenitentia et coram Deo humilitate. Nam si Saul serio peocatorum sensu affectus fuisset non permansisset diutius in illo pavore, sed conversionis ad Deum effectum re ipsa sensisset et demonstrasset, siquidem ipsum Deus aaneti spiritus afflatu ad misericordiam obtinendam inspirasset, sed contrarium prorsus apparet. Est quidem, fateor, divinorum iudiciorum metus ad poenitentiam praeparatio, sed in quo tamers minime sit semper haerendum. Quid ita? Nempe quod Dei contemptores ita perterriti furere incipient, et immanes feras imitentur, quae catenis vinctae illas arrodunt, et dentes prae rabie frangunt: ut indomiti equi fraenum mordent sessore calcar ipsis subdente: sic profani metum ilium in furorem convertunt, et adversus Deum stomachantur, et in desparationem praecipites feruntur: ideoque magis ac magis indurantur, et ad flagitia revertuntur, imminentis divinae vindictae immemores, et Deum ipsum tanquam ipsius manum evasissont contemnentes. Contra vero fideles divinorum iudiciorum metu perculsi, bonitatis ipsius memores ea sese consolantur et erigunt, ne tristitia et moerore conficiantur: ideoque appetitus suos vehementiores coecere conantur, et fraenare: ac patienter Dei castigationes ferunt, etiamsi mors ipsa sit obeunda, adeo quidem ut si Deus poenis meritis eximere ipsos noluerit, nihilominus omnem aegritudinem abiiciant, et divinorum iudiciorum severitatem patientia vincant, neque ut improbi adversus Deum insurgxnt, aut dentibus infrendeant: sed eum, etiamsi oorripiat, nihilominus benignum patrem sentiant, et castigationem pro summo bone habeaut: quod peccata sue Dei bonitate et miserieordia tectum ire persuasi aunt. Erit igitur ipsis salubre pharmacum, quod primo intuiti lethale vulnus fore videbatur. Quin etiamsi Deus ipsis parcat, et nullis eaeroitiis eacitet,

667

tamers ad vitia non laxant sibi habenas, sed Deum
adorant et venerantur. Et in memoriam facts plera
que in quibus lapsi aunt revocantes, coram Deo
ingemiseentea seas explorant, Deoquo gloriam red
dunt, et ad meliorem frugem revertuntur. Sic enim
spud se ratiocinantur : Me miserum ! blene in bast
peccata delapsum, de Deo non cogitasse? Mene si
Deus ad peccata connivet mea laxas habenas ipsia
ideo permissurum? but alts caput elaturum? Quin
polies ego cum omni humilitate et modestia Deum
deprecator, supplex ad ipsius misericordiam confu
giam, et salutis autorem agnoscam. Denique si
Deus ipsos castigavorit, in recenti semper memoria
caatigationem habebunt, quae ipsos doceat vitam
reliquam in amaritudine degerc, ut loquitur Eze
chias, quod aenserint quam horrendum sit Dei iudi
cium. Ex istis igitur apparel differentia insignia
inter improborum et Dei contemptorum hominum
formidinem, et fidelium mecum: illia sic trepidan
tibus ad dminorum iudiciorum intuitum ut in de
sperationem veniant: iatis vero Dei misericordiam
cum summa humilitato in posterum amplectentibus.
Quamobrem quern Saulem audimus, cecidisse pro
stratum in terram, quod extimuisset valde verbs
Samuclis: ne ex humilitate factum illp
_d arbitremur: sed ex vehementi apprehensions iudicii divini, ut vox ills Samuelis fuerit inatar ictus vehementis mallei quo deiectus eat, et in desperationem venit. Neque dicit sacra scripture ipsum ingemuisse, et supplicem ad Dei misericordiam confugisae, suaque peccata confessum fuisse : sed lantern attonitum et vehementi mete perculsum. Quidquid sit, relinquamus ipsum Dei iudicio et potestati: nos interim ipsius exemplum imitari caveamua, quod nulls in ipso conversionis ad Deum signs conspieiamus, ac proinde spew nullam salutis videamus. Porro si tam fortem virum electum a Deo, ut populum seem regeret. animadvertimus irae Dei sense tantopere consternatum, ut obstupuerit et attonitus in terrain prostrates sit, quid nobis futurum putamus, nisi viribus ipsius Domini fulciamur? Quare ne Deum tentemus, sed ipaius irate praeveniamua, ad ipsum seria poenitentia conversi : et quotiescunque coram ipaius tribunal] ad peccatorum agnitionem vocabimur, intro examen peccatorum aubeawus, et Dei misericordiam deprccemur. Et de Saulis mete hactenus.
Sequitur muliereui illam Yythonissam non potuisse a Saule obtiuere ut cibum caperet, et voluisse ipsum domum revert], licet adeo debilem, ut non posset so ipaum sustinere: tandem vero cease servorurn non lantern frustum aliquod panic ad reficiendas wires, ut erat ipsum mulier ills eohortata, sumpsisao: sed otiam exspectasse dum vitulus saginatus interficeretur, et panes ipsi a meliere coquerentur. Ex quo magic ac wagia ipsius stupor ap‑

HOMILIA CI.

668

paret, et mends summa perturbatio. Quod solot its contingere qui sub potent.i Dei mane serio non humiliantur, ut nimirum modem nnllum in affectibus teneant. Illi proinde, ubi horrors divini iudicii terrebuntur, in tantum atuporem incident, ut sanis consiliis non dent locum, et nihil eorum quae ipsis suggeruntur admittant, sed sans omnia consilia respuant. Sic videas eos quos Deus in mentem reprobam dedit, non posse de Dei misericordia quidquam sperare: ac licet peccatoribus conversia factae promissionis ipsis proponantur, non posse tamers illas admittere, sed tanquam ad so non pertinentes reiicere. Tantus enim ipsorum stupor mentea occupavit, ut Dei gratiam a se procul reiieere in anmum induxerint: et magic ac magic in malitia obfirmentur. Exemplum onto Esavus ills quern ad momentum teipporis eiulantem, plangentem, ululantem instar bruti cuiusdam audimus: aed deinde ad ingenium revertentem, et vindictam de fratre molientem, sibique promittentem fore ut mortuo patre quod primogeniturae ius admiserat per vim recuperet. Quasi vero posait adversus Deem pugnare, et decretum ipaius immutare. Idem in Saule nuno etiam apparel. Primum enim terrors deiectus frustum penis sumere abnuit, et nullum dal monitis desperabundus locum. Deinde vero quorum precibus victus, etiam exapectat dum vitulus interficiatur, et sibi coquantur azymi panes ac proinde non lantern frustum ad wires refocillandas patienter sumit: sed sibi convivium apparari sustinet.
Caeterum hint apparel illorum temporum consuetudo, quibus ad hospitea lasts excipiendoa aaginatus vitulus interficiebatur, qui instar aliarum omnium dapum, recena interfectus apponebatur, quod in delitiia its temporibus habebatur. Ex quo distends sobrietaa eat, et vitanda in tibia superfluitas, quern temporum illorum delitias fuiase videamus saginatum vitulum, pro omnibus cupediis, quae aunt hodio multiplices. Nam hodie non inatituuntur convivia, nisi ex variis undique conquisitis delicatis tibia, et multos ante convivium dies praeparatis, ut communes cibi nullo habeantur in pretio. Unde apparel nostrorum temporum longs maiorem ease quam superiorum corruptionem, et procul abesae ab ills sobrietate quae fuit in veteribus, ut sit maior ebrietas, helluatio, delitia.e, voluptas, quam olim. Nam, obsecro, quid istud eat regi facere de saginato vitelo cupedias? Neque. enim ista de hoc rege tantum in sacra scripture narrantur: sed mufti istiusmoth alibi exempla occurrunt. Quare inde discimus appetites, ne tit plerumque aceidit insatia'ailee lint, fraenare, et vitae tenuiori assuescere.
Sed Saulis factum propiua intueamur. Poterat ills quidem cibum aliquem ad refocillandas wires eW,_y ad iter conficiendum sumere; quern tamers reeusavit: sed nihilominus parari sibi lautiorem coenam passes,

669	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. ggYIII.	670

eat, quae in multos dies tam ipsum quam socios fovere potuisset, vitulus nimirum cum azymis panibus. Ex quo apparet nullam ease temperantiam, in its qui Dei timoris radices in animis infixas non habeut. Modo enim terrore perculsi animum sic abiiciunt ut desperata salus videatur, et nulla sans consilia admittant: modo vero, et quidem momento, in gaudium et risum effunduntur. Neque vero tamen Saul sic sere exhilaravit, quin conscientiae atimulos senserit, quibus sese a Deo condemnatum meminerat: et, ut vulgo dicitur, risus ipsius fuit sardonius non ultra fauces progressus : neque dubium quin libenter metum et horrorem quo a apeetro illo fuerat perculsus abiieere nisus fuerit, sed non potuerit. Ex quo discimus Deo nos variis modis castigante, et in eas angustias redigente, ut mors ubique sese nobis offerat, et omnia praesentem mortem minentur, nihilominus ad ipsius misericordiam confugere, et spem semper retinere, persuasi Deum Dos ex ipsius sepulcri faucibus educere posse: immo etiam mortuis vitam reddere, cuius ipse fons eat et origo. Contra vero Deo nobis otia faciente, discamus non segnescere: sed in memoriam Dei comminationes revocantes sapiamus, et post triennium, quadriennium, decennium, Dei patientiam admirantes, et nos debitores agnoscentes gloriam ipsi debitam reddamus: sic ut ex parte propitium ease ipsum nobis gaudeamus, et alia ex parte de peccatis lugeamus, et perpetuis suspiriis et gemitibus dolorem internum testemur. Neque enim spiritualis laetitia,ex divinae erga nos misericordiae sensu, ant superbiam, ant arrogantiam, ant denique soporem et segnitiem in nobis debet gonerare: sed ita tamen recreare ut perpetuo aliqua tristitia sit admixta, quae nos ad veram humilitatem ducat. Et de Saulis facto dictum hactenus eato.
Caeterum magnanimitatis etiam in ipso cuiusdam apparent signa: quod de Israelitarum exercitu fundendo, et in manus Philistaeorum venture, ac proinde de imminente sibi morte certior factus non omnino abiecit animum, sed curate corpore in castra sua reversusest: ut fortiter videatur Saul Dei iudieiis acquievisse, Deumque sequutus quo vocabat. Yerum observandum incredulos momentaneos quosdam tantum impulsus habere, ac proinde firma fide non niti; quod potius arrogantia sit quam fides dicenda. Et praeterea Dei iudiciis ad tempus perculsos, timorem omnem conari abiicere: quasi Dei minae tantum inania verba sint, et vanus metus. Quamcunque igitur fidem increduli nonnunquam iactent, deque Dei gratia glorientur, et plenis buccis praedieent, fidei nomen hand meretur, sed superbiae potius et arrogantiae. Hanc ob causam ad quamvis auram nutant, et quovis vento inatar arundinum agitantur : denique temere hue illue feruntur; neque Dei promissis plane conquiescentes, neque minis

ipsius ut oportebat territi: sed ad ingenium subinde revertuntur; et atupore plane habescunt. Eadem igitur fuit Saulis ratio, atque reliquorum incredulorum omnium: quandoquidem nulla eat firmitas, neque conatantia in its quos Dei spiritus non agit. Est enim Doi apiritus spiritus rectitudinis et integritatis, quo qui destituuntur, temere hue illuc feruntur. Reversus igitur in eastra sua Saul. stuporem suum potius quam fortitudinem ant ad Deum conversionem prodidit, et divinorum iudiciorum contemptum. . Discamus igitur Deo iudiciorum suorum minis nos terrente, humiliari, potius quam fortem animum prae nobis ferre, ut multi solent admirabilem nescio quam fortitudinem dicere, si nullis minis terreantur, et nullo periculo commoveantur, tanquam duriores Marpesia caute. Sed, quaeso, saxisne ant truncis honori dabitur si neque lugeant, neque mali quidquam apprehendant? Minime gentium ! Neque enim locum habet virtus in its qui sensum nullum habent: ac proinde non vertitur laudi hominibus, Dei iudiciis non commoveri, et eius minas non metuere: sed in malitia obfirmari. Sed summa virtus Christianorum eat Dei timor, quo ipsius iudicia metuunt, et de se ipsis desperantes in ipsius misericordia fiduciam omnem suam reponunt. Sane qui magnos animos gerunt, et nescio quam fortitudinem iactant, non procul a sue exitio absunt. Contra qui suorum peccatorum conseii supplices ad Dei misericordiam confugiunt, confirmantur et eriguntur: ideoque longe utilior humilitas et animi deieetio, quam superba gloriatio et iactantia. Praeterea quum in sua castra Saul esset reversus, populum et liberos exhortari ad poenitentiam et conversionem ad Deum veramque humilitatem debebat: sed nihil tale factum ab ipso legimus: imo~ potius quidquid audiverat celasse videtur. At' si vel verbum ea de re Ionathano fecisset, profeeto se patre fortiorem ostendisset, ac admonitione divina sapuisset, et correctioni divinae sese sponte submisisset. Sed Saul tanquam attonitus omnia reticet, et cum stupore eventum illius praedictionis exspeetat, neque tamen ad Deum convertitur. Nos contra discamus non erubescere, neque verecundari peccatorum nostrorum confessione, quum minatus nobis Deus fuerit, ut consolationem recipiamus
sed contra inde praeberi nobis occasionem immissas a Deo castigationes admittendi, et ad meliorem frugem cum seria poenitentia revertendi, Saulis superbiam et amentiam detestemur, quem certum eat turpitudinem suam occultare voluisse, nempe, se Pythonissam mulierem de eventu interrogasse: et regiam dignitatem retinere vel invite Domino voluisse : defectionem populi metuisse, a quo desertus praeda hostium fieret. Regiam itaque dignitatem retinere, quam Deo gloriam dare mavult. Nonne vero praestitisset cum solum mori, quam populo

comitatum in idem secum excitium Mum praeci
pitem dare? Nos contra discamus Deo minante no
bis		poenas, non tantum ingenue peccata fateri: sed
steam alios adnzonere, et veram agentes poeniten
tiam, et sincero affectu ad Deum eonversz sapiant,
et eras Del obviam veniant cum precil>us ct ora
tionibes, ac vera poenitentia. Sane si Saul pietatis
scintillam habuisset, in castra sea reverses advocates
populi concione imminentem Doi vindictam ipsia
praedicasset, et ad poenitentiam cohortat.us fuisset,
proposita tlivina misericordia, quae poenitentos a se
nunquam repellit. Se<1 ornnia ills dissimulavit, of
tanquam furibundus praeliurn commissit. Nos vero
contra discamus ad Down propius a.ceedere, quo
gravioros poems minatur: et licet nulls spec amplius
salutes appareat, sed ultima condemnatio vidoatur
imminere, ne propterea deapondeamus animum: sed
salutem omnibus poonitentiam agentibus propositanz
speremus: et alios edam ad hoc ipsum colzortemur,
ut opportuno tempore Del, auxilium experiamur,
et tandem gratias illi de omnibus benefactis aga
mus, et nomen ipsius perpetuia laudibus extollamua.
	lam vero agite, etc.

1‑IOMILIA. CII
CAI'. XgIg..`

1. C;ongreyata saint ergo Plailistaeoru7n universes aynzina in dplaec : sed et Israel castranzetaLzcs esL super fontern qui era tin Iezrael. 2. Et Satrapae quidem Plailistaeorum iracedebant in centuries et millibus : David azcteisz et vi.ri sees erant in novissimo agmirce cuoyc deices. 3. Dixeruntque prineipes Philistiim: Quid siGi vnlunt llebraci is ti? El sit dchis cad principes 1'lrilisLi.ina: Nzcmquid ignoratis David qzci fait scrvzcs Saul reyis Israel, et eat aped me multis dicGus vel annis, et non inverse in eo qzcidq‑uam, ex ties guts trccrcsficyit ad me, usque ad diem Icane? 4. Irate stcnt azctem adve7szcs sum principes Plailistiim, et di.r,crzcut ei: Iievertatzcr vir, et sedecct in loco suo, in quo consbitzcisti sum: et non descendczt raobiseum in praeliac»z, ne fiat zaobis adversaries, quum praeliari eoeperirraus. Qzconzodo enim aliter pQterit placare dominzem szcecm, nisi in cccl>tibus nostris? 5. Nonne isle eat David czei cantabccnt in cdeoreis, dicerctes: Percussit Saul in rrai.llibzcs sues, et David in decena millibacs szci.s. 6. lrocavit ergo Aclais David, et sit ei
YiviL Dominos, qzcia rectzcs es tu, et bonus in conspectu meo : ;L exitics tzcus, et introilus huts mecum eat in cczstris, et non inveni in to qzeidqucrm mate, ex die qua venisti ad me, usque in diem hanc: sed satrapis non places. 7. Revertere ergo, et vade in pace, et non o/fendes oculos satraparum Plzilistiim.

8. Dixitque David ad Aches: sued eriim feci,. quid invenisti in me servo too a die qua fui ; in, eon=: spectu too usque in diem hanc, ut non veniani,: ei5 puynem contra inimicos domini mei regis? 9. Re=a spondens autem Aches loquutus eat ad David:. Scio: qu‑is bonus es to in oculis meis, sicut angelus. Dei:.: sed prmcipes Philistinorum di.xerunt: Non: adscendet~ nobiscum in praelium. 10. Igitzcr consurge‑ mane; tu; et serve domini tai, qui venerunt tecum: et quum:.de node szcrrexeritis, et coeperi.L dilucescere, .pergite': 11. Surrexit itaque de node David ipse. et .viri: sees;, ut profzcisderentur mane, et reverterunt. ad terramr Plcilistiim: Philistiim autem adscenderunt in:lezraea::

I3ac narratione continetur admirabilis ratio; qua;. Deus Davidem ex illis difficultatibus Bruit, in qtias: inc.autua incidorat: obi impletum videmus: quod‑.in;: psalmis David praedicat, Deum in summis angustiis, et diffioultatibus auxilium ipsi tulisse. Qnae doo‑•~ trim valde utilis eat et noccssaria, nempa tom ex‑1, spectandum a Deo auxiliurn, quum dosperata orpnia videntur, et nullum arnplius adversus. ingruentia males auperesse remeclium. '1`um igitur opportunum‑. eat tempos Dei auxilium experiendi, quum humanat consilia deficient, et nullus apparet a difficultatibus
exitus, donee ipse Deus putefaciat. Davidem‑ sane .. rnillies occuezbero satins fuisaet, quam in Israt;li.tas,. semel ad praelium venire: sod ta.men quinam effug;ero pUtltlsbet, si rex cum a<1 pugnam coegisset2 Sane 1'szteor, non cam feiase ipsius mentem: sed
.

homo tamers Brat ideo<luu fra.gilia : ac proinde necesse fait admiranda quudam providentiae divinae rations ipsum ex illis <liffiuoltatibus educe. lam. ecce Yhi;istaeorum daces et procerea qui laborantes invidia Davidem acgre ferunt in tanta ease spud . regcm autoritate. Nam ctsi ipsi non safe's fidebant, t;tmeu maxime iuvidebunt ipai gratiam qua plurirnurn spud regcnr valeret, adeo ut custos esset..corpores ipsius. Extraneus cuim Brat, et quidem
~	1'bilistinorum hoatia iufensissimus: ideoqee fieri cuatodcm rcgis, of in ciua potestate vitam ipsius, ease principtbus et proccribus videbatur intolerance darn. Castra igitur Pbiiiat.aeorum in Aphec con‑ . greg•ata fuiaae dieuntur: in quo magic apparel. ad‑
j	miranda Doi ergs Davidem bonitas, et paterna sollicitudo. Nam si statim initio David a rege cliruissua fuisaet, non esset tam insignia, neque tam conspicua Del ergs ipsum benevolentia. Sed cum v rege progresses, et sum in Aphec usque comitatus . videbatur nullum impedimentum habiturus, quirt
I	perpetuus oaset regis satelles. Sed quum . propius: ad rein ventum eat, tom se Deus, quum nulls apes :: amplius atfulgebat, Davidis proteotorem: patefecit~:. Interea vero fides ipsius explorata eat: et minime4. dubium eat quiu in maximis angustiis ' eanstitutuOU: fuerit, quum imminot epee periculum.pataelioadversP

673	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXIX.	674

sun isra8liticum popnlum decertandi. Yerum enim vero in Deum fiduciam colloeasse ipsum certum eat, etsi ad tempos laboravit, neque tam cito quam optasset cum Deus auxilio suo iuvit. Observatione accurata digna ista sunt: siquidem nunquam satin cogitamus quanta sit nostra infirmitas et quam indigcamus ope divina, nisi in summas redaeti angustias et difficultates, ex quibus evadendi nulla nobis apparet opportunitas : et ideo saepo Deus non in istas difficultates coniicit, ut periculo nostro sapiamus, et ad ipsum assurgere discamus. Quare bane doctrinam recolamus oportet, et persuasi simus Deum, etsi non in profundissimam abyssum malorum deiecerit, ex qua nulla detur nobis liumanitus evadendi facult.as, tamen rationem tandem qua emergamus daturum. Sed quomodo? Admiranda sane et incomprehensibili ratione: quandoquidem ita glorificari vult, quum praeter opinionem, et sensus nostri apprehensionem deploratis rebus auxilium adfert. Exemplo Davidis fiet istud conspicunm, si singulas, quae hie notantur, circumstantias expendamus, castra nimirum Philistaeorum iuncta castris Isra6litarum : et sese iam utrasque acies ad praelium comparasse: quum David consilio dueum Philistaeorum dimissus eat.
Sed ipsorum ducum apud regem conquerentium, quod Davidem sui corporis custodiae praefecisset, voces expendamus: Quid sibi volunt Hebraei isti? inquiunt. Qnae loquendi formula solet usurpari quum invidiose et cum atomacho aliquid alteri exprobratur, ut incolae peregrinos solent habere contemptui. Perinde enim eat ac si dicerent: Siccine vero. peregrines praecipiet autoritatem et dignitatem quae incolis et civibus naturalibus debetur? Tune enim naturae ordo perverti videtur. Hie primum observemus, Deum sea dons suis nunquam distribuere, quin multorum invidiae fiant obnoxii, et quod summum eat malum, virorum principum. Cur enim non universa multitudo conquesta eat? Nam illorum etiam intererat, et singuli milites poterant regi hoc ipsu.m quod duces et principes exprobrare: Nonne sumus subditi naturales, Donne vitam pro salute regis exponimus, et singulis momentis pro ipsiua defensione periclitamur, quare igitur contemnimur? q.uare peregrinus nobis praefertur? quare ipsi rex postremum agmen et sui custodiam committit? Istiusmodi igitur verbis, sane similibus, singuli milites conqueri poterant: red tantum hie fit mentio ducum et principum virorum, in illis enim maxime dominatur ambitio. Nae qui ad magnos honoree evecti aunt, grade illo dignitatis contend esse deberent, red ambitionis seintillae magis excitantur, et quo maiores su.nt honores, eo magis appetuntur. Qui tennis eat fortuna, sea sorte contentus vivit, et in otio ac tranquillitate vitam degit: labori q.uotidiano incumbit, et de lucrando pane
Calroini opera. Vol. XXX.

tantum cogitat, parum de honorum dignitate, licet eorum fiat apud ipsum mentio, sollicitus. Contra qui illis inescati sunt, ardent ambitione, et irrequieti sunt, quod ad cupiditatum suarum cumulum pervenire nequeunt: et quo maioribus honoribus ornati sunt, eo magis aestuant. Idem de avaritia dicendum. Qui in diem vivunt, parvo contend. sunt, neque magnopere de cumulandis maioribus opibus laborant. Sed qui multas opes congessit, exiguas illas existimat, ct semper eget, sibique semper metuit. Denique nimium in nobis altar egit radices vitium illud, abutendi Dei donis. Quamobrem hinc discamus acceptis a Dec donis non efferri, et si ad aliquem dignitatis gradum pervenimus, tamen intra modestiae limites nos continere: et opibus abundantes, ne illorum desiderio flagremus, sic ut nnllum modum acquirendi faciamus. Nos quidem sane non ea sumus conditione, ut ad summas Was dignitates aspiremus; quae sunt in aulis regum et principum : red summo nostro bono fieri sciamus, quod Deus nos mediocri vel potius tenui conditione else vult. Nam si maiore aliquo loco essemus, repento bonorum desiderio corrumperemur: siquidem licet tenues, tamen regios animos gestamus.
Sequitur deinceps rogem Achis Davidis causam apud suos duces egisse, et fidem ipsius demonstrasse, quum ait: gnnon hie est David servos Saulis, qui fait aped me iam aliquot diebus, imo iam aliquot annis, neque deprehendi in co quidquam? Quibus verbis se fidelitatem Davidis multis annis expertum dicit, ut ei se non temere credat: sane David non multos annos apud eum fuit, red satin longum tempus iudieat, quo explorare fidem ipsius potuit. Sed excipiunt Philistaeorum duces, quomodo aliter poterit placare dominum suum, nisi in capitibus nostris? Nonne iste est David, cui cantabant in choris, dicentes, percussit Saul in millibus suis, et David in decem minibus suis? Hine perspicimus Dei dons in servis suis non tantum contemni ab improbis hominibus: red eorum etiam memoriam odiosam ease. Nam vetera erant quae isti commemorant: si quidem David valde iuvenis Goliathum interfecerat cuius caedem. Philistaeorum exercitus profligatio exeeperat: quomodo ergo cladis illius memoriam refricant? Nempe, ut ante dixi, donis Dei spiritus irritantur improbi, nobis inimici : et ea ratione Deus' volt nostra dona temperare ne donorum excellentia efferamur. Pix enim nobis temperamus, guin Dei donis superbiamus, nisi Deus ilia quadam corrections temperet. Sic itaque Deus omnem sese efferendi occasionem suis adimit, et modestiam docet, quum permittit ipsos quos in aliquem dignitatis gradum. evexit ab aliis odic, haberi, in facta ipsorum inquiri, et occasiones quaeri arrodendi ipsos. Nam isto veluti fraeno retinentur, no rebus seoundis in43

675

solescant. Nos itaque discamus hint in acorn nostrum referre improborum hominum ergs non odia, et invidiam : quibus Deus exercet non, ne spud homines gloriam et gratiam quaeramus, sed intra modestiae fines non contineamus.
Tandem Achis satra.parum victus rationibus, quorum indigebat opera, et goon nolebat provocare, ne adversus so ipsum seditionem excitarent, Davidem a se dimittit. Ex quo apparet primariae dignitatis viros, inferioribus sibi subditis saepe cedere: si quidem mundanae dominationes muftis servitutibus implicantur. Nemo tam insignis autoritatis rex eat, gain secrets quadam subiectione sese salutantibus aulicis submtttat. Equidem fateor obedientiam illos exigere et velle ad levissimum mandatum sibi obtemperari : sed tameu si propius res inspiciatur, sans erit conspicuum ipsos reges variis modis its subiici, qui tames ad omne videntur obsequium paratissimi, et ipsas cervices subiecturi. Ea est hominum conditio, tit veriasimum illud sit proverbium : Non aurum esse quidquid splendet. fnluum igitur ca esse regum, principum ac primariorum virorum felicitas videtur, ut non ampliua in hominibus habendi sint, sciamus tames malts subesse discrimina, et molten difficultatc;s, edam ab ipsis subditis. Yerumtamen virtutem maximam ease sciamus, necessitati sic cedere, ne quid contra ins et aequum fiat. Hie vero peccasse Achis videmus, facts Davidi iniuria. Nam speciosa quidem Brat datum illorum accusat.io : siquidem David Philistaeorum praeputiis uaorem redemerat: et poterat eadem ratione regcm aibi infensum conciliare, caede nimirum Philistaeorum. Yertimtamen quum tantam Davidis ergs se fidem expertus enact, ut earn nihil tale molit.urum haberet persuasum, non dubium ost gain Mum dimittens affecerit iniuria. Ex quo apparet reges arutoritatem seam retinere cupientes, et odium nut invidiam istius vel illius fugiuntes, saepe cogi innucentibus iniuriam facere, et eosdem opprimere. (;ouspicuum istud est exemplo Darii adversus Daniolem : quern etsi divinum hominem et tanquam Doi angelum habebat, suurum tamon proccrum import.unitate coactus est discrimini mortis cxponere. Et earn quidem lugebat, et expositum gemebat, vitamque ipsius sue redimere optabat : sed ut autoritatem seam retineat, et subditos in officio, ne facts seditiune deficient a se, continent, humano sanguine ct sibi amieo 5ese polluere coaitur. Quod si rugibus et principibus evenit , multo magic cvenire potent its quorum minor est autoritas: good ipsa experientia facit conspicuum in coiiiurat.ionibus quae hodie ab improbia hominibus adversus Christianos excitantur. Nam si quis danmum patiatur iuiuria, nut persequutionem, quia istiusmodi improborum violentiae resistit? Imo statim audias: illo ipsi contrarius cat

HOMILIA CIL

676

qui muftis amicis tutus est: cui si resistam, ego me ipsorum odiis exponam, et pro alio poenas loam. Hint fit ut dissimulare omnes distant, et interea miseri pat.iantur, et tandem percent, eorum soeordia vel metu qui hoc veI illos goon non oportnit, metuunt. Nos vero discamus hominibus non fidere, qui licet bene nobis velint, et libenter auailium laturi lint, retinentur tames periculi metu, et minis horum vel illorum t.erriti ab officio resiliunt, et ventis cedunt. Quare quum lantern in iustae eausae defensione socordiam conspieimus, summopere cavendum eat ne in ipsis fiduciam collocemus: sed ad Deum assurgamus, ut ipse sit nobis propugnaculum et defenaio. Exemplo eato Aehis iste rep Philistaeorum per quern non stetisset quominus David prime ictu interficeretur, nisi daces Philistaeorum aibi ab ipsius copiis metuissont. Sed‑ai in Davidem impetum fecissent ipsum interfeeturi; certum eat Achis fuisse ipsis cessurum, non minus quern quum petentibus illis domum ipsum remisit.
Pergamus ad sequuntia, quibus Davidem ab Achis accersitum audimus, et dimissum respondisse: Quid enim feci ? et i7cvenisti in me etc. Quid its se non a.ccusatus excusat? Nempe verisimile est ipsum in maximis angustiis fuisse conatitutum, good quum inter mediui hostea versaretur, si vietoriam de Israelitis reporta.ssent, videbatur ipsorum furori expositus, quorum in se malam voluntatefn experiebatur. Quid enim sperare aliud potuit, quern istos daces victoria elatos in se suosque impetum facturos, et memores Davidis victoriarum, odiumque animis coin foventes, oblate occasione saevitiam suam in se suosque experturos? (qluos ergo sibi infensos David animadvertit, quorum erudelitatem novit., non immerit.o metuit, ne victoria insolentca clausum ipsum in urbe aliqua Philistinorum invenientes crudeliter interimant. Quare verisimile est Davidem tam sollicite se spud regem excusasse, quo sibi caveret in posterum, et a Philiataeorum furore tutus enact, et datum ac satraparum illorurn odia fugeret. Hoc fuisse Davidis consilium sans apparet: sed interim simulatione quadam utitur, quum ,lit: Quid invenisti in me servo tit non veninm, et pugnaena contra inimicos damini mei regis? Neque enim habebat in animo pugnare contra Del populum, cnius in ipso praelio, vitae case perieulo, se unum ease membrum constanter ostendisset: tantum abest tit ad ipsius sanguinem fnndendum adduci se pcrmiaerit. Nam etsi ad Achis cont'ugerat, tames cluibus gemitibus et lacrymis vicem swam luxerit audivimus, good exsulare patria cogeretur, et Doi sanctuario frui non posset, segue cum Dei populo leaden ipsius in eoetu fideIium praedicare, veluti quum psalmo 42 . dicit. Flaec recordans e/fundo in me animam: me solitum esse transire in turba, gradiri cum illis usque ad

677	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXIX.	678

domum Dei cum voce cantus et laudationis: sic affectum. Davidem erga Dei sanctuarium, coetumque fidelium certum eat nunquam adversus Israelitas pugnaturum fuisse. Unde satis apparet simulatam ipsius orationem fuisse, quum ait, ut non veniam et pugnem contra inimicos domini mei regis. Quis enim erat ille rex? Nonne populi Dei bostis? Davidemne vero arbitremur Achis Dee praeferre voluisse? Et impiis et profanis sese adiungere ad persequendam ecclesiam, cuius membrum erat, imo etiam caput, repraesentans Domini nostri Iesu Christi personam donee appareret, et a Deo patre nobis daretur? Denique sincerum fuisse Davidis animum certum eat, etsi nonnihil aberrat. Ex quo discendum, quod ante diximus, sanetissimos edam viros, etsi ad rectum acopum colliment, Deumque quocunque voeaverit sequi parati sint, tamen semper inoffenso pede progredi, sed multum infirmitatis prodere. Quorum exempla non debent ad vitia nobis viam facere, sed potius maiorem curam et sollicitudinem in nobis excitare, ne labamur: Davidem intuentes rectum quidem animum erga Deum habuisse, et ingenti ardore cultus ipsius flagrasse, sed tamen aliquid simulasse. Nam si mentiri et simulare illum contigit, quid nobis ipso longe in‑_ firmioribus futurum , putamus? Nae si vitia nostra non animadvertimus, Deus tamen ilia perspicit cuius. oculi penitius quam nostri penetrant: si quidem ipsius iustitia nostris affectibus longe superior eat. Quamobrem quum Deus nos ab ipsius voluntate pendere volet, sciamus tamen superesse nobis adhuc pugnam adversus naturalem infirmitatem, multas superesse eordis nostri latebras quae rectis conatibus resistant: ac denique multum in ipsis nostris bonis operibus ease impuritates, adeo ut Deus merito possit quidquid in illis purum apparet repudiare, ideoque oportere nos Deum perpetuis precibus sollicitare, ut infirmitatem nostram pro sua clementia toleret, et quidquid eapedire nobis cognoverit benigne largiatur.
Insuper ex hac historia discamus Deum improbis adversum nos lira quaeque machinantibus prava ipsorum consilia in nostram utilitatem vertere, et quo magis deprimere nos ;ponabuntur, eo magis Deum nos elevaturum: siquidem Deus vel invitis nostris adversariis utitur ad nos extollendos. Unde ex parte apparet admirabilis Dei providentia operantis per vias nobis incognitas, et ut nobis videtur, obliquas: altera vero ex parte magis ac magis confirmari nos oportet, et in Dei providentia conquiescere, firmaque fide niti quum praeter omnium opinionem quod nobis erat contrarium in nostram utilitatem et salutem convertit. Quibus enim modis (obsecro) David ex imminenti periculo liberatus eat? Philistinorum quos infensissimos habebat opera. Et qua tandem ratione? nempe

malitia ipsorum et invidia qua Davidem in pretio esse, et honore apud Achim regem dolebant. Sane ista valde insolentia ‑else et inter se pugnare videntur: sed ita Dens in usum suum malam hominum voluntatem convertit: sic tamen ut hominum iniquitati non communicet, neque possit tanquam autor peccati ab ipsis accusari: nam exempli gratia; odium illud et invidia Philistaeorum qua Davidem persequebantur, condemnanda eat, sed ea tamen Deus ut.itur, ut ipsorum manibus David liberetur, quamobrem Dei iustitia semper consistit, adeo ut improbos quosque homines oporteat os claudere, qui alioqui tanquam rabidi canes de Dei operibus detrahere consueverunt, quum vident Deum glorificari in miserieordia qua Davidem eruit ex periculo, licet usus fuerit Philistaeorum ministerio. Adoranda igitur nobis omnibus divina providentia, rationibus utens sensibus nostris et opinioni contrariis: et ampla offertur nobis fiduciae materia quum Deum ex tenebris lucem educere, ut Paulus loquitur, videmus, adeo quidem ut licet improbi dira quaequo in nos moliantur, et iam in ipsorum faucibus versare videamur, tanquam morti propinquissimi, Deus tamen in nostrum commodum et utilitatem illorum consilia convertat, quemadmodum alibi dicitur omnia Deum timentibus in bonum et salutem ipsorum cedere. Quapropter licet hostes exitium nostrum moliantur, et laqueos nectant quibus incautos obruant, et omni studio mortem nostram quaerant. nee deficiant ipsos rationes prava consilia ad finem perducendi, patienter tamen exspectemus dum ipse Deus manum adhibeat: ac ne dubitemus quin omnia ipsorum studia et consilia in nostram salutem ac vitae conservationem convortat, et admirandis modis nobisque incognitis ex mortis faucibus eripiat. Atque baec doctrina necessaria eat istis praesertim temporibus quibus Dei inimicos videmu8 spirare necem fidelium, et ecclesiae Dei sanguinem sitire: ac proinde ex humani indicii sensu extremum discrimen imminere, et deploratam ease salutem, ne tamen animum despondeamus, sed certo statuamus Deum quidem permissurum, ut hostes adversus ecclesiam insurgant, et magnos apparatus faeiant, et iam imminere miserorum faucibus videantur: sed tandem omnia ipsorum consilia et machinationes irritas facturum ac; disturbaturum : neque id tantum, sed edam quo magis increduli elati fuerint et dira quaeque minati, Deum tandem omnia in nostram salutem et utilitatem conversurum.
Hactenus igitur dictum esto de divina providentia, qua factum eat ut ipsi Philistaei Davidem ex castris suis eiecerint, et hac ratione David ex summo periculo liberatus sit, aut polluendi manus sanguine innoxio, aut in suspicionem apud regem Achis veniendi, aut etiam ipsis manibus suorum hostium occumbendi, propter odium quo ipsum per43*

1r10MILIA CIL

sequebantur, good easet in gratis spud regem Achia, et fides ab ipso haberetur. Sane fallebatur quidem Achis, nam ai Davidem goalie erat cognoviaset, longe alium esse quam eaistimabat comperisset. Sed Deus hac tanquam umbra, servum suum voluit occultari. Hanc igitur ob causam‑non immerito dicitur Dei misericordiam qua nos tutatur multia vitia esae longe meliorem. Profecto Dei singularis ergs nos benevolentia conspicitur in eo good vitia nostra et infirmitates tegat. Sed hie Davidis virtutes teait, gage quo magis ergot laudabiles et mains Davidi periculum creabant et mortals adveraus ipsum odium confiabant: adeo ut ab ipsis hoatibus non modo reiici sed edam interimi potuerit. Deus igitur ipaum hac ratione texit, ut eum conservaret. Discamus itaque saevisaimis noatria inimieis inaidias nobis struentibus et sanguinem nostrum sitientibus in Deo fiduciam colloeare et in ipso solo conquieacere, certo persuasi nos ipsiua umbra tectos, licet multorum rei simus pcecatorum, tandem ab omnibus periculis ereptum iri. Exemplis fidelium confirmari nos etiam oportet, qui in luporum faueibus constituti, etsi libere fidem seam profiteri non poterant, nunquam tames papisticis ullis superstitionibus et idolomania seso pollui sustinuerunt: segue inimicorum blasphemiis consenserunt, quos tames Deus tanquam over ex ore Iuporum mirabiliter eripuit. (qluinam id vero7 Sane in magnas anguatias redaetos fateor, sed tames aio Deum pravorum hominum oculos et mentem sic tenuisse, ut toleraverint eos quos momento videbantur tanquam miseras oven laniaturi. Non intmerito igitur David Deum precabatur ut ipsum in angulo tabernaculi sui collocaret, alludena ad visibilo et materiale sanctuarium iJlius temporis, sed ad Doi providentiam confugiena, ut ea tutus non fieret hostium suorum praeda. Expertus enim Brat David Del ergs suos favorem et benevolentiam. Nos igitur haec in usum nostrum convertamus, ac no dubitemus gain hostibus noatris odii causes adversum nos quaerentibus, Deus opera ferat, et ipsos etiam excaecet ut quos cane peius et angue oderunt, no oculis qnidem perspiciant.
Transeamua ad regia Achis ills verbs quibus Davidem alloquens sit se reperisse itlum tanquam arr,gcduin Dei.. Ex quibua verbia apparet paganos illos communes notitia.s et principia quaedam cum fidelibus h.tbuisse, et Philistaeos illos, idololatras licet et qui nnllum puree doctrinae gustum habebant, et nequo legem segue prophetas sciebant, scivisse tames else unum Deum et eundem angelos suos habere. Quae opinio satis communis aped i11os fait, ut ex incredulorum illorum libris apparet, gage cognitio licet ipsis nihil ad salutem profuit, t.amon inexcusabiles coram Deo reddidit. Nam si divinae lucis acintillae omnes exatinctae in ipsis fuisaent, et nullam guttam veritatia habuisaent, ignorantiam

suam tanquam clypeum Dei iudiciis obieoiaeenti~ eaque rattone se coram ipso eaeusassent: quatflobrem oportuit illos adhuc aliquam religionia 8ciittillam, ut inexcusabilea lint, habere. Sic hoc loco rea Achia, etsi non plane intelleait Deum angelos suns habere, ut ipsi ministrent, et mandate easequantnr, novit tamen angeloa Dei ease. Quae notitia omnem excusationem, ut diximus, illis suatulit. Nos vero diligenter caveamus ne incertam et eonfusam notitiam istorum habeamus, sed Dei angelos sic cognoacamus, ut tames intra gradum auum rema= neant, ne a nobis in idols transformentur: sed noatrae salutis miniatros illoa ease aognoscamus, quandoquidem illorum opera Deus ad illud opus uti

volt. Caveamus ne Dei nomine sobs verbis glorie‑, mar, no nihil nos ills profeasio iuvet. Ne incredulos
imitemur qui tenebris its demerai aunt, ut mendacio
et suis imaginationibus Dei veritatem corrumpere
nitantur: nos istiusmodi corruptelas et au.perstitiones
tons viribua fugiamus, Deique cognitionem tanquam
ardentem facem nobis praelucentem sequamur, fidu
ciamque nostram in ipso solo collocemus, eique
subiiciamur, et toto vitae curriculo eum glorificemus
Sequuntur Achis verbs quibus a se Davidom dimisit, quum sit: Surge mane to et semi doming tai, id est Saulis, quasi dicat: Yos estis servi et subditi Saulis: ne igitur adversus ipaum in pugnam exite, sed quieti in loco a me vobis dato subsiatite: Quum iubet Achis Davidem mane aurgere et abire cum suis, apparet tantum in castris suis eacitatum tumult.um, ut ai diutius rem diatulisaet periculum fuerit, no non posset amplius David illorum manua evadere. Neque enim Davidem dimisaurus videbatur nisi coactus. Mane igitur Davidem iubet abire, ne quid adversus ipaum per seditionem fiat. Ex quo apparet Davidem gladium habuisae tanquam ad tugulum, et good evasit periculum deberi Dei providentiae, a quo defenses sit, et menu divine tanquam obiecto clypeo t.ectus, non autem hoatium voluntati quos cerium est animum ipsum discerpendi et e vivis t.ollendi habuisso. Hine observemua Deum nos eripere saepiasime ex periculis gage ipsi non senseramus, et ox ipsis mortis faucibus in gags incauti incidoramus, ideoque ma.gia ac magic nos ad illum invocandum excitari debere ut ex periculis in gage saepe incauti incidimus pro sue miaericordia nos eripiat, et nobis dormientibus pro nobis vigilet. Caeterum hie etiam observanda singularis Dei ergs Davidem bonitas, gage ipsum hac ratione non tantum ex praesenti periculo, ex aummis in quibus vorsabatur angustiis eripuit, sed etiam in locum ex quo diacesserat reverti fecit, ut uaorea et facultates gage in hostium potestatem venerant reeuperaret Singulare paene fait istud Dei benevolentiae testis monium orga Davidem, cum tot difficultatibus colluctantem, ut inopem illum conailii, undique insur‑

681	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. ggX.	682

gentibus adversus ipsum inimicis, sic tamen auxilio sue iuverit, ut contra hostium opinionem bene res ipsi cesserint: Davidem enim inimici deprimere volebant, et de gradu dignitatis deiicere, sed illum Deus ea ratibne magis extulit. Nos igitur istis exemplis edocti fiduciani in Deo nostram colloeemus, neque virtutem ipsius ex nostro sensu dimetiamur: sod quum periculis obsessi ealigaverimus, sufficiat illum pro nobis vigilare, et in se rebus veluti deploratis curas nostras suscipere, eumque precemur, ut multis undique tentationibus et angustiis non urgentibus, nunquam permittat non in hanc vel illam partem recta via deflectere, sed ipso adiuvet auxilio, et lapaos erigat, ut in omnibus nostris afflictionibus illum debitis laudibus celebrandi occasionem semper habeamus.
lam vero agite, etc.

HOMILI A CI1I.
Cap. XXX.

1. Quumque venissent David et viri eius in Siceleg die tertia, Amalecitae impetum fecerant ex parte australi in Siceleg, et percusserant Siceleg, et succenderant earn igni : 2. .Et captivas duxerant mulieres ex ea, a minimo usque ad magnum: et non interfecerant quemquam, sed secum duxerant, et pergebant itinere sue. 3. Quum ergo venisset David et viri eius ad civitatem, et invenissent eam succensam igni, et uxores suss, et f lies sues et fzlias ductas esse captivas, 4. Levaverunt David et populus qui Brat cum eo voces suns, et planxerunt donee deicerent in eis lacrymae. 6. S'iquidem et duae uxores David captivae ductae fuerant, Achinoam Iezrahelitis, et Abigail uxor Nabal Carmeli. 6. Bt contristatus est David valde: volebat enim eum populus lapidare, quia amara erat anima uniuscuiusque viri super iliis suis et filiabus: con fortatus est autem David in Domino Deo sue. 7. Et sit ad Abiathar sacerdotem ilium Achimelech, Applica ad me ephod. Et applicavit Abiathar ephod ad David. 8. Et consuluit David Dominum, dicens: Persequar latrunculos hos, et comprehendam eon, an non ? Dixitque ei : Persequere, absque dubio enim comprehendes, et excuties praedam.

In sequente historia clarius apparebit quod in superiore docuimus Deum habere in sua potentate tempora et opportunitates sues adiuvandi. Nam si David in castris Philistaeorum diutius remansisset, ut videbatur Achis postulare, duas suas uxores amisisset cum tota suppellectile, capta et incensa urbe Siceleg ab Amalecitis, quam ab Achis acceperat, et recuperandi uxores spem nullam habuisset.

Et interim oblata fuisset oecasio regi Achis Davidis ingenium detegendi, eumque ideo lethali odio persequendi. Quare Davidem in maximis angustiis fuisse constitutum apparet, et in summo diserimine versatum. Sed quis modus ex istis emeigendi tot tau= tisque difficultatibus apparet? Si externs media respicimns, ipsi fuerunt hostes ipsius, qui millies ipsum interemptum voluissent. Odium enim quo persequuti sunt Davidem Philistaei causa fait, uteum quadam ignominia dimitteretur. Nam et rex profitetur se fidum illum erga se agnovisse, non sine dedecore tamen ab ipso dimittitur. Sed admiranda Dei providentia laboranti servo sue succurrit. Atque haeo afflictio non ipsi casu contigerat, sed correctio fuit ipsi a Deo immissa, vel quaedam patientiae ipsius exploratio. Neque enim semper Deus sues explorans propter peccata ipsos punit, sed multas alias habet apud se causas licet saepe nobis incognitas. Nam af'flictionibus Deus utitur, aut*) pharmaco quo sues magis ac magis deiiciat ac humiliet, aut tanquam alexipharmaco vel amuleto quo doeeantur sese in officio continere, aut etiam eorundem exercere patientiam vult, quod Iobi praesertim exemplo fit nobis conspicuum. Quare fieri potest ut Deus peccata Davidis immissa tanta afflictione punire noluerit, etsi in iustissimis et perfectissimis quibusque reperiat satis amplam materiam iudicii, si summo iure cum ipsis agat. Sed, ut ante dixi, nonnunquam filiorum suorum patientiam explorat, eis non imputans peccata: sed tantum explorat ipsos sintne parati ad ipsius obsequium, et ad sacrosanctum nomen suum venerandum in maximis calamitatibus et angustiis. Manus igitur Dei Davidem percussit, quum voluit illi primum Philistaeos adversari: deinde i11i coniuges et totam suppellectilem eripi, et in tantam desolationem venire, . ut consolationi nullus relictus locus videatur. Sed interim Deus ostendit Davidem patienter haec adversa tolerantem, tandem a Domino restituendum. Profecto David hominum opinione multa iam passus fuerat, sed oportuit illum adhuc cum ista difficultate luctari antequam in regni possessionem mitteretur.
Discamus igitur multis modis 4fflicti, et tamen nullum miseriarum finem videntes, sod potius in novas difficultates venientes, ut per medios ignes et per medias undas transire non oporteat, animum tamen obfirmare, et quoscunque casus fortiter sustinere, adeoque per saxa, per ignes, per deserta, per avia denique loca Deum vocantem sequi, nee praeteritas calamitates sufficere arbitremur quasi illis Deum else contentum oporteat: quandoquidem in unius Dei potentate situm est itidicare quid nobis utile sit et expediat, et portionem nostram nobis admetiri, quemadmodum saepe scriptura non sine

*) Vide an legendum sit: ut.

683

causa calamitates, quao a Deo immittuntur fidelibus, potioni comparat, quam ipse Deus pro voluntate infundit. Qua similitudine docemur Deo notas ease wires nostras, tantumque nobis admetiri quantum expedire cognovit. Quamobrem quantum Deus infuderit placide bibendum eat, quemadmodum exemplo nobis David praeit, qui sane non fuit ferreus nee chalybeus plus quam nos, sed homo humanis obnoxius passionibus, et non minus quam nos fragilis, cuius rei testes lacrymae quarum hie fit mentio, tit facile agnoscamus non fuisse simulatas. Neque enim tantum lacrymatur, verum etiam, tit valde afflictus et consternatus eiulat, et tamen antea vidimus ipsum insignibus sancti spiritus donis fuisse munitum. Sed etsi Deus filios suns sancto sun spiritu regit, non ex inhumanis affectibus, tit nihil sentiant et nulls ro afficiantur, sed vult eos sic exercere tit pugnando vincant. Inter etnicos Stoici praesertim, qui fortissimi videri voluerunt, coustantiam fortis hominis existima.runt in on positam esse, tit vir fortis nulla re terreatur, nunquam lacry metur, nunquam gemat, sed imperterritus et immotus adversus quoslibet fortunae quam dicebant, insultus maneat: ideoque flere turpissimum esse dixerunt. Sane fateor modum excedentes condemnationem mereri, atque etiam passiones nostras nimis violentas modum excedere, quoniam a peccato corrupti sumus, ideoque vitiosas esse. Sed si quaeras liceatne homini tristem esse quum Domini manu affligitur, et dicat aliquis non licere, aio insolens esse responsum. Itaque observemus Deum fideles suos donare fortitudine et magnanimitate, non quae. stipites illos faciat, aut Marpebia caute duriores, tit neque bonum nequc malum apprebendant, et adversos casus rideant, sed tit ipsorum patientia victoriam adversus quaslibet tentationes obtineat. Victoria porro illa non sine certamine paratur. Quamobrem fieri non potest quin fideics semper aliquam in se luctam sentiant, quum ipsis aliquid advorsi contigerit, et amara sint mala quibus urgontur imo quo graviora on graviorem ctiam cruciatiun sentiaut, qui et ]acrymas of gemitus eliciac : sod interim ist.os af:ctus its decet temperari, tit Deuui in maximis nostris difficultatibus uihilominus invocemus, et licet lactari on‑iniuo non possimus, dolorem tamen nostrum aiiqua consolatione leniamus. Quod si primo ictu a nobis ipsi obtinerc non possumus, patienter exitum a Deo praestolemur, qui laetitiae materiam adferat: victoria enim calamitatum nostrarum in precibus et orationibus posits oat: nam alioqui suspensa arma nostra iacerent inutiiia. Sod quemadmodum strenuus miles, quutn ad pugnam itur, loricam induit, et galeam assumit, clypeumque, et reliquis armis ad pugnam necessariis iustruitur, no inermis sua socordia et ignavia pereat: its nos oportet variis exercitos calamitatibus, et cum variis tentatio‑

HOMILIA CIII.

nibus pugnaturos armari christiana panoplia:, „, precibus et orationibus pugnare, quibus fretos eertu2 eat nos omnia adversa nobis superaturos.
Et haec observanda sunt in narratione illa de lacrymis et gemitu Davidis, quae prima froute viderentur a molli et effeminato viro profectae: sed s humanitatem et mansuetudinem Davidis attendamus qua fuit a Deo praeditus, non erunt nobis insolentes. Vir enim fait mitis ingenii et. humilis, itaque amissis duabus coniugibus affligi graviter ipeum oportuit. Praeterea gravis fait illa tentatio quod in spem a Den vocatus regiae dignitatis, tamen a patria profunus etiam angulum unum quern solum habebat perfugh locum ab Amaleeitis videbat igne succensum. Qua occasione magnum illi creabatur apud Philistaeos periculum. Nam si Amalecitae spud regem Achis eonquesti essent de Davide, et ipsum suosque milites tanquam praedones et latrones aocusassont, et si non adversus Philistaeos, sed adversus Davidem hostem suum insurrexisse eausati essent, rex Philistaeorum merito Davidi succensere posse videbatur, et amissam urbem quam ipsi suisque asylum dederat conqueri. Quae omnia volvens animo David, in maximis procul dubio angustiis versatus eat, tit nemini esse mirum debeat, si tam acerbe planxit et illacrymavit, et pluris ipsius lacryrnas et gemitus faciemus, quam multorum duritiem vel stupiditatem, quae a multis tameu tanquam summa virtus laudatur. Multi enim dolorem suum animo concoquunt, fraenumque arrodunt, ac dentibus infrendent, its tamen tit nunquam ex oculis effluat lacryma, tit were fortes, constantes ac magnanimos dicas, quae sane potius contumacia et rebellio adversus Deum eat quam fortitudo aut alia istiusmodi virtue. Nam istiusmodi homines non desinunt iram suam despumare aut stomachari et indignari, et non dignantur ad Deum precibus confugere, solatium ab ipso petere, et sese coram eo humiliare Sane qui coram Den afflictus deiicitur, et merito se a Deo puniri fatetur multum sub Dei ferula profecit: contra qui ringuntur apud se ipsos, et acerbarn vitam dUCnnt, nondum didicerunt quid sit Deo sese subiicere, _ nesciunt quid sit fragilitatem humanam agnoscere, et ad verum remedium confugere Quamobrem Davidis lacrymae longe pluris faciendae stint, quam illa pertinacia et obstinatio, quae in omnibus incredulis obtinet, qui Deo sere subiicere nequeunt, et semper durae cervicis Dei manum non agnoscunt, de sua infirmitate non cogitant tit cautiores ef'ficiantur, Deique auxilium deprecentur Sane militem ad praelium se comparantem .quum commovetur, et de se cogitat et se apparat ad hostis impetum repellendum, non ideo dixerimus ignavum, sed potius de futuro eventu cogitabimus, et quum adversus hostem viderimus progressum intrepide, et fbrtiter pugnantem, donee victoriam obtinuerit,

685

IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXX.

dicemus fortem, et talem vietoriam non sine virtute posse comparari.
Eadem est ratio eorum quae hie de Davide narrantur. Nam Dei spiritus nobis eius ex parte lacrymas et gemitus proponit, ut ostendat eum infirmitati fuisse obnoaium, et humanis omnibus passionibus : ex altera vero parte dicit Davidem sese confirmavisse in Iehova Dec sue, et non despondisse animum, sed in magimis Buis angustiis ad Deum confugisse, agnoscentem in Deo solo vires suas esse positas : quemadmodum nos ipse in Psalmis saepe docet. Eius igitur exemplum imitandum nobis proponitur quem bominem fuisse negare non possumus nobis in omnibus similem: siquidem ipsius infirmitatem conspicimus qui vehementer commotus est, quum damna sua vidit et in gemitus et lacrymas effusus est. In illo igitur conspicimus quidquid nos ad desperationem et adversus Deum rebellionem potest adducere. Illa inquam in Davide Bunt conapicua, quibus omnibus occurrit quum se in Domino Deo confirmavit. Nos itaque discamus passionibus et affectibus humanis nos vehementius agitantibus et aegritudine in animis nostris penitus haerente, et rebus its constitutis ut deplorata salus videantur, et nullum appareat in nostris malis remedium, ad Deum eonfugere, in quo uno certum est nos quidquid nobis contrarium est superaturos. Quod vero David in bee confirmasse se dicitur, eo ostenditur eum fragilitatis suae bene conscium ‑ad remedium confugisse. Quare si patientes esse volumus, si omnes affiictiones a Dec nobis immissas superare cupimus, fugiamus omnem arrogantiam, et inanem de nobis opinionem, quae pervieaeiam et obstinationem in nobis foveat. Quamdiu enim propriis nostris viribus freti pugnare in hoc eertamine voluerimus, Deum tandem istiusmodi arrogantiam vindicaturum, M!que in summam confusionem immissurum certum est, et perpetua ignominia obruturum. Hoc igitur praeceptum altas radices in nostris mentibus utinam agat, ut quotiescunque variis calamitatibus eaercemur, agnoscamus nullas in nobiB esse ad resistendum vires, nosque omnino impares esse istis tentationibus, et nostrae infirmitatis nobis conseii ad Deum accedamus, a quo in isto certamine iuvemur et sublevemur: in illo quippe solo positum est omne nostrum robur. Quicunque vero propriis sui ipsius viribus fidit et se satis natura munitum ad resistendum eaistimat, quaerere a Deo augilium et in ipso confirmari non potest: contra qui se vacuum fatetur, qui suae infirmitatis sibi conscius est, et qui vere ad divinum auailium confugit, sine dubio Deum auziliatorem ezperietur, qui nunquam eos derelinquit qui sese ipsi subiiciunt et debitam laudem attribuunt, eumque omnium autorem bonorum else profitentur. Ideireo Paulus inquiens: Ego possum omnia, videretur nimium

686 .

efferri et de se praesumere, Bed quum adiicit, per Dominum nostrum Jesum Christum qui me corroborat, satis ostendit Be non insolescere, nee inani iactatione efferri, Bed quam acceperat gratiam agnoscere, quod Deus illum quantum opus fuerit in Domino nostro Iesu Ohristo corroborarit. Magni autem momenti voa ills quae adiicitur, Deo sue: non enim hoc loco supervacua est. Nam etsi Deus satis in se virium habet, non tamen erga quoslibet bomines eas semper dopromit. Quam multos enim videas miseros homines calamitatibus obrutos et desperabundos, qui nullam consolationem passionibus praeoccupati recipiunt? Ex quo apparet divinam virtutem non egserere Be ergs omnes homines. Quid its vero? nempe non omnes ad ipsum tanquam ad Deum suum confugiunt. Et hoc discrimen est inter fideles et ineredulos. Nam etsi profani et mundani homines Dei nomeu frequenter assumunt, et in afflictionibus vocant, atque ab ipso fatentur oinne auailium venire, et Be cuperent ab illo in rebus adversis adiuvari, non tamen ad ipsum confugiunt ea fiducia quae facit ut fideles a Domino eaaudiantur: sed temere feruntur sine vera ipsius cognit.ione, nisi confusa et perpleaa. Nos vero contra discamus coeli ac terrae creatorem pro Dec nostro habere, si in rebus angustis cupimus ab ipso eaaudiri et iuvari. Nam haec ratio hie adiicitur, cur David a Dec sit egauditus, et non passus sit ipsum vinci ab infirmitate neque tentationi succumbere, quod nimirum Deum agnovit esse suum servatorem. Neque vero David temere hanc opinionem concepit, Bed vera fide factas sibi a Domino promissiones amplexus est. Quas promissiones hodie Deus etiam et quidem longe eacellentius patefacit in filio sue Domino nostro Iesu Christo, in quo si patrem ipsum agnoscamus et invocemus, se nostrae salutis curam habiturum, et in filiorum numero habiturum pollicetur. Hoc igitur alta mente repositum servemus, Dei veritatem immutabilem esse, et Deum invocantes vera fide re ipsa eaperturos ipsum _ esse verum Deum nostrum et patrem.
Caeterum adiicitur Davidem non tantum.perterritum damno quod passus erat vehementer laborasse, sed etiam multitudinem quae ipsum sequebatur de lapidando ipso cogitasse, qui fuit infortunii cumulus. Nae duabus coningibus Buis amissis, et praeterea etiam urbe illa, quam acceperat patria eatorris ab Achis rege Philistaeorum solatii et perfugii locum, privatus, et hominum opinione rebus omnibus destitutus, satis malorum passus Brat : Bed quum praeterea multitude illa quae sequuta ipsum fuerat adversus eum conspirat, minime dubium est quin maaime perturbatus sit, et in mammas anguBtias redactus. Nam miseri isti homines nunquam ab eo defecerant, neque adversus ipsum conspirarant, quamdiu in saltibus et speluncis habitaverant inter

687

feral, et frigus et aeatum toleraverant, et imminentem faucibus gladium habuerant. Denique quamdiu sedibua incertis 'hue illuc vagati fuerant, nihilominua in fide ipsius permanserant, et singularem ergs ipsum benevolentiam re spas testati fuerant, etsi ex Davidis lamentationibua ,apparet seeps illos afflictioni.bua fractos murmurasae, et fidciciam auam in Deism, ut oportebat, non reposuilse. Verumtamen ergs Davidem se fideles praebuerant, iam vero ab ipso non modo deficient, sed edam de lapidando ipso, tanqisam mali istius autore, cogitant : adeo tit mirum videri nobis non debeat, si Davidis perturbatio et lacrymae ac gemitus nobis hie proponantur: led potius constantiu ipsius et fortitudo consideranda, quae non permisit ipaum tantia malia sic affici et perturbari, ut adveraus Deism insurgeret et indignaretur,led in Domino potius confirmaretur effeeit.
Sequitur deincepa ratio, nempe advocasae Davidem Abiatharem lacer<iotem filium Achimelech, et iusaisse ut assumpto ephod Uominum consuleret, et de voluntate ipsius aeiscitaretur. Quod ad ephod attinet auperius docuimus fuisse sacerdotalem ornatum, quem Deus a sacerdotibus salami iusaerat, et per illud in rebus difficilibus Deism consuls. Tune enim summus sacerdoa erat Domini nostri Ieau Christi figure et imago. Quoniam autem illis temporibus Deus per figures et umbras legalea populism docebat, bane caeremouiam in use esse oportebat. David igitur sacerdotem non aliqua superstitions vocavit, eumque ephod assismere iussit, non alligans Dei gratiam virtuterr)que sancti spirit.us materials sacerclotis ornatui, aed edoctus verbo Dei sacerdotem datum else tanquam Dei internuncium et tostem divines voluntatis et consilii, quemadmodum spud prophetam Malachiam capite secundo versiculo aeptimo scriptuin eat: Labia sacerdotis observant scieritiam et lex requiritur ex ore ipsius,nam angelus Ielcovae exercituum eat. (fuse quidem verbs de tots bone vivendi regale intelliguutezr: led quibus etiam significatur lacerdotem in rebus anguatis et dubiis Dei in ternuncium et voluntatis ipsius interpretem fuisae, Dee ipso singulars quadam rations quod opus easel, revelante quum very fide invocaretur. Ruod onim supra vidimus Sauli de lei. voluntate sciscitanti nullum fuisse datum responsum, factum eat ipsius incredulitate, quod a Deo deaciviaset, idcoque quam erat meritus mercedem a Domino tetulisset. David vero longs aliter lei voluntatecn inquiaivit, quippe qui sacerdotem a Deo sciret in bane uaum coustitutum: eumque ideo iuasit ephod assismcre, cet sacerdotal em dignitatem revereretur, Doi vero voluntatem its aciscitaretur, ut non sine precibus. 1Veque enim David magoset .ipeantatores imita,n<lo coniisrare per ephod Deism voluit, sed qua hurnilitate et modeatia debuit sum invocavit, neque ad alioa dens deflexit, aut alias rationes lalutis quao‑

HObIILIA CIII.

aivit: sed praeacriptam legs Dei viam sequutus eat, cuius exemplo nos oportet erudiri. Nam etsi hodie non habemus aingulares revelationes et signs externs qualia fuerunt olim,, et quae easent inutilia, contentos else nos oportet quod Deus voluntatem swam nobis declaravit, et velut ore proprio promulgavit, misso in terms unico filio suo, qui ultimus scopus eat nostrae cognitionis. Si quae igitur difficultates incident; a Deo prudentiae et dileretionis spiritual exspectemua: led non else rations quam evangelii praedieatione. Agite igitur quaeeunque difficultatea oboriantur, angustiae et molestiae, quibus tanquam in abysso profisnda mergamur, non ad mortalem quendam sacerdotem Abiatharem confugiamus, led ad Dominum nostrum Ieaum Christum, qui pro nobis coram Dee patre intercedit, et velum templi fregit ut fiber ad D.eum accesses nobis per ipaum pateat. Recta igitur ad ipsum confugiamus, et omiasis multil ambagibus, quibus in suss late mufti aberrant, propositam nobia a Deo viam insistamus. Denique si Deism nobis ease propitium volumes, si in nostril angustiis et difficultatibus auxilium ipsius expetimus, ne also deflectamus, et ne, quod Deus populo iudaico per propbetam Esaiam exprobrat, claudicemus. Popule, inquit Deus, israelitice, quum hue illuc cursitasti quid promoviati? crura fregisti et defatigatua es, et tamen nihil obtinuisti. Quare vanes omnes euriositates fugiamua, viamque nobis praescriptam inaiatamus, et. in unum Dominum nostrum Iesum Christum, et oculos et senlus omnes de figamus, persuasi solism illum ease, quo dace et mediators ad Deism accedimus, et spas ad nos viciasim accedit: ac proinde pro caeremoniali illo ephod veritate quae in ipso eat contents aimul. Neque enim aliunde mutuatur aliquam dignitatem, led saneti sui spiritus virtute eam in se ipso habet. Quum igitur omnis sapientiae plenitudinem in Domino nostro Iesu Ch riato ease sciamus, si ea ineidori.nt tempora, et is rerum status, ut inopes conlilii nesciamus quid facto sit opus, et tents rerum perturbatio sit, ut nullus ex noltris difficultatibus exitua appareat, ne dubitemus tamen quin Deus nobis ipsum in Christo quaerentibus voluntatem luam quatenus expedierit, patefaciat.
Sequitur tandem consultum Dominum respondisle, ut David fortiter boatel peraequeretur, ac fore, ut sine difficultate ipsos assequeretur, praedamque suss rebus receptia magnam fecerit. Diximus Davidem advocate lacerdote iuasoque ophod assumere non arroganter et luperbe voluiase Deism sibs subiicere, led qua reverentia debuit Deo supplicem factum Iaisse, a quo etiam oxauditum fusels videmus. Primum igitur aciscitatua eat, persequereturne fugientea hostel: quibus verbis fatetur se omnino ease consilii inopem, ideoque a Domino peters quid sibs faciendum sit omnia conailii experts. bed

iii "eo ipsius etiam , apparet gtutas, qui sine ;'Deo; ensoipeie, au t,' aggredt fiffid ii,` ;'td' e'st `~'nisi'
impetiata a' Deo venia.,`i"13iie Op ' mu	Zeus
lfotiiitiibus‑' ‑ eritiitti't"``use 'tamed "it licita non ap‑,
probat, °ideo David De% voluntatetn iuterro'gat, pr‑'
h'etiie "ie hostes fugientes persequi : ideoque re
e'oasutn accip%t' a Leo, probarut persecjuatur:' sic
igttur, 'ea parts quam gravis tentatio fuerit anitnad
vertimus, quam otnnts consili'i ' capers ''quid	facto
opus ebset. ignoraret, sed etiam ipsius modestia con‑'
spicitur quern se Deo totem permittit, et ita'pendet'
,ab ipaius ma.udato, ut ne pedem quide sine ipso'
promovere velit. Yirfus sane valde laudabilis,	prae
sertim in tanta rerun difti'cultate. Neque enim abs
re b%s in tegtu repetitur ereptas Davidi dual uaores
Achinoam Iezrahelitem et Abigailem, quae	uaor
fuerat Nabalis Carmelitae, et omnes fortunas, tam
suss guam sociorum ab hoatibus asportatas, ut quo
maior fait Davidis anxietas, et consilii inopia in
tanta difficult‑ate, eo sit conspectior et illustrior eius
virtue, quern se in Dei obedientia ‑patienter	conti
nuit, stains ipsius iuasupedem non promovit,	quae
sane fait admiranda Dei gratis. Nos igitur hoc ez
etnplo discamus nos malis urgentibits et paasionibus
et affectibus ad impatientiam sollicitantibus ad Deum
assurgere, et ne . pedem quidetn 'sine ipsius	'iussu
riiovere, et in maaimis affiictiotiibushoc unum .re='
	: ,.
medium quserere, .ut saci•oeanctum os ipsius.., ' Inter= roentus. Diaimus sutem non am.plius adhiti'etitla;ii
liodi.e: caeremoniam Want'.‑	in''cerialeiii:'
ephod, quod iam sit abolita; quern 'habeamus evan=
gelium quod debet sufficere: sed _`praeter' tiiiver
sidem Main regulam . ijtiatri ,riobis in ' evaitgelio
Cyfiristus. dedit, 'minims dubitandtiin eat' quip.Deus
invocatus a nob%s singulis momenti.s rectum con‑ "
si.lium suggerat, et crescentibus ‑tnalis adversus' ills,
remedium praebeat, ac re ‑ ipsa quod in 'P salmis'
d'ocetur eaperriii, nos faciat. custodian lsraei'.is non
dorntilare.° tic igitur Davidis exemplum nobis‑ imi
tandum eat, ut.diligen'ter lei verbum legatpuset
qitae in eo scripts aunt' in' nostram utilitatein con= ‑
vertamas : deinde ut ai fueritnus inopes consilii, 'ef
n'ullus appareat ex difficulta$btts egittts, et in hoa='
ti.um‑potestatem iamiam veutuii. videamur, ad Deucii
nostrum ardentibna precibus et .ora.tionibus conver
tamur; quern certum' oat momeitto, contra opinionetn,
et easpectationem omnium, eonsilium et.vires suppe‑'
ditaturum, quibus vel potentissimbs hostea sups‑

remas. 	,. .. ;
'Tta videmus hoc loco David responsum: ' I, persequere hostes, nam omni,no as~equeris‑ et' debelIbis. Duo aunt huius rosponai 'capita:' Primum' eni.m Deus Davidi _ poteatatem faoit hostes '.perse= qitendi:. Deinde prointas%onem adii'ait. `victoriae:` Hine pi•imum diacamus diliaenfer. Dei 'voluutatei` 'in= queret•e, nostrae fragilitatis et itnbecilli atia``'in om=

Calroini opera. Vol. %%X

ntbus ~ `conailiit3' npstrisjemJores' tit, ~ `iiii
"miue' veia;'‑Det" oli'et~ia A~n'yttu` ~qdeiude''‑'e.ro:_
m'isbionetn etiam ~feticis~;t:u~:i`e~as`.e"open a ~~s ne' qua nihil nisi segnitei• praOstaro;:;poas'e'triu's~,~.d
	ani‑,
	mum' Dei viribus 'destituti ' deapo,nderemus ~Porra
v%gi,latitesesso,~:nos oportet'in :Ix		briau,‑`
	datrs ' et iiadem implendia. ' Naui' ubt ..Deu~aJic~'u'id`,
	protnisit'et fieri' iussit ratum illud'for© `certa°'fidiici~'
credeie debemua. David enim Dei fretus promi'ssioui~='
bhs nunquam ' ape sua decidit,~ nequ`e' unquafrif
encti Doinitius eat frustrates, ac proindo,''sperenliis'
edam nos ad ipsum vera humilitate et'veia'. fide.'= oonfugientes, et `auailium ipaius petentes; Deuui..` tiunquaui fruatraturum. Yocem quidem, fateor nul=' lam` hodie audiemua, et nullum 'sigW m ezterius ad revelaudum nobis Dei consilium percipiemus; sed tamen Deus respondebit consiliumque qaantum~op'us erit suppeditabit: Nam quoil de Davide hic dicitur, non speeia.le aliquod privilegium no tat; sod potius dedarat idem nobis eaapectanduni consilium; et non dubitandum qui'n. Deus nobis ipstim 'invocstntibus auailium quutn opus erit laturus~ sit, quandoquidem nomiaatim per proptietam ,profitetur' aixres seas propinquas ease ‑omnibus ipeutri in veri=` fate. ~ qu'aerentibus ) , et ociloe intentos ‑" in' eos' "qiii; suatlnin `ipsius easpectant:' Respo6stim'lg'id~ir‑ Istud'
David'l			um". c or hin ct i u 	m 'es 'tia'afi=4,
''				i 'fict	t	‑6d 'bitaiti. f
nitii auailii duini; qiioties ~tiihil tenieie' susei ienius;' se'& a; Deo toti"Ppendebimus;' et in' ipsius"o~sequio~' nos", coutinebimus: Ne igitar multoru'tn itisadiarii"
'ie'~ imitem'u'r, 'qui 6e		iptam qui bin
oa			praeser" 	‑a
Do'min"O' via'm 'sequi velle, dicant "e't'opp'o~'rt~u"n~itaT't‑6‑iii' tempore spire; rriodo eaternis aliquibus signis'"volan=' tatem 'seam Deua ipsis patefaeeret:' fed quutri'Deus volutitatem seam rerbo sup patefecerit, quid,‑pluri=,* bus opus' eat? , No denique hypocritas imtteniuz:;' qni sibi`.'Deum devinctum arbitrantur qiium,ipsiiu'
iiivocai•nntet si non repeats ipsius''auailiu`tn''seri= tiant' vehementet indignantur, et psi' etiiim‑vblo=' quunttir,, quod non invocatus ab ipsis s'ta,tiiri re=' appnderit: et malts satagn'ut, et undecutiqne;auxl'uiii, q'naecuit; sod quibua tandem Deus non respondet
gain `pd`tinsyin difficaltatutri angustiis non `eaauditos' relmquit; quod 'ipaius Saulis oaemplo .paulo`va&e' vditrius, qui Doum quidem et eius 'voluittafsm', variis modia ititerrogavtt, sed cui Deus, quod nohi vera fides neque poenitentia invocaretur, nullum re=" sponstiW dedit: Hanc igitur doctfinam .meditaii` y nos : diligeizter oportot, et tanquam thesaurat>:i in` animis recondeie, ut quern in istius'modi.teiitatioriea' inciderimus, non, fiuctuemue oonsilii inopiaset 'ttietu; ac terrors' praeccupati, qnod plerumqtie ' tatnen' propter segnitieiri homiouni contigit';' 'utr.Deo' no&` eaei•aente aliqua tentaCione quid agamtis"' itceiti sinus; et gemitibus et damoribns oninia"iegieamtis:'
sed= malis nosttris' remedium riulhinn': inveriiamus'
1 44

691

Quaenam enim, obsecro, nostra consolatio eat et traaquillitas? nonne ut speremus in ipso et ab eius providentia pendeamus, eiusdemque voluntati nos ultro subiiciamus? Sod quinam istud fiet, si nullum eius gustum habeamus? Ideo dico, nos oportere hanc doctrinam tanquam thesaurum in animis nostris recondere, ut quum Deus variis casibus nos exercuerit ad ipsius misericordiam et bonitatem subito confugiamus, et opem ipsius patienter praestolemur. Quum igitur hodie seam afflictam ecclesiam Deus tot tantisque calamitatibus exercet, rerumque tanta perturbatio apparet quid aliud eat quam quod Deus veluti magnis calcarium stimulis latus nostrum fodit, ut ad ipsum ardentius assurgamus, et precemur ut spiritu prudentiae nos regat, et eodem spiritu muniat, eos praesertim qui hodie pro evangelii propagatione pugnant, ut improborum omnium consilia, quibus eius ecclesiam profligare conantur, frangat et non tantum omnium exponat ludibrio et abominationi, sed etiaun mercedem quam meriti sunt accipiant. Neque vero petimus, ut Deus laxet habenas miscrie nostris fratribus, ut impatientia victi vindictam animi quadam acerbitate, ut plerumque solent homiyes, de hostibus quaerant; sed ea modestia persequantur iniurias, ut Dei timorem prae oculis sempor habeant, et non permittat ipsos segniter Dei negotium agere, sed cum animi ardore aedificium Domini vel invitis improbis promoveant, et quacunque Deus vocaverit sequantur. Quo igitur studio singuli debemus pro its Deum precari, qui hodie tam iustao causae defensionem, nominis puta divini et eiusdem glorine susceporunt? Neque enim dubium eat quin a Deo preces nostrae exaudiantur.
Sequitur deinceps Davidem cum sexcentis illis quos secum habebat militibus progressum esse ad hostes persequendos. Hie vero in primis observandum miraculum in animorum subita mutatione virorum istorum qui paulo ante Davidem insectabantur, et de eo interficiendo cogitabant propter amissas uxores, filios et filias totamque adeo suppellectilem. lam vero Davidem placide sequuntur, et mandatis ipsius obtemperant, qui de lapidando ipso paulo ante cogitabant. Unde vero quaeso tanta tamque repenting mutatio? Nempe a Deo Davidi favente, qui momento acerbitatem illam animorum placavit, et in molius commutavit. Nos igitur hoe exemplo edocti sciamus Deum a nobis vera fide invocatum res nostras fortunaturum, et opportuno tempore laborantibus suppetias laturum, et quidquid nobis adversatur profligaturum, modo Davidis exemplum imitemur, quale nobis hic proponitur. Iussus enim progredi nullam moram fccit, qui divino mandato morem gercret. Nos itaque non oportet postquam Deum invocaverimus segnescere, sed quum nos regi sancto ipsius spiritu postulaverimus, et quid utile nobis ostenderit, intrepide quacunque

HOMILIA CIV.

692,

duxerit oportet sequi, neque unquam procrastinare. morasve ullas nectere. Ex istis omnibus apparet Deem ‑ sea dona sic insculpere ‑suorum animis, ut eos nunquam frustretur. Quod exemplo Davidis maxime fit couspicium, qui Deo ono fides in maxi ‑mis suis difficultatibus ad ipsius misericordiam confugiens, impediri non potuit quominus eius voluntatem sequeretur. Nos igitur divina bonitate et misericordia fidos esse sic oportet, ut quaecunque afflictiones ingruant patienter eas feramus, et fiduciam in ipso solo collocemus promissionibus ipsius, innixi, et ad ipsius voluntatem pro virili nos ipsi conformemus, et ne imitemur eos qui quovis vento instar arundinum agitantur, et pavore pereulsi obmurmurant. Sed ea humilitate coram Deo ambulemus, ut semper ipse nobis praeeat viamque demonstret, adeo ut quaecunque scintilla nobis illuxerit lucis ipsius nitro sequamur.
Iam vero agite, etc.

HOMILIA. CIV.

	9. Abiit ergo David ipso et sexcenti viri qui
erant cum. eo, et venerunt usque ad torrentem Besor:
et lassi quidam substiterunt. 10. Persequutus est.
autem David ipse et quadringenti viii: substiterant.
enim ducenti, qaci lassi transire non poterant torrentem.
Besor. 11. Et invenerunt virum Aeyyptiuna in agro,
et adduxer2ent eum ad David: dederuntgue ei panem
comederet et biberet aquccna. 12. Sed et fraymen massae
carycarum, et dogs lagaturas uvae passae: qui quum
comedisset, reverses eat spiritus eius, et refocillatus
eat : non enim comederat panem, neque biberat aquam
tribics diebus et tribacs noctibus. 13. Dixit itayue ei
David: C2Gi2GS es to ? vel unde ? Qui ait : Peer
Aegyptius ego seem, servos viri Amalecitae: dereliquit
autem me dominacs mews, quia aegrotare coepi nudiuster
tius. 14. S'iquidem nos erupimus ad austr_nlem pla
gnm. Ceretlai, et contra Iudam, et ad meridiem Caleb,
et rSiceleg s2cccendimus igni. 15. Dixitque ei David:
Potes me ducere ad cecneum istzem? Qui ait: Iura
milai per De2cm good non. occidas me, et non tradas
me in manes clomini mei, et ego ducam to ad cuneum
istum. 16. Qui quum duxisset cum, ecce illi discum
bebant super faciena universae terrae comedentes et
bibentes, et quasi festum celebrantes diem, pro cuncto
praeda et. spoliis qzcae coeperant de terra Philistiim,
et to terra luda. 17. Et percussit eos David a vesper e
usque ad vesperam alterius diei: et non evasit ex eis
qicisquam, nisi quadringenti viri adolescentes, qua ,
adscenderarat camelos et fugerant. 18. Fruit ergo Dct‑.
vid omnia quae tolerant Amalecitue, , et dogs uxores
seas Bruit. 19. Nee defuit quidquam a parvo usque,z

693	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXg.	694

ad magnum, tariff de filiis quam de fetiabus, et de spo= liis: quaecunque rapuerant, omnia reduxit David. 20. Et Wit universos greges, et armenta, et minavit ante faciem suam : dixeruntque: gam est praeda David: .

Considerandus nobis occurrit effeetus oraculi illius Davidi a Domino faeti de inimicis persequendis„ quod minime fuit inane, nee spe sua David fruatratua eat, quum Dei voluntati obtemperavit. Progressus itaque cum sexcentis illis viris qui ipsum comitabantur, dicitur veniase usque ad torrentem Besoris, et ibi coactus fuisse ducentos homiries tertiam partem exereitus relinquere. Exiguus igitur ille numerus quadringentorum militum superfuit ad tot hostes persequendos, et cum illis manus conferendas. Ingentem enim fuisse Amalecitarum exercitum satis apparet. Quid ergo quadringenti illi adversus tantam multitudinem poterant? Itaque David poterat diffidentia quadatn tentari, iussus hostes persequi cum tam exigua militum manu, et victoriam sperare, mediis tamen ademptis illam obtinendi. Poterat ergo David pedem referre potius quam progredi, ut quisque potest in se ipso experiri quippe qui adeo fragiles sumus, ut nisi in ipsos oculos incurrat ratio liberationis, et modus quo D,eus iuvare nor constituit, aninium despondeamus; et de Dei potentate quodammodo dubitemus. Quits etiam tanta eat naturae nostrae perversitas, ut Dei virtutem mediis inferioribus alligemua, et licet Dens auxilium polliceatur, nisi nostris sensibus satin faeiat, Dei promissiones non tantum frigeseant, red in fumos abeant, et nullum efecttim posse consequi existimemus, multoque magis quum Deus aliquid pollieitus contrarium facere videtur, et. its nor ludere, solemus vehementer indignari et inane ease cogitare quidquid pollicitus fuerit. Et videbatur David posse in istam opinionem venire. Nam ecce iubetur Amalecitas persequi, qui quum essent ingenti numero, profligari non poterant, nisi a pari aut maiore multrtudine: David autem sexcentis tantum comitatus erat viris, qui sane impares erant hostibus, si vires viribus et multitudo multitudini comparetur. Sed praeterea cogitur ducentos ex illia de via defesaos ad torrentem relinquere. Quid ergo superesse illi videbatur, nisi ut adversus hostea progreasus sese suosque lanieuae exponeret? Nonne poterat apud se cogitare: Si Deus me vuft efficere victorem, et de hoatibns triumphare, cur non militibus meie animos et vires suggerit? cur permittit eon defesaos in media via substatere? Fuit igitur ills non levis tentatio quae non tam facile viuceretur. Sed quum David intrepidus cum paueia militibus hostes persequitur, se non levi et momeritanea quadatn~ fide praeditum, red dono potiua pereeVerantiae veraeqde fidei, quae praeteritts its quae

in oculos ineurrebant fiduciam in Deo fixit: Quod satin testatum faciunt variae illae tentationes quibus agitatus eat, et quibus poterat ab officio avocari. Sed quae its superavit ut summa animi promptitudine et alacritate in officio perrexerit. Insignem itaque fuisse ipsius fidem oportet, et altar in ipsius animo radices egisse Dei timorem, quum nullis impedimentia ab officio potuit deterreri, et insignetu eius constantiam quae in Dei obedientia ipsum retinuit. Ex quo apparet ilium non temere Dei bonitatern. apprehendisse, red de ills omnino persuasum fuisse. Sic igitur divinas promissiones apprehendere nor decet, ut constanter ear retineamus, et nullis ‑tentationibus concuti nos, ant ab officio deterreri sinamus, et diabolo licet variis modis nor oppugnante, et variaa occasiones ab officio resiliendi praebente, nunquam tamen terga vertamus, red conatanter in vocatione, Davidis exemplum imitati, perseveremus : qui licet non expresse Deum dixerit, posse pauca manu non minus quam magnis copiis ipsum eruere, non minus tamen credidit quam Iosaphatus bonus ille rex: qui quum tanta hostiutii multitudine premeretur, ut hominum opinione de ipso faetuin videretur, et salus ipsius dosperata, nibilominus in Domino spem posuit, aiens: Non ease Deo difficilius servare in pauoa et exigua manu quam in magna. Quibus verbis indicavit Deum omnia per se ipsum posse, ideoque non opus habere rei ullius creatae suxilio: licet tamen, quemadtriodum diximus, natura nostra proclives simus ad divinam potentiam signis visibilibus alligand~m;. quum contra Deo sere nobia communicante reliqua; rum omnium creaturarum nullam esse potentiam scire nor oporteat, solamque Dei manum nobis sufficere, qui sine ulliua auxilio potent nos adiuvare;. et ex omnibus periculis eripere. Hoc ipsum fecisse Davidem videmus, qui licet verbis id non profiteatur, re ipaa tamen declarat, quum intreptde tam numerosum hostium exercitum cum exigua militum manu persequitur, in Deo uno spem omnem victoriae reponena, et ea ratione debitam laudem ipsi attribums.
	Sequitur, Davidia milites incidisse in viium
quemdam Aegyptium semitnortuum, propter mor
bum quo ante triduum laboraverat, et sine cibo et
potu iacuerat. Quaeritur a quibus inventus sit:
Dam alii dieunt inventum ab its qui ad torrenteni
substiterant, alii vero ab its qui Davidem comita'tl
ftierant, quod eat magic verisimile, et verbis con
textus eonvenientius. Caeterum quod de triduano
ieiunio dicitur novum et insolens videretur in his
regionibus, quibus Demo potest a cibo et potu taro
din abstinere, siquidem ea eat aeris constitutio, uE
largiore cibo indigeamus, quod in . illis regionibus
aliter fait. Et observandum illud est propter multe
seripturae loca, in quibus videmus multos abstinuisse
		44*

HOM.ILIA CIV.

a cibo et potu per multos dies. Prout enim air
	crassior est in istis regionibtzs quam in orientali
	bus, largiore cibo et potu indigemus. Porro hie
	vi .r Aegyptius dicitur morbo et fame adeo deiectus,
ut loqui non potuerit, donee sump to aliquo cibo
	restitutus esset ei. animus. Itaque quum dedissent
	ei panem ut comederet, et duns oval passas, et
	aquam ut biberet, Dyvidi ipstzm 'interroganti res
	pondit se puerum Aegyptium ease, servum viri
	Amalecitae, derelictttm ab its copiia quae irruerant
	in regionem et tractum illum meridianum Iudae, et
	urbetn Siceleg igtte combusaerant. Sed interroga
	tes y Divide obi iam essent Amalecitae, et an
	posset ipsum ad illam turbam dedueere, negavit se
	indicaturum, nisi pries David iuroiurando affirma.aset,
	se nequc cum interfecturum, neque in manum sui
	dotrtiui traditurttm. Quod quum ipsi David pro
	misisset, Davidem et milites ipsius ad hostium tur
	bam deduxit. Yorro dicitur David invenisse hostel
	dissipates in tots superficie illius terrae, comedentes
	et bibentes, et tripudiantes de tots praeda ills
	magna quern ceperant: Dam illi minims metuebant
	sibi a Da,vide, et tanquam iam party victoria laeti
	triumphabatzt, et genie indulgebant: ut facile fueri,t
	Davidi in ipsos impetum facere, et quoa inopinato
	invaserat, profligare, et una internecione ad unum
	omnes delere, exceptis quadringentia viris qui in
	sidetztes catztelis aufttgcrunt. Amalecitae ergo illi
	fugientes acquabant numerum serum qui Davidem
	sequebatttur. Ex quo apparet ingentem fuisse exer
	citum Atnalecitarum quern praesertim a crepuseulo
	ad vesperam praelium duraverit. Hine itaque fit
	magis conspicuum Davidem cum quadringentis
	hominibus ausum praelio aggredi tam numerosum
	exercitum in Deo spew seam posuiase, neque te
	mcritate quidquam aggressum, sed ape victoriae
	quam illi Dens eras pollicitus. Itaque superatis
	Autalecitis res suss rccuperavit, et magnum prye
	dam tacit. Hie acre in primis observandum non
	cusu aut fortuito Davidem in illum Aegyptium
	incidisse, sect Dei providentia factum fuisse. Unde
	colligitttus qoidquid ttobis accidit., non sine Dei vo
	lutttate et consilio fieri: Dam etsi aut casum foz
	tuitutn aut accidcns dicimus quidquid yet boni aut
	adver:i contiget•it: statuendnm ta,men eat arcana
	Dei booitate et consilio ret;i qunecunque nobis fortuity
	vidcutur. hortniti enim cases bominibus dicuntur,
	good Dei providentiam ipsis occultam non com
	pt•ehendant. vet•umtymen etsi ease aliquid contin
	gene uobis dicimus, ne tamen adeo sttzpidi limos,
	ut Detttn in coelis dormire putemtts: nullytnqtie
	tcrren,trunz rerum curam habere. Quidquid it;zque
	sittistt•i aut boni contigerit, teneamus De um illtzd
	im‑ittere, vel tanquam favoris et benevolcntiae
	ergs DOS aignum, vel t<Rttquam eoereitionem ali
	quam quasi a nobis faciem avertisset. Sane nisi

hoc servos ille Abrahami animo auo penitus infigisset, non dixisaet quum profieiseeretur ad uaorem Iaaaeo domini sui filio quaerendam, Deus mittet ad me quam filio heri mei destinavit: led persuasum habuit Deum ipsi directurum cam filiam cuiua eausa in cam regionem vengrat, in qua tanquam caeeus et peregrinus versabatur, et sine Dei auailio non poterat cam qua sibi opus Brat gratam Abrahamo nurum invenire. Quamobrem etsi vel nobia incogitantibus, vel extraordinariis modis Deus nobiscum agat, hoc tameu principio niti nos oportet, quidquid faustum nobis ex improviso occurrerit, singulars testimonium ease divinae ergs nos bonitatis, quasi mane sea bonum illud ad nos deducentia: contra vero etiam si good infortunium, quod vocant, eontigerit, testinzonium illud esto divinae vindictae, nos punientis: good ipsum non quaesiverimua, et ipae a nobis alionatus sit tergumque abvertit. Hoe igitur considerandum in isto Aegyptio, in quern forte Davidis milites inciderunt. Nam etsi eausa quaedatn apparet, morbus nimirum propter quern ab hero derelictus erat, et trium dierum ab omni cibo et potu abstinentia, ut morti proaimus easet, tamen causaa istas naturales Deus coniunait, ut Davidem faceret certiorem de victoria quern illi divine oraculo promissus fuerat, fore nimirum ut hostel assequeretur et profligaret. Fecit igitur Deus ut hie peer in morbum incideret, deinde deliquium animi pateretur donee in milites incideret, et animus ei restitueretur, ut Davidi dux esset, et inqerviret ad opus good Deus deereverat : quemadmodum uti solet Deus rebus omnibus creati.s ad suorum salutem, prout ipsi placuerit promovendam. Denique quotiescunque nobis vel nostril laborantibus Deus auxiliatus fuerit, sciamus cum nostri misertum fuisse, et nobis stertentibus in nostrum salutem vigilare, et opportune tempers praeter omnium opinionem augilium ferre, et nostrae necessitati succurrere.
Quod vero peer ills Aegyptius, neque se Davidem ad hostel deducturum, neque obi esset egercitus indicaturum dicit, donee iuramento se David obstrinxerit, ex eo apparet quanto in pretio edam spud incredulos et profynos Dei nomen fuerit. Nam sees, miser iste Aogyptius legis et religionis ignarus, miserum mancipium qui a latronibus eo fuerat deductus, (nam Amylecitae non aliter quam Arabes aut piratye prxedis et rypinis vitam quaerebant) denique semibrutum nihilominus divini nominis tanta reverently tenetux., ut iuramento praestito a Dyvide vitam sham et salutem committat. Ex quo alders possumus, eos qui Dei veram cognitionem nuuquam habuerunt, nihilominus animis a natura principium quoddym insitum hybuisse divini numinis, ut praestitum iuramentum ipsius nomine eensuerint ease tanquam piguus quo negotia omnia inter homines dirimantur. Quod igitur miser late vitam

697	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXX.	698

suam committit Davidi iurato se neque ipsum interfecturum, neque in manum domini Amalecitae dediturum, discamus iurare quidem quum opus fuerit, sed sic ut Dec debitum honorem reddamus. Verumtamen divini nominis usurpationem sciamus necessitati reservanda.m non autem temere assumendam, ut plerumque multi Solent temere et non rogati iurare magnum divini nominis contemptum eo ipso denotantes. Sed Deus tandem faciet ut sentiant quam sacrosanetum sit ipsius ‑nomen , quod non temere ab ipsis assumi et tanquam pila, ut aiunt, versari debut: sed sobrie, et nunquam nisi quum iusta ratio postulabit usurpandum. Deinde etiam cavendum summopere ne nisi in veritate iuremus: nam si mendaciis nostris nomen Dei misceamus, magnum sacrilegium committimus. Nihil enim magis Deo conveniens quam veritas: cuius ipse nomen assumit. Ac si Deum mendacii nostri, si fraudis, si doli, si malitiae testem facimus: nonne naturam ipsius immutamus, et veluti in spectrum commutamus? Quamobrem omne temerarium iuramentum sacrilegium et blasphemiam esse sciamus, et nulla maiore contumelia nulloque insigniore dedecore posse Deum a nobis affiei, quam si temere ipsum ad nostrum arbitrium transformemus. Quamobrem quum tam frequenter in ore omnium iuramenta versantur, ac proinde multa periuria, quod, proh dolor! nimis quotidiana experientia ostendit, non alios iudices ad nos damnandos Deum adhibiturum sciamus quam incredulos, qui nee legis nee evangelii cognitionem habuerunt. Praeterea istud observandum miserum istum Aegyptium rogare Davidem, ut iuret ipsi per Deum. Nam inde colligimus miseros istos caeeos paganos, etsi multa idola coluerint, nibilominus principium istud retinuisse, quod ex ipsorum animis deleri nunquam potuit, summum aliquod esse numen, adeo ut miseros illos idololatras non sit existimandum deorum multitudinem ita sibi finxisse, quin semper summum aliquem deum fuisse crediderint: sed quod ad tantam maiestatem attingere non potuerunt minores deos sibi finxisse, in quibus acquieverunt. Nee aliter hodie de papistis sentiendum est, quum hoc effugio se tuentur, nempe Deum se unum agnoscere, et licet sanctos et sanctas precentur, et tanquam patronos et advocatos invocent, Deum tamen summam dignitatem et gradum apud ipsos retinere. Idem sane paganos illos sensisse videmus, adeo ut inanis illa sit ipsorum excusatio, et vanum effugium papistarum, ideoque tenendum istud prineipium est, non sufficere aliquem in animis nostris impressionem esse diviuae summae alicuius maiestatis, quae res omnes administret: sed etiam oportere ut Deum cognitum ita colamus, ut in ipso solo conquiescamus
neque temere feramur ex sensu nostro; et novos cultus ipsi affingamus, et patronos et advocatos

tanquam minores deos advocemus: sed sciamus Deum a nobis omnibus sensibus eoli et adorari velle, et solam illam quam praescripsit nobis in Domino nostro Iesu Christo viam inststere. Nam si huic uni acquiescamus, nunquam in hanc aut in illam partem distrabemur: ideoque licet angelos sciamus pro nobis vigilare, nostraeque salutis ministros esse, et paratos ad auxilium nobis in rebus angustis ferendum, nunquam tamen ad ipsos convertemur, quin Deum unum quaeramus, et in ipso solo perfecte, id est, sine simulatione conquiescamus. Et de istius miseri Aegyptii religione hactenus, dominum vero ipsius quod attinet mercedem suae crudelitati condignam accepisse ipsum verisimile est. Miserum enim hominem et vile mancipium traxerat ad bellum, sed quum in niorbum incidisset curam omnem ipsius abiecit: quern saltem ad sepem aliquam relictum debuerat post praelium et eversionem urbis Siceleg assumere. Quid enim pudebat ipsum misereri istius mancipii, quum onusti praeda Amalecitae et parta victoria discederent? quare igi,tur herus iste misero mancipio non suceurrit, cur eum minore in pretio quam eanem habuitP Sane ingratus ille et inhumanus fuit: sed tamen sic admirandum Dei consilium est, cuius providentia istud, non aliquo casu vel formna contigit.. Et verisimile est serum istum in praelio caesum, ut merebatur, et pro laetitia quam debuit domum rediens consequi, dignam crudelitate sua mortem passum esse. Sane hominum opinione nisi in servum istum David incidisset, rescire non potuisset quo loco essent hostes. Deus quidem profecto illum consilio non destituisset: red de mediis agimus quae in sensus hominum incurrunt. Nisi ergo dominus ille tam crudeiis fuisset in famulo suo deserendo, non tulisset poenam quam merito tulisse ipsum videmus. Nos itaque discamus eorum misereri quos laborantes viderimus, quos licet ingratos experiamur, Deum tamen non dubitemus mercedem nobis suo tempore quam promisit redditurum. Contra metuamus ne miseros et egeoos contemnentes Deus in parem inopiam et necessitatem adducat, et omnibus auxiliis dostituat, sic ut nostri nullus misereatur, quemadmodum dixit Deus fore, ut qua mensura metiti fuerimus eadem nobis remetiatur. In primis vero sciamus nos puniendos gravius si crudeles in eos fuerimus quibus nos Deus magis devinxerat, et nunquam impunitam istiusmodi crudelitatem fore. Diseamus igitur huius Amalecitae exemplo sapere, quem videmus a Deo sic punitum, ut derilictum mancipium Deus voluerit in Davidem incidere, ut eo indice persequeretur fugientes illos hostes praedamque recuperaret. Praeterea et istud observandum, Deum nobis factum propitium, victoriam de hostibus daturum, et ipsos excaecaturum, et effecturum ut vel inopinantes nobis ipsi prae'oeant victoriae occasionem. Sic enim solet Deus vel

HOMILIA

hostium consilia frangore, vel etiam mentem eripere ut ipsimet incauti media nobis suppeditent advorsum ipsos utilia, et nostrae saluti conveuiencia. (luamobrem in omnibus difficultatibus ad Deum confugiamus, et ab ipso quidquid Brit necessarium exspectemus: quern certum est, praeterquam quod quot.ies ipsi plaeuerit sine ullo rerun creatarum subsidio nos iuvare potest, tamen si ad nostrum utilitatem illis velit uti, rationem nos adiuvandi rcperturum praeter omnium hominum expeetationem.
Transeamus ad sequentia, in quibus ab into deductum Davidem ad Hamalecitarum castra invcnisse hostes qui discumbebant super faciem universae terrae, comederates et bibentes, et quasi festum diem cclebrantes pro cuncta praeda et spoliis gone ceperant de terra audimus. Hint observandum eos qui praeter modem laetantur saepe iucautos et inopiuantes <leprehendi, quemadmodum et Dominos minatur improboa vino crapulae indulgentes, et in malis sere oblectantes fore similes mulicri parturienti; gone ignara diei partus repente doloribus partus intercipitur. Sane licet edere et bibere, licet edam laetari et exhilarari: sed in istis omnibus modem oportet adhiberi. Isti vero de quibus hit agitur dupliciter peccarunt, primum, good de alienis male partis helluabantur, of per eos non stetit quin sanguine humano sere polluerint: nam etsi neminem interfecerant ex incolis Siceleg, non defuit tamen voluntas, ctsi potestatem Deus adernit. Nam domo egressi erant hoc consilio. (luamobrem praedis suis et rapiuis vescentes, et alieno sose exhilarantes peccarunt crudalitate, ad quam accessit immensum gwudium. Narn goon comedisse et bibisse dicuntur, et de tots pi aeda tripudiasse, certum est Dei spiritum summam ipsorum ingluvicm et intemperantiam cum effr;zeni gaudio notare voluisse, idcoque Deum tam cubits hat tcmpt;state helluantes appressiaso. Hint ducemur alienis damnis et incommodis non taatari, neque propter afflictorum et innocentium gemitum in riaum effundi. Equidem fatcor Dcum riaus occasionum nobis ex hostium lacrymis nonnunquam pry<;bcre rr:odo non sit nirnis cffusus, sod moderatos et ternporatus sit, et ea rationu Sanctus Deoque apprubatus: et its ut miseroru:n hominum damuis non else Baud©ndum sciamus. flood tarnen nimium saepe 6eri quotidiana expt;rieotia dacet. Sic rnereatore,i aibi ipsis delitias facere, veliemeuter lactari, Deoqua etiam gratias agero videmus, goon undique corrasis upibus ditati cant: aed non animadvertuut se multos miseros homiucs ad summam inopiam redcgisse, et eorum domos depeculatos esae, mult.as viduas, multos orphanos ad sutnmas angustiaa, puts famcm, sitim, et alia iatiusmodi incumrnoda rudegisae. Sic etiam alios multoa istiusmodi pracdae sempcr inhiantes, et praesertim aulicos publicationem bouorum sernper expetcntes, et mortenz huic

vel illi struent.es, ut in miserorum bona involent:
h'aceasat a nobis istiusmodi laetitia, quae miseris et
innocentibua gemitus et lacrymas elitist, a Deo tan=
den exaudiendos: certum enzm est clamorem ipso=
rum coelos ipaos penetraturum: Deumque non pas=
serum ut quamdiu genio indulgemus, et delitigg
nobis facimus perpetuo langueant in' istas angustias
red;zcti, quin se tandem iustum iudicem et vindicem
prufiteatur. Dandy igitur opera ut laetitia nostra
licita sit., id cst a bona et iusta causa proficiscatur;
et vero et sine fuco et simulacione Dei nomen be=
nedicamus, quoties de beneficiis ipsius laetabimur.
Addite ad iustam cauaam etiam rnoderationem, no
ut ebriosi Solent inter pocula insolescamus, Sod its
sobrie et temperanter vivamus, utDeum semper laudare
possimus, et in ipsius amorem magic ac magic in.;
citari, maioremque diligentiam in officio ergs proxi
mos faciendo, et in vocatione fidelitatem adhibea=
mus. 'Pale igitur esse Christianorum gaudium debet;
quo magic ac magic ergs proximutn et Dei amorexri
excitencur. Contra vero metuendum est, ne si sit
immoderata laetitia, guns poenas Deus minatur im
moderatis et iutemperantibus, et proximorum dam=
nis se efferentibus in capita nostra derivemus. Quid
its vero? Nempe Deus volt nos quam sit endues
et fragilis vita, quodque miseriis obnoxia considerare,
ut sub ala.rum ipsius umbra nos contineamus,
nequc delit.iaa nobis faciamus, et aummam ac per ‑
petuam tranquillitatem nobis promittamus, quasi non
amplius ipaius ope indigeamus, vet ipso superiores
sinus.
Hint praeterea notandum est, Deum inimicas nast.roa perditurum ipsis sensum et mentem eripere. Exempli gratin, verum est quidem Amalecitas prudentia quadam coniecisse Davidem in helium cum Philiatacis profectum, non facturum in ipsos impetum, et occasioue:n arripuisse ex Davidis ab= Scotia in ipsiua bona iuvolandi, sperantes se abserite Divide et il>aius militibus urbem aggressuros, et plenas opibua domos praedaturos, et molts armenta multosque greges abacturos: denique sine magna vi praedam insignem facturos, profectis in helium cum Divide fortiesimis quibusque. Talia fuisse istorum consitia verisimile est.: ideoque parts praeda; et ut arbitrab.zntur, dace fortuna et ipais annuente, existimarunt se iam extra omnem aleae iacturri PO=' silos, posse animus relaxare, et liberius edere ac bibere. Et haec consilia dictat humans ratio: sod tamen ipsorum uculis velum obiecisse Deum eerturii est, ut de taco into non cogitaverint tam repentiiyo, ideoque sibi seconds omnia polliciti, quasi rebus' i'd tutu positis animas relaxarinc. Nos hint discamua praevalcntibus multitudine et fortitudine hostibus'iti Deo ono fiduciam nostrum collocare, certo perstia9i ipsum varias habere rationes, et nobis incompreheri' sibiles ad ipsos profligandos, et quidem sic u6 md'•

T01	IN 1. LIB. SAMUEL. CAP. ggg.	702

sum ipsi non adhibeamus, aut si nobis tanquam instrumentis uti velit ad hostel prosternendos, tam facile negotium effecturum, ut iocando potius quam aliquid agendo serio magnam victoriam iam adipiscamur. Nam etsi David viginti quatuor horarum °spatio, a vespera nimirum ad vesperam, hostel persequendo iaborarit, iocus tames visus eat, Deo mensam ipso veluti praeparante, et de hostibus triumphantibus genioque indulgentibus victoriam largiente tam facilem ut occupati tantum milites in illis interficiendis, qui non ad pugnam, led ad epulas se comparaverant.
Caeterum hinc etiam admonemur semper esse nobis cavendum, et velut in specula consistendum licet alta pace et rebus maxime secundis utamur: n am etsi nulla necessitate urgeamur, et paulo liberius vivere nullo facessente nobis negotium Possimus, fraenare tamen oportet nostros appetitus, et habenas adducere ne feroces equos imitemur. Multa. passim occurrunt exempla in sacris, eorum qui rebus secundis usi et genio indulgentes gravissimas poenas in se derivarunt. Deus enim vult nos vitam agere cum aliqua cura et. sollicitudine, non quidem de ipsius provideutia et cura speciali diffisi: led ne otio et tranquillitate abutamur in cibo et potu vitae felicitatem ponentes. Quamobrem sollicitudo ilia de qua loquimur cum summa pace et tranquillitate coniuucta eat. Unde vero tranquillitas nisi ex ilia persuasione quam habent fideles Deum in suam clientelam ipsos accepisse, et pro ipsorum salute perpetuo vigilare, ideoque fore ut ipsos nunquam deserat? Verumtamen ista persuasio non impedit preces quas omnibus horis ad ipsum fundere debemus, quemadmodum David exemplo suo docet, quum ait, Domine in manus tuas commendo animam meam. Hine igitur fidelium ilia sollicitudo quod vitae suae infirmitatem et inconstantiam sentiunt, et tanquam a tenui filio pendentem sciunt, et circumstantia pericula cognoscunt, ex quibus nullus evadendi locus daretur, nisi Deus ipse opem ferret laborantibus. Quae sane non ad desperationem ipsos impellit: led potius studium in ipsis vehementius precibus confugiendi ad Deum et alarum ipsius umbram expetendi excitat. Quid vero contra increduli? Temere se in quaevis pericula coniiciunt, tanquam penitus exeaecati et stupidi,: quasi vero Deum ipsum provocarent, et excaecatis oculis sine periculorum apprehensione Deum ipsum lacesserent. Quae spiritualis eat ebrietas de qua saepe in sacris mentio fit. Sed tames ea pace et tranquillitate non fiuuntur qua fideles, quam ipsis Deus adimit, et variis stimulis exagitat : adeo ut sine causa terreantur, et ad umbrae suae conapeetum formident, ut scripture loquitur. Denique . rebus prosperis sic utamur ne insolescamus, et tamen in Deo exhilaremur persuasi Deum quod in Psalmis profitetur perfecturum,

nempe se dilectis suis omnia necessaria benignissime largiturum. Fugiamus itaque stuporem illum qui sine causa deinde nobis pavorem afferat, rebusque secundis et otio ac tranquillit.ate sic utamur ut perpetuo vigilemus, et Dei custodiae nos committamus. Caeterum si nos multis periculis obiici et exerceri Deus vult nostro bono id fieri aciamus: nam si quum undique hostibus cingamur, et varii undique rumores audiantur, et multi. dire nobis minitentur, nos tames insolenter rebus nostris utimur, et otio inebriamur, quid nobis fieret si terrestrem aliquem paradisum nacti essemus, et undique nobis mund:us sine ullius periculi suspicione arrideret? Nae magnopere metuendum esset, ne omni cura abiecta Deum, etiam oblivioni traderemus. Nostro igitur commodo fit ut undique cingamur hostibus, ut multi tumultus excitentur, ut multis minis terreamur: nempe ut hac ratione discamus nostram inopiam sentire, et ad Deum ardentioribus votis assurgere, et sub ipsius praesidio tuti esse. Porro ex hac victoria Davidis illud dictum apparet verum esse quod ante diximus, non ease Deo difficile victoriam concedere cum. exigua manu adversus infinitam hostium multitu‑. dinem: quemadmodum in Davide sit conspieuum, qui quadringentis tantum comitatus militibus tot Amalecitarum millia. profiigavit, ut quadringenti tantum superstites fuga sibi consuluerint, et 24 horarum spatio vietoriam de tot; hostibuz consequutus sit, tantamque hostium stragem ediderit. Profeeto videtur ipse Deus profligatos hostel praedae exposuisse, et Davidi militibusque ipsius mensam stravisse, et ad cibum et potum invitasse, adeo ut plane admirabili ratione negotium istud Deus confecerit. Hine iterum discamus nos licet simus impares bominum opinione hostium viribus resistendo, non oportere tamen animum despondere, et de Dei auxilio desperare, quem eertum eat posse hostel infinitos sola sue virtute vel solo flatu pessundare, quum viribus omnibus destituti videbimur. Vult enim Deus nos adeo debiles et infirmos esse, ut omni arrogantia spoliati, et periculorum circumstantium magnitudine territi, ad ipsum ardentibus votis eonfugere discamus, ut in nobis illud impleatur, quod ait Dominus per .prophetam, non currubus aut equis victoriam acquiri, led Dei virtute qui suam ecclesiam ita gubernat, et superiorem suis hostibus facit. Iam vero agite, etc.

703	HOMILIA CV.	704

HOMILIA CV.

	21. Yenit autem David ad ducentos viros qui
lassi substiterant, nec sequi potuera‑nt David, et re
sidere eon iusserat in torrente Besor: qui eqressi sunt
obviam David, et populo qui erat cum eo : accedens
autem David ad populum, salutavit eon paci five.
22. Respondensque omnis vir pessimus, et iniquus de
viris qui erant cum David, dixit: Quia non venerunt
nobiscum, non dabimus its quidquam de praeda quam
eruimus : led suf iciat unicuique uxor ;ua et Alii,
quos quum acceperint recedant. 23. Dfixit autem Da
vid: 1Von sic facietis, fratres mei, de his quae tradidit
nobis Dominus, et custodivit non, et dedit latrunculos
qui eruperant adversum non, in manus nostras: 24. Nec
audiet vos quisquam super sermone hoc: aequa enim
pars erit descendentis ad praelium, et remanentis ad I
sarcinas, et similiter divident. 25. Et factum est hoc
ex die illa, et deinceps constitutum et praefinitum, et
quasi lex in Israel usque in diem hanc. 26. Yenit
ergo David in Siceleg, et misit dona de praeda senio
ribus luda proximis suis, dicens: Accipite benedictio
nem de _praeda hostium Domini : 27. His qui erant
in Bethel, et qui in Ramoth ail meridiem, et qui in
Gether, 28. Et qui in Aroer, et qui in Sephamoth,
et qui in Esthamo, 29. Et qui. in Rachal, et qui in
urbibus Ierameel, et qui in urbibus (2eni, 30. Et qui
in Harama, et qui in lacu Asan. et qui in Atach,
31. Et qui in Hebron, et reliquis qua, erant in his
locis, in. quibus commoratus f'uerat David, et viri eius.
Ruomodo concessa sibi de Amalecitis victoria David usus sit, quasque Doo gratias egerit in prae
sentia nobis considerandum occurrit. In primis igitur audimus Davidem ad ducentos illos viros quos ius‑ I serat in torrente residere, fuisse reversum, illos obviam Davidi egressos: accedentem autem Davidem eon pacifice salutavisse. Ex quo apparet istos non ignavia, et timiditate substitisse ad torrentem procul I ab ictibus, led necessitate coactos quemadmodum
anted vidimus. Nam si sibi alicnius ignaviae consc» ' fuissent, nequaquam aut Davidi ant ulli ex soeiis venire obviam ausi essent: led potius aliquo vel pudore suffusi, vel rebelles ex contumacia secessis sent. Sed obviam veniunt tanquam amieis quibuscum quotlibet pericula subire non recusaverant, sod a quibus eo loco subsistere iussi erant, quemadmodurn expresse id notatur. Ltsi fateor causam fuisse lassitudinern ipsorum quae tamen eon reiiciendi et scgregandi a copiis reliquis tanquam ignavos non ! dedit occasionem : praeterquam quod sarcinas et impedimenta custodiverunt, et transitum occuparunt, adeo ut si in illam partem hostel impetnm fecissent, arcere illos, aut etiam Davidi si deteriore loco fuisset ferre suppetias potuerint. Denique videmus non recessisso ipsos sponte ab officio : verum tamen sequitur multos ex Davidis sociis boo non agno

visse, led iniquius cum ipsis agere voluisse, partem praedae cum ipsis communicare recusantes: quae occasio fuit Davidis iustitiae et aequitatis patefacienda, qui nulli facere iniuriam voluit, led fideliter ergs omnes quantum in ipso fuit sese gessit. Dicitur itaque vir quisque pessimus et iniquus de viris qui erant cum Davade dixisse, non esse aequum ut communiearetur cum ipsis praeda, sed suffzcere si uxores suas et Alios suos abducerent et abirent, Davidem autem huic consilio restitisse et docuisse summam istam fore ingratitudinem, Deo et homin1bus exosam, quod Deus tradiderit praedam illam in manus ipsorum, et bominum etiam iudicio debeat eadem esse pars proficiscentis ad praelium, et ad impedimenta remanentis. Itaque iussisse Davidem aequaliter dividi praedam inter eon qui ad praelium profecti erant, et eon qui ad impedimenta remanserant. Quod vero dicuntur viri pessimi et i‑niqui investiganda causa est. Nemo enim prima fronte tales istos fuisse dixerit, siquidem ratione quadam niti videntur. Neque enim alienum rapiunt: led aiunt se vitae suae periculo praedam illam fecisse, ideoque aequum esse ut quam fecerunt praedam retineant, et qui securi ad torrentem remanserant sine labore, uxorum suarum et liberorum receptione contenti sint. Hos igitur viros dicas, etsi lucri nimium cupidos .et parum humanos erga socios, non debere tamen accusari neque condemnari tanquam pessimos viros. Nam qui res suas summo iure persequitur, etsi lucrum suum quaerit quodammodo tamen videtur excusandus. Sed Dei spiritus longe aliter de istis sentit, quos non modo pravos, led etiam nequam et iniquos vocat. Quibus vocibus summa pravitas et corruptio designatur, quae ad omne malum ferat. Dura sane et severa sententia: led quam non mortalis homo, led ipse Deus protulit. Ratum igitur esto deeretum eon omnes qui suis commodis alieno detrimento student, impios et nequam homines esse, quidquid tandem coram hominibus praetexant, ut sent satis ingeniosi homines ad varia effugia quaerenda, et ad fucum hominibus faciendum quum de re ipsorum agitur: led quidquid praetexant, firma et irrevocabilis sancti spiritus aliter sentientis manet sententia. Etsi enim hoc loco de iure militari agitur, generalis tamen inde sententia ad totem vitae humanae usum dici potent. Quod ad bellum enim attinet, si lex ista locum haberet, neminem in praedae partem posse venire, nisi praelio interfuisset, plus quam iniqua esset. Nam, exempli gratia, ponamus aliquem pridie quam praelium fieret, collocatum in specula hostes prohibnisse, vulnus etiam accepiss3, et deinde praelium seqnutum, quum ille semimortuus et vix sese valens loco movere interesse non potuerit, quis ideo digerit fructu victoriao illum frustrandum, cuius tamen virtns insinior est quam reliquorum omnium? Pro‑
t)

705	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. Xgg.	706

fecto iniqua sententiu ~ esset, quin etiam ita conatitutum eat in ;bellis, ut quum praelium committitur no qua confusio et perturbatio contingat, et ne hostes in impedimenta faciant impetum, certi milites ad impedimenta remaneant et ea custodiant. Praeterea ubi castra aunt, in illis etiam milites tanquam in urbe relinquuntur ad ipsorum defensionem, qui si praeda frustrarentur quo iure tandem id fieret 2 Nam si praelio ipsos non interfuisse obiiceretur: responderent se iussos esse ibi subsistere. Itaque satis apparet nullo iure nullaque aequitate hanc rationem niti, ut belli fructus its solis qui praelio adversus hostes egressi aunt reservetur, ut non immerito sacra scriptura condemnet tanquam homines nequam et improbos eon qui avaritia pulsi sibi solis totam praedam retinere voluerunt. Hine itaque discamus Deo beneficium .aliquod in aliquos conferente, oportere singulos partem suam accipere, nisi forte tam ignavi sint, ut merito tanquam putrida membra reiiciantur: tantum enim abest ut mercedem isti mereantur, ut contra tanquam perfidi et proditores gravissimis poenis puniendi siut. Sed ubi nulla perfidia fuit, nulla ignavia peccatum eat, singulis officium facientibus, et necessitate ant iusta causa ex praelio absentibus, certum eat factum iri iniuriam nisi et ipsi in partem benedictionis a Deo datae venirent. Nos itaque demus operam ut, nisi improbi et nequam homines haberi volumus, et fures ac latrones coram Deo et ipsius angelic, ut ea integritate et sinceritate cum proximis agamus, ne bona publica privatis tantum cedant, et alii ditescant aliorum paupertate : sed singuli portione illa contenti sunto quam Deus largitur. Ex Dei sententia igitur iudicantes mutuam aequitatem servabimus : sed si praedis et rapinis dediti fuerimus, pro Dei verbo caeeos affectus nostros sequemur, et bonum a malo nunquam diseernemus. Ac sane si de rebus sincere iudicaremus, et propriis commodis ant incommodis non moveremur, non proximorum commodis non minus quam nostris studeremus, viamque omnibus controversiis et dissidiis praecideremus. Summo igitur studio non inquirers decet quid ex Dei verbo nostrum sit, et nobis proprium, ne quam occasionem de nobis conquerendi cuiquam praebeamus, et ne iniuste quos Deus eodem quo non beneficio afficere voluit spoliemus. Idcirco igitur cupiditatem efraenem istorum Dei apiritus tam severis verbis reprehendit, quod praeda parta socios privare vellent, ut doceamur coram Deo fuisse detestandam crudelitatem : ac proinde sciamus Deum ferre non posse istam iniuriam, ut alii aliorum incommodis ditescant.
Caeterum quum in Davidis copiis non unus ant alter improbus et nequam, sed multi fuisse dicuntur improbi, ex eo cognoscamus Deum ut suos exerceat saepe imo fere semper permittere, ut boni Calvvni opera. Vol. g%g.

malis misceantur. Multi itaque nequam in Davidis
exercitu fuerunt, et tamen David sacra unctione
fuerat rex designatus, et Domini nostri Iesu Christi
figura erat, et iustissimam causam agebat: sed ta
men in quadringentis illis militibus quibus stipatur,
multi improbi et nequam reperiuntur.		Ex quo disci
mus ecclesiam Dei non ideo condemnandam si in
his terris non ita potent repurgari quin palea fru
mento sit admixta. Vitia quidem fateor semper con
demnanda sunt, et personae vocationi non respon
dentes: sed tamen si Davidi pravitas militum suorum
imputaretur, causa illa quam Deus		approbat eon
demnaretur. Equidem fateor Davidem si malitiam
ipsorum fovisset et pravitati ipsorum consensisset
non minus ream fore quam ipsos, sed quum pro
sua virili corrigit et prohibet facere quod volebant
agnoscamus non oportere esse reum peccatorum
quae non approbavit et quae pro viribus repressit.
Non aliter de ecclesia christiana statuendum in qua
si hypoeritas Dei filiis permixtos videmus, et viros
improbos alios avaritiae deditos, alios fraudibus et
dolis plenos, alios vindictae cupidos, alios arrogantes
et crudeles Dei nomino suam malitiam tegentes,
ne novum et insolens id nobis videatur: siquidem
omnibus saeculis ecclesiae fuit eadem		ratio. Nihilo
minus tamen danda nobis ornnis opera, ut istius
modi pollutiones ex fidelium coetu		tollantur, et
ecclesia Dei repurgetur, ne nostra negligentia in
reprimendis vitiis fiat potius bara porcorum quam
ara Dei, et interea patienter feramus quod corrigere
non possumus: eat enim veluti morbus		immedicabilis
quum pravi homines Doi fibis miscentur. Nihilo
minus tamen admonemur Deum precibus sollicitan
dum ne istam corruptionem ecelesiae		suae imputet,
adeo ut eadem poena sinceritati et integritati stu
dentes cum fiagitiosis et improbis hominibus invol
vantur. Quum enim ea ecclesiae conditio dicitur
ease ut multos semper bypocritas ferre		cogatur, non
inde tamen sequitur laxandas malo habenas. Nota
enim eat historia plagae illius quae toti populo
israelitico propter unius Achan improbitatem con
tigit. Propter unius enim hominis sacrilegium ira
Dei in totum populum exarsit ad cuius sane histo
riae narrationem commoveri non et tremere iudicio
rum divinorum severitate oportet. Remedium autem
unicum superest divini nominis invocatio : quando
quidem nobis hodie potest idem contingere quod
etiam Danielem praedixisse videmus Darii tempore,
ecclesiam nimirum Dei venturam in eam desola
tionem ut pessumdata videatur, red eius Deum mi
serturum ait: et licet exiguum ipsius sit initium,
multos tamen in ea futuros fraudulentos homines,
qui fronts pietatem simulent, corde vero impietatem
foveant. Sic istis temporibus, quibus Deus ecclesiam
suam instaurat, eertum eat mutton in		ecclesiam ve
nire et profiteri se evangelii defensores, quorum
	45

707	HOMILIA CV.	70$

tamen non est mens sincera: quandoquidem alii ambitione quadam, alii vero fervore aliquo ducantur : quum tamen nullae sint in ipsis vivae cognitionis divinae radices. Istud testatum facit aliorum avaritia, aliorum ambitio, aliorum vindictae cupiditas, unde merito metuere possumus horrendam confusionem si summo iure nobiscum Deus agcret. Ruamobrem quum haec ita sint, ardentibus precibus Deum invocemus, ut pro sua, clementia defectus nostros et peccata sepeliat rationemquo, nobis patefaciat istiusmodi pollutioues tollendi, tit coram ipsius facie puri et immaculati reperiamus, et quidquid sit ita benigne ferat nostras infirmitates ne istiusmodi hominum culpa evangelii causa periclitetur.
Cacterum David istos milites satis leviter reprehendit, quod non tantum istorum seditiosorum rationem haberet qui praedam sociis eripcre cupiebant, sed edam aliorum quos lacessitos placare voluit. Nam etsi gars tantnm exercitus hanc causam ageret, verendum tamen Brat rie alii corrumperentur: quemadmodum saepe contingit, ut in magna hominum multitudine labcfactata quadam parte et ab aequitate recedente multi temere in hanc partem transeant, et idem illis contingat quod lui quae longe lateque momento serpit. David igitur non tantum redarguero eos qui improbi fuerunt vomit, sed metuit no alii in ipsorum sententiam transirent: et hac ratione miseri illi, qui ex del'atigatione ad torrentem substiterant in impedimentis, iuro sue privarentur, illis suam opinionem vi tuentibus. Hanc igitur ob causam David eos tam blande compellavit: praeterquam quod non habebat in ipsos potestatem, nisi quatenus sponte sese ipsi subiiciebant. Nam Brat quidem David tit ante dixi rex legitimus, sect tamen ante Saulis obitum regiam potestatem non obtinebat, ideoque inbendi potestatem non habebat. Acnicis igitur et blandis verbis in officio retinerc debuit quos autoritate iudicis non potuit. 1'orro duabus rationibus David illos arguit, quarum prima est,. ingrates erga Deum fore si soli praedam retineant quam Deus sua beneficentia fecisse communem omnibus visas est. Nam quibus data victoria est? sane' Davidi quidem, sod ita tamen ut comrnunc omnibus istud esset beneficium, quandoquidem eos Deus voluerat uxores, liberos et fortunas recuperare. Quod beneficium sexcentis illis commune quum esset, quare improbi illi sibi solis id vindicabant? Sumrnam igitur ingratitudinem erga Deum fore David dicit, si quadringenti illi beneficium quod Deus in ornnes eontulerat non permittens ut hostes abducta praeda potirentur, ad so solos traherent, ideoque etiam ipsi Dec resisterent. Et lam ante docuimus, Dee beneficium aliquod in aliquam multitudinetri conferente, singulos oportere a maximo ad minimum in partem beneficii venire, quos si aliqui frustrentur, of specioso aliquo praetoxtu sue

iure fraudent, perinde istud esse ac si quis Deo ipsi eripiat quae sua beneficientia laxgitur. Hine itaque generalis eruenda doctrina est, ut Davidis exemplum imitati, quum Deus dona sua in DOS contulerit, illorum singuli fiant participes, et ita cum proximis communicernus ne nostris commodis studeamus, et no avaritia nos ab officio dimoveat: sed Deo accepta boneficia ferentes agnoscamus illa sic nobis commissa, ut pro voluntate ipsius ea dispensemus, et in quos usus iusserit applicemus. Altera vero ratio nititur humane iudicio, quum alt: Non audiet vos quisquam super sermone laoc. (luibus verbis indicat, ab omnibus ad quos istius facti fama pervenisset condemnatum iri. Neque vero frustra haec scriptura sacra monumentis tradidit : remedium enim istud est optimum adversum nirniam cupiditatem, tit famae suae quisque rationem habeat. Equidem fateor nos non hac sofa ratione oportere a malo abstinere, quandoquidem non sufficit ad vitandum opprobrium coram hominibus recti speciem ostendere, coram Deo vero pravum cor habere. Multi enim hypocritae a malo abstinent solo pudoris et verecundiae mete; quos non ideo tamen Deus approbat. Quamobrem non ideo a malo tantum abstinendum est, ut coram hominibus laudemur et iudicio illorum approbemur, sod multae aliae rationes simul oceurxunt etiam eonsiderandae. Nam ad quos factum aliquod non pertinet aequius iudicaturos esse de re certum est quam eos qui passionibus praeoccupati sunt quandoquidem vet lucrum vet damnum instar veli sunt quo excaecantur oculi ne rectum videant, et sensus ne sincere iudicent. Quoniam igitur quisque vel sue commode, vel alia aliqua ratione excaecatur, et in sua causa Demo est aequus index, sed plane caeeutit, alios dari indices oportet qui sine afPectu et passione iudicent. Hoc igitur David voluit quum alt : Quis auscultet vobis laac in re ? Quasi dicat, Demo factum hoe laudabit, ut socii nostri vaeui sint, nos vero praeda magna diteseamus. Quis inquarn factum istud non condemnet ? Ruis non brutis peiores, quis non lapis rapaciores dicat? Non tantum igitur pudore ipsos retinere voluit in officio
sed edam ex animis ipsorum omne praeiudicium in causa sua tollere. Quisque enim in causa sua eloquens est et millo rationes rimatur tanquam iustum probandi quod tamen iriiquissimum est.
Idcireo itaque quum de damno nostro ant lucre agitur abstinere nos a proprio iudicio necesse est, et aliis clarius videntibus iudicium deforre et nostris affeetibus fraonum coniiciendum est, no si coram hominibus iusti videamur, conscientia tamen coram Dee polluta nos arguat: ut non immerito David nobis imitandus proponatur duabus istis rationibus, divine puta iudicio, delude hominum opinione sues milites in officio retinere conatus. Nam hanc viam sequuti nunquam aberrabimus: ac licet impune pee‑

709	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXX.	710

care liceat sine testibus, ac proinde sine infamia aut dedecoris metu, tamen solo Dei metu in officio retinebimur: modo nos ipsius verbo regi sinamus, in animo defixum penitius habeamus Deum nunquam permissurum, ut quod ipsius voluntati repugnat sit diuturnum et inultum maneat. Yana igitur omnia effugia pro virili eaveamus, Deum persuasi cordis humani latebras scrutari, et malitiam ipsorum detegere. Praeterea cogitemus nos in propria causa caecutire et nobis ipsis delitias facere. Bed aliorum longe aliud esse iudicium: ideoque hoc tanquam altero fraeno cupiditates nostras coerceamus. Nam si hominum sententiis condemnamur quale Dei fore iudicium in nos arbitramur? Quare si ram ipsam sine ullo nostri respectu diligenter expendamus, aequitati locus relinquetur, et tanquam solis radii conseientias nostras illustrabit. Praeterea non tantum eo fine hominum de nobis iudicium oportet intueri, ne pudore afficiamur suffragiis ipsorum damnati, sad maxima ne cui simus offendiculo
quemadmodum reete nos D. Paulus admonet, non tantum coram Deo, sad etiam coram hominibus bonum procurare, ut de nobis loqui male Demo possit: neque malo exemplo laedi neque Dei nomen blasphemis hominum vocibus exponatur lacerandum. Quemadmodum hodie videmus papistas et veritatis hostes semper in insidiis esse, et occasionem omnem explorare salutis doctrinam maledictis proscindendi : et Domini nostri Iesu Christi nomen lacerandi: ideoque nos tanto vigilantitires esse convenit, ne quam illis occasionem quam quaerunt offendiculi praebeamus. Hanc igitur etiam ob causam nos hominum iudicia et sententias de nobis metuere oportet, ut in officio retineamur, et stultae nostrae opinioni renunciemus, qua plerumque excaecamur : et diabolus ingeniosus eat in multis rationibus inveniendis quibus incautos obruat: et multis undique hostibus cingimur, qui nostras actiones explorant: deinde ad iudicium divinum assurgendum eat, et quid ex ipsius verbo liceat diligenter.expendendum, ac quid aequitas iubeat considerandum, ne adversus insita naturae principia iuris et aequi peccemus.
Deinde sequitur in contextu : Mansisse istud statutunz ab hoc die in populo, ut qui ad impedimenta remansissent pariter praedam cum its qui pugnae interfuissent partirentur. Bed nobis in istis diu non eat insistendum, quae dicta sunt superius sufficiant: itaque ad sequentia transeamus, in quibus audimus Davidem misisse de ea praedo; senioribus lehudae amicis suis, dicendo : Ecce vobis donum de praeda hostium lehovae. David hac usus protestatione testatus eat se de suo quod legitime acquisivit, nempe de spoliis hostium Dei et israelitaci populi, non autem de iniqua praeda et rapina largiri. Multos enim videas liberales, immo prodigos in distribuendo et largiendo, quod iniuste et malis artibus pepere‑

runt: sad non sunt alii apoliandi ut alios vestias. Et sane non ignoramus Deo non placere eleemosynam quae species eat caritatis, si malis artibus, fraudibus et rapinis opes partae aunt. Quare quos videmus in papatu fraudibus et rapinis locupletatos, multa deinde delubra et anniversaria sacra instituore, sciamus, etsi bono aliquo fundamento niti videantur, Deo tamen maxima displicere, et quaecunque obtulerant foeda in ipsius esse conspectu. Quid ita vero? Nempe Deum facere suarum rapinarum et maleficiorum participem velle videntur: et blaspheminarum suarum consortem, ins et aequum omne pervertere. Nae blaspbemia eat ingens cum iniquitate coniuncta. Quamobrem si dona ex rebus male partis Deo obtulerimus, certum eat non tantum ingrata fore: sad etiam offerentes a Deo reiiciendos, et hominum ipsorum suffragiis condemnandos. Hanc ob causam nos iubet scriptura de suo quemque fonte bibere, cuius rivuli decurrant in cgenos. Qua similitudine_ sapiens ille Salomo significavit, quemque oportere contentum its else quae nobis Deus largitur, et cavendas esse pra.edas, rapinas, fraudes et avaritiam.. Quare si iuste possideamus quod a Deo DOS accepisse sincere profiteri possumus, tum vere eleemosynas dare, et liberalitatem erga proximos exercere poterimus, quae Deus tanquam grata sacrificia eat habiturus. Hac igitur oecasione David munera quae ad seniores misit ease digit spolia hostibus populi Dei iuste detracta. Deo ipsi victoriam concedente, atque adversus illos armante, ut maxima iustum fuerit bellum adversus inimicos ecclesiae Dei quam pessumdare studebant. Se itaque non suis commodis studuisse, non vi et rapinis rem augere volaisse sod a Doi manu quidquid habuit accepisse. Multi sane contra Deo gratias agere solent, quum malis artibus ram auxerint, et inter caeteros etiam viri principes titulis istis insigniuntur: Dei gratia princeps huius vel illius regionis, quam tamen Bola vel ambitione vel avaritia sine iure oecuparunt. Longe aliter David: sad quoniam ipso Deo dace cum hostibus eongressus; eat etiam detracta hostibus spolia et praedam Deo acceptam refert.
	Caeterum non debemus inanem		ease arbitrari
reeitationem eorum ad quos David sigillatim munera
ista misisse dicitur quorum omnium etsi nomina
non recensentur, urbes tamen in quibus babitabant
designari sat eat, ut magnam fuisse illorum multi
tudinem appareat. Porro nomina regionum varia
rum, etsi non procul dissita, tanquam in imagine
viva nobis repraesentant quot amicos habuerit, et
in quot locis profugus fuerit, quae doctrina eat
nobis longe utilior quam prae se ferat. Davidem
enim longo tempore fuisse miserum, et in variis
errasse locis minime dubium eat, simillimum aviculae
quae nullibi firmum pedem figere potest. Iam vero
		45*

,quum potitus esset victoria, in memoriam revocavit angustias illas in quibus die versatus fuerat, et quam familiariter et honorifice ab amicis eaceptus fuisset: ideoque nominatim exprimitur, et omnibus locis quo habitaverat David, ipse cum hominibus suis. Ex quo manifestum eat Davidis patientiam variis modis exercitatam et exploratam fuisse: ,atque adeo longe plura passum quam animis comprehendamus. Ac sane grati animi testificatio fuit, quum amicis partem praedae distribuit, quorum beneficia in se memoria repetebat. Quam multos contra videas ingratos, qui rebus in adversis ab amicis excepti et adiuti, si secundis rebus deinde fruantur, exstinctos cupiant eos a quibus beneficiis affecti sunt, ut ipsi nubibus geniti, et nullis ope et auxilio videantur indigere? David vero longe aliter se gessit, quem non puduit fateri se aliorum ope et auxilio indiguisse, et in angustis rebus se ab illis adiutum fuisse : et Deo gratias agens de acceptis ab ipso benefieiis, nominatim amicos sibi ab ipso suscitatos commemorat. Hanc igitur animi gratitudinem non solis verbis, sod muneribus etiam testari voluit, partem spoliorum quae Deus ipsi dederat amicis largitus: quorum ope et favore in angustiis sublevatus fuerat. Nos discamus non ingrati esse in eos qui rebus incertis et afflictis nobis opera tulerunt et suis faeultatibus adiuverunt, quum secundis et prosperis. rebus uti nos Deus voluerit. Deinde Davidis afflietiones et varios errores consideremus, ut patientiam discamus quum explorare Deus nos' voluerit, sic ut in terris nulla quies, nullum otium, aut tranquillitas appareat, sod hinc inde variis affecti calamitatibus odio habeamur, sciamus tamen .nos non accedere ad centesimam earum afflictionum partem quas David toleravit. Ideoque vires a Deo nobis suffici ardentibus votis precari debemus, ut patientiam ac perseverantiam tantum largiatur, ut non tantum ad annum unum aut alterum annum, sod ad finem usque vitae quam longs fuerit perseveremus: et quaecunque afflietiones ingruant Dei voluntati nos subiicere ne refugiamus. Caeterum si David a mortalibus acceptorum beneficiorum memor fuit, et gratiam retulit: quas Deo gratias agere debemus, a quo non semel tantum aut iterum iuvamur, sod a quo vitam ipsam accepimus, et a quo ex mille periculis eruti sumus, et a quo tot tantaque quotidie beneficia accepimus, ut eorum numerus capillos nostri capitis longe superet, ut .prophets loquitur? Quare Dei nomen debitis laudibus eelebrenius, sive secundis sive adversis rebus utamur: et quaecunque bona nobis contigerint, ei soli accepta feramus, et in eius nominis celebratione perseveremus.
lam vero agite, etc.‑

HOMILIA CPI.

HOMILIA CVT.
CAP. XXXI.

	1. Philistivm autem pugnabant adversum 1srae
lem: et fugerunt viri Israel ante f'aciem Philistiim,
et ceciderunt inter fecti in monte Gelboe. 2. Irrtcerunt
que Philishim in Saul, et in folios eius, et percus
cusserunt Jonathan et Abinadab et Melchisua ilios
Saul, 3. Totumque pondus praelii versum eat in Saul,
et consequufi sent eum viii sagittarii, et vulneratus
est vehementer a sagittariis. 4_ Dixitque Saul ad ar
migerum scum: Evagina gladium tuum, et percute
me: ne forte veniant incircumcisi isti, et interficiant
me, illudentes mihi : .Et noluit armiger eius : fuerat
enim nimio terrore perterritus: arripuit itaque Saul
gladium, et irruit super cum. 5. Quod quum vidisset
armiger eius, videlicet quod mortuus esset Saul, irruit
etiam ipse super gladium scum, eat mortuus eat cum
eo. 6. Mortuus eat ergo Saul, et tres ilii. eius, et
armiger illius, et universi viri eius in die illa pariter.

Saulem Deus patienter die toleraverat, sod eum tandem divino iudicio meritas poenas oportuit luere, etsi videbatur sibi iniquitatum impunitatem propter diuturnam Dei patientiam pollieeri, quamdiu David variis afflictionibus exercebatur, et ipsius Deus oblitus videbatur. Sed re ipsa Deus patefecit suam patientiam non tollere poenas, quae tantum differuntur, et gravies deinde eompensantur. Sic . gravior fuit Saulis condemnatio, quo longior Doi patientia : et David tandem ad promissum regnum post diuturnam explorationem pervenit, et apes ipsum non eat frustrate, eoque fuit ipsius insignior gloria, quo maior tentatio fuerat. Sed antequam ulterius progrediamur, observandum historiae seriem hie non omnino servari, quod apud Hebraeos usitatum sit quae prius acciderunt posteriore loco recensere, et contra. Its vidimus Saulem quum veneficam illam de belli eventu consuluisset, responsum accepisse fore ut crastino die moreretur: deinde fuisse Davidis iniectam mentionem, quomodo sit a Philistaeorum rege divisus, et quomodo reversus Ziceleg urbem in qua habitaverat igne crematam invenerit, et abductas uxores suits et suorum cum facultatibus : quae sane omnia non uno die contigerunt. Itaque notandum, quae de Davide narrantur paulo ante‑Saulis mortem fuisse narrationi inserta, quae tamen praecesserant factum illud Saulis quum Pythonissam illam consuluit rebus deploratis. Simplex igitur narratio fuisset, si Philistaei dicerentur in terram Israolis irruisse: et Saulem ad repellendos hostes exercitum convocasse: deinde quum accederet ad locum in quo praelium fore videbatur, invidia commotos Philistaeos adversus Davidem, voluisse ut a rege dimitteretur antequam propius cum hostibus congrede‑

713	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXXI.	714

rentur: rex vero Achis dicatur illorum mandatis et obmurmurationibus obtemperans Davidem dimi8isse: qui reversus Amalecitas deprehenderit urbem incendio et rapinis vastavisse: eosque iDsequutus interfecerit, praedamque recuperarit. Tandem vero ad Saulem revertendum erat, qui ab bostibus quum premeretur, et nullum remedium malls suis inveniret, ad Pytbonissam illam venit sciscitatum belli eventum, ex qua sibi mortem imminere intellexit. Atque haec observanda sunt, ne quis miretur, Saulis mortem narrari quamdiu David adversus Hamalecitas progressus est. Nam alioqui merito quaerat aliquis, quomodo tam subito Saul moriatur, et interim ea mutatio rerum incidat quae non unius diei, cut alterius, sod longe plurium fuit? Quae contraria viderentur et sibi repugnare, nisi dicamus esse quoddam vazEpov neoztpov in ista narratione.
Transeamus itaque ad bistoriae narrationem, qua dicitur Philastaeos pugnasse adversus lsraelitas, et fugasse ipsos et Sautis filios, imo et ipsum Sauleqn insequutos tuisse. Quibus verbis non levis aliqua clades accepta narratur, quamquam fuga multi salutem sibi quaesiverunt. Sed quum ad ipsum regem hostes pervenerunt, et filios ipsius interfecerunt, satin apertum signum est, magnam fuisse factam ab hostibus stragem. Nonne vero Deus populum israeliticum sibi tanquam peculium assumpserat? Nonne contra Philistaei incircumcisi gens erat improba, Deoque invisa et maledicta? Quomodo igitur Deus eon sinit de Israelitis triumpbare, quos in suam tutelam et clientelam se recepturum promiserat? Sed hic observandum quod in sacris saepius occurrit, Dei nempe iudicium a domo sua incipere. Quemadmodum enim bonus paterfamilias domesticos observat, et in filios silos animadvertit, potius quam in vicinos : ita Deum aequum est eon ad quos propius accessit sibique tanquam peculium elegit etiam castigare, et labentes corrigere. Populum igitur israelit.icum quoniam Deus in populum suum elegerat, ideo etiam tanquam benignus pater in ipsorum peccata animadvertit. Neque enim sane Deus non in filios adoptat, ea conditione ut laxas habenas permittat, et ut tanquam effraenes equi nullis castigationibus subiiciamur. Quid enim, obsecro, nobis, quid divina iustitia fieret? Nonne omnium risui sese suamque iustitiam exponeret. Deum itaque non ad se vocantem oportet sic misericordia sua tegere, ut nihilominus in peccata inquirat, aberrantes in viam reducat, et ad poenitentiam vocet, castigans peccata nostra prout expedire cognoverit. Neque vero tamen propterea increduli, et qui a Deo sunt alieni meliore loco sunt et conditione : nam alioquin felicitatem ipsis invideremus, quum Deum suos castigare audimus. Et multi supplicia vitaturi, ab ipso procul abesse cuperent: sed seriptura passim testatur improbos silo tempore poenas divinas non effugere. Sic dicit

propheta Deum, quum opus suum in Sione perfecerit, in suos deinceps inimicos et in eon qui a se alieni sunt irruiturum. Opus vero Dei vocat Esaias propheta correctiones illas quibus ecclesiam suam castigat: ideoque se a populo silo facturum initium dicit, pro cura paterna quam de ipsis gerit, etiam in ipsorum peccata animadvertens. Sed interim non esse quod hostes impunitatem sperent, . etsi ad tempus eon toleravit, sed tandem in ipsos animadversurum et quidem plagis, quibus non ad meliorem frugem revocentur, sod quae lethales sint: quemadmodum alibi Deus per prophetam minatur ipsis his verbis: Populo moo non peperci: to vero qui iniquitatem admittis speras to impune laturum? Ego ipsum aquis angustiae potavi, sod to irae meae faeces potabis. Sane Dominus potioni comparat augustias et afflictiones, quibus hominum peccata. ulciscitur, potioni inquam amarae et a.cerbae: quas dum impii non sentiunt delitias sibi faciunt et impUnitatem pollicentur: sed minatur Dominus fore ut quum suos castigaverit, longe acerbior et amarior sit hostium conditio, quod usque ad fraeces irae divinae bibituri sint. Nos itaque, Deo nos affligente, cognoscamus id fieri propter peccata nostra: et licet interea conspiciamus Dei et ipsius verbi contemtores impunitos laetari nobis flentibus, patienter toleremus, donec ipai tandem divinam ulti.onem experiantur: et pro paternis castignationibus in nostrum commodum et salutem nobis immissis, lethales illi plagas et incurabiles sentiant. Haec igitur doctrina est colligenda ex hac historic, in qua videmus Israelitas Deo permittente fuisse a Philistaeis caesos, et quidam ingenti plaga afflictos, rege ipso cum filiis ab hostibus trucidatis Quae quidem contigerunt propter Saulis pertinacem contuma.ciam : sed ita tamen ut Israelitae reliqui essent etiam ipsi coram Deo rei, quod Sauli gratificaturi bellum adversus innocentem gessissent. David enim fidelem ipsis operam navaverat, et longo tempore fuerat veluti regionis propugnaculum : sed interim eum persequuti sunt, et iniustis odiis afflixerunt in regis gratiam, qui Davidem tyrannice persequebatur, et immerito cane peius ‑et angue oderat. Quum ergo miserum et afflictum hominem, quem tueri et protegere debebant, et Saulis crudelitatem abominari, lint persequuti, et ad mortem ipsum quaesiverint, non semel atque iterum, sed repetitis vicibus, et adversus ipsum acies instruxerint, suasque sagittas iaculati sint, nonne merito Deus a medio sustulit, et hostibus permisit? Nam si David unus e plebe tantum fuisset, et neque malo neque bono vel ipsoe) affecisset, intolerabilis tamen Saulis malitia fuisset. Enimvero quum Davidem ipse Deus regem designasset, et hoc omnibus innotuisset, et

*) Fortasse legendum: vel Saulem vel ipsos.

nihilominus .ipaum laceasant, non allquo tantum damno affecturi, aed vitam, ipsi ereptnri, non minus coram Dec sontes. habebantur, quam si vitam ipai eripuisaent, quam adeo obstinanter petiverunt. lluare. quum adversus ipsum Deum, et advereus eleotionem ipsius pugnsverint, qnas poenas eoa fuiase meritoa arbitramur? Minima igitur mirdndum, si Dens eos . Philistaeia permiait, quos in peeulium elegerat, qui cireumoisionis signum prae se ferebant, et filiorum Dei testimonium. Non enim quicunque signum habent eaterius, et se profitentur eecleaiam else Doi, suet re ipsa tales: quemadmodum prophets Psalmis 15.~ et 24. multoa auto`) in eoclesiam venire, et sacrifioia Dec offerre cum fidelibus, qui tamen in Dei domo non siut manauri. Sed, inquit, qui manna et cor mundum habebunt. Quibua verbis indioat hypooritas licet interdum efferantur, et primum in ecolesia loeum occupant: non ideo tamen fiaam sedem et habitationem in Dei domo habituros, sad ex ills tandem eiiciendos et eascindendos. Quamvis igitur Israelitae. oircumeisi assent, non ideo tamen non erant improbi et maligni. (quid its? Nempe solo nomine, et inani titulo populi Israelitici gloriabantur.
Caeterum saepe contingit ])cum auos castigare, et quidem qnos in filiorum habet numero variis affliotionibus coercere; in quibus etiam .ipsa more comprehenditur, et .tamen miaerieordem ease ergs ipaos, quod huie populo contigisse videmus. Neque enim dnbium eat quin fuerint in tanto' egercitu mufti qui Dei timoris semen in se retinebant, qui tamen a morte non fuerunt eaempti. Testis esto ipso Ionathanus, ouiua fidem. et integritatem . ergs Davidem vidimus, cuius modeatiam conspeaimus, qnum intro Davidi quam iure haereditario retinere posse videbatur regiam dignitatem ultro . cessit : et vel ease vitae periculo Davidis . oausam .aped patrem egit, qui hominum opinions vilis et abiectus homunoio videri poterat, et qnem Saul vehementex oderat: verum cuiua electionem longs pluris quam terrena quaelibet regna feoit. Sed ills tamen~ cum reliqua plebe sine ullo discrimine moritur. Siccine vero oaedi Ionathanum qui cum Davide .foedus inierat, et coronam illi cesserat, ‑. quo tempore:.Saul pater regnum tenebat, fugitivo et .misero ease aubiecerat, et solius obedientiae ease :fxnetum,.easpeotar bat? sieeino ilium spa sua ease fruatratnm? : Sane promissionibus divinia : ista ,repugna re videntur: verum, ut ante dizimus; .:.lift ‑Dominos. snos . iusto iudieio riiori velit, nihilominus se' ergs ipsos : miseriooriiem eghibet: Dens: enim habet undo compenaet eos, qui' spew in : ;ipso‑ suau ;reposuerunt' etiam ai ex hoc mundo ipsos eripiat: Nae si aummum hominis bonum in cadncis ~iatis rebus consisteret,, more

HOMTLIA CVI.

rebus omnibus finem adferret: ac .proinde iriortnn
Dens spa .sna frustraretur, quibns :se benefaoturum' promiserat. ‑ Nos itaque videntes optimos qnosqne mori, seiamua Denm ‑ ipaia in ‑coelis et vita aetetna felicitatem illam servare, qua ..in: . tsrris ‑ frni: non posaunt, nee a Deo aocipere. Eqnidem: non. ignoro profanoa homines. iatis rebus, offendi, et vehementer mdignari, ac veluti cum Dec iatia verbis riaari; Ergone moritur innocena Ionathanus, qni cum Davide foedus contrazerat, .sperans s& hnmaniter et benigne ab ipso regiam dignitatem, conaequutg traetatum iri? Quid enim: iam mortuo sup erest? perumenimvero a . profanorum hominum talibna vooibua abhorrers toto animo. debemus, et non modo non offendi Ionathani morte: sad : : ea ea potius oertiasimam aeternae .vitae confirmationem accipere: et.quum spem in Ileum xeponere.docemur conics alio quam ‑in huno mundum ,converters: quid its vero? Ionathani more. ‑vitae, melioris eat nobis teatimonium ? Nempe quod, non sit iniustus Dons, ut fidem frangat, et suorum .patientiam,:obli‑
. vioni tradat, aiouti ~ docet apostolus. Ac = proinde certo. statuendnm eat Ionathanem minime...lusisse operam, quando Davidi fidus amious fait. .Mercer enim ipsius minima quidem ooulis..conspioitur:‑aed in Dei manu posita.eat. Quamobrem lioskJ.hominom opinions miserrimam` in. terria vitam:‑agamus.,et ipsa more veatigia premere videatnr„~.‑~et•~.gs~,~‑‑

nor Dominos deseruisae,~ ne tamers=.aubite~„ns~,uxn=:Fre igsa. patefaoiat snum auailium: opgortunQ'°~b7ep . et non fruatra in:‑filios nos:esw4doj#atQs:~p,~te,~ nam curam .de nobis habiturum =pxdmyssgD,~yque ; licet.:ignota.:sit .nohis~ divinoru~2 zu~thcio,ratio,
quibus Iaraelem=.:caafiagare oolixitk,‑,~etamein; ~einper ;:
rectarf..et aequitatie ,,plans;.soi#~mns>:~.sidemAndioium
de. Ionathani:: caedwferaxrine~.~r~:San~>x:maaima‑; pare ‑Israelitarum caodi4p~,exa~tr~;eaxat~ri?aDeo.‑roi;‑,‑qnod
Davidem‑innoceriterii:~1 perseqnuti: fiussent,~>;ideoqne ;
merito inoixcumcsisorum: ~inanu . ‑Deus ipsoe ‑~puniri
voluit:; Ionathanu's.~voro et~=alii ipsi similes,;non
deteriore ‑ propterea ‑.condi_tione fuerunt, quod ipsos
Dens‑in, suam‑ quietem, reeeperit, quemadmodum
Esaiasprophets ~loquitur, inquiena: Ingredimini‑Dei
domuln; ‑et z in . ea_ 7aabitate. Nam ‑ etsi progheta; ~ auk
Dominos ipae per prophetam loquitur de fidelibu_s;
qui;:insiasylo quodam occulto continentur .quann~
suam;teccleaiam Deus afliigit, :nihilominus.:oste‑E
mortem ipsorum non ease interitnm et perditiqmRe~
sod ;arse instar latebrae euiusdam, : douse ‑af$ivtatoR~
ira Dei praeterierit. Porro Ionathannm tam,‑.'
cua, a Deo tractatum quum videmus, ne mireua~tu.~xo~l mos quoaque malts saepe in mnndo pati;‑~etig~a boa a Dec poenia eaerceri. Nam si viridoglig' ardet, quid sicco futurum . arbitramur? ; Ioaatl~aa profecto fuisse aliorum respeetn velul extra dnbium. eat: siquidem. mundnion rk

717	IN I. IIB. SAMUEL. CAP. XXXI.	718

aeterni amore et desiderio contempsit: et tamen sine disorimine ab incircumcisis caesus cum reliqua plebe moritur, et cadaver ipsius ignominiose raptatur, et, ut paulo post videbitur honore sepulcri privatur: ac proinde oblitum ipsius Deum fuisse dixeris. Sane its contigit, sed non ideo spes sua illum frustrata eat: regno enim terreno, quod haereditario iure ipsi debebatur, sponte cesserat, Dee morem ut gereret. Longius ergo quam in praesentem mundum intuebatur, ideoque Deus ipsum e terris in suam quietem evocavit. Atque hie esto fructus, haec utilitas quam ex huius historiae narratione percipiemus.
Caeterum non tanta fuit Israelitarum caedes, quin promissionum suarum memor Deus semper fuerit: quemadmodum deinceps a Davide redintegratum populi statum videbimus: etsi ad tempus Deus suum auxilium et beneficam manum subduxisse visus eat, et populi curam abiecisse, quem in suam clientelam receperat. Nos igitur hoc exemplo discamus ea posse incidere tempora, et eas tempestates quibus actum de ecclesia videatur: sed Deum incomprehensibili ratione remedium allaturum, adeoque suscitaturum ad ipsius tutelam eon qui mortui videbantur. Hanc ob causam propheta licit in Psalmis, populum creatum Deum laudaturum. Sed de his alias pluribus: in praesentia discamus tam horrendum exemplum intuentes vindictae divinae, permittentis populum suum Philistaeis incircumcisis, qul Dei nomen de populo triumphantes blasphemis vocibus proscindebant, non ultra modum admirari, sed Dei iudicia potius suspiciamus its suos affligentis, ut vulnera ipsorum non mode, sanet, verum etiam ex ipsius sepulcri faucibus eripiat, vel ex ipsis abyssis emergere faciat.
Transeamus porro ad genus mortis quo Saul interiit : dicuntur enim euni sagittarii consequuti vulnerasse. Quanquam varie vox hebraea vertitur: alii enim vertunt, eum timuisse valde a sagittariis, et in Chronicis ubi haee eadem verba repetuntur dicitur ab ipsis vulneratus, unde quaedam oritur difficultas: sed quae non eat magni momenti, nam parum interest, dicasne ipsum a sagittariis vulneratum, an vero in magnas augustias ipsum venisse propter sequentes ipsum sagittarios. Non videtur autem verisimile, fuisse vulneratum ab ipsis, aliqua corporis parte : sed graviter affiictum, et veluti sagittis cor ipsins ex moerore transfixum, a persequentibus ipsum sagittariis. In tantas igitur augustias redactus, dicitur armigerum suum, (erat enim illorum temporum consuetudo, quae adhuc obtinet, ut haberent duces qui arms ipsorum gererent) iussisse gladium‑ evaginare, et vpsum percutere, ne forte, inquit. veniant incircumcisi isti, et interficiant me illudentes mihi. Sed hoc recusante armigero, arrzpiens Saul gladium, irruit super eum.

Quod quum vidisset armiger eius, irruit etiam ipse super gladium suum, et mortuus est cum eo. Forte facinus istud hominum opinione videretur, quod coram Deo tamen horrendum et detestandum eat erimeu. Nae omnes paene ethnici magnis laudibus con extulerunt, qui sibi ipsis manus intulerunt, quum nulla spes amplius esset ipsos hostium manus effugere posse. , Mortem enim ipsis non metuisse dixerunt, et fortes animos habuisse, vitam parvi facientes: honorem et dignitatem rebus omnibus anteposuisse, et ignominiam et dedecus in quod incidissent in hostium potestatem venientes, effugisse praeclara morte: Idcirco multi etiam qui in hostium potestatem incauti ceciderant, laudantur ab ipsis quod mortem sibi consciscere, quam coram hostibus deiici maluerint: et quod armis non poterant alia quavis ratione conarentur. Sic quosdam legimus, quum ex vulnere mori non possent, quod eorum cura diligens baberetur, ventrem sibi laniasse, et se ipsos exenterasse. Insignis sane hominum opiniOne virtus eat magnanimitas summa, quam etiam. ob causam docentes virum fortem posse dedecus et ignominiam effugere, dixerunt ipsum vitam habere in sua potentate, gladium vel pugionem manu gestantem : quibus deficientibus quotquot sunt flumina, quotquot putei, totidem esse fugiendi dedecoriB et ignominiae adminicula. Ista fuerunt eorum qui sapientissimi philosophi existimati sunt, et virtutis amantissimi consilia, quibus laudibus aeternis honorandos et praodicandos eon censuerunt, qui ne in hostium potestatem venientes dedecus et infamiam subirent sibi ipsis inferre manus mortemque consciscere non reformidarunt. Ex quorum sententia Saul magnanimus et fortis dicendus esset:qui tamen coram Deo criminis horrendi reus factus eat. Neque enim Christianorum hominum virtus et constantia ex profanorum opinione et sententia metienda eat. Yehementer enim falluntur qui constantiam invictam existimant desperationem animi et impatientiam, quae facit ut fraenum arrodens aliquis sese vel in ignem vel in aquas praecipitem iaciat: sed longe aliter Deus de hominum faetis iudieat, et ad aliam stateram appendit. Nos itaque discamus contra singulis momentis ad mortem, iubente Doe, else parati : sed interim exspectemus ut qui non in hoc mundo summus imperator collocavit, ex eodem evocet. Nam, obsecro, quis eum militem laudaverit, qui iussus ab imperatore in specula manere, in hostes impetum fecerit, ut fortitudinis laudem acquirat7 Sane temeritatis accusabitur, cuius meritas poenas licet *). Sic Deus non in hoc mundo collocatos vult in eodem manere, et a statione in qua constituit non non decedere, donee ipsemet iusserit. Quamobrem non in hac

") Lege: luet.

719	HOMILIA CVI.	720

custodia tanquam in specula constitutes vigilantes ease oportet, et semper paratos ad migrationem ubi imperator iusserit. Raw eat Christianorum virtus, haec fortitude et costantia.
Hue accedit quod terreni et mundani homines ignari vitae coelestis moriuntur incerti de salute et post hanc vitam futura conditione: fideles vero apem suam testantur in Deo conquiescentes, eiusque auxilium plaeido' et tranquillo animo exspeetantes, tantisper in hac statione consistunt donee opportune tempore evocentur. Mortem igitur incredulorum, quae hominum opinione cum virtute coniuneta eat, non sine causa Deus condemnat et pro summo crimine habet. Summa enim et praecipua virtus qua tanquam fundamento niti aliae dobent est fides, cui apes eat eoniuncta, quam proxime humilitas sequitur, quibus virtutibus humanum ingenium maxime eontrarium eat. Nam undo mors illa violenta quam sibi ipsis consciscunt, nisi ex impatientia et arrogantia: cuius vel ipsa verba Saulis fidem faciunt, quum sit, ne illudant mihi isti incircumeisi. Ex impatientia igitur et arrogantia sibi mortem inferunt inereduli et profani homines, quod dedecus et ignominiam pati non possint, ideoque maxime coram Deo ease abominabiles videmus. Quid its vero? Nempe Deus vult ut nos ipsius voluntati subiicientes per ignominiam et imfamiam ambulare non reformidemus, et quaecunque tandem convieia et dedecora in nos eoniiciantur, patienter ea ferre discamus : quod ipse nos sue exemplo Paulus docet. Denique humilitas sal est et condimentum reliquarum omnium virtutum: quae si deficiat reliquae virtutes sordescunt coram Deo et nihili fiunt. Si quis igitur fidelis imminens aliquod mortis periculum videat, Dei voluntatem placide oxspectabit: ac licet diuturnior sit exploratio, patienter tamen tolerabit: quod singulare testimonium eat obedientiae quam Dee reddere paratus eat. Contra increduli statim excandeseunt, et in dosperationem veniunt, vitamque abrumpere nituntur, quam fideles a Deo creatore acceptam eidem dedicaut, ut cuius autoritate of potentia acceperunt, oiusdem etiam iussu deponant. Inde fit ut non moveantur variis obiectis, quae incredulos praeeipitant in desperationem, puta dedecore, ignominia, et aliis istiusmodi, quae Dei providentiae committunt: quamlibet ignominiam et dedecus coram hominibus postponeutes BE gloriae quam ex Dei conspectu et angelorum praesentia sperant. Quare, inquiunt, si me Deus propter peccata vult hae ratione puniri, si raptari in coeno, si mille contumehis obrui, nihilominus patienter omnia foram, of in Doi iudiciis conquiescam. Atque hoc ipsum Paulus docet de persequutione vel afflictione loquens, nimirum non tantum cruciatus, sed etiam ignominiam ferendam. Quid its vero? Nempe quod

mortem forti et praesenti animo fern a multi non recusant, modo ne dedecus ant ignominiam patiantur: neque illis mors eat adeo formidabilis. Atqui Paulus aliquid amplius requirit, nempe ut non solum ferre mortem fideles parati sint, sed etiam quodlibet infamiae et dedecoris genus pati. Atque ista fuit sanctorum martyrum fortitude, haee invicta patientia: quorum vestigiis nos insistere deeet quum a Dee variis istiusmodi tentationibus exereebimur. Ex istis igitur apparet non esse ex hominum opinione iudicandum, quid bonum Vol malum sit, neque ad humani iudicii stateram appendendas virtutes, sed Deum iudicem advoeandum, et ipsius iudicio et decreto aequieseendum: quod ex ipsius Saulis morte conspicuum eat.
Caeterum in Saule memorandum exemplum eorum qui crudeles fuerunt apparet. Neque enim Saulis unquam expleri potuit saevitia in Davidem, donee in Philistaeorum regionem profugisset. lam ergo suae crudelitatis poenas luit, sibique ipsi manus inferre cogitur. Neque dubium quin hoc facto Deus testatum voluerit, et tanquam in speeulo contemplandum praebuerit, eos qui innocentes persequuti fuerint, et ipsis iniurii fuerint, non impune laturos. .Sane non omnes violenta morte quah Saul interire fateor: verumtamen ex hoc exemplo oolligendum eat generale axioma, Deum impiorum hominum orudelia facta in libros suos referre, et tandem quocunque modo id fiat poenas meritas ab ipsis repetere. Iustus enim semper Deus eat, etsi non eadem singulis mensura sua iudicia admetitur: longe dissimilis terrenis iudicibus qui alios puniunt, alios poenis eximunt eiusdem criminis reos: alios in vincula coniiciunt, alios impunitos relinquunt: sed Deus natura iustissimus et aequissimus, omnia malefacta punit lieet non eodem semper genere supplieii. Porro Saulem prima fronto dicas Dei non prorsus oblitum, suae religionis testimonium edere quum metuit, ne incircuyncisi ipsi illudant mortuo, quod perindo eat ac si hodie idem de Turcis et paganis diceremus. Circumcisio enim Iudaeis olim id fuit quod hodie nobis baptismus. Increduli enim a Deo alieni incircumcisi per contemptum vocabantur, quasi pollutes et immundos dicas. Saul igitur in‑, eircumcisos abominatus videtur in memoriam revocasse quae in Domini lege doctus fuerat, seqtte agnovisse ex Abrahami posteris esse, et ecelesiae membrum: quam ob causam multi factum ipsius excusare nituntur. Sane in ipsius mortem serupulosius inquirendum non eat : sed Dee iudici Saul mw linquendus eat: verumtamen Dei iudieium quodr' , eius morte nobis proponitur contemplandum: est,<< et quae Deus esse occulta voluit relinquendaz‑~ju;: niminae praesumtionis accusemur: sed eorum expm~lo,` sapiendum quos ferre poenas videmus dignaa;su.:=
curiositate quae rimatur ea quae nullius sunt'e`'

721	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXXI.	722

ficationis. Nos its itaque contentos esse oportet quae Dei verbo nobis revelantur, et tamen non caecutire ad ea iudicia quae in eodem verbo patefaeit. Quemadmodum in Saulis morte iustam crudelitatis ipsius condemnationem Deus exhibet, et Saulis desperationem, cum arrogantia of pervicaci rebellione eoniunctam : qua.e quoniam nostris oculis ipse Deus subiicit, leviter praeterire neque possumus neque debemus. Saul igitur moriens iustam mercedem percipit suae crudelitatis in innocente Davide persequendo: et in desperationem veniens ostendit se non potuisse coram Dee deiici, cuius iustum iudicium agnoscere debebat, et fateri se dignum qui incircumcisorum manibus plecteretur, atque ita cum silentio et patientia divinae vindictae iustitiam subire. Sed tanquam immanis et ferox bellua non potuit ad Deum assurgere in tantis angustiis: nee in memoriam revocare, nefas esse pio homini violentas sibi manus inferre, et patienter exspecta.ndum exitum quem ipse Deus daret.
	Quae quum in Saule conspicua sint, quid de
ipsius anima post mortem factum sit tamen igno
ramus, et ulterius inquirere nefas est: etsi videtur
ma.gis a Dee derelictus, quod veneficam illam in
angustiis consuluisset: Dee saepe sic peccatum ali
quod per aliud puniente. Atque hoc nos Paulus
docet, eos nempe qui Dee debitum honorem non
exhibuerunt, quique ipsum iniuste gloria sua frauda
runt, in sensum reprobum coniici, ut boni et mali
discrimen amplius non constituant, et omni pudore
abiecto in quodvis facinus instar brutorum fcrren
tur. Hanc mercedem a Dee referre: quod ipsius
exemplo Saulis fit nobis conspicuum. Nam ad priora
flagitia istud tanquam cumulum adiecit, ut ad vone
ficam confugiens sese diabolo permiserit, ideoque
merito iam divino iudicio obatupuit, neque cogitavit
a quo fuisset in mundo collocatus, et cuius iussu
exeundum esset ex ipso: sod tanquam stupidus rationis
lucem amisit, et cum stupore furorem admiscuit..
Hine discamus, ut monet apostolus, sollicite ince
dore, Deumque assiduis precibus rogare, ut quamdiu
nor, in his terris esse voluerit, suo spiritu regat,
gratiamque largiatur, ut semper inoffenso pede ad
propositam nobis felicitatem curramus. Ac si forte
in easdem quas Saul angustias et diffieultates in
ciderimus, Deum consulamus, et quid opus facto sit
ex ipso discamus : eumque rogemus ut viam aperiat,
et exitum nobis patefaciat. Interim coram ipsius
maiestate sic deiiciamur et humiliemur, ut quocunque
mortis genere nos exercere vel punire voluerit, illud
subire parati simus. Prophetas et apostolos nobis
in exemplum proponamus, quorum afflictiones notae
sunt, et quo dedecore et infamia sint ab improbis
hominibus affecti conspicuum: quod alii in vincula
coniecti, alii capite caesi, alii lapidati, alii dissecti,
alii ludibria experti, alii excoriati, alii aliis modis
		Calvini opera. Vol. XXx

male habiti, nobiliores indo facti sunt et ipsorum patientia nobilitata: quae vera sunt Dei insignia, quibus in ipsis glorificari voluit, of longe insigniora quibusvis regum sceptris et coronis, quemadmodum ipse Paulus nos pulchrc docet. Nam obsecro, quum caesi prophetae, vel dissecti vel mille ludibriis affecti a regibus aut tyrannis fuerunt, quinam eorum apud Deum maiore in pretio fuerunt, an qui propter ipsius nomen caesi et afflicti sunt, an qui propter maleficia deinceps puniti ? Fidelis est ‑istorum expositor Paulus, quum gloriatur sua ‑vincula fuisse nobilitata. Quare si Deus volet nos pro ipsius nomine variis modis excerceri, et tanquam fures aut latrones ad poenas trahi, mortem nostram ipsi nihilominus pretiosam esse seiamus, ut docemur in psalmis. Caeterum qui propter maleficia meritas poenas luunt, hinc edam discunto coram I)eo deiici et humiliari. Nam certum est fore, ut si correctionem qua debent patientia ferant, ipsorum dedecus Deus deleat eoram suis angelis, et mors ipsorum, etsi aliqua cum ignominia coniuneta, tamen sit honorabilis: et si peccata sua confiteantur, non imitati Saulem in sua contumacia, pro aeterna eonfusione et poenis quas merebantur, gratiam apud Deum inveniant, et misericordiam consequantur. Hine itaque nos magis ac magis De o commendare discamus, et maiorc cum sollicitudine incedere, et cautius nos ipsos explorare, quum videamus etiam multis contigisse incautis, ut non qu.idem ex desperatione sibi manus intulerint, sod intercepti periculis ita so gesserint, ut bone an male feeerint non sit facile iudicare. Sic saepe contigit ut in oppidis vi occupatis mulieres ct virgines quam plurimae sese ex muris aut fenestris praecipites dederint, incertae vitae aut mortis, sod ut violationem et dedecoris notam effiigerent,.suamque castitatem tuereDtur, in discrimen mortis se coniecerint. Quibus periculis quum obnoxii sinus, sub alarum Dei praesidium confugiendum nobis esse sciamus: eumque perpetuis preeibus. sollicitandum ut nos ipso regat, et in adversis invictam patientiam donet, ut perpetuo nostros affectus refraenet, sic ut contra ipsius voluntatem nihil unquam sucipiamus : sod ipsi nos semper ultro subiiciamus.
Iam vero agite, etc,

HOMI LI A CVIL

	7. Yidentes autem viri Israel, qui erant trans
vallem et trans lordanem quod fugassent viri .Tsraelitae,
et quod mortuus esset Saul et fzlii eius, reliquerunt
civitates seas et fugerunt: veneruntque Philistiim, et
habitaverunt ibi. 8. Facta autem die altera, venerunt
Philistiim ut exspgoliarenf interfectos, et‑ invenerunt
Saul, et tres fzlios eius iacentes in monte Gelboe.
		46

723	HOMILIA CVII.	724

9. .Et praeciderunt caput Saul, et exspoliaverunt eum armis, et maserunt in terram Philistinorum‑per eircuitum, ut annunciaretur in templo idolorum et in populis. 10. Et posuerunt arma eius in templo Astaroth, corpus vero eius suspenderunt in muro Bethsan. 11. Quod quum audissent habatatores labes Galaad, quaecunque fecerant Philistiim Sauli, 12. Surrexerunt omnes viri fortissimi, et ambulaverunt tota nocte, et tulerunt cadaver Saul, et cadavers filiorum eius de muro Bethsan: veneruntque labes Galaad, et combusserunt ea ibi. 13. Et tulerunt ossa eorum, et sepelierunt in nemore Iabes, et ieiunaverunt septem dieb‑us.

Quae rerum omnium porturbatio Saulis mortem et exereitus profligationem sequuta sic hie primum narratur: deinde magnanimitas et fortitude incolarum labes Galaad describitur, quod ossa Saulis et filiorum hostibus eripuerint, et combusta sepelierint: retinentes adhue memoriam dignitatis illius quam a Deo Saul acceperat : neque de rerum statu sic desperantes, quin ad Deum preces pro salute reliqui populi fuderint. Gravis sane fuit tentatio, populo praesertim fugiente ex terra illa quae Doi quies dicebatur. Earn enim Abrahami posteris in haereditatem cessuram Deus promiserat, et in ea se in aeternum habitaturum: verumtamen a populo derelicta eat, et ab hostibus occupata. (duo facto Dei promissionibus nuncium remisisse visi aunt Israelitae, et tanquam desperata salute ab ipso reeessisse. Hine apparet ecclesiam Dei nonnunquam its dissipari, ut nusquam appareat, et nullam formam retineat. Nam illis temporibus nulla erat uspiam in mundo ecclesia praeter populum israeliticum: quem tamen sic afflictum audimus, ut nunquam in posterum restaurari posse videretur, sed contra potius nomen israeliticum semel abolendum. Sed in eo maior apparet divina potestas et clementia, quae sic operata est, ut exiguo temporis spatio, qui penitus prostrati iacere videbantur, non modo ammos receperint, sed edam inimicos superarint, et in dies maiores quam antea progressus, Davidis quidem ministerio, fecerint. Nihilominus tamen fideles illo casu _Saulis et exercitus profligatione ac populi fuga magnam occasionem babuerunt consternationis : nosque ista legentes in usum nostrum ea convertere debemus, ut si qua ingens eeolesiam confusio et ruins urgeat, Deum tamen invocare non desinamus, et sperare fore ut tandem aliquando afflictae suae ecclesiae misereatur, et nos perpetuo membra illius populi quern collegit et sibi dedicavit maneamus: minime dubitantes quin afflictiones et calamitates bonedictionem obtineant, quod eas in bonum finem et in nostram salutem Deus convertat. Atque its quibuscunque flagellis Deus nos corripiat, non penitus animum despondere, sed

potius in fide magis confirmari, et quo gravior manus eius in nos fuerit, eo ardentioribus votis ad ipsum oportet confugere. Caeterum minime dubium eat quip multi fuerint in populo illo increduli: imo pars maxima, ac proinde pauci fuerint qui ad Deum assurgerent, et qui non desporarent de Dei misericordia erga populum suum: quorum sane fides paucorum licet eo fuit laudabilior quo fuit rerum status perturbatior: quern fuisse perturbatissimum apparet, populo ex suis urbibus fugiente, et hostibus apertas relinquente. Quid enim aliud fuit terram illam deserere, quam ultro haereditate cedere: quandoquidem data illis erat terra illa tanquam pignus adoptionis Dei, qui in filiorum numerum ipsos adoptaverat? Ergo cedentes vidobantur ultro divinis promissionibus valedicere, et sponte alienari a Domino, et ipsius domo exsulare. Quae fidelibus gravis profecto fuit tentatio fratrum suorum temeritatem et pavorem conspicientibus. Nihilominus tamen Deus pro sua misericordia misertus eat etiam indignorum, quibus non longo post tempore suas domes restituit, et in pristinum statum redintegravit.
Iam igitur quae 8aulis mortem consequuta narrantur oxpendamus: ac primum dicuntur Philistaei postridie venisse ad spoliandos mortuos: ut moris eat post tantam eladem. et invenisse Saulem cum fliis inter mortuos, eiusque caput abscidisse, quod per totam regionem deportaretur an triumphum. Etsi vero de capitibus filiorixm Saulis nihil cord memoretur, verisimile tamen eat, idem ipsis quod patri contigisse. Nam postquam dictum eat Philistaeos Saulis corpus affixisse prope murum Bethsan, statim subiieitur incolas labes Galaad venisse et assumpsisse corpus Saulis, et corpora filiorum eius a muro . Bethsanis. Ex quibus apparet Philistaeos non fuisse contentos Saulis corpore, sed etiam filiorum ipsius corpora simul assump'sisse, ut Philistaei maiorem inde spew coneiperent, et rebus bene consultum crederent, nemine de regia stirpe suis superstite qui vindictam olim sumeret, non modo rege caeso, sod ipsius etiam filiis et successoribus. Triste sane fuit spectaculum, regium corpus eo dedecore pendere, maximo hostium ludibrio expositum: et quidem eo maxime quod Samuelis ministerio sacram unctionem acceperat : separatum siquidem erat regnum illud ab omnibus aliis Deoque dicatum. Etai fateor nondum fuisse firmum aliquem et certum statum, donee impleta fuisset lacobi prophetia,, qui praedixerat non exiturum sceptrum de tribu Iuda. Brat autem Saul de tribu Beniamin: sed nihilominus Deus ad tempus sibi Saulis personam consecrarat. Valde vero ista sunt contraria, notam illam habere impressam qua Deus ipsum honore eximio affecerat, et nihilominus cum ignominia corpus ipsius raptari, suspendi caputque

725	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXXI.	726

ipeius praecisum in triumphum per totam hostium regionem summo cum ludibrio et dedecore portari, Sed inde docemur coram Deo nos deiicere et humiliare : ut si nos in aliquam dignitatem evexerit, in ipsius timore ambulomus, et quidquid ab ipso aceepimus, totum ipsi dedicemus, consecremus et permittamus: summopere caventes ne Saulem imitemur, invite Domino retinere volentes quod tantum ad tempus largitus eat. Quare enim obsecro Saul Davidem tamdiu tanto odio eat persequutus, nisi quod ferre non potuit Dei iudicium, cuius decreto humiliari ipsum oportebat? Et tamen Deus non exponebat eum hostium ludibrio, sed quietam ipsi regni possessionem permittens, Davidem illi successorem designabat. Sed arroganter isti Dei decreto resistit, et pertinaciter evertere nititur: quam ob causam ipsum oportuit meritas suae contumaciae poenas luere. Nos igitur hoc egemplo docti discamus Deo permittere quod nobis largitus fuerit, quotiescunque illud adimere nobis placuerit: ac si in aliquam dignitatem nos evexbrit, ne arrogantia turgeamus : sed nostram potius conditionem et naturac fragilitatem in memoriam revocemus : et quotiescunque visum Deo fuerit nos deiicere ne reluctemur. Caoterum hie tanquam in speculo lieet intueri divinam vindietam, superbos et arrogantes et adversus ipsum insurgentes deiicientem, et ita domantem ut sue perieulo discant humanam excellentiam nihil esse coram Deo, qui potentissimos quosque sic deficit, et in tantam ignominiam coniicit, ut .melius cum ipsis actum videatur, si nunquam nati essent.
Et de Saulis filiorumque ipsius ex muro pendentibus corporibus dictum esto : illud etiam expendamus, quod diserte exprimitur: Philistaeos iussisse haec annuntiari in tempdo idodorum. Porro idola ipsorum hie Astaroth nominantur, qua voce designantur variae animalium figurae, puts, ovium, ursorum aut leonum: quas figuras ipsorum idola habuisse eat verisimile, prout sibi quaeque gens fingebat ex arbitrio deos deorumque figuras, unde aliae forma.bovis, aliae forma canisaliae alia forma' deos colebant, quorum erat numerus infinitus: siquidem ubi semel homines ad idololatriam lapsi runt, nullus eat superatitionum modus neque finis. Quanta eniin sit inter bomines opinionum varietas, ipsa experientia plus satis docet. Et praeterea quanta inconatantia in illis opinionibus eat, ut singulis momentis varient. Quare quum tanta licentia deos sibi fingere homines permittant, non mirum eat si numerus in immensum excrescat. Caeterum quanta stupiditas fuit Deum sub forma vel ovis, vel canis adorare. Nae horrendus ille fuit stupor, quo iusto Dei iudicio homines sunt dementati. Ex quo enim homines Deum non glorificaverunt ut maiestas ipsius postulabat, oportuit illos in reprobum sensum

coniiei, ut aft Paulus, ut nullum amplius recti disorimen haberent. Et de‑Astarothis ista sufficiunto: quod ad nuncium attinet in templa idolorum missum, ex eo apparet Philistaeos Deo Israelis debitum honorem eripere voluisse et illudere ipsi, sua idola magni prae illo facientes. (quid enim idolo tribui potest quod non divinae maiestati detrahatur? Sed in istis etiam aliquid amplius observandum, siquidem non tantum sua superstitione Philistaei ut reliquae gentes tonebantur : sed etiam ipsum Israslis Deum oderant, totamque iudaicam religionem eultumque Dei lege praoscriptum abominabantur. Quare quum suis Astarothis victoriam acceptam ferunt, certum eat ipsos de Doo Israolitarum triumphare velle: et eidem illudere, quasi populum cuius clientelam susceperat tueri ac protegere non potuisset: ideoque frustra ipsum coli, frustra spem in ipso collocari, frustra sese illi Israelitas regendos permittere, inanom ease pollicitationem illam patribus ipsorum faetam, inane foedus cum maioribus initum. Atqui Deus ad tempus permisit arcam suam, ut ante vidimus in Heli bistoria, venire in hostium potestatem, et captivam abduci, quae tamen ipsa prae se Dei nomen ferebat. Et usitatae runt aeripturae istae. phrases: Quum ante faciem meam comparebitis, et, ecce Dominus gloriae venit, attollite Aortas: quibus designatur area illa, in qua Deus legis tabulas reponi iusserat. Quinam ergo Deus sese veluti captivum permisit detineri? Sane propheta in Psalmis respondet, factum quia Deus voluit, ut _ tollatur offendiculum : et doceretur populus non magis posse Deum contemni ab hostibus captivum detinentibus, et eidem illudentibus, quam quum corrumperetur profanareturque ipsius cultus in Iudaea. Tune enim, ut initio dixiunus, corruptissimus erat in Iudaea cultus divinus: et Saulis temporo duravit eadem corruptio. Deus igitur ipse semper sui similis et inviolatus remansit: sed eam confusionem voluit in populum immittere, ut veniret ad peccatorum cognitionem, et cogitaret Dei nomen propter ipsorum peccata venisse in contemptum, et blasphemis hostium vocibus lacerari, quae ipsis imputari daberent. Quamobrem agnoscere faterique culpam ipsos oportebat, quemadmodum prophetam illud ipsum exprobrare videmus populo in babylonica terra captivo, Dei nomen inter incredulos propter ipsos blasphemari. Minime itaque dubium eat, quin ista divina permissione contigerint: ut qui falso ipsius nomine gloriati fuerant, ipsi sere examini subiicerent, ad meliorem mentem veuirent, veniamque deprecarentur, ut misericordiam consequerentur.
Nos hinc discamus, quum improbi os aperiunt ad detrahendum de Dei verbo, iudieio ipsius iusto fieri, et vitiis nostris illud omne imputandum. Certum enim eat Deum in nobis glorificatum iri, quum officio nostro fungi conabimur, quum pure et sin46*

727

core ipsum colemus, eaque integritate qua debemus. (ware quum hostibus res secundae succedent, adeo ut adversus puram religionem quam a Deo accepimus efferantur, et cam subsannent, id fieri agnoscamus quod ea simus abusi, et simulate et cum hypocrisi Deum coluerimus: nut asote et luxuriose vixerimus, Deusque nobis hoc auo iudicio flagitiorum noatrorum acerbitatem et magnitudinem velit ostendero. Quantum enim, obsecro, istud peccatum eat, caueam et occasionem ease ut Dei nomen blasphemis profanorum vocibus laedatur, sacrosancta tpsius maiestas violetur, sacrosanetum ipsius verbum non modo contemnatur, sed edam pedibus conculcetur, Donne, inquam, iata runt horrenda et stupenda? lluibus quum occasionem praebeamus, et aut.ores eorum ipsius sancti spiritus ore dicamur, Donne merito spoliare non note ills, quam dederat, gratuitae adoptionis potent? Donne a se procul ablegare, tanquam indignos quos terra sustineat? 'I`alis ergo fuit Yhiliatinorum triumphus divino iudicio, quo terreri non oporteG, no in eandem cum Iaraelitis eulpam incidamus. Caeterum ex eo quod Philiataei tam grab seas suia idolis exhibent, nostra ingratitudo magic apparet, qui bona quaecunque habemus, Deo aceepGa non referimus. Ethniei quidem, fateor, virtuti suss et prudentiae victories suss adseribebant: sed tamen ipso natures duetu et sensu naturali convincti Deo edam gratias agebant. Nam etsi verum Deum coeli et terrae creatorem non agnoverunt, sed ad Astarothos suos et alia istiusmodi idols confugerunt, nihilominus tamen coelitus victoriam ipsis contingore existimarunt, neque solis hominibus victories suss adscripaerunt. Hint illud vulgatum plus posse in hello prudentiam et sapientiam quam hominum vires: ut hint agnoscamus Deum voluisse omnes homines inexcusabiles reddere, quum ipsoa Dei contemptorea, of ignaroa hominea voluit tamen aliquod numen cognoscere: ut its profiterentur so uni Deo summum honorem et obedientiam deferre. Sed interim quum gloriam et maieatatem ipsius ad res mortuas et caducas transferunt et tranaformant, dupliciter rei coram ipso fiunt. Quaro ut Deum honors debito colamus, talem qualom seas nobis patefacit agnoscamus: quod fieri nequiG sine ipsius verbo. Quia enim divines voluntatia fidua ease potent testis, nisi cam ex ipsius verbo intellexerit? Quidquid igitur religionis sine Dei verbo non habero existimabimus, nihil nisi diabolica superstitio et illusio apparebit: si quidem in solo Dei verbo divini cultus vera ratio continetut°. Quidquid igitur papiatae bona intentions faciunt, sine Dei verbo, mere eat abominatio: quandoquidem its deflexerunt a vero Doi cultu, ut de Deo nihil norint, niai quod finxerunt. Caeterum quum idololatrae suis Astarothis et idolis gratias egerunt, quid aliud fuit quam mere aimu‑

HOMILIA CVII.

latio, quidquid ipsis praestiterunt? Pompa quidein.
et apparatus solenms ac magnificentta quaedam
apparuit: sed inanis ills fuit ostentatio: qnemad
modum loquitur Habacuc prophets : Sacrificant illi
suis idolis, sod suo reti sacrificant: id eat sibi ipsis
suaeque industries. Sic papistas hodie videtriua
pompa quadam of magnificentia Deo gratias.agero,
suam industriam praedicare, virtutem hominum
laudare et vehementer extollere, ut Deus iam in
contemptum veniat, et nihili fiat. Nos vero istaa
caeremonias intuentes abominemur, Deique glories
et honoris studio sic flagremus, ut blasphemes ietas
votes ex animo detestemur: et contra Deo gratias
agamus sincere et quidquid habemua honorum nni
illi acceptum feramus: et tam verbis quam animo,
grati aimus, ne os nostrum superbia et ambitions
turgens arguatur mendacii. Interum quum pegs=,
norum illorum et idololatrarum gratitudinem videa‑..
mus in colendis magna pompa et superstitione;diis
auis, quum rebus secundis uterentur, ne eo stuporia
nut dementiae potius veniamus, ut Deo gi•atiaa
agere de acceptts ab ipso beneficiis oblivisoamur:
sed de omnibus illi gratias agamus, et ad cum
unum in rebus difficilibus et angustis confugiamus.
Hanc ob causam crebrae in sacris occurrunt eshor
tationes, ut Dei benefieiorum memores, oantioum
laudis ipsi canamua. Hint illae Davidis votes,
Dens, inquit, posuit in ore meo canG6cum novum.‑ Et
Ieremias prophets. Novuyra canticum, sit, Dens in
stituit quod toti suss ecclesiae dedit: quibus verbis
quid aliud indicat quam quod ecclesiae novum ipai
gratias agendi dedit argumentum? Hano igitur
doctrinam animis nostris penitius infigamus, Deo
sere nobia propitium et benignum exhibenti, et
dons liberalius largienti, et rebus afflictis opom
ferenti, gratias immortales agendas, laudes ipsius
praedicandas, et publics, ut meretur, decantandas,
no ipaum iut'e suo fraudemus, et saorilegi simus:
Deo enim suns honor eripitur, qunm de aceeptis
ab ipso beneficiis gratiae non aguntur quae debentur
et nominatim quum novo beneficio non Deus afi'ecit,
novo etiam cantico laudis ipsius praedioare, et gra
tias illi agere non oportet. Deum enim laudandi
mane vesperique satin magnum argumentum quo
tidie habemus: sed quum extraordinaria quadam
rations. seas benefioum ergs non eghibuit, eo etiam
mains argumenttim nobis suppeditari saerosancti
nominis ipsius magni faciendi seiamus. Nam si
hat in parts muti fuerimus, offioiumque negleze
rimus, ‑ en qttibus iudicibus condemnemur : AMA‑.
taeis idololatris, qui suis idolis maiorem honorem
quam non viventi Deo exhibuerunt: 		r;;:~*~;;:
lam ad alteram contextus partem tranaea~gus, in qua dieuntur incolae Iabes Galaad de,.‑rqaotia certiores facti fuisse, et fortissimi quique: 18?'fse et venisse noctu, et corpora Saulis et fdao'I.R?•o

729	IN I. LIB. SAMUEL. LAP. XXXI.	730

pendentia sustulisse, eademque igni cremasse, et tandem ossa sepelisse. In primis observandum illam urbem Sauli privatim fuisse devinctam, singulari ipsius erga ipsam beneficio, quemadmodum buius historiae initio audivimus: quod obsidione liberasset, et urgentibus illam hostibus, et iniquas ac crudeles conditiones offerentibus, opportune suppetias ipsi tulisset. Cuius beneficii memoria ipsorum animis altius defixa impulit eos ut suo periculo cadavera Saulis et filiorum hostibus eripere conati sint honorifice tumulanda. Quo exemplo docemur gratiam hominibus persolvere, memori mente ab ipsis accepta beneficia repetentes, si contigerit ipsos in calamitatem incidere. In boo enim vere se humanitas patefacit, si is, cui plurimum debemus, in calamitatem inciderit, et opem pro viribus ei tulerimus, gratumque animum nostrum re ipsa demonstraverimus. Sane incolae Iabes Galaad non sine ingenti periculo poterant ad ipsa hostium moenia venire, ex quibus pendentia corpora regis filiorumque tollerent, integris praesertim adhuc hostibus, minas et caedem apirantibus, ut solam necem, si in manus ipsorum venissent, exapectarint. Clam igitur rem aggressi sunt, etsi de vita periclitantes: et acceptum a Saule beneficium agnoscere et compensare pro virili conati sunt, etsi nullam ab ipso mercedem, quippe mortuo, sperantes: et honore sepulcri, quo tamers non afficiebatur mortuus, decorare, et humanitatis officium facere. Nos eorum exemplo discamus beneficiis acceptis ab aliquo, si in ealamitatem deineeps inciderit, pro viribus opem illi ferre, et re ipsa testari nos acceptorum beneficiorum memoriam non deposuisse: ne alioqui non tantum mortali videamur iniuriam facere, sed ipsi Deo viventi. Nam homines a quibus accipimus beneficia, ministri et instrumenta sunt bonitatis ipsius: quos si negligimus et contemnimus, malitiam insignem cum ingratitudine summa demonatramus, Deumque parvi a nobis fieri, cuius instrumenta non agnoscimus, re ipsa testamur.
Et hactenus de istis; de sepultura iam agamus. Igni cremarunt cadavera. Inusitatum erat apud Iudaeos igni cremare corpora: quandoquidem patres sepultos fuisse et inhumatoB non crematis corporibus scimus : etsi deinde mos ille cremandi apud multas gentes invaluit: Bed aliquo more cadavera condita aromatibus humi condebantur. Neque vero sic condiebantur, quasi mortuos aromata iuvarent: sed typus quidam fuit ille ritus resurrectionis futurae, quo superatites in sepultura mortuorum erudiebantur. Mandatum enim humo cadaver, veluti depositum terrae commendabatur donee inatauraretur : quare quum vitam incorruptam sperarent, aromatibus corpora condiebant. Qua ratione consulebatur humanae infirmitati et ruditati, quae quum corpora in corruptionem resolvi cerneret:

tamen hac eaeremonia spem vitae retinebat, et tentationem illam interitus superabat. Nulla igitur superstitio fuit in oondiendis corporibus, sed ita ferebat usus quem patrum animis ipse Deus impresserat: ac proinde licet nullum scriptum exataret quo niterentur, non sine fide tamen illud_ab ipsis fiebat, Deo ipsos intrinsecus regente. Hunc sepeliendi mortuos ritum excepit consuetudo cremandi cadavera, quae a plebe coepit initium, quod quum non esset sumptibus ferendiB par, quos in condiendis corporibus facere oportebat, aliam xationem plebeii homines inierunt, cremandi corpora, et cineres colligendi, quos in urnis recondebant. De Saulis vero filiorumque ipsius corporibus istud est peculiare, quod non in cineres omnino redacta sunt, sed ossa sepulta. Combusta igitur cadavera videntur quae lam corrumpi coeperant, quandoquidem iam aliquot dies suspensa fuerant ad solem : adeo ut putredine iam corrumpi coeperint. Idcirco igitur Iabes Galaad incola.e corruptam carnem igne cremarunt, antequam ossa sepelirent. Atqui ut ante diximus, nihil ista Saulem neque mortuos filios iuvabant
verum tamen Deus illos nihilominus voluit ab ignominia et dedecore vindicare: ex quo apparet mitigatam fuisse ipsius vindictam. Severe quidem sane Saulem ultus est, quum non tantum illum bostium voluntati permisit: sed sic etiam excaecavit, ut furore quodam percitus sibi ipsi manus intulerit et cadaver ipsius ab hostibus raptatum sit, et deinde suspensum : quae omnia non ' dubia signa fuerunt irae Dei Saulem ad poenas poscentis, quas sua arrogantia erat promeritus. Iam vero Deus videtur de poenae severitate aliquid remisisse, non tantum in Saulis, sed potius in totius populi gratiam, ut profligati et desperabundi ex accepta clade animos colligerent, et meliora sperare inciperent. Divinum ergo fuit opus: nam divinae maledictionis signum fuit corporum illa abiectio, prout lege sua Deus fuerat comminatus, sepultura asinorum sepeliendos ipsius transgressores. Quibus verbis ostendit non satisfieri divino iudicio poenis quas viventes sustinent transgressores legis, sed post mortem etiam Dei maledictionem illos persequi, et in illis puniendis iustitiam suam exercere. Est igitur divinae maledictionis signum, insepulta iacere cadavera.
Caeterum quemadmodum fideles veniunt in partem ealamitatum et affiictionum quae improbis, incredulis et rebellibus immittuntur : saepe fit ut veri Dei filii, et quidem ab ipso dilecti, iaceant insepulti: quod quum contingit non idcirco iudieandum a Deo fuisse reiectos : quandoquidem nonnunquam Deus permittit improbos laetari virorum bonorum dedecore et ignominia: quemadmodum ecclesiam in Psalmo eonqueri videmus, sanetorum corpora exposita volatilibus coeli et bestiis terrae:

731	HOMILIA CYII.	732

et insepulta iacere: quod tamen non cedit ipsis maledictioni. Terreni enim omnes casus communes sunt tam bonis quam improbis: veluti famem, sitim, frigus, aestum tolerare, atque etiam dedecus et ignominiam, quae omnia ab Adami peccato promanant : et a naturae corruptione, et peccatis quae in dies admittimus: ut poccatis omnes miseriae et calamitates merito tribuantur. Yerum aliquando Deus servorum suorum patientiam explorat, et nonnunquam cum egestate conflictari vult, quam aliis miseriis, carcere, cruciatibus, bonorum iactura, ignominia, et aliis istiusmodi casibus exereet: led in ipsorum salutem, ut novit ipse malum in bonum convertere. Idem de sepulcri honore sentiendum
siquidem aliquando iacere insepultum divinae maledictionis est testimonium, aliquando.', vero exploratio quaedam : ut non ipsis ideo Deus maledicat, neque detestetur, led potius ut nostras omnes afflictiones sanetifieari per ipsum sciamus, quae nobis tanquam instrumenta ad salutem inserviant. Ac sane divitem illum epulonem sacra scriptura dieit in delitiis vixisse in his terris, et crudelem fuisse et immisericordem, qui cum lionoro sepultus dicitur quidem: led quo anima ipsius devenit? De Lazari vero sepultura nulla fit mentio : cuius anima tamen in paradisum ah angelis delata dicitur, licet sine honore corpus ipsius abiectum videretur. Deum igitur saepe sic operari videmus, ut non semper universalis illa regula locum obtineat, nempe ut sepulture sit favoris Dei signum, contra vero insepultum iacere maledictionis testimonium : led exceptionem Deus faciat. Verum nominatim hie dicitar Saulis corpus humo conditum : quod Deus vindictam suam ad tempus exserturus, se misericordem etiam erga populum suum patefacere voluerit, et non permiserit eum qui sacrain unctionem acceperat ut populum israelitieum Deo sacrum gubernaret, perpetuo dedecore et ignominia obrucretur. Viventium igitur magis quam mortui Santis causa istud faetum est, ad quem nihil iude commodi rediit quum sensum non haberet. Ac sane rninime dubiutn est quin niulti ex Israelitis, audito Iabes Galaad incolarum tam insigni facinore, collegerint so ipsos e1 consternatione, sumpserint animos, ct alacriores facti ftierint ad Deum precibus sollicitaudum.
Ideirco enim sequitur in contextu Iabes Galaad incolas, septem dies ieiunavisse, ut coram Deo se submitterent, et tandem cladem propter populi peccata contigisso agnoscerent, et ea correptione dignum fuisse palam faterentur. Neque enim pro baule preces fudisse dicuntur, neque obsequia feeisse in animae ipsius redemptionem aut peceatorum satisfactionem : quod si fuisset, scripture hoc loco non omississet: sod solius sepulturae ipsius fit mentio. Quorsum igitur istud ieiunium? An ut solent papistae pro mortuis suis et salute ipsorum missal

suas demurmurare? Apage istud : nam ut ante dixi, isti humanitatis officiis Saulem prosequuti memores regiae dignitatis et singularis quod ab ipso acceperant beneficii, coram Deo sere sistunt peccata sue palam agnituri, et voniam supplices deprecaturi, ut solent rei coram iudice crimen fateri veniamque deprecari. Hanc igitur ob causam ieiunii fit mentio, quod nunquam a precibus et supplicationibus separatum fuisse observandum est : si quidem individuo nexa ieiunia cum precibus coniuneta sunt, sacra scripture subinde nobis illud indicante: imo et ipso Domino nostro Iesu Christo semper orationem ieiunio coniungente: et Paulo in epistola 2. ad Corinthios. Neque enim alium usum habet ieiunium, quam ut homines praeparet et disponat ad seriam eoram Deo poenitentiam et ad ipsos humiliandos, et ad preces et orationes magis ac magis incitandos. Quamobrem quum hie fit mentio ieiunii septem dierum a Iabes Galaad incolis instituti, sentiendum ipsos metu divini iudicii perculsos et irae adversus suum populum, de seria poenitentia et agnitione peecatorum cogitasse, et idcirco precibus ardentibus ieiunio coniunctis ad ])cum confugisse. Ieiunium itaque per se nihil est, ideoque graviter papistae falluntur quum aliquod meritum in ieiunio constituunt, partemque divini cultus faciunt: quam ob causam edam Deus nester hypocritas arguit sui temporis, qui multis externis istiusmodi gestibus pietatem simulabant, et interim sui semper similes, avari puta, crudeles, facinorosi remanebanf. Non itaque ieiunium reiiciendum, mode rectum usum et finem retineat. Tum igitur ieiunio potissimum locus est, quum afflictionibus urgemur: quas patienter ferre debemus, quoniam Deum offendimus: et idcireo peccata ingenue fateri nos oportet, et quoniam Deum peccatis nostris adversum Dos provocavimus, confusi et abiecti coram ipso veniam deprecemur, et precibus ardentibus eum sollicitemus. Multi quidem hypocritae graviter afficiuntur et contristantur quum adversam Dei manum sentiunt, led pro eo quod sese coram ipso deiicere, crimenque fateri deberent, dentibus infrendent, fraenumque arrodunt, et pro precibus blasphemas voces evomunt, et pro desperatione in furorem vertuntur. Hine itaque discamus quotiescunque Deus manum adversum nos exseret, ipsius iudieiis rectis subiici, peccata nostra fateri, et in ea diligenter inquirere, quo facilius veniam impetremus. Atque singulos ista pro se facere oportet: led in primis gravi aliqua ecclesiam afflictione urgente, propositum hie nobis Iabes Galaad incolarum exemplum oportet imitari, et coram Dei serio humiliari. Nam hie est ieiunii usus et finis : quod alioquin non ita magni a Deo fieri, nee reliqua corporis eaercitia certum est: nisi illis discamus animis nostris ingemiscere quod Deum offenderimus, et vere coram ipso humiliari : neque interim animum despondeamus,

733	IN I. LIB. SAMUEL. CAP. XXXI.	734

aut in desperationem veniamus, ut nullum divinae misericordiae sensum habeamus, sed potius supplices veniam deprecemur et speremus. Sic isti Iabes incolae Doi ‑iustum iudicium sentientes adversum suum populum profligatum, et luporum faucibus laniatum instar ovium palantium, ad Deum confugerunt, ieiunioque preees adiungerunt: quod fuit singulare testimonium divini erga ipsos favoris, quod non obstupuerunt in adversis, neque desperarunt, sed cum ieiunio veniam deprecati sunt: et bene in posterum sperarunt. Hanc ob causam graviter irasci Deum per prophetam populo videmus, quod pro fletu et lacrymis ad Dei iudicium indurarentur, quum ait, vocavit Dominus Deus exercituum in die illa ad fletum et ad plawtum, ad calvitiem, et ad cingulum sacci, et ecce gaudium et laetitia. Si dimittetur

haec iniquitas vobis donee moriamina. Quibus verbis Domini docemur, signum esse reprobationis, quum eo usque stuporis devenimus, ut non possimus coram Deo nos deiicere, et metu iudiciorum ipsius torrid ad ipsius miserieordiam confugere. Quamobrem discamus afflictionibus et calamitatibus ingruentibus, nos ad poenitentiam vocari, non quidem in eaternis illis ritibus, puta sacco vel cinere aut ieiunio positam, sed in vera humilitate et peccatorum non simulata confessione, et ab ea, aegritudine quae non a Deo avooet desperatione, sed quae cum fide coniuncta, nos ad ipsum propius adducat, no in rebellionem illam incidamus, quae, ut ante digimus, nunquam remittitur.
Iam vero agite etc.